eul_wid: hps-bp
DOI 10.5281/zenodo.20335421 PDFMarkdown

Colax by Menander of Athens

Colax, known in English as The Flatterer, is a lost comedy by the Athenian playwright Menander, composed in verse around 315–310 BCE. As a work of New Comedy, it represents a shift from the political satire of earlier Athenian drama toward plots centred on social and domestic intrigue. The play survives only in 132 brief fragments, quotations preserved by later grammarians and authors, which are insufficient for a complete reconstruction of its narrative. These fragments establish that the central character was a kolax, a flatterer or parasite, a stock comic type who maintains his livelihood through obsequious service to a wealthy patron. Through this figure, the play explored themes of social climbing, deception, and the ethics of dependency in Hellenistic society.

The play’s structure and potential plot are understood primarily through its Roman adaptation. The playwright Terence explicitly acknowledged borrowing characters from Menander’s Colax and combining them with material from another Greek play to create his own comedy, Eunuchus, which was first performed in 161 BCE. Terence’s adaptation provides the most substantial evidence for the original play’s character dynamics and comic situations. Colax was likely originally staged at a major Athenian festival, reflecting contemporary social anxieties surrounding wealth, status, and personal integrity in the early Hellenistic period. Although its full text has not survived, the play holds significance as a clear example of the direct transmission and creative transformation of Greek New Comedy by Roman dramatists.

ΚΟΛΑΞ
Φειδίας … στον ἐν τῶι νῦν βίωι
… ων τῶν πατέρων γεγενημένος
… ς ὑόν, ὡς πᾶσιν δοκεῖ.
… ἐπὶ πράξεις τινὰς
… οἰκίαν ἐμοὶ κενὴν
… παιδάριον αὐτὸς τροφὴν
… ν διοικηταῖς τισιν
… ὦ κακόδαιμον, τυχὸν ἴσως
… ων ἀθλίως οὕτω σφόδρα.
… τοῦτό μοι ποιητέον.
… σύνοδος ἡμῶν γίνεται
… ἑστιάτωρ. δεσπότης
… δέχεσθʼ· εἰπέ μοι,
…
… α δεῖ το … εντ …
… λαμπρὸν ἢ δόξηι μέγαν.
… ν· εἰ δὲ μή, τρίτον
… αινιαν· ἀγρίαν ἄγε
… αρα. Γνάθων νῦν ἐγὼ
… θαρρεῖν, Φειδία. Φειδίας θαρρεῖν; ἐμοὶ
… ς ἐμῆς ταύτης μέλει
… εἴπηι φλήναφον.
… δέσποινʼ Ἀθηνᾶ, σῶιζέ με
… ἀκριβῶς τὰ πάτρια
… τοὺς αὐτούς, πόλεις
… ουσι. Φειδίας τί λέγεις, ἄθλιε;
Γνάθων μᾶλλον βοηθεῖν τοῖς πονηροῖς τοὺς θεούς·
ἀγαθοὶ γὰρ ὄντες οὐδὲν ἀγαθὸν πράττομεν
… ὁ διμοιρίτης φέρων αὐτός ποτε
… ον, πήραν, κράνος
… ον, διβολίαν, κώιδιον
… δυστυχὴς ὄνος φέρει
… ἐξαίφνης Βίας.
… νεμον. Φειδίας τὸν ἐνθαδὶ
… κακοδαιμονοῦντα πέρυσιν εἰ λέγεις
… ν διατριβὴν παρ … σας
… σκωπτομένου … σπ
εὐ … πεντήκοντα παῖδες ἐχομεν
ὁπο … ης ὄπισθεν. οἴχομαι.
Γνάθων τικ … κατέπτηκέν ποθεν
πόλιν προδούς τινʼ ἢ σατράπην ἢ στρατόπεδον
… νεστι. δῆλός ἐστι. Φειδίας πῶς;
Γνάθων οὐθεὶς ἐπλούτησεν ταχέως δίκαιος ὤν·
ὁ μὲν γὰρ αὑτῶι συλλέγει καὶ φείδεται,
ὁ δὲ τὸν πάλαι τηροῦντʼ ἐνεδρεύσας πάντʼ ἔχει.
Φειδίας ὡς ἄδικον … Γνάθων ὀμνύω τὸν Ἥλιον,
εἰ μὴ φέρων ὁ παῖς ὄπισθʼ ἐβάδιζέ μου
τὰ Θάσια καί τις ἦν ὑπόνοια κραιπάλης,
ἐβόων ἂν αὐτῶι παρακολουθῶν ἐν ἀγορᾶι·
«ἄνθρωπε, πέρυσιν πτωχὸς ἦσθα καὶ νεκρός,
νυνὶ δὲ πλουτεῖς. λέγε, τίνʼ εἰργάζου τέχνην;
τοῦτο γʼ ἀπόκριναι· πόθεν ἔχεις ταῦτʼ; οὐκ ἄπει
ἐκ τῆς ὁδοῦ ʼτέρωσε; τί διδάσκεις κακά;
τί λυσιτελεῖν ἡμῖν ἀποφαίνεις τἀδικεῖν;»
με: ναί:
καὶ πεπρακʼ ἄρα
… ἐλπίδων
εκεινουμενω
νην δήπου …
ἔχω· τὸ δʼ ἐγκαλεῖν
με· ὡς οὐ δέον
ω τὸν χρώμενον:
ἐμβεβρόντησαι πάλαι
κλίνων μάτην
ταῖς χερσὶν
τουτονί
ς λαμβάνειν
Δᾶος οὐκοῦν Γνάθων
οιγε: ὦ Γνάθων
μβ
…
περανοῦμεν: ω —
τὸν πορνοβοσκόν —
πάντων: Δᾶος πολ. —
… Α εἷς ἐστιν, εἷς
διʼ οὗ τὰ πάντʼ ἀπόλωλε, τρόφιμε, πράγματα
ἄρδην. λέγω ς … ν· ὅσας ἀναστάτους
πόλεις ἑόρακας, τοῦτʼ ἀπολώλεκεν μόνον
ταύτας ὃ νῦν διὰ τοῦτον ἐξεύρηκʼ ἐγώ.
ὅσοι τύραννοι πώποθʼ, ὅστις ἡγεμὼν
μέγας, σατράπης, φρούραρχος, οἰκιστὴς τόπου,
στρατηγός—οὐ … ἀλλὰ τοὺς τελέως λέγω
ἀπολωλότας—νῦν τοῦτʼ ἀνήιρηκεν μόνον,
οἱ κόλακες· οὗτοι δʼ εἰσὶν αὐτοῖς ἄθλιοι.
Β σοβαρὸς μὲν ὁ λόγος· ὅ τι δὲ τοῦτʼ ἐστίν ποτε
οὐκ οἶδʼ ἔγωγε. Α πᾶς τις ἂν κρίνας κακῶς
εὔνουν ὑπολάβοι τὸν ἐπιβουλεύοντά σοι.
Β κἂν μὴ δύνηται; Α πᾶς δύναται κακῶς ποεῖν
ἂν μὴ φυλάττηι τὸν σφόδρʼ ἰσχυρὸν
… θεν ὑιον Ἀστυάνακτος ὑπτίου
κατακειμένου δοίδυκι
τὴν ῥῖνα συντριψαι μ … μ … αν
ἀλλʼ οὐχ ὁ πέντε μναῖς κατεσκευασμένος
ἐπʼ αὐτὸ τοῦθʼ ἥκων ἵνʼ ἐκειν
οὐκ εὐπόρως ἂν τοῦτʼ ἐποήσατʼ
φυλάττεται
… ς οἶδεν ὄντα καὶ
… φυλάξεταί σʼ ὁμοίως
… θύρα
φήσεις ὅτι σαυτοῦ τοὺς φίλους
ὅτι πρὸς βίαν με
τ … πεις … χωρήσει γὰρ αὐτοθ
μεταπέμψεθʼ ἑτέρους … στρατ
οὔ σʼ ἄρα φυλάξει. παῖδες. ἐκτριβήσεται
ἤτοι ποθʼ οὗτος ἢ σύ· πιστευθεὶς δ
ὑπεναντίον τε μηθὲν ὧν ποεῖς ποεῖν
δόξας, ἔχεις τὸν ἄνδρʼ ἀφύλακτον, ἐ
τῶν πραττομένων, τῆς οἰκίας· ὃν δʼ ἂν τρόπον
βούληι διοικηθήσεται τὰ λοιπά σοι.
Πορνοβοσκός χοὖτος ῥαχιστὴς φανερός; οὐ λιμοὶ
ἔχοντες ἐν ταῖς χερσίν, ἄλλο δʼ οὐδὲ ἕν,
ὧν ἔσθʼ ὁ γείτων. ἀλλʼ ἐὰν αἴσθηθʼ ὅμως
πρόσεισιν ἑξήκονθʼ ἑταίρους παραλαβών,
ὅσους Ὀδυσσεὺς ἦλθεν εἰς Τροίαν ἔχων,
βοῶν ἀπειλῶν· «ἄν σε μή, μαστιγία—
… πέπρακας πλεὸν ἔχοντι χρυσίον
… τι … πωλῶ; μὰ τοὺς δώδεκα θεούς,
… όμενος διὰ τοῦτον. ἣ μίʼ ἐλάμβανεν
ὅσον οὐχὶ δέκα, τρεῖς μνᾶς ἑκάστης ἡμέρας
παρὰ τοῦ ξένου. δέδοικα δʼ οὕτω λαμβάνειν·
ἐκ τῆς ὁδοῦ γὰρ ἁρπάσονθʼ, ὅταν τύχηι,
αὐτήν. δικάσομαι, πράγμαθʼ ἕξω, μάρτυρας