eul_wid: cbm-at
DOI 10.5281/zenodo.20335421 PDFMarkdown

Phaethon by Euripides

Phaethon is a lost tragedy by Euripides that dramatizes the myth of the mortal son of the sun god Helios. The plot follows Phaethon’s fatal attempt to prove his divine parentage by driving his father’s solar chariot across the sky. Unable to control the celestial horses, he veers catastrophically close to Earth, threatening to set the world ablaze. To prevent cosmic conflagration, Zeus strikes him down with a thunderbolt. The play survives only in fragments, approximately 124 in total, preserved through quotations in later ancient authors and on papyrus. The most significant of these, a papyrus known as P. Berol. 9771, contains a substantial portion of the play’s climax, including the chariot’s crash and the subsequent lamentations.

The tragedy explores themes of hubris and the fatal consequences of a mortal overreaching into the divine realm. It delves into Phaethon’s struggle with his identity and lineage, examining his relationships with his foster father, Merops, and his true father, Helios. The narrative emphasizes the cosmic disorder caused by Phaethon’s ride, which necessitates Zeus’s violent intervention to restore the natural order. The surviving fragments highlight intense mourning, particularly from Phaethon’s mother, Clymene, and his sisters, the Heliades, who are transformed into poplar trees weeping amber tears. The play is noted for its innovative dramatic structure, including a so-called false prologue that initially presents the opening scene under a misleading pretext.

Knowledge of the play derives entirely from fragmentary sources, including quotations in anthologists like Stobaeus, ancient scholarly commentaries, and papyrus discoveries. These fragments have been crucial for reconstructing the plot sequence and appreciating Euripides’ late stylistic and formal experimentation. Though incomplete, Phaethon remains significant for understanding the evolution of Athenian tragedy. The myth itself endured, most famously retold in Ovid’s Metamorphoses, an account that likely drew upon Euripidean elements for its pathos and dramatic detail.

ΦΑΕΘΩΝ
Μέροπι τῆσδʼ ἄνακτι γῆς,
ἣν ἐκ τεθρίππων ἁρμάτων πρώτην χθόνα
Ἥλιος ἀνίσχων χρυσέαι βάλλει φλογί.
καλοῦσι δʼ αὐτὴν γείτονες μελάμβροτοι
Ἕω φαεννὰς Ἡλίου θʼ ἱπποστάσεις.
. . . θερμὴ δʼ ἄνακτος φλὸξ ὑπερτέλλουσα γῆς
. . . . . . . . καίει τὰ πόρσω τἀγγύθεν δʼ εὔκρατʼ ἔχει.
. . . … αγας θεῶν
… κπέμπων πατήρ
… εις λέχος
… αιλοσευς
… α … ας
… ων λέχη
… νοσμενηι
… εγω …
… νονθʼ ὁρῶ
… ωμενον
…
γαμηλίους
… δεν πατρί
… ν
… πατήρ
… ευπεφυς
… η θεᾶς λέχη
… ἀεὶ λέγεις
… ν θεούς
ἐλπίσιν
… ερον
… ελημεθα
… υγμαι φιλεῖ
… ατης γάμοι
… ευσα … ε … ω
… ς … αι πικραι
… ωμενου …
… θων ὅτου
… φυ …
…
… νέπουσά μοι
… λησω πατρός
…
… ον φίλον
τὰ φίλτατα·
… ευδη … ιθεις
… οταν φαν …
… μνησθεὶς ὅ μοί ποτʼ εἶφʼ ὅτʼ ηὐνάσθη θεὸς
αἰτοῦ τί χρήιζεις ἕν· πέρα γὰρ οὐ θέμις
λαβεῖν σε· κἂν μὲν τυγχάνηις ὅπερ θέλεις
θεοῦ πέφυκας· εἰ δὲ μή, ψευδὴς ἐγώ.
πῶς οὖν πρόσειμι δῶμα θερμὸν Ἡλίου;
κείνωι μελήσει σῶμα μὴ βλάπτειν τὸ σόν.
εἴπερ πατὴρ πέφυκεν, οὐ κακῶς λέγεις.
σάφʼ ἴσθι· πεύσηι δʼ αὐτὸ τῶι χρόνωι σαφῶς.
ἀρκεῖ· πέποιθα γάρ σε μὴ ψευδῆ λέγειν.
ἀλλʼ ἕρπʼ ἐς οἴκους· καὶ γὰρ αἵδʼ ἔξω δόμων
δμωιαὶ περῶσιν, αἳ πατρὸς κατὰ σταθμὰ
σαίρουσι δῶμα καὶ δόμων κειμήλια
καθʼ ἡμέραν φοιβῶσι κἀπιχωρίοις
ὀσμαῖσι θυμιῶσιν εἰσόδους δόμων.
ὅταν δʼ ὕπνον γεραιὸς ἐκλιπὼν πατὴρ
πύλας ἀμείψηι καὶ λόγους γάμων πέρι
λέξηι πρὸς ἡμᾶς, Ἡλίου μολὼν δόμους
τοὺς σοὺς ἐλέγξω, μῆτερ, εἰ σαφεῖς λόγοι.
ἤδη μὲν ἀρτιφανὴς
Ἀὼς ἱππεύει κατὰ γᾶν,
ὑπὲρ δʼ ἐμᾶς κεφαλᾶς
Πλειάδων πέφευγε χορός,
μέλπει δὲ δένδρεσι λεπτ-
ὰν ἀηδὼν ἁρμονίαν
ὀρθρευομένα γόοις
Ἴτυν Ἴτυν πολύθρηνον.
σύριγγας δʼ οὐριβάται
κινοῦσιν ποιμνᾶν ἐλάται,
ἔγρονται δʼ εἰς βοτάναν
ξανθᾶν πώλων συζυγίαι·
ἤδη δʼ εἰς ἔργα κυνα-
γοὶ στείχουσιν θηροφόνοι,
παγαῖς τʼ ἐπʼ Ὠκεανοῦ
μελιβόας κύκνος ἀχεῖ.
ἄκατοι δʼ ἀνάγονται ὑπʼ εἰρεσίαις
ἀνέμων τʼ εὐαέσσιν ῥοθίοις,
ἀνὰ δʼ ἱστία ναῦται ἀειράμενοι
ἰαχοῦσιν Ἕπου πότνιʼ αὔρα
ἡμῖν ὑπʼ ἀκύμονι πομπᾶι
σιγώντων ἀνέμων
ποτὶ τέκνα τε καὶ φιλίας ἀλόχους·
σινδὼν δὲ πρότονον ἐπὶ μέσον πελάζει.
τὰ μὲν οὖν ἑτέροισι μέριμνα πέλει,
κόσμον δʼ ὑμεναίων δεσποσύνων
ἐμὲ καὶ τὸ δίκαιον ἄγει καὶ ἔρως
ὑμνεῖν· δμωσὶν γὰρ ἀνάκτων
εὐαμερίαι προσιοῦσαι
μολπᾶι θάρσος ἄγουσʼ
ἐπιχάρματά τʼ· εἰ δὲ τύχα τι τέκοι
βαρὺν βαρεῖα φόβον ἔπεμψεν οἴκοις.
ὁρίζεται δὲ τόδε φάος γάμων τέλει,
τὸ δή ποτʼ εὐχαῖς ἐγὼ
λισσομένα προσέβαν ὑμέναιον ἀεῖσαι
φίλον φίλων δεσποτᾶν·
θεὸς ἔδωκε, χρόνος ἔκρανε
λέχος ἐμοῖσιν ἀρχέταις.
ἴτω τελεία γάμων ἀοιδά.
ἀλλʼ ὅδε γὰρ δὴ βασιλεὺς πρὸ δόμων
κῆρύξ θʼ ἱερὸς καὶ παῖς Φαέθων
βαίνουσι τριπλοῦν ζεῦγος, ἔχειν χρὴ
στόμʼ ἐν ἡσυχίαι·
περὶ γὰρ μεγάλων γνώμας δείξει
παῖδʼ ὑμεναίοις ὁσίοισι θέλων
ζεῦξαι νύμφης τε λεπάδνοις.
Ὠκεανοῦ πεδίων οἰκήτορες,
εὐφαμεῖτʼ ὦ,
ἐκτόπιοί τε δόμων ἀπαείρετε·
ὦ ἴτε λαοί.
κηρύσσω δʼ ὁσίαν βασιλήϊον
αὐτῶι δʼ αὐδὰν
εὐτεκνίαν τε γάμοις, ὧν ἔξοδος
ἅδʼ ἕνεχʼ ἥκει,
παιδὸς πατρός τε τῆιδʼ ἐν ἡμέραι λέχη
κρᾶναι θελόντων· ἀλλὰ σῖγʼ ἔστω λεώς.
. . . . . . .
. . . . εἰ γὰρ εὖ λέγω
… ὧν δʼ υ
ε … οιμ …
ἐν σοι ν
ναῦν τοι μίʼ ἄγκυρʼ οὐχ ὁμῶς σώιζειν φιλεῖ
τῶι τρεῖς ἀφέντι· προστάτης θʼ ἁπλοῦς πόλει
σφαλερός, ὑπὼν δὲ κἄλλος οὐ κακὸν πέλει.
ἰσχὺν ν
γήμας …
γάμοις
ἄλλος …
δώσει …
νέος δ …
ἥβης …
ουχειχ …
παι …
γέρων …
νέαι … υ
τοσῶιδε
δεινὸν
σπουδ
κανδι
πεσὼν
ἔχων δ
κλέψει
πολεμ
κῆδος
δεδοικ
ἕξεις δʼ α
ὅταν τε
καὶ ζῶν
γαμεῖς
καιουχ
ουσαν …
αρου … α
πᾶσιν ς
εισοψε
αγνω …
. . . ἐλεύθερος δʼ ὢν δοῦλός ἐστι τοῦ λέχους,
πεπραμένον τὸ σῶμα τῆς φερνῆς ἔχων.
. . . ἐν τοῖσι μώροις τοῦτʼ ἐγὼ κρίνω βροτῶν,
ὅστις πατρῶια παισὶ μὴ φρονοῦσιν εὖ
ἢ καὶ πολίταις παραδίδωσʼ ἐξουσίαν.
. . . ὡς πανταχοῦ γε πατρὶς ἡ βόσκουσα γῆ.
. . . δεινόν γε, τοῖς πλουτοῦσι τοῦτο δʼ ἔμφυτον
σκαιοῖσιν εἶναι· τί ποτε τοῦδʼ ἐπαίτιον;
ἆρʼ ὄλβος αὐτοῖς ὅτι τυφλὸς συνηρετεῖ
τυφλὰς ἔχουσι τὰς φρένας καὶ τῆς τύχης;
. . .
ἔλα δὲ μήτε Λιβυκὸν αἰθέρʼ εἰσβαλών·
κρᾶσιν γὰρ ὑγρὰν οὐκ ἔχων ἁψῖδα σὴν
καίων διοίσει . . . .
. . . . . . . . . . . . . .
ἵει δʼ ἐφʼ ἑπτὰ Πλειάδων ἔχων δρόμον.
τοσαῦτʼ ἀκούσας παῖς ἔμαρψεν ἡνίας·
κρούσας δὲ πλευρὰ πτεροφόρων ὀχημάτων
μεθῆκεν, αἱ δʼ ἔπταντʼ ἐπʼ αἰθέρος πτυχάς.
πατὴρ δʼ ὄπισθε νῶτα Σειρίου βεβὼς
ἵππευε παῖδα νουθετῶν· Ἐκεῖσʼ ἔλα,
τῆιδε στρέφʼ ἅρμα, τῆιδε.
. . . … ι προθυμίαι
… ωψουο
… κιολτυχαι
… δυστυχεῖς
… γὰρ λίπω
… ες … χθονός
… πλοῦτον δʼ ἐμῶι
… ισουσαγη
… οησεκω
… ων ἴχνος
… ς ἅπαντʼ ἐρῶ
… χθονὸς σκότου
… πόλει
τυραννίδι
… α … ωνμε … ου
ἐλεύθεροι …
… ον πλούσιον
… νη πόλις
… μη νόμος
… ς ἐπήινεσα
… ην σοφή
πράγματα
… θυμοσω
… ἀμήχανοι …
… γὰρ αὖ πλοκή
… ημαι τόδε
… λοτερα
… ιτοις κακοῖς
… σκότωι
… ποίωι τάφωι
… ησεται
… ν διʼ ἄστεως
κειμήλιον
… ς νεκροί
… ιτας τύχας
… ος πειρατέο …
… πυροσθ Ἐρινὺς ἐν νεκροις θ … ρ … νυαι
ζώσης δʼ ἀνίησʼ ἀτμὸν ἐμφανῆ φλογός.
ἀπωλόμην· οὐκ οἴσετʼ εἰς δόμους νέκυν;
πόσις πόσις μοι πλησίον γαμηλίους
μολπὰς ἀϋτεῖ παρθένοις ἡγούμενος.
οὐ θᾶσσον; οὐ σταλαγμὸν ἐξομόρξετε,
εἴ πού τίς ἐστιν αἵματος χαμαὶ πεσών;
ἐπείγετʼ ἤδη δμωΐδες· κρύψω δέ νιν
ξεστοῖσι θαλάμοις, ἔνθʼ ἐμῶι κεῖται πόσει
χρυσός, μόνη δὲ κλῆιθρʼ ἐγὼ σφραγίζομαι.
ὦ καλλιφεγγὲς Ἥλιʼ, ὥς μʼ ἀπώλεσας
καὶ τόνδʼ· Ἀπόλλων δʼ ἐν βροτοῖς ὀρθῶς καλῆι,
ὅστις τὰ σιγῶντʼ ὀνόματʼ οἶδε δαιμόνων.
Ὑμὴν Ὑμήν.
τὰν Διὸς οὐρανίαν ἀείδομεν,
τὰν ἐρώτων πότνιαν, τὰν παρθένοις
γαμήλιον Ἀφροδίταν.
πότνια, σοὶ τάδʼ ἐγὼ νυμφεῖʼ ἀείδω,
Κύπρι θεῶν καλλίστα,
τῶι τε νεόζυγι σῶι
πώλωι τὸν ἐν αἰθέρι κρύπτεις,
σῶν γάμων γένναν·
ἃ τὸν μέγαν
τᾶσδε πόλεως βασιλῆ νυμφεύεαι
ἀστερωποῖσιν δόμοισι χρυσέοις
ἀρχὸν φίλον Ἀφροδίτα·
ὦ μάκαρ, ὦ βασιλεὺς μείζων ἔτʼ ὄλβον,
ὃς θεὰν κηδεύσεις
καὶ μόνος ἀθανάτων
γαμβρὸς διʼ ἀπείρονα γαῖαν
θνατὸς ὑμνήσηι.
χώρει σὺ καὶ τάσδʼ εἰς δόμους ἄγων κόρας
γυναῖκʼ ἄνωχθι πᾶσι τοῖς κατὰ σταθμὰ
θεοῖς χορεῦσαι κἀγκυκλώσασθαι δόμοις
σεμνοῖσιν ὑμεναίοισιν, Ἑστίας θʼ ἕδος,
ἀφʼ ἧς γε σώφρων πᾶς τις ἄρχεται θεοῖς
εὐχὰς ποιεῖσθαι
… θεᾶς προσελθεῖν τέμενος ἐξ ἐμῶν δόμων.
ὦ δέσποτʼ, ἔστρεψʼ ἐκ δόμων ταχὺν πόδα.
οὗ γὰρ σὺ σώιζηι σεμνὰ θησαυρίσματα
χρυσοῦ, διʼ ἁρμῶν ἐξαμείβεται πύλης
καπνοῦ μέλαινʼ ἄησις ἔνδοθεν στέγης.
προσθεὶς πρόσωπον φλόγα μὲν οὐχ ὁρῶ πυρός,
γέμοντα δʼ οἶκον μέλανος ἔνδοθεν καπνοῦ.
ἀλλʼ ἔσιθʼ ἐς οἶκον, μή τινʼ Ἥφαιστος χόλον
δόμοις ἐπεισφρεὶς μέλαθρα συμφλέξηι πυρὶ
ἐν τοῖσιν ἡδίστοισι Φαέθοντος γάμοις.
πῶς φήις; ὅρα μὴ θυμάτων πυρουμένων
κατʼ οἶκον ἀτμὸν κεῖσʼ ἀποσταλέντʼ ἴδηις.
ἅπαντα ταῦτʼ ἤθρησʼ· ἀκαπνώτως ἔχει.
οἶδεν δʼ ἐμὴ τάδʼ ἢ οὐκ ἐπίσταται δάμαρ;
θυηπολοῦσα θεοῖς ἐκεῖσʼ ἔχει φρένας.
ἀλλʼ εἶμʼ, ἐπεί τοι καὶ φιλεῖ τὰ τοιάδε
ληφθέντα φαύλως ἐς μέγαν χειμῶνʼ ἄγειν.
σὺ δʼ ὦ πυρὸς δέσποινα Δήμητρος κόρη
Ἥφαιστέ τʼ εἴητʼ εὐμενεῖς δόμοις ἐμοῖς.
τάλαινʼ ἐγὼ τάλαινα ποῖ
πόδα πτερόεντα καταστάσω
ἀνʼ αἰθέρʼ, ἢ γᾶς ὑπὸ κεῦθος ἄφαν-
τον ἐξαμαυρωθῶ;
ἰώ μοί μοι.
κακὰ φανήσεται·
βασίλεια τάλαινα παῖς τʼ ἔσω
κρυφαῖος νέκυς,
ὀτοτοτοῖ, κεραύνιαί τʼ ἐκ Διὸς
πυριβόλοι πλαγαὶ λέχεά θʼ Ἁλίου.
ὦ δυστάλαινα τῶν ἀμετρήτων κακῶν·
Ὠκεανοῦ κόρα,
πατρὸς ἴθι πρόσπεσε γόνυ λιταῖς σφαγὰς
σφαγὰς οἰκτρὰς ἀρκέσαι σᾶς δειρᾶς.
ἔσωθεν ἰώ μοί μοι.
ἠκούσατʼ ἀρχὰς δεσπότου στεναγμάτων;
ἔσωθεν ἰὼ τέκνον.
καλεῖ τὸν οὐ κλύοντα δυστυχῆ γόνον.
… άτων ὁρᾶν σαφῆ.
… αια
ὃς ὑμεναι-
εὐκελαδ
ὡς ουρα
σὺ δὲ παρ
δα
ουκειθ …
ὑμεναι
ολ
βο
δα
οι
το
μ …
φ …
ὅστις ι …
ς …
κα
λι
καλεῖτε
ὃς ἐμαν
κακὰ δε
ὅδʼ ἐκ δόμων
παιδὸς …
εἶἑν· θυρ
ὡς εἰσο
ο … ανεκ
θεᾶς δε
ὤμοι
στέναζε
αἰαῖ
διπλᾶ δ
τί γὰρ λε
τίς παιδ
εἰδὼς α
ἵνʼ ἀντα
σμικρο
κρεισς
ὃς σεθ