Commentary on Frogs (Hypomnēma) by Aristophanes Scholia

ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΔΡΑΜΑΤΟΣ ΒΑΤΡΑΧΩΝ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ

ὁ παρὼν ποιητής, ὡς ἐν τῷ δράματι τοῦ Πλούτου τῷ τότε τῶν Ἀθηνῶν ἄρχοντι ὁπωσδήποτε χαριζόμενος, τότε τὸν Πλοῦτον ἀναβλέψαι φησὶ καὶ πλουτίσαι τοὺς ἀγαθούς, τῶν Νεφελῶν δὲ τὸ δρᾶμα τῷ φαινομένῳ γράψας κατὰ Σωκράτους, κατὰ παντὸς συνετάξατο φιλοσόφου μεταρσιολέσχου καὶ φυσικοῦ—Σωκράτης γὰρ μετερχόμενος τὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν, εἰ ἄρα κἂν ταύτην, κατεγέλα μεταρσιολογίας καὶ φυσικῆς, ὡς γράφει καὶ Ξενοφῶν ἐν τοῖς Ἀπομνημονεύμασι, θεολογίας δὲ ὡς ἀκαταλήπτου πάντῃ ἀπείχετο—ὡς οὖν τὸ δρᾶμα τοῦ Πλούτου ὑπὲρ τοῦ τότε ἄρχοντος Ἀθηνῶν ἀσυμφανῶς συνετάξατο, κατὰ παντὸς δὲ φιλοσόφου μεταρσιολέσχου καὶ ψευδοτύφου τὸ δρᾶμα τῶν Νεφελῶν, οὕτω καὶ τήνδε τὴν κωμῳδίαν τὴν τῶν Βατράχων κατὰ παντὸς ὑποψύχρου καὶ ὑψηγόρου καὶ ὑποξύλου καὶ ἀφυοῦς καὶ ἀτεχνότατα γράφοντος, τῷ μεμηνέναι δʼ οὐ συνιέντος αὑτὸν ὄντα βάρβαρον, οἰομένου δὲ μὴ μόνον ἰσοῦσθαι, ἀλλὰ καὶ τὰ κρείττονα φέρεσθαί τινων αἰθερίων ἀνθρώπων, ὡς τῷ ὑπὲρ φύσιν Ὁμήρῳ τις ἀνώνυμος ἤριζε Σάτυρος, Ἡσιόδῳ δὲ Κέρκωψ, ἢ πλέον εἰπεῖν, Εὔρυτος μὲν τοξικῇ, Μαρσύας δὲ μουσικῇ τῷ Ἀπόλλωνι, Σειρῆνες δὲ Μούσαις καὶ Θάμυρις ὁ μαινόμενος, ἢ ὡς ὁ Αἰγύπτιος Σῶφις καὶ ὁ Θετταλὸς Σαλμωνεὺς ταῖς οὐρανίοις λήρως ἀντιπαταγοῦντες βρονταῖς καὶ τοῖς κεραυνοῖς δῆθεν ἀνταπαστράπτοντες. κατὰ τοιούτου παντὸς μὴ συνιέντος αὑτόν, ἐξυμνουμένου δὲ φιληταῖς ἀλογίστοις καθάρμασι, δίκην βατράχων βοῶσι θορυβωδέστατα, τὸ τοιοῦτον ὁ ποιητὴς δρᾶμα ἐξέθετο. ἡ διασκευὴ δὲ καὶ ἡ ἔκθεσις τοιάδε τοῦ δράματος. πλάττεται τῷ ποιητῇ δυσφορῶν ὁ Διόνυσος διὰ τὸ ἐν τοῖς Διονυσίοις μὴ εἶναι ἢ τραγικὸν ἢ κωμικὸν δεξιὸν ποιητήν. ὅθεν καὶ βουληθεὶς κατιέναι εἰς Ἅιδου, ὡς Εὐριπίδην ἐκεῖθεν ἀνάξειεν, ἐπὶ διονυσιακοῖς τοῖς κοθόρνοις, καὶ λεοντὴν καὶ ῥόπαλον ἔχων τρόπῳ τοῦ Ἡρακλέους, μετὰ Ξανθίου οἰκέτου, ὄνῳ ἐποχουμένου, τοῖς ὤμοις δὲ ἀνάφορον φέροντος, ὃ ἀλλακτὸν δημωδεστέρως καλεῖται, ἐς Θήβας ἢ Τίρυνθα, πόλιν τοῦ Ἄργους, ἀφικνεῖται πρὸς Ἡρακλέα, ὁδοὺς τὰς εἰς Ἅιδου ἀγούσας χρῄζων μαθεῖν ἐξ αὐτοῦ καὶ πανδοχεῖα καὶ ἐκτροπάς, ᾇτε τοῦ Ἡρακλέους εἰς Ἅιδου πρὶν κατελθόντος ἐπʼ ἀναγωγῇ τοῦ Κερβέρου, εἰ καὶ δυσὶ γενεαῖς προγενέστερος Ἡρακλέους ἦν ὁ Διόνυσος. παρʼ οὗ μαθών, ὅσον ἔχρῃζεν, ἀπάρχεται τῆς πορείας. παρὰ τὴν λίμνην δὲ πεφθακὼς τὴν Ἀχερουσίαν, αὐτὸς μὲν ὁ Διόνυσος δυσὶν ὀβολοῖς περαιοῦται τῷ Χάρωνι, Ξανθίας δʼ, ἀνθʼ ὧν τῇ περὶ Ἀργιννούσαις οὐκ ἐναυμάχησε ναυμαχίᾳ, τῷ Χάρωνι μὴ ἀναληφθεὶς πεζῇ τὴν λίμνην κύκλῳ περιπορεύεται. καὶ τί δεῖ λεπτολογεῖν τὸ πᾶν τοῦ συγγράμματος; τέλος ὁ Διόνυσος ξενίζεται Περσεφόνῃ καὶ Πλούτωνι, καὶ κρίσιν ποιησάμενος ποιητῶν, Εὐριπίδου τε καὶ Αἰσχύλου, καὶ ἄριστον τῷ ὄντι Αἰσχύλον νομίσας καὶ παρὰ προσδοκίαν τοῦτον λαβών, ἀλλʼ οὐκ Εὐριπίδην, αὖθις ἐς τοὺς ζῶντας ἀνέρχεται. τοῖς δὲ γελοίοις τούτοις ὁ κωμικὸς μεθόδῳ δεινότητος ἀνύει πάνυ γενναῖα καὶ σπουδαιότατα. τῇ γὰρ ἐξ Ἅιδου μετʼ Αἰσχύλου πρὸς τοὺς ζῶντας ἀναφορᾷ, φησίν, παραπεμπόμενος ὁ Διόνυσος ἐντολὴν ἔσχε Πλούτωνος καὶ Περσεφόνης καὶ τοῦ χοροῦ τῶν μυστῶν, ὅπως τὴν Ἀθηναίων πολιτείαν ἰσώσῃ καὶ διαλύσῃ τὰς ἔχθρας καὶ τοὺς διὰ τὴν ἐν Ἀργιννούσαις μὴ γενομένην ἀναίρεσιν τῶν νεκρῶν γενομένους φυγάδας τε καὶ ἀτίμους αὖθις πολίτας τε καὶ ἐντίμους ποιήσειεν.

ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΒΑΤΡΑΧΩΝ

μαθὼν παρʼ Ἡρακλέους Διόνυσος τὴν ὁδὸν πρὸς τοὺς κατοιχομένους πορεύεται λαβὼν τὸ δέρμα καὶ τὸ σκύταλον, ἀναγαγεῖν θέλων Εὐριπίδην. λίμνην δὲ διέβαινεν κάτω καὶ τῶν βατράχων ἀνέκραξεν εὔφημος χορός. ἔπειτα μυστῶν ἐκδοχή· Πλούτων δʼ ἰδὼν ὡς Ἡρακλεῖ προσέκοπτε διὰ τὸν Κέρβερον. ὡς δʼ ἀνεφάνη, τίθεται τραγῳδίας ἀγών· καὶ δὴ στεφανοῦταί γʼ Αἰσχύλος. τοῦτον δʼ ἄγει Διόνυσος ἐς φῶς, οὐχὶ μὰ Δίʼ Εὐριπίδην.

ΒΑΤΡΑΧΩΝ ΥΠΟΘΕΣΙΣ

Διόνυσός ἐστι μετὰ θεράποντος Ξανθίου κατʼ Εὐριπίδου πόθον εἰς Ἅιδου κατιών· ἔχει δὲ λεοντὴν καὶ ῥόπαλον πρὸς τὸ τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἔκπληξιν παρέχειν. ἐλθὼν δʼ εἰς τὸν Ἡρακλέα πρότερον, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὰς ὁδούς, διʼ ὧν καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὸν Κέρβερον ᾤχετο, καὶ ὀλίγα περὶ τῶν τραγικῶν διαλεχθεὶς ὁρμᾷ πρὸς τὸ προκείμενον. ἐπεὶ δὲ πρὸς τῇ Ἀχερουσίᾳ λίμνῃ γίνεται, ὁ μὲν Ξανθίας διὰ τὸ μὴ συννεναυμαχηκέναι τὴν περὶ Ἀργινούσας ὑπὸ τοῦ Χάρωνος οὐκ ἀναληφθεὶς πεζῇ τὴν κύκλῳ πορεύεται· ὁ δὲ Διόνυσος δύο ὀβολῶν περαιοῦται προσπαίζων ἅμα τοῖς κατὰ τὸν πόρον ᾄδουσι βατράχοις καὶ γελωτοποιῶν. μετὰ ταῦτα ἐν Ἅιδου τῶν πραγμάτων ἤδη χειριζομένων οἵ τε μύσται χορεύοντες ἐν τῷ προφανεῖ καὶ τὸν Ἴακχον ᾄδοντες ἐν χοροῦ σχήματι καθορῶνται ὅ τε Διόνυσος μετὰ τοῦ θεράποντος εἰς ταὐτὸν ἔρχεται τούτοις. τῶν δὲ προηδικημένων ὑπὸ Ἡρακλέους προσπλεκομένων τῷ Διονύσῳ διὰ τὴν ἐκ τῆς σκευῆς ἄγνοιαν, μέχρι μὲν οὖν τινος οὐκ ἀγελοίως χειμάζονται, εἶτα μέντοι γε ὡς τὸν Πλούτωνα καὶ τὴν Περσεφόνην παραχθέντες ἀλεωρῆς τυγχάνουσιν. ἐν δὲ τούτῳ ὁ μὲν τῶν μυστῶν χορὸς περὶ τοῦ τὴν πολιτείαν ἐξισῶσαι καὶ τοὺς ἀτίμους ἐντίμους ποιῆσαι χἀτέρων τινῶν πρὸς τὴν τῶν Ἀθηναίων πόλιν διαλέγεται. τὰ δὲ λοιπὰ τοῦ δράματος μονόκωλα, ἄλλως δὲ τερπνὴν καὶ φιλόλογον λαμβάνει σύστασιν. παρεισάγεται γὰρ Εὐριπίδης Αἰσχύλῳ περὶ τῆς τραγικῆς διαφερόμενος, τὸ μὲν ἔμπροσθεν Αἰσχύλου παρὰ τῷ Ἅιδῃ βραβεῖον ἔχοντος καὶ τὸν τραγῳδικὸν θρόνον, τότε δὲ Εὐριπίδου τῆς τιμῆς ἀντιποιησαμένου. συστήσαντος δὲ τοῦ Πλούτωνος αὐτοῖς τὸν Διόνυσον διακούειν, ἑκάτερος αὐτῶν λόγους πολλοὺς καὶ ποικίλους ποιεῖται, καὶ τέλος πάντα ἔλεγχον καὶ πᾶσαν βάσανον οὐκ ἀπιθάνως ἑκατέρου κατὰ τῆς θατέρου ποιήσεως προσάγοντος, κρίνας παρὰ προσδοκίαν ὁ Διόνυσος τὸν Αἰσχύλον νικᾶν, ἔχων αὐτὸν ὡς τοὺς ζῶντας ἀνέρχεται. τὸ δὲ δρᾶμα τῶν εὖ πάνυ καὶ φιλολόγως πεποιημένων. ἐδιδάχθη ἐπὶ Καλλίου τοῦ μετὰ Ἀντιγένη διὰ Φιλωνίδου εἰς Ληναῖα. πρῶτος ἦν· δεύτερος Φρύνιχος Μούσαις· Πλάτων τρίτος Κλεοφῶντι. οὕτω δὲ ἐθαυμάσθη τὸ δρᾶμα διὰ τὴν ἐν αὐτῷ παράβασιν, ὥστε καὶ ἀνεδιδάχθη, ὡς ἔφη Δικαίαρχος.

ΤΑ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΩΠΑ

Ξανθίας· πανδοκεύτριαι δύο· Διόνυσος· ἑτέρα Πλαθάνη· Ἡρακλῆς· Αἰσχύλος· νεκρός· Εὐριπίδης· Χάρων· μυστῶν χορός· Αἰακός· χορὸς βατράχων παραχορήγημα· θεράπαινα Περσεφόνης.

εἴπω τι τῶν εἰωθότων: ὁ Διόνυσος μέλλων ἀφικέσθαι πρὸς τὴν Ἡρακλέους οἰκίαν, ἵνʼ ἐξ αὐτοῦ τὰ πρὸς τὴν Ἅιδου κάθοδον πάντα γνοίη σαφῶς, ἕνεκα τοῦ γελοίου τῷ ποιητῇ πλάττεται αὐτὸς μὲν αὐτοποδίᾳ βαδίζων, οἰκέτην δὲ μεθʼ ἑαυτοῦ ἔχων Ξανθίαν, συμπορευόμενον ὄνῳ μὲν ἔποχον, ἑαυτοῦ δὲ τοῖς ὤμοις στρώματα καὶ ἀνάφορον ἔχοντα καὶ δυσφοροῦντα τῷ βάρει· ὃς τὸ λεγόμενον τῷ βάρει τοῦ φόρτου τὸν τῆς γαστρὸς φόρτον κινδυνεύων ἐκκρίνειν βούλεται μὲν ἀριδήλως καὶ προφανῶς τῷ Διονύσῳ τοῦτο εἰπεῖν, ἐκκλίνων δὲ ὡς φορτικὸν συμφανῶς τοῦτο εἰπεῖν, περιπλοκῆς δὲ σχήματι οὕτω φησίν· εἴπω τι τῶν ἐν τῇ κοινῇ συνηθείᾳ λεγομένων, ὦ δέσποτα, ἤ· τῶν εἰωθότων λέγεσθαί τε καὶ πράττεσθαι τοῖς ὑποκριταῖς τῶν νῦν κωμικῶν, «ἐφʼ οἷς ἀεὶ γελῶσιν οἱ θεώμενοι» ἤτοι οἱ θεαταί; εὐθύς, ὅ φασιν, ἐκ πρώτης βαλβίδος τοὺς κωμικοὺς ποιητὰς διαβάλλει, Φρύνιχον, Λύκιν καὶ Ἀμειψίαν, ὡς στρώματα φέροντας ἐν ταῖς κωμῳδίαις καὶ τοῖς διʼ αὐτὰ πιεσμοῖς φορτικὰ γελοιώδη λαλοῦντας, κινεῖν δὲ δυνάμενα πρὸς γέλωτα τοὺς ἀκροωμένους καὶ θεατάς. ἀπορία: ἐρεῖ δέ τις ἴσως· πῶς αὐτὸς ταῦτα ποιεῖ τοὺς ἄλλους αἰτιώμενος; διὰ ταῦτα, ὅτι αὐτὸς σχήματι μόνῳ ταῦτα ποιεῖ καὶ τὰ φορτικὰ τεθεραπευμένως καὶ μετριωτέρως φησίν, ἐκεῖνοι δὲ φορτηφοροῦσί τε βαρέως καὶ τὰ φορτικὰ φορτικῶς, καὶ πολλάκις ὡς γελῷεν οἱ ὀχλωδέστεροι φθέγγονται. ταῦτα μὲν οὕτως· ἐμοὶ δὲ τὸ μὲν δρᾶμα τοῦ Πλούτου καὶ αἱ Νεφέλαι καὶ ὅλα καὶ κατὰ μέρος ἐννοίαις καὶ εἰσβολαῖς καὶ ἐπιχειρήμασι καὶ ὅσοις ἄλλοις κωμῳδία συντίθεται, πάνυ δοκοῦσιν ἔχειν ἀρίστως, τὸ τῶν Νεφελῶν δὲ καὶ δαιμόνιον καὶ ἀμίμητον οἷον. τὸ νῦν δὲ τῶν Βατράχων οὔτε τῆς ἐννοίας, πλὴν μόνης τῆς περὶ τῶν πολιτῶν ἰσώσεως, αἰνῶ καὶ τὰς εἰσβολὰς καὶ πάντα οὐχὶ προσίεμαι, ἀγοραίας δὲ θυμέλης πάντα μακρηγορούσης δοκῶ, κινούσης βάναυσον γέλωτα, οὐ μὴν σοφῆς καὶ γονίμου κωμῳδίας κυήματα.

τῶν εἰωθότων τῶν κατὰ συνήθειαν λεγομένων.

οἱ θεώμενοι οἱ θεαταί· ἀττικὸν τὸ λαμβάνειν τὰς μετοχὰς ἀντὶ ὀνομάτων.

νὴ τὸν Δίʼ ὅτι βούλει: λέγει τῷ Ξανθίᾳ Διόνυσος· λέγει, πλὴν τοῦτο μὴ εἴπῃς, ὅτι «πιέζομαι»· τοῦτο δὲ τὸ «πιέζομαι» φύλαξαι καὶ πρόσσχες μὴ λέγειν συνεχῶς—τὸ «πάνυ» γὰρ καὶ «πολύ» καὶ «συνεχές» ἐστίν—, ἢ ἔσται ἤδη χολὴ ἤτοι κινεῖ χολήν. ἤ· πάνυ γὰρ χολὴ καὶ ὀργή ἐστιν ἐμοὶ τὸ λέγειν σέ, ὅτι «πιέζομαι».

πλὴν τοῦ.

φύλαξαι τὸ μὴ εἰπεῖν, ὅτι.

γὰρ ... χολή ἐν σοί, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι «πιέζομαι.»

μηδʼ ἕτερον ἀστεῖον: ὁ Ξανθίας φησίν· μηδʼ ἕτερον γελοιῶδες εἴπω; καὶ ὁ Διόνυσός φησιν ἐλλιπῶς· ναί, πάντα λέγε, πλὴν μόνον γέ μοι τὸ «ὡς θλίβομαι». καὶ πάλιν ὁ Ξανθίας· τί δαί; τὸ πάνυ γελοιότατον εἴπω; καὶ ὁ Διόνυσός φησιν· ναὶ μὰ τὸν Δία, θαρρῶν γε—λείπει τὸ «λέγε»—μόνον ἐκεῖνο ὅπως καὶ πῶς μὴ ʼρεῖς καὶ ἐρεῖς. καὶ ὁ Ξανθίας· τὸ τί μὴ ἐρῶ; καὶ πάλιν ὁ Διόνυσος· ὅτι χεζητιᾷς καὶ μέλλεις ἀποπατεῖν μεταβαλλόμενος καὶ μεταφέρων ἀεὶ καὶ μεταλλάσσων ἐξ ὤμου εἰς ὦμον τὸ ἀνάφορον καὶ ἄνω τῶν ὤμων βασταζόμενον. πρὸς ὃ Ξανθίας· μηδὲ τοῦτο ἐρῶ, ὅτι τόσον βάρος βαστάζων ἐπὶ τῶν ὤμων, εἰ μὴ καθαιρήσει καὶ καταβάλῃ καὶ ῥίψει τις, τυφωνικὸν πνεύσαιμι τῶν ἐγγαστρίων; ὁρᾷς εἰσβολὴν ἀγοραίαν δράματος καὶ φλυαρίαν, εἴ που ἑτέρωσε τοῦτο εὗρον· αὐτὸς δὲ οὐ συνόλως εἶναι Ἀριστοφάνους ἂν ὑπετόπασα, οὐδʼ ἴκταρ βαίνειν Ἀριστοφάνους μιμήσεως, πολὺ δέ, πολὺ αὐτῆς ἀποτρέχειν.

ὡς θλίβομαι εἴ τι βούλει.

ὅπως σκόπει.

μεταβαλλόμενος μεταθείς, μεταφέρων, μεταλλάσσων.

τἀνάφορον τὸ βασταζόμενον ἄνω τῶν ὤμων ἀλλακτόν.

ἐφετικὰ ῥήματα.

μηδʼ ... τοσοῦτον μηδὲ τοῦτο ἐρῶ.

καθαιρήσει καταβιβάσει.

μὴ δῆθʼ, ἱκετεύω: μὴ δῆτα ἐρεῖς, δέομαι, αὐτὸ τοῦτο, ὃ εἴρηκας, μή πως ἀκούσας ἀηδισθεὶς ἐμέσω, ἀλλʼ ὅτε χρείαν ἔχω ἐμέτου, τότε μοι τοῦτο λέγε.

δῆθʼ ἐρεῖς.

πλήν ... ἐξεμεῖν χρείαν ἔχω τοῦ ἐμέσαι ἀηδισθείς.

ὧνπερ Φρύνιχος: Φρύνιχος ἦν πρὸ Αἰσχύλου τραγῳδίας ποιητὴς ἄριστος· νῦν δὲ τὸν κωμικὸν κωμῳδεῖ Φρύνιχον, καὶ Λύκιν καὶ Ἀμειψίαν, περὶ ὧν ἔφθασα προειπεῖν. ἦν δὲ ὁ Φρύνιχος οὗτος πατρὸς Εὐνομίδου, κωμῳδεῖται δὲ ὡς ξένος καὶ ποιητὴς φαῦλος καὶ ὡς ἀλλότρια λέγων καὶ κακονούστατα. εἰσὶ δὲ καὶ ἕτεροι Φρύνιχοι δύο.

σκευηφοροῦσι: τριχῶς τουτὶ γράφεται· «σκευοφοροῦσι», «σκεύη φοροῦσι», «σκεύη φέρουσι». ὁ δὲ νοῦς· οὗτοι ἄνδρας φορτηφοροῦντας εἰσφέρουσι ταῖς κωμῳδίαις.

σκεύη οἵ.

ἐν κωμῳδίᾳ ἤγουν τῇ σκηνῇ.

μὴ νῦν ποιήσῃς, ὡς ἐγὼ θεώμενος: μὴ καὶ σὺ κατʼ ἐκείνους ποιήσῃς, ὃ λέγεις ἐκ τοῦ δῆθεν φορτηφορεῖν, ὡς οἱ ἐκείνων ὑποκριταί· ὡς ἐγὼ θεώμενος καὶ ὁρῶν, ὅταν ἴδω τι τούτων τῶν σοφισμάτων, ἢ τῶν σοφῶν μιμημάτων εἰρωνικῶς, ἢ τῶν σοφισμάτων καὶ ἀπατηλῶν τούτων ποιημάτων, πλεῖν καὶ πλέον ἢ ἐνιαυτῷ πρεσβύτερος ἀπέρχομαι, ἤτοι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ μιᾷ πλέον γηρῶν ἐξ ἀγανακτήσεως, παρὸ ἔμελλον γηράσαι ὁλοκλήρῳ ἐνιαυτῷ.

τῶν σοφισμάτων καὶ ἀπατηλῶν ποιημάτων.

πλεῖν πλέον.

ὦ τρισκακόδαιμον: οὗτος μέν, ὥς φησι, τῇ τούτων ἀηδίᾳ μιᾷ ἡμέρᾳ γῆρας γηράσκων πλεῖον ὁλοκλήρου ἐνιαυτοῦ ἀπέρχεται· ἐγὼ δὲ νῦν τῇ τούτου ψυχρολογίᾳ, καίπερ καὶ ταῖς διαίταις καὶ τοῖς ποτοῖς καὶ πᾶσιν ἄλλοις τοιούτοις φιλοψυχρότατος ὢν καὶ ταῦτα γράφων περὶ τὸ διακαέστατον τῶν καιρῶν, τὴν μέσην ὥραν φημὶ τὴν τῆς ἐπιτολῆς τοῦ Κυνός, ὡς περὶ μέσην ὥραν χειμέριον περὶ Μαιῶτιν ὁδεύων καὶ τοῦ σκυθίου Ταύρου τοὺς «κρυσταλλόπηγας» πρόποδας, αἷμα τὸ περικάρδιον ἤδη ἐναποψύχομαι καὶ κρυσταλωθέντες οἱ δάκτυλοι γράφειν μοι ἐπεσχέθησαν· τοσοῦτον ἐνταῦθα τὸ περιὸν τῷ ἀνδρὶ τῆς ψυχρότητος οὐ συνίημί τι πεπονθότι. ἀλλὰ τὸ «ὦ τρισκακόδαιμον» πάλιν ἀναληπτέον μοι. νῦν σχετλιάζει δυσφορῶν ὁ Ξανθίας, καί· ἆρα ὁ τράχηλος οὑτοσί, φησί, θλίβεται τοῖς φορτίοις, ἤτοι ἐγώ, οὐκ ἐρεῖ δὲ τὸ γελοῖον;

τὸ δὲ ἔστω.

ἐρεῖ ἵνʼ εἴπῃ.

καὶ ὁ Διόνυσος· εἶτʼ οὐχ ὕβρις, τουτέστι καὶ ἀλαζονεία, φησί, καὶ πολλὴ τρυφὴ καὶ ἅπερ πάνυ μειρακιώδη καὶ ἀγοραῖα καὶ κάπηλα καὶ ψυχρότατα τάδε, φησίν, ὅτι ἐγὼ ὁ Διόνυσος, υἱὸς Σταμνίου ὤν, ὡς οἶνος καὶ περιεχόμενος τῷ σταμνίῳ, αὐτὸς βαδίζω αὐτοποδίᾳ καὶ πονῶ καὶ κόπους ὑφίσταμαι, τοῦτον δὲ ὀχῶ καὶ ἐποχούμενον, ὄνῳ φερόμενον, ἄγω, ἵνα μὴ ταλαιπωροῖτο καὶ κοπιᾷ μηδʼ ἄχθος μηδὲ φορτίον φέροι;

ὕβρις ἀλαζονεία.

τρυφή ἔπαρσις.

ὀχῶ καβαλλάριον ποιῶ.

ταλαιπωροῖτο ἤγουν κοπιᾷ.

οὐ γὰρ φέρω ʼγώ;: τοῦ Διονύσου εἰπόντος· ἐπʼ ὄνου ὀχούμενον ἄγω τοῦτον, ἵνα μὴ ταλαιπωροῖτο μηδὲ φορτίον μηδʼ ἄχθος φέροι, φησὶν ὁ Ξανθίας, ἐπʼ ὄνου μὲν ἐποχούμενος, τοῖς ὤμοις δὲ φέρων τὰ σκεύη· οὐ γὰρ φέρω ἐγώ; καὶ ὁ Διόνυσος· πῶς φέρεις καὶ βαστάζεις, ὅστις ὀχῇ καὶ βαστάζῃ ὑπὸ τοῦ ὄνου; καὶ ὁ Ξανθίας· πῶς φέρω, λέγεις; ὡς φέρων καὶ βαστάζων ταῦτα. τίνα τρόπον, φησί, βαστάζεις ταῦτα, ἤτοι ἐποχούμενος ὄνῳ πῶς βαστάζεις αὐτά; καὶ ὁ Ξανθίας· βαρέως πάνυ. καὶ ὁ Διόνυσος· οὔκουν καὶ οὐχὶ τὸ βάρος, ὅπερ φέρεις σὺ καὶ βαστάζεις, φέρει ὁ ὄνος, ὡς βαστάζων σέ; καὶ ἅμα τῷ φαινομένῳ φησί· τὰ στρώματα, ἃ βαστάζεις σύ, καὶ τὸ τούτων βάρος, ἐσχηματισμένως δὲ τὸ βάρος τῶν διδύμων· ἤτοι τὸ βάρος τῶν στρωμάτων καὶ τῶν σῶν διδύμων τὸ βάρος οὐ φέρει καὶ βαστάζει ὁ ὄνος; καὶ ὁ Ξανθίας· οὔ μὰ τὸν Δία, πρὸς ἀμφοτέραν φησὶ τὴν διάνοιαν· οὐχὶ ὁ ὄνος φέρει, ὃ ἐγὼ φέρω βάρος. νῦν οἱ παλαιοί φασι καὶ καλῶς ἄρα· «τινὲς εἰς τὸ “φέρω” δύο στιγμὰς ποιοῦσι». πῶς γὰρ φέρεις, φησὶν ὁ Διόνυσος, ὃς ὑφʼ ἑτέρου φέρει; ὁρᾷς ἄκαιρον φλυαρίαν· καὶ ἀνωτέρω γὰρ ἄνωθεν τοῦτο εἶπε· «πῶς φέρεις, ὅς γʼ ὀχεῖ»; τέως γοῦν τοῦ Διονύσου εἰπόντος· πῶς λέγεις φέρειν φερόμενος ὑφʼ ἑτέρου; οὐκ οἶδα, φησὶν ὁ Ξανθίας· ὁ δʼ ὦμος οὑτοσὶ πιέζεται. καὶ πάλιν πρὸς αὐτὸν ὁ Διόνυσος· ἐπεὶ λέγεις μὴ ὠφελεῖν σε τὸν ὄνον, ἐν τῷ μέρει καὶ ἐκ μέρους καὶ ἀκαριαίᾳ χρόνου ῥοπῇ ἄρας σὺ τὸν ὄνον βάσταξον. καὶ ὁ Ξανθίας φησίν· οἴμοι ὁ κακοδαίμων, ὅτι δύο μεθύσοις ἐνέτυχον παραληροῦσι νυνί, Διονύσῳ καὶ κωμικῷ ποιητῇ. τί γὰρ οὐκ ἐναυμάχουν; εἰ γὰρ ἐναυμάχησα, ἢ κατὰ τοὺς παλαιοὺς ἐν τῇ περὶ Ἀργιννούσαις κατὰ Λακώνων ναυμαχίᾳ, ἢ κατὰ Τζέτζην περὶ τὴν Σαλαμῖνα κατὰ Περσῶν, ἐλευθερωθεὶς γάρ, ὡς καὶ πάντες οἱ Ἀθηναίοις συνναυμαχήσαντες δοῦλοι, ἦ τἂν καὶ ὄντως ἂν ἐκέλευον σὲ μακρὰ καὶ μεγάλα κωκύειν Σαλαμῖνι περιών, καὶ παραληροῦντί σοι τόσῳ οὐκ ἂν οὔτʼ ἠχθηφόρουν ἄχθος καταγέλαστον καὶ ἀγοραῖον οὔτʼ ἂν συνόλως ἐπείσθην σοι.

φέρω βαστάζω.

ὀχεῖ ἱππεύεις.

τίνα κατά.

τίνα τρόπον λέγεις βαστάζειν.

ἐσχηματισμένως τῶν σῶν διδύμων καὶ τῶν στρωμάτων.

οὐ φέρει ὁ ὄνος.

ἐν ταῖς περὶ Ἀργινούσαις κατὰ Λακώνων ναυμαχίᾳ ἢ περὶ Σαλαμῖνα κατὰ Περσῶν οἱ ναυμαχήσαντες πάντες δοῦλοι ἐλεύθεροι.

ἦ ὄντως.

μακρά μεγάλα.

κατάβα πανοῦργε: «κατάβηθι» λέγεται. τὸ χ δὲ γράφεται, ὅτι οὗτος ξενοτέρως ἀντὶ τοῦ «κατάβηθι» «κατάβα» εἶπεν. ὁ δὲ Τζέτζης δωρικῶς φησι «κατάβαθι»· οἱ γὰρ Δωριεῖς «κατάβαθι» λέγουσι καὶ ἀποκοπῇ «κατάβα»· ὥσπερ ὁ Βελλεροφῶν Πελοποννασαστὶ λαλεῦμες.

κατάβα δωρικῶς.

παιδίον, παῖ, ἠμί, παῖ: ὁ Διόνυσος κόπτει καὶ πλήττει τὴν θύραν Ἡρακλέος καὶ καλεῖ τινα δοῦλον ἐξελθεῖν Ἡρακλέα· παῖς γὰρ καὶ ὁ υἱός, κυριωτέρως δὲ ὁ δοῦλος. ἀσυντηρήτου δὲ τῆς πληγῆς γεγονυίας Ἡρακλῆς εἰθισμένος γίγασι πολεμεῖν καὶ κενταύροις· κενταυρικῶς τις, φησί, τὴν θύραν ἐπάταξεν ἀκόσμως. ὁ Διόνυσος δʼ ἔτι ἑστὼς ἔξω ἀκούσας τοῦδε τοῦ ῥήματός φησι τῷ Ξανθίᾳ· ὁ παῖς—ἀντὶ τοῦ «ὦ παῖ Ξανθία»—, ἐνεθυμήθης καὶ νενόηκας, ὡς πάνυ ἐμὲ ὁ Ἡρακλῆς ἐπτοήθη; καὶ ὁ Ξανθίας ἢ ἐπιτιμῶν αὐτῷ φησι· σίγα, μὴ μαίνοιο, ἤ· ἐφοβήθη σε, μὴ ἄρα μανικῷ κατάσχετος εἶ τῷ νοσήματι. ἐξιὼν δὲ ὁ Ἡρακλῆς καὶ οὕτως ἰδὼν ἐστολισμένον δάκνει τὰ χείλη, μὴ γελᾶν δʼ οὐκ ἰσχύει.

τραπέσθαι ἐλθεῖν.

κενταυρικῶς ἰσχυρῶς.

ὅστις ὑπάρχεις.

ὁ παῖς «ὦ παῖ» ἀττικῶς.

οὐκ ἐνεθυμήθης οὐκ ἤκουσας.

σφόδρα μʼ ἔδεισε ἐφοβήθη ὁ Ἡρακλῆς.

μὴ μαίνοιό γε μὴ μαίνου.

Δία τόν.

δάκνω κρατῶ.

δαιμόνιε εὐτυχέστατε.

τί κατά.

οἷος δυνατός.

εἶμʼ εἰμί.

ὁρῶν λεοντὴν ἐπὶ κροκωτῷ: ὁ Διόνυσος ὡς μέλλων ἐς Ἅιδου κατεληλυθέναι κατὰ μίμησιν Ἡρακλέους ἐνδύεται μὲν λεοντήν, λαμβάνει καὶ ῥόπαλον, φορεῖ δὲ καὶ στολὴν τὴν διονυσιακὴν τὴν θηλυπρεπῆ τε καὶ ἔκλυτον, κροκωτόν, ποικίλον ἱμάτιον, οὐ στρατιώταις οἰκεῖον, ἀργοῖς δὲ καὶ τρυφῶσι καὶ πλέον γυναιξίν, ἀνειμένον, καὶ κόθορνον, ἀμφοτεροδέξιον ἐπαμφοτερίζον ὑπόδημα καὶ προσφυέστατον ἀμφοτέροις ποσίν, ὁποῖα νῦν ἱερουργοῦντες οἱ κοσμιώτεροι θυηπόλοι ὑποδιδύσκονται· ὅθεν καὶ Θηραμένης, εἷς τῶν τυράννων ὢν τῶν τριάκοντα, μαθητὴς δὲ γεγονὼς Εὐριπίδου, ἐλέγετο κόθορνος, ὡς ἀναρριπίζων κατὰ τοῦ δήμου μὲν τοὺς τριάκοντα, κατὰ τούτων δὲ τῶν τυράννων τὸν δῆμον.

λεοντῆν τήν.

κροκωτῷ ποικίλῳ ἱματίῳ ἐπάνω κοκκίνῳ.

κροκωτῷ τῷ.

κόθορνος ἀπὸ τοῦ κεῖσθαι ὀρθῶς ἀμφοτέροις τοῖς ποσίν.

τίς ὁ νοῦς: ἤτοι ποίᾳ διανοίᾳ καὶ τί βουλευόμενος τὴν σύνθετον ἔσχες ταύτην στολὴν τὴν διονυσοηράκλειον, μᾶλλον δὲ τὴν ἱματιοκένταυρον;

καὶ ῥόπαλον καὶ τό.

ξυνηλθέτην συνῆλθον.

ἐπεβάτευον Κλεισθένει: ὁ Κλεισθένης οὗτος ἦν υἱὸς Σιβυρτίου λεῖον τὸ γένειον ἔχων, λεῖος τὸ γένειον, ἐπʼ αἰσχρότητι καὶ πασχητίᾳ κωμῳδούμενος. νῦν οὖν εἰς τοῦτο τὸν ἄνθρωπον λοιδορεῖν κωμῳδεῖν θέλων ἐπαμφοτεριζούσας εἰσφέρει εἰσφορεῖ καὶ τὰς λέξεις· νεωστὶ γὰρ αὐτοῦ στρατηγήσαντος καὶ ναυμαχίᾳ νικήσαντος εἰσφέρει τὸν Διόνυσον τῷ μὲν φαινομένῳ πρὸς Ἡρακλέα ταδὶ λέγοντα· στρατηγοῦντος Κλεισθένους τῇ κατὰ στόλον μάχῃ κἀγὼ ἐπεβάτευον αὐτῷ ἤγουν τῶν ἐπιβατῶν εἷς ἦν, καὶ νενικήκαμεν τῇ ναυμαχίᾳ ἢ δώδεκα ἢ τρισκαίδεκα τῶν ἐναντίων βυθίσαντες ναῦς. ἐν τῇ τριήρει γοῦν ἀναγινώσκοντί μοι τὴν Ἀνδρομέδαν κατέσχε με πόθος ἄρρητος Εὐριπίδου, καὶ κατεπίθυμος ἐκείνου τόσον γενόμενος κατελθεῖν ἐθέλω πρὸς Ἅιδην καὶ τοῦτον ἀνενεγκεῖν. δέομαι γὰρ δεξιοῦ ποιητοῦ· οἱ μὲν γὰρ τεθνήκασιν, οἱ δὲ ζῶντες νῦν ὄντες φαυλότατοι. οὗτος ὁ νοῦς τοῦ λόγου ἐστὶν ὁ μὴ κρυπτόμενος ἤτοι ὁ νῦν φαινόμενος· τὸ δὲ κρυπτόμενον, τῷ σχήματι δὲ δηλούμενον, νοεῖν ἐστιν αἰσχρῶς τὸ ἐπιβατεύειν, ὃ λέγεται μεταφορικῶς ἀπὸ τῶν ἀλόγων, ἃ συνουσιάζει ἐπαναβαίνοντα. οὗτος μέν ἐστιν ὁ τοῦ λόγου πᾶς νοῦς· ἤδη δὲ καὶ τῶν κατὰ μέρος λεκτέον μοι τὰ κεχρημένα ἐπεξηγήσεως.

ἐπεβάτευον ἔπλεον. συνεγενόμην.

Κλεισθένει σὺν τῷ ἢ διὰ τοῦ.

σφῶ σφῶε καὶ ὑμεῖς, φησὶν ὁ Ἡρακλῆς, κατεδύσατε τριήρεις πολεμίων; καὶ ὁ Διόνυσος· νὴ τὸν Ἀπόλλω. καὶ πάλιν ὁ Ἡρακλῆς· κᾆτʼ ἔγωγʼ ἐξεγειρόμην ἐξηγρόμην διαγελῶν δῆθεν, ὅτι νενικήκασι ναυμαχίᾳ. ὡσεὶ ὀνείροις τοῦτο εἶδον, φησίν· ὑμεῖς μὲν ὀνείροις νενικήκατε ναυμαχοῦντες, καὶ ἔγωγε ἀνιστάμην τοῦ ὕπνου.

σφῷ ὑμεῖς τὸ ποιήσατε;

ἐξηγρόμην ἀπὸ τοῦ ὕπνου.

ἀναγινώσκοντί ἀναμιμνῃσκομένῳ.

ἐπάταξε ἐκίνησε.

πῶς οἴει θαυμαστικόν.

σμικρὸς ἡλίκος Μόλων: δύο Μόλωνες ἦσαν, ὁ λωποδύτης τὸ σῶμα βραχύς, καὶ ὁ ὑποκριτής, περὶ οὗ φησι νῦν· ἦν γὰρ πάνυ μέγας τῇ ἡλικίᾳ.

ἡλίκος οἷος.

ἰαταταὶ: ἰατταταῖ: ἀκούσας ὁ Διόνυσος ἐρωτώμενος, εἰ ἀνδρὸς ἠράσθη, σχετλιάζων οὕτω φησί. καὶ ὁ Ἡρακλῆς πάλιν· ἆρα συνεγένου τῷ Κλεισθένει; «συγγενέσθαι» τὸ σεμνὸν «συνδιάγειν, συλλαλεῖν».

οὐ γὰρ ἀλλʼ ἔχω κακῶς: ἀντὶ τοῦ «καὶ γὰρ ἔχω κακῶς». ὁ δὲ «ἀλλά» παρέλκει ἀττικῶς.

διαλυμαίνεται βλάπτει.

ἐπεθύμησας ἐξαίφνης ἔτνους: διʼ αἰνίγματος δῆθεν ἐμφαίνει τὸ περιττὸν τοῦ πόθου. «ἔτνος» δὲ αὐτός—οὐκ ἀποκρύψω ὑμῖν—τοὺς ἐρεικτοὺς κυάμους εἶναι ἐδόκουν· νῦν δὲ ἐφεῦρον, ὡς ἔτνος καλεῖται τὸ πισσινοῦν ὄσπριον. εἰ δέ τις καὶ τί ὁ πίσσος τὸ ὄσπριον ἐθέλει μαθεῖν, ἴστω τουτὶ ὡς τὸ παρʼ ἰδιώταις καλούμενον «αὖχος» ἐστί, καὶ οὐχ, ὥσπερ ἐγὼ καὶ περὶ τούτου φαύλως ἐνόμιζον, πίσσον καλῶν τὴν γυμνὴν καὶ τετριμμένην κέγχρον. τὴν μέχρι δὲ καὶ νῦν ἀγοραίαν καὶ φλύαρον ἀπεραντολογίαν τοῦ κωμικοῦ οὐχ οἷος ἔτι φέρειν εἰμί.

ἔτνους ὁ λεγόμενος ὦχος ἤτοι πίσσος.

ἆρʼ ἐκδιδάσκω τὸ σαφὲς: ἆρα, φησὶ τῷ Ἡρακλεῖ ὁ Διόνυσος, ἔγνως σαφῶς ἐκ τοῦ αἰνίγματος, οὗ παρεθέμην σοι, τὸ διάπυρον οὗ ἔχω πόθου;

ἐκδιδάσκω λέγω τοῦτο, παριστάνω.

μανθάνω γινώσκω.

πείσειεν πείσει.

οὐκ ἀττικὸν παρέλκον.

ἐπʼ εἰς.

οὐκέτʼ εἰσὶν θάνον οἱ ἀγαθοί.

ὄντες κακοί ἐνταυθοῖ εἰσιν ἀμαθέστατοι.

τοῦτο γάρ τοι καὶ μόνον: ὁ Ἰοφῶν οὗτος υἱὸς ὢν Σοφοκλέους ἠγωνίσατο καὶ ἐνίκησεν λαμπρῶς ἔτι ζῶντος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· διὸ ὑποπτεύει, μὴ ἄρα Σοφοκλέους ἦν τὸ ἀγωνισθέν. ἀναγνωσθέν.

υἱὸς ἦν Σοφοκλέους, ὃς δόκησιν παρεῖχεν, ὅτι τοῖς τοῦ πατρὸς ἐχρῆτο ποιήμασιν ὡς οἰκείοις.

λοιπὸν ἐπίλοιπον.

τοῦτʼ ἄρα ἀμφίβολον.

Σοφοκλέα τόν.

Εὐριπίδου τοῦ.

ἄγειν τινὰ ποιητήν.

οὔ, πρίν γʼ ἂν Ἰοφῶντα: εἰπόντος Διονύσῳ τοῦ Ἡρακλέους· εἴπερ ἐκεῖθεν ἐκεῖθε καὶ ἀπὸ τοῦ Ἅιδου δεῖ καὶ χρεία ἐστὶν ἀγαγεῖν τῶν τεθνηκότων τινὰ ποιητῶν, πῶς οὐ μέλλεις ἀνάγειν τὸν Σοφοκλέα; φησὶν ὁ Διόνυσος· οὐκ ἀνάξω τὸν Σοφοκλέα, πρὶν ἄνευ Σοφοκλέους Ἰοφῶντα τὸν υἱὸν αὐτοῦ μόνον κωδωνίσω καὶ δοκιμάσω, εἰ τὰ ποιήματα, ἃ διδάσκει, αὐτοῦ εἰσι καὶ οὐχὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Σοφοκλέους. ὑπωπτεύετο γὰρ οὗτος τὰ τοῦ πατρὸς λέγειν· ἦν δὲ τῇ ἡλικίᾳ μακρὸς καὶ τὴν φύσιν ὑπόψυχρος. τὸ «κωδωνίσω» δὲ τὸ «δοκιμάσω» μεταφορικῶς ἢ ἀπὸ τῶν κεραμεῶν ἀγγείων, ἃ δοκιμαζόμενα τῷ κρούεσθαι ὑγιᾶ πεφυκότα ἠχεῖ δίκην κώδωνος, ἢ ἀπό τινων ὀρνέων καὶ ἵππων δοκιμαζομένων ἤχῳ κωδώνων· τὰ μὲν γὰρ τούτων γενναῖα γενναίως φέρει τοὺς ἤχους, τὰ δὲ δειλὰ καὶ πτοιαλέα πεφρίκασιν. καὶ ταῦτα μὲν ἰδιωτικώτερά τε καὶ γνωριμώτερα· τὸ δʼ ἀληθὲς καὶ κατὰ τὴν φύσιν τοῦ πράγματος τὸ «κωδωνίσω» λέξις ἐστὶ στρατηγικὴ τροπική· οἱ στρατηγοὶ γὰρ καὶ στρατοπεδείαις ὑπαίθροις καὶ ταῖς φρουραῖς δὲ τῶν πόλεων κώδωνας ἐξαρτῶσι λεπτοῖς μίτοις ἀπῃωρημένους ἐκ διαστήματος, καὶ οὕτω θηρῶσιν ἐπʼ ἀμφοτέρων κατασκόπους πολεμίων ἢ καὶ προδότας, ἐν μὲν ταῖς ὑπαίθροις στρατοπεδείαις ἡμέρας ἔτι τελούσης διὰ κηρύκων πάσῃ προμαρτυρόμενοι στρατιᾷ ὑπηρετικῇ τε καὶ μαχίμῳ· «πᾶς ἢ τροφῆς ὑποζυγίων ἢ ἑτέρου χρείαν ἔχων τινὸς ἔτι οὔσης ἡμέρας καὶ χόρτον συλλεξάτω καὶ τὰ χρειώδη· ὃς δʼ ἂν περὶ τὴν νῦν ἑσπέραν ἁλῷ τὸν χάρακα περιπορευόμενος τὴν κεφαλὴν τῷ ξίφει ἀποτμηθήσεται». οὕτω λοιπὸν ἠρεμούσης τῆς στρατιᾶς πάσης, ἄν τις ἐπέλθῃ κατάσκοπος, προσκρούει τοῖς κώδωσι καὶ γεγονότος ἤχου κατέχεται τοῖς φρουροῖς· κἀπὶ τοῦ τείχους τῆς πόλεως εἴ τις ἐπαναβαίη λαθών, οὕτως ἁλίσκεται, κἂν καὶ τῶν τῆς πόλεώς τινες συνήργουν αὐτοῖς εἰς προδοσίαν τῆς πόλεως.

Ἰοφῶντʼ τόν.

ἀπολαβὼν κρατήσας.

κωδωνίσω δοκιμάσω.

ὁ δʼ Σοφοκλῆς.

εὔκολος ἄπλαστος· ἁπλοῦς.

Ἀγάθων δὲ ποῦ ἐστιν: ὁ Ἀγάθων οὗτος ἦν δεξιὸς ποιητὴς κωμῳδίας, ἀγαθὸς τὸν τρόπον καὶ Σωκράτους διδάσκαλος, ἀνὴρ λαμπροτράπεζος. λέγεται δέ, ὅτι καὶ Πλάτωνος ὁ συμποσιακὸς λόγος ἐπὶ τῇ ἑστιάσει τῇ τούτου ἐγράφη, αὐτοῦ τε καὶ πολλῶν φιλοσόφων συνεστιαθέντων τῷ Πλάτωνι.

Ἀγάθων ὁ.

ἐς μακάρων εὐωχίαν: ἤτοι τεθνηκὼς περὶ τὰς μακάρων ἐστὶ νήσους, ἃς Ἕλληνες περὶ χώραν Βρεττίαν εἶναι νομίζουσι κειμένας περὶ τὰ βόρεια τοῦ ἑσπερίου ὠκεανοῦ. ὑπεμφαίνει δὲ καὶ τὸ ἁβροεύωχον τοῦ ἀνδρός· ἢ ὅτι Ἀρχελάῳ τῷ βασιλεῖ Μακεδόνων μετʼ ἄλλων πολλῶν μέχρι καὶ τέλους συνῆν εὐωχούμενος.

Ξενοκλῆς: ὁ Ξενοκλῆς οὗτος υἱὸς ἦν Καρκίνου, τραγῳδίας ποιητής· ἀδελφοὶ δὲ αὐτοῦ Ξενότιμος καὶ Δημότιμος, ὑποκριταὶ ὀξυφωνότατοι, οἳ καὶ Καρκίνου δαίμονες ἐλέγοντο. ὁ ῥηθεὶς δὲ αὐτῶν ἀδελφὸς Ξενοκλῆς λέγεται ἀλληγορικῶς καὶ ἀνήδυντος εἶναι περὶ τὴν ποίησιν. οἱ μνημονευόμενοι δὲ τρεῖς ἦσαν Ξενοκλεῖς, δύο μὲν τραγικοί, ἕτερος δὲ πολιτικός τε καὶ ῥήτωρ, Φαΰλλου υἱὸς Χολαργεὺς τὸν δῆμον. τῶν δήμων.

υἱὸς ἦν Καρκίνου, τραγῳδίας ποιητής· ἀδελφὸς δὲ Ξενοτίμου καὶ Δημοτίμου, οἳ δαίμονες Καρκίνου ἐλέγοντο.

Πυθάγγελος: οὗτος τραγῳδίας ἦν ποιητὴς φαῦλος καὶ ἄσημος.

ἐμοῦ ... λόγος ὡς δοῦλον οὐκ ἀπολογοῦνται.

οὐκοῦν περισσόν.

ποιοῦντα ποιήσεις γράφοντα.

Εὐριπίδου πλεῖν: λαλίστερα καὶ φλυαρώτερα καὶ στωμυλώτερα Εὐριπίδου πλεῖν καὶ πλέον ἢ σταδίῳ καὶ τετρακοσίων πηχῶν.

Εὐριπίδου τοῦ.

σταδίου σταδίῳ. σταδίῳ σταδίου.

σταδίου στάδιον. σταδίῳ

λαλίστερα ἀφυέστερα, φλυαρώτερα.

ἐπιφυλλίδες: ἐπιφυλλίδες εἰσὶ τὰ μικρότατα πάνυ τῶν σταφυλῶν βοτρυδίσκια, ὡς δυνάμενα ῥᾳδίως φύλλοις καλύπτεσθαι· ἢ τὰ πρὸς αὐτοῖς τοῖς φύλλοις κρεμάμενα.

στωμύλματα φλυαρήματα.

χελιδόνων μουσεῖα: βάρβαρα καὶ στωμύλα, ὀχλώδη, πολύγλωσσα, ἀτερπῆ Μοῦσαν ἔχοντα καὶ συγγραφὰς λόγων, ὡς ἀτερπεῖς καὶ θορυβώδεις εἰσὶν αἱ τῶν χελιδόνων φωναί, οὐ κατὰ κύκνον δὲ ἢ ἀηδόνα φθεγγόμεναι τερπνὰ μέλη καὶ γλυκύτατα ἢ λιγυρώτατα.

λωβηταὶ τέχνης: διαφθορεῖς καὶ ἀφανισταὶ τῶν τεχνῶν· λέγει δὲ τῆς τραγῳδίας καὶ κωμικῆς.

μουσεῖα ὀχλήσεις.

λωβηταὶ ἀφανισταί, φθορεῖς.

ἃ φροῦδα θᾶττον: ἃ μειρακύλλια νῦν τὴν ποιητικὴν μετιόντα φροῦδα καὶ ἀφανῆ θᾶττον—λείπει τὸ «γίνεται»—ἅπαξ προσουρήσαντα καὶ εὐθυδρομήσαντα τῇ τραγῳδίᾳ.

ἢν μόνον χορὸν λάβῃ: ἐὰν μόνον τραγῳδίας κληθῶσι διδάσκαλοι καὶ χορευτὰς λάβωσιν.

θᾶττον γίνεται.

μόνον ἕνα.

λάβῃ λάβωσιν.

ἅπαξ προσουρήσαντα εὐθυδρομήσαντα, εὐδοκιμήσαντα.

τῇ τραγῳδίᾳ ἐν τῇ σκηνῇ.

γόνιμον: γενναῖον καὶ πόριμον καὶ στερρὸν ποιητὴν οὐκ ἂν εὕροις ζητῶν, ὅστις ἂν λάκοι καὶ εἴποι ῥῆμα γενναῖον.

γόνιμον ἔντονον, φυσικόν.

λάκοι: τὸ «λάκοι» πρὸς διασυρμόν φησιν Εὐριπίδου· ἐν Ὀρέστῃ γάρ φησιν Εὐριπίδης· ἔλακεν ἔλακεν.

λάκοι ἢ λάβοι.

παρακεκινδυνευμένον: κινδύνῳ καὶ πολλῷ τῷ πόνῳ ἐφευρημένον· ἤτοι ξενοπρεπές.

παρακεκινδυνευμένον ὑψηλόν.

κἀνταῦθα διασύρει μάτην τὸν Εὐριπίδην, οὐχ ὡς ἡμεῖς τοῖς τῶν σοφῶν λογισμοῖς δικαίως ἐκεῖνον ἐλέγξαμεν, οἷσπερ ἐχρῆν· τί γὰρ μωμητὸν οἶκον Διὸς τὸν αἰθέρα καλεῖν ἢ χρόνου πόδα τὴν χρονικὴν κίνησιν; εἰ δʼ ὅτι «δωμάτιον» τὸν τοσοῦτον αἰθέρα ἐκάλεσεν, ἴστω, ὡς καὶ τοῦτο καλῶς ἔχον ἐστί· πρὸς γὰρ δύναμιν θείαν ἁπανταχοῦ παροῦσαν καὶ πληροῦσαν τὸ πᾶν καὶ ὁ αἰθὴρ δωμάτιον καὶ οὐ δόμος. ᾧ δὲ πυργοῖ—πρὸς σὲ γὰρ νῦν μεταφέρομαι—καὶ μετεωρότερα τοῦ Καπανέως φρονεῖς, ἀλιτήριε, διαγελῶν τὸν ἄνδρα ὡς πάνυ ἀφρόνως καὶ ἀμαθῶς καὶ νηπίως εἰπόντα· «γλῶσσαν ἐπιορκήσασαν ἄνευ φρενός», καθʼ αὑτὸν συλλογιζόμενος, ὡς αἱ φωναὶ ὑπηρέτιδες νοημάτων εἰσίν, ἡ γλῶσσα δὲ τῶν φωνῶν, πῶς δʼ ἂν γλῶσσά τι λέξειεν ἄνευ φρενός, τρισαλιτήριε, μάνθανε. τὴν φωνὴν οὕτω φυσικῶς γινομένην Εὐριπίδης πολλῷ σοῦ κρειττόνως ἐγίνωσκε· νῦν δὲ τῆς γραὸς λεγούσης· «Ἱππόλυτε, ὤμοσας· μὴ διαφθείρῃς τοὺς ὅρκους μηδὲ προδῷς με», «ὦ μιαρά», φησὶν ἐπίσης τῷ κωμικῷ τῷ διασύροντι μάτην τὸν ἄθλιον, «ἐπʼ ἐξαπάτῃ σοι ὤμοσα, ὅπως θηρεύσω σε προειπὼν καὶ λογισάμενος τῇ φρενί, ὅτι κἂν τῇ γλώσσῃ ὀμόσω σοι, οὐ συγκατατιθεμένην ἕξω καὶ τὴν διάνοιαν τοῖς ὀμωμοσμένοις τῇ γλώττῃ, ἀλλʼ ἐναντίαν.» οὕτω, τρισαλιτήριε, πάνυ καλῶς καὶ ἀνεπιμόμφως ἔχει τοδί. ἕτερα δὲ μυρία κατάμομφα τοῦ Εὐριπίδου τε καὶ ἄλλων οὐ συνορᾶτε τῷ νῷ, ὧν ἐγὼ μυρία τοῖς λογισμοῖς καθυπέβαλον τῇ βίβλῳ τῶν ἐμῶν Λογισμῶν, οὐ καθʼ ὑμᾶς φθόνῳ φερόμενος, ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν.

χρόνου πόδα τὴν χρονικὴν κίνησιν.

ἰδίᾳ γρ. ἄνευ.

σὲ δὲ ταῦτʼ ἀρέσκει: σοὶ δὲ ταῦτα ἀρέσκει ἀττικῶς. καὶ μάλα, φησί, πλεῖν καὶ πλέον με ἀρέσκει ἤτοι ὑπεραρέσκει μοι.

μαίνομαι ὑπεραρέσκει μοι.

κόβαλα: πανοῦργα, μιμηλότατα· ἀπὸ τῶν σατυροπιθήκων ἤτοι ἀρκοϊζιανῶν, οἳ πάνυ μιμηλότατοί εἰσιν.

μὴ τὸν ἐμὸν οἴκει νοῦν: εἰπόντος Ἡρακλέους· Ἡρακλέος· ὡς καὶ σοὶ δοκεῖ, φησὶ Διόνυσος· μὴ τὸν ἐμὸν οἴκει νοῦν, ἤτοι οὐκ εἶ ἐν τῷ ἐμῷ λογισμῷ, ὥστε νοεῖν σε καὶ ἃ ἐγὼ βούλομαί τε καὶ νοῶ. πάλιν δὲ εἰπόντος τοῦ Ἡρακλέους· καὶ μὴν ἀτεχνῶς καὶ παντελῶς καὶ καθάπαξ παμπόνηρα φαίνεται, ὁ Διόνυσος, ὡσανεὶ διασύρει τὸν Ἡρακλέα ὡς ἀνεπιστήμονα μὲν ποιητικῆς τέχνης, κωμῳδίας φημί τε καὶ τραγῳδίας καὶ τῆς ἄλλης ποιητικῆς, στρατιωτικῶν δὲ ἀγώνων καὶ πόνων εἰδὼς ἐμπειρότατον καὶ βουθοίναν βορὸν ἱκανῶς—ἅπαξ γὰρ καὶ δὶς ὁλοκλήρους βόας κατεθοινήσατο—, φησὶ πρὸς αὐτόν· περὶ μὲν ποιητῶν, ὦ ἄριστε Ἥρακλες, ἐμοὶ λέγειν τι πάρες, ἀρίστῳ κριτῇ τῶν τοιούτων τελοῦντι καὶ ἐπιγνώμονι, δειπνεῖν δέ με δίδασκε· τῶν τοιούτων γὰρ πάνυ ἐμπείρως ἔχεις αὐτός.

δειπνεῖν με δίδασκε ὡς βουθοίναν αὐτὸν διασύρει.

ἀλλʼ ὧνπερ ἕνεκα: καὶ ταῦτα δέ, φησιν, ἔασον· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ περὶ τούτων νῦν χρῄζω μανθάνειν, μαθεῖν, ἀλλὰ περὶ τούτων, ὧν ἕνεκα τήνδε τὴν σκευὴν ἔχων κατὰ σὴν μίμησιν ἦλθον, ἵνα μοι τοὺς σοὺς φίλους φράσειας, οὓς ἔσχες φίλους, ὁπότε κατῆλθες ἐκεῖσε πρὸς ἀναγωγὴν τοῦ Κερβέρου.

ἀλλʼ ἀλλὰ σκόπησον.

ἔχων ἐνδεδυμένος.

ξένους φίλους.

εἰ δεοίμην ἐπειδὴ δέομαι.

ἐκτροπάς: παρόδους, ἀποφυγὰς δυσχερῶν συναντημάτων τινῶν.

πορνεῖʼ τά.

ἀναπαύλας τάς.

ἐκτροπάς τὰς ἐξόδους.

ἰέναι ἐλθεῖν.

μηδὲν ἔτι πρὸς ταῦτα: Ἡρακλέος εἰπόντος· τολμήσεις κατελθεῖν εἰς Ἅιδου καὶ σύ; φησὶν ὁ Διόνυσος· ἔτι καὶ νῦν μηδέν—λείπει τὸ «λέγε»—περὶ τούτων· τῶν τοιούτων· ἀλλʼ εἰπὲ τῶν ὁδῶν τὴν καλλίστην, ὅπως ταχέως κατέλθω, καὶ μήτε θερμὴν ἄγαν μήτʼ ἄγαν ψυχρὰν εἴπῃς, ἀλλʼ ὁδὸν εὐκράτῳ καταπνεομένην ἀέρι. πρὸς ταῦτα παίζων ὁ Ἡρακλῆς ἀναλογίζεται δῆθεν καὶ σκοπεῖ, ποίαν ὁδὸν ἐφερμηνεύσει τούτῳ καλλίστην, καὶ παίζων φησίν, ὡς ἐφευρὼν ὁδούς, καὶ λέγει· μία μὲν ὁδὸς δῆθεν ἡ ἀπὸ κάλω καὶ θρανίου, τουτέστι κρεμάσαι αὑτὸν σχοίνῳ ἐκ τοῦ τραχήλου καὶ λακτίσαι ποσὶ τὸ ὑποπόδιον καὶ ἀπορρίψαι καὶ πνιγῆναι· ὃ γνοὺς καὶ ὁ Διόνυσός φησιν· αὕτη πνιγηρὰ ὁδός ἐστιν, κατὰ μὲν τὸ ἐσχηματισμένον ἀδιάπνευστος καὶ θερμή, τὸ δʼ ἀληθὲς λέγεις πνιγῆναί με.

ταῦτʼ λέγεις.

τῶν ὁδῶν ἀπό.

ἀφίξομʼ παραγένωμαι.

ψυχρὰν ὁδόν.

φράσῃς ἀλλὰ τὴν εὔκρατον.

φέρε δὴ εἶπε.

αὐτῶν ἀπό.

λέγεις ὁδόν.

ἀλλʼ ἔστιν ἄτραπος σύντομος τετριμμένη: πάλιν ὡς ἐπὶ ὁδοῦ συντόμου τετριμμένης καὶ ἁμαξήρους ἀμαξήρους τὸν διὰ φαρμάκου πόσεως θάνατον παίζων λέγει· τρίβεται γὰρ τὸ κώνειον καὶ τῇ ψυχρότητι ἀναιρεῖ· ὃ καὶ ὁ Διόνυσος γνούς· ψυχρά ἐστι καὶ δυσχείμερος ἡ ὁδὸς αὕτη, φησίν.

διὰ θυείας τῆς.

ἐμπαίζει τὸν Πλάτωνα ὡς τοιαῦτα δοξάζοντα.

ἀντικνήμια: τὰ τοῦ σκέλους παχυσαρκώτερα μέρη, τὰ ὄπισθεν ὄπισθε καὶ κατωτέρω τοῦ γόνατος κείμενα, ἃ καὶ γαστροκνημίαι καλοῦνται. πήγνυται δὲ καὶ ἀποψύχεται καὶ ταῦτα τὰ μέρη καὶ τὰ ἕτερα τετελευτηκότος τοῦ ζῴου.

ἀποπήγνυσι ξηραίνει.

βούλει ταχεῖαν· καὶ ταύτην θέλεις, φησί, ταχεῖαν ὁδὸν καὶ καταφορικὴν καὶ κρημνοὺς καὶ λόφους μὴ ἔχουσαν καὶ ὕλας συναγκείας δασείας; ναί, φησὶν ὁ Διόνυσος, ὅτι βαδιστικὸς καὶ ὁδοιποριστικὸς ὁδοιπορικὸς οὔκ εἰμι.

κατάντη καταφορικήν.

νὴ τὸν Δίʼ αὐτὴν θέλω.

μὴ βαδιστικοῦ καὶ μὴ εἰωθότος πορεύεσθαι ἐμοῦ.

καθέρπυσον: ὁ Ἡρακλῆς φησι· νῦν βάδισον εἰς τὸν Κεραμεικὸν καὶ ἀναβὰς ἐπὶ τὸν πῦργον πύργον τὸν ὑψηλὸν θεῶ καὶ ὅρα τὴν λαμπάδα ἀφιεμένην ἐκ τοῦ πύργου, ἤτοι μέλλουσαν ἐκ τοῦ πύργου ῥίπτεσθαι· καὶ ὅταν οἱ θεώμενοι καὶ οἱ θεαταὶ εἴπωσι τῷ ἀφιέντι τὴν λαμπάδα—εἴπωσι τί; «εἷναι» καὶ ἕς, ταύτην δηλονότι τὴν λαμπάδα, —τότε εἷναι καὶ ἓς καὶ ῥίψον καὶ σὺ σαυτὸν κάτω. καὶ ὁ Διόνυσος· ἀλλʼ εἰ ἀπὸ τοῦ πύργου ἐμαυτὸν οὕτω ῥίψω, ἀπολέσω ἂν ἐκ τοῦ ἐμοῦ ἐγκεφάλου τοσοῦτον, ὅσος ἂν ἐξήρκεσε θρία ποιῆσαι δύο, ἤτοι τὰ ἀγοραίως καλούμενα λελέγγια, μᾶλλον δὲ μαλακτά, ὅτι ἡ ζύμη τοῦ ἀλεύρου αὐτῶν πλάσιν εἶχε θρίου καὶ ὑμένος ἐγκεφάλου.

ἵημι, ὁ μέλλων ἥσω, ὁ βʹ ἀόριστος ἧν, ἡ μετοχὴ εἳς καὶ τὸ ἀπαρέμφατον εἷναι.

εἷναι ἄφες.

εἷναι πέμψαι.

ἐγκεφάλου ἀπὸ τοῦ.

δύω ὑμένας δύο τοῦ ἐγκεφάλου.

οὐκ ἂν βαδίσαιμι τὴν ὁδὸν ταύτην: ἀλλὰ συνοπτικώτερον εἰπόντες τὸν νοῦν καὶ ὅσα χρὴ ἐπιδράμωμεν· καὶ πρῶτον ῥητέον ἡμῖν περὶ τοῦ Κεραμεικοῦ καὶ τῆς ἀφιεμένης λαμπάδος. ἐν τῷ Κεραμεικῷ—τόπος δὲ ὁ Κεραμεικὸς ἦν ἐν Ἀθήναις—τρισσάκις τοῦ ἔτους λαμπαδικὸς ἀγὼν ἐτελεῖτο· Ἀθηνᾶς, Ἡφαίστου καὶ Προμηθέως. οὕτω δὲ ὁ λαμπαδικὸς ἐγίνετο δρόμος· ἐν τῷ Κεραμεικῷ τούτῳ πῦργος πύργος τις ἦν ὑψηλός, ἐν ᾧ τις ἀνήρχετο ἡμμένην λαμπάδα κατέχων. οἱ θεαταὶ δὲ καὶ οἱ μετὰ λαμπάδων δραμεῖν μέλλοντες κάτωθεν ἑστῶτες ἐβόων· «ἄφες, ἄφες». ἀφεικότος δὲ ἄνωθεν αὐτοῦ τὴν λαμπάδα, ἰδόντες καὶ οὗτοι τοῦ λαμπαδούχου δρόμου τότε τούτου κατήρχοντο. ἤδη δὲ περὶ ἐγκεφάλου καὶ τοῦ θρίου ῥητέον μοι, κἂν ἰδιωτικωτέρως τοῦτο εἶπον σαφέστατα. θρία τὰ φύλλα τῆς συκῆς λέγονται καὶ ὑμένες τοῦ ἐγκεφάλου, καὶ θρία εἶδος ἐδέσματος κατασκευαζόμενον οὕτως· στέαρ, ἐγκέφαλον, μέλι, ᾠὰ καὶ σεμίδαλιν φύραντες καὶ τὴν ζύμην λεπτὴν συνθέντες ὡς θρία καὶ ὑμένας ἐγκεφάλου, ὤπτων ἰπνῷ ἢ πίγκω· εἶτα δὲ περιείλουν φύλλοις συκῆς καὶ ἀπέστελλον, οἷσπερ ἐβούλοντο.

οὐκ ἂν βαδίσαιμι: εἰπόντος τοῦ Ἡρακλέους τοιαύτας γελοίας ὁδούς· οὐκ ἄν, φησὶν ὁ Διόνυσος, βαδίσαιμι τοιαύτην· ἀλλʼ εἰπέ μοι, ἣν σὺ τότε κατῆλθες. καί φησιν· ἀλλʼ ὁ πλοῦς πολύς· εὐθὺς εὐθὺ γὰρ ἐπὶ λίμνην ἥξεις πάνυ ἄβυσσον καὶ ὑπερβαθυτάτην, καὶ περαιώσει σε ὁ Χάρων.

ἄβυσσον βαθυτάτην.

ἐν τυννουτῳῒ πλοιαρίῳ: τοιούτῳ σμικροτάτῳ· σφίγγων δὲ τοὺς τῆς χειρὸς δακτύλους καὶ δεικνὺς αὐτῷ οὕτω λέγει.

γέρων ὁ Χάρων.

δύʼ ὀβολὼ μισθὸν λαβών: τοῦτό φησι διὰ τὸ παλαιὸν ἔθος· εἰς τὸ στόμα γὰρ τοῦ νεκροῦ δύο ὀβολοὺς ἔβαλλον. ἀδωροδόκητος γὰρ δὲ ὁ Χάρων.

ἔθος ἦν παλαιὸν βάλλειν εἰς τὸ τοῦ νεκροῦ στόμα δύο ὀβολοὺς διὰ τὸ ἀδωροδόκητον τοῦ Χάρωνος.

ὡς μέγα δύνασθον πανταχοῦ τὼ δύʼ ὀβολώ: τοῦτο εἶπεν, ὅτι καὶ ἐν Ἀθήναις δικαστικὸς ἦν ὁ μισθὸς δικαστικὸς μισθὸς ἦν τριώβολον.

δύνασθον δύνανται.

Θησεὺς ἤγαγε: Θησεὺς καὶ Πειρίθους συνέθεντο τὴν Ἅιδου θυγατέρα Κόρην ἁρπάσαι ἔρωτα σχόντος αὐτῆς τοῦ Πειρίθου. κατιόντες οὖν κατεσχέθησαν· καὶ ὁ μὲν ὡς ἅρπαξ τῷ Κερβέρῳ κατάβρωμα γίνεται· δίδοται· Θησεὺς δὲ ὡς συνεργός, ἀλλʼ οὐχ ἅρπαξ, ἐδέθη κατασχεθείς. ὕστερον ὑστέρως δὲ Ἡρακλεῖ κατελθόντι κατιόντι διὰ τὸν Κέρβερον πάντα Θησεὺς τὰ ἐκεῖ αὐτῷ ἀκριβέστατα ὑποτίθησιν, ὡς Εὐριπίδης αὐτὰ διδάσκει τοῖς δράμασιν ἑαυτοῦ.

διὰ τὸ θητεύειν τὸν Χάρωνα πορθμεύοντα.

ἠλθέτην ἦλθες.

τοῦτʼ ταῦτʼ.

καὶ σκῶρ ἀεὶ νῶν: καὶ κόπρον ὑγρὰν ὡσπερεί τινα λίμνην οὖσαν ἀείρρουν μηδαμοῦ πεπηγμένην.

νῶν ῥέων.

κειμένους ἴδῃς.

κινῶν γρ. καὶ κοινὸν.

κινῶν συνουσιάζων.

ἠλοίησεν ἔτυψεν.

ἢ Μορσίπου Μορσίμου ῥῆσιν ἐξεγράψατο: ἢ ὅστις τι ἔγραψε τῶν ψυχρῶν τραγῳδιῶν τοῦ Μορσίπου. Μορσίμου. ὁ Μόρσιπος Μόρσιμος οὗτος υἱὸς ἦν Φιλοκλέους, ψυχρὸς μὲν ποιητὴς τραγῳδίας, ἀγαθὸς δὲ ἦν ἰατρός, τὴν ἡλικίαν βραχύς. ἔσχε δὲ υἱὸν Ἀμφιδάμαντα· Τζέτζης δέ φησιν Ἀστυδάμαντα.

παροιμία· «σαυτὸν ἐπαινεῖς ὥσπερ Ἀστυδάμας».

Μορσίμου Μορσίπου.

ἐξεγράψατο ἐξέγραψε.

τούτοισι εἶναι.

τὴν πυρρίχην τις ἔμαθε τὴν Κινησίου: ὁ Κινησίας οὗτος ἦν τῷ γένει Θηβαῖος, διθυραμβικῶν μελῶν ποιητής. οὗτος αὑτοῦ συμβουλαῖς τε καὶ μέλεσιν ἔπεισε τὴν βουλὴν Ἀθηναίων ἐπισχεῖν τὰ εἰς χορηγίαν διδόμενα κωμικοῖς ἐπεσβόλοις, ὅθεν τινὲς λέγουσι κατʼ αὐτοῦ, ὅτι δοκεῖ μιγῆναι τῷ τῆς Ἑκάτης ἀγάλματι· καὶ κάκιστος μελοποιὸς ἦν κἀν τοῖς χοροῖς ἐχρᾶτο πολλῇ τῇ κινήσει, ἣν καὶ πυρρίχην ἐκάλουν διὰ τὸ εἶναι μακράν· πυρρίχη γὰρ κυρίως ἡ ἐνόπλιος ὄρχησις. ἦν δὲ ὁ Κινησίας οὗτος τὸ μὲν σῶμα ὀκνηρός, πιθανώτατος δέ τι κατασκευάσαι.

πυρρίχην εἶδος ὀρχήσεως.

περίεισι περιέρχεται, περιέλθῃ.

οἱ μεμυημένοι οἱ τὰ μυστήρια τελοῦντες.

ὄνος ἄγων μυστήρια: μακρηγορούντων Ἡρακλέους καὶ Διονύσου θλιβόμενος ὁ Ξανθίας τῷ βάρει τῶν στρωματίων τῶν παρʼ αὐτοῦ φερομένων, ἀκηκοὼς λεγόντων αὐτῶν καὶ περὶ τῶν μεμυημένων ἤτοι τῶν τελεσθέντων τὰ τῆς Κόρης καὶ Δήμητρος ὄργια, τουτέστι τὰς ἑορτάς, ἐπεὶ ᾔδει, ὅτι ἐν τοῖς μυστηρίοις τῆς Δήμητρος τῶν Ἀθηναίων ἐκ τῆς πόλεως εἰς Ἐλευσῖνα ἐξερχομένων, οἱ ὄνοι βαρέως ἐθλίβοντο φορτηγοῦντες—ἐνωτοφόρουν γὰρ τὰ ἐκείνοις χρειώδη, διατροφάς τε καὶ στρώματα—, φησὶν αὐτὸς ὄνος εἶναι ἄγων μυστήρια ἤτοι τὰ πρὸς τὴν τῶν μυστηρίων τελετὴν χρήσιμα τοῖς ἀφικνουμένοις τῇ πανηγύρει τῆς ἑορτῆς. ὡς γὰρ ἐκεῖσε οἱ ὄνοι βαρέως, ὡς εἶπον, ἐθλίβοντο, οὕτω καὶ αὐτὸς νῦν ὁ Ξανθίας φέρων τοῖς ὤμοις τοῦ Διονύσου τὰ στρώματα.

ἀτὰρ οὐ καθέξω ταῦτα: ταῦτα εἰπὼν ἐπιχειρεῖ ἀποφορτισάμενος ταῦτα καταθεῖναι. πρινὴ δὲ προσεγγίσαι θεῖναι αὐτά—οὐ κατετίθεντο— ἕνεκα τοῦ γελοίου Διόνυσος λέγει· σὺ δʼ αὖθις τὰ στρώματα λάμβανε.

καθέξω καὶ βαστάσω.

καὶ χαῖρʼ, ὦδελφίδιον, πολλά.

νὴ Δία καὶ σύ γε: τὸ «νὴ Δία» λήρημα κἀνταυθοῖ νόει· λόγος γάρ ἐστιν, ὃν λέγουσι καρδάριν. ὤφειλεν εἰπεῖν «εἴθε χαίροις καὶ σύ μοι», ὡς πρὸς τὸ χαίρειν δʼ οὗτος εἰπὼν «νὴ Δία» σαπρόξυλον τέτευχε καρδάριν λόγον, οὐ βαρβαρίζων, ἀλλʼ ἑκουσίῳ τρόπῳ. ὅταν γελᾷ μᾶλλον δὲ παικτέοις λόγοις, οὐ βαρβαριστὴς οὐδαμῶς ἢ παικτέος, ἀνὴρ δὲ ῥήτωρ ἀκριβῶς εἰδὼς γράφειν, χαλῶν δὲ νευρὰς τεχνικῶς Μούσης λόγου, μήπως ῥαγῶσι τῇ τάσει τῇ συντόνῳ.

καὶ ταχέως μέντοι πάνυ: Ξανθίας τοῖς ὤμοις φέρων τὰ στρώματα, ὡς μακρηγοροῦντας Ἡρακλέα καὶ Διόνυσον ὥρα, μέλλων ἤδη αὐτὰ καταθέσθαι, ἀκηκοὼς Διονύσου λέγοντος· σὺ δὲ τὰ στρώματα στρώμαθʼ αὖθις λάμβανε, φησί· πρὶν καὶ καταθέσθαι; ὡς δὲ «πάνυ ταχέως λάμβανε αὐτὰ» εἶπεν ἐλλιπῶς, ὁ Ξανθίας δεῖται αὐτοῦ καί φησι· μὴ δῆτά μοι λέγε ταῦτα λαβεῖν πάλιν, ἀλλὰ μίσθωσαί τινα τῶν ἐκφερομένων, ἐξαγομένων ἢ νεκρῶν, ὅστις ἐπὶ τοῦτο ἔρχεται, ἤγουν εἰς τοῦτο, εἰς τὸ κατελθεῖν εἰς Ἅιδου. ἐὰν δὲ μὴ εὕρω, μηὕρω, φησὶν ὁ Διόνυσος, τινὰ ἐκεῖσε κατερχόμενον—οὐκ ἀργῶς φλυαρεῖ οὐδὲ παπούτζια—, τότε με ἄγειν καὶ ἄγε, φησὶν ὁ Ξανθίας.

τῶν ἐκφερομένων τῶν νεκρῶν.

τότε μʼ ἄγειν ταῦτα τὰ στρώματα.

πόσʼ ἅττα· ὁ νεκρὸς ταῦτα δῆθέν δῆθέ φησιν ἀσθενεστάτῃ ἀσθενεῖ πάνυ καὶ λεπτοτάτῃ φωνῇ· πόσα τινὰ σκεύη ἔχετε; καὶ ἰδὼν ταῦτα μισθὸν τοῦ φορταγωγῆσαι ταυτὶ δύο δραχμὰς ἀπαιτεῖ ἤτοι ὀβολοὺς δυόδεκα—ἡ γὰρ δραχμὴ ὀβολῶν ἐστιν ἕξ—ἔλαττον δὲ τοῦ Διονύσου κατατιθεμένου, ἢ Ξανθίᾳ καὶ Διονύσῳ φησὶν ὁ νεκρός· ὑπάγετε ὑμεῖς διὰ τῆς ὁδοῦ, ἤ, ὃ καὶ κρεῖττόν ἐστι, τοῖς νεκροφοροῦσιν αὐτόν.

τελεῖς διδοῖς.

ὑπάγεθʼ ... ὁδοῦ πρὸς τοὺς βαστάζοντας ἐκεῖνον· ἢ πρὸς τὸν Διόνυσον καὶ τὸν Ξανθίαν.

ἵνα ξυμβῶ τί σοι: ἀνάμεινον, φησὶν ὁ Διόνυσος, ἵνα συμβῶ καὶ συμβιβασθῶ σοι κατά τι.

ξυμβῶ συμβιβάσω.

ἤγουν δώδεκα ὀβολούς.

λάβʼ ἐννέʼ ὀβολούς· ὁ Διόνυσος· ἐννέα ὀβολούς, φησί, λάβε, ἤτοι μίαν δραχμὴν καὶ ἡμίσειαν. καὶ ὁ νεκρὸς ἕνεκα τοῦ γελοίου ἐναντίως τοῖς ζῶσιν ὀμνύει λέγων· ἀναβιῴην καὶ ἀναζήσαιμι πάλιν, εἰ λάβω ἐννέα ἐννέʼ ὀβολούς.

ἀναβιῴην ... πάλιν ἀναζήσαιμι, ἐὰν ἐπάρω γε ταῦτα.

ὡς σεμνὸς ὁ κατάρατος: ὁ Ξανθίας τὸ ἐνστατικὸν δῆθεν ἀκηκοὼς τοῦ νεκροῦ φησίν· ὡς σεμνός—νῦν ἀλαζονικὸς καὶ ἐπηρμένος— ἐστὶν ὁ κατάρατος. οὐκ οἰμώξεται καὶ κλαύσει; ἐγὼ βαδιοῦμαι. καὶ πάλιν ἀκολουθεῖ καὶ βαστάζει βαστάζων τὰ στρώματα.

σεμνὸς ἐπηρμένος.

οἰμώξεται πορεύσεται.

ὦ ὄπ. παραβαλοῦ: πλησιάζουσι τῇ λίμνῃ καὶ ἀκούουσι τοῦ Χάρωνος βοῶντος τὸ «ὦ ὄπ» καὶ τὸ «παραβαλοῦ», ὧν τὸ μὲν «ὦ ὄπ» ναυτῶν ἐλαυνόντων ἐστὶν ἐπιφώνημα, τὸ δὲ «παραβαλοῦ» πλησίον καὶ ἔγγιστα τῆς γῆς ἄγε τὴν ναῦν.

ὢ ὄπ ἐπιφώνημα ναυτῶν.

τοῦτο; λίμην νὴ Δία: τοῦτο οἱ μὲν Διονύσου φασὶν εἶναι, ἕτεροι δὲ τοῦ Ξανθίου. ἰστέον δέ, ὡς τῆς λίμνης καὶ τοῦ πλοίου φανέντος μετέβη καὶ ἡ σκηνὴ καὶ ἦν κατὰ τὴν Ἀχερουσίαν λίμνην, οὐκέτι δὲ ἐν Ἅιδου.

χαῖρʼ ὦ Χάρων: τὸ «χαῖρʼ ὦ Χάρων» Ἀχαιοῦ τοῦ τραγικοῦ ἐστιν.

τίς εἰς ἀναπαύλας: ὁ Χάρων τόπους ὡς πορθμεὺς καταριθμεῖται, οὗ μέλλει καταίρειν, καὶ λέγει τοῖς μέλλουσι πλεῖν· τίς θέλει πλεῦσαι εἰς ἀναπαύσεις ἐκ θορύβων καὶ δυσχερειῶν, ἢ εἰς τὸ πεδίον τῆς λησμοσύνης, ἢ εἰς ὄνου πόκας ἤτοι εἰς τὸ μηδέν; ποῦ γὰρ «ὄνων κείρουσιν» εἶπέ τις «πόκας»; ἢ εἰς Κερβερίους ἢ οὗ ὁ Κέρβερός ἐστιν, ἤγουν εἰς ψυχῶν βάρος καὶ θλίψιν; Κέρβερος γὰρ ὁ τὸ κέαρ καὶ τὴν ψυχὴν βαρύνων. ἐπεὶ δὲ ἀθάνατος ἡ ψυχὴ— ψυχὴ γὰρ λέγεται παρὰ τὸ «ψύχω» τὸ «ζωογονῶ», ὁ θάνατος δὲ τῇ ἀθανασίᾳ ἀντίθετος—, εἰκότως τὰ τοῦ θανάτου πάντα βαρύνουσι τὴν ψυχήν.

παροιμία ἐπὶ τῶν ἀφελῶν πραγμάτων· ποῦ γὰρ «ὄνων κείρουσιν» εἶπέ τις «πόκας»;

εἰς ὄνου πόκας ἤτοι εἰς τὸ μηδέν.

πόκας τάς.

ἢ ʼπὶ κόρακας· ἢ εἰς ἀφανισμὸν καὶ ἀδηλίαν, ὅτι καὶ οἱ κόρακες ἀφανεῖς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστόν εἰσι καὶ ἐν ἐρημίαις διάγουσιν, ἢ ὅτι τὰ νεκρὰ σώματα ἐσθίουσιν, ἢ ὅτι οἱ ῥιφέντες εἰς τοὺς κόρακας, ὡς καὶ οἱ εἰς τὸ βάραθρον, τοὺς τιμωρητικούς φημι τόπους, ἠφανίζοντο.

ἢ ἐπὶ Ταίναρον: τὸ Ταίναρον ἀκρωτήριόν ἐστι τῆς Λακωνικῆς ἔχον δύο τινὰ χάσματα, ἃ Ἅιδου πύλαι καλοῦνται καὶ στόματα.

ʼπὶ Ταίναρον ἔλθῃ.

ποῦ σχήσειν δοκεῖς;: τὸν Χάρωνα ὁ Διόνυσος ἐρωτᾷ· μέχρι ποῦ ἄρα δυνηθῇς καταπλεῦσαι; ἆρα ἐς κόρακας; καὶ ὁ Χάρων χαριζόμενος Διονύσῳ· ἕνεκα σοῦ ἐπισπεύσας, φησί, κατάρω ἐς κόρακας.

ἔμβαινε ἔσβαινε δή: ὁ Χάρων φησὶν ἐπιβαίνειν τῷ πλοίῳ τοὺς μέλλοντας ἀποπλεῖν· Διονύσου δὲ τὸν Ξανθίαν καλοῦντος ἐμβαίνειν, ὁ Χάρων οὐκ ἐᾷ λέγων· δοῦλον οὐκ ἄγω, εἰ μὴ νεναυμάχηκεν ἢ περὶ τῶν νεκρῶν ἢ περὶ τῶν κρεῶν. καὶ εἰ μὲν «τῶν κρεῶν» ἔχει, δηλοῖ τὴν ἐπὶ Σαλαμῖνι καθʼ ἡμᾶς κατὰ Περσῶν ναυμαχίαν, ὅτε καὶ οἱ δοῦλοι ὑπὲρ τῶν κρεῶν καὶ τῶν οἰκείων σωμάτων ναυμαχήσαντες καὶ τοὺς Πέρασας ἐνίκησαν καὶ παρὰ τῆς βουλῆς τῶν Ἀθηναίων τῆς δουλείας ἠλευθερώθησαν. εἰ δὲ λέγει «περὶ τῶν νεκρῶν», ὅπερ ἐμοὶ οὐκ ἀρέσκει, περὶ τῆς ναυμαχίας φησὶ τῆς ἐν Ἀργιννούσαις, ἐν ᾗ τοὺς Λακεδαιμονίους ἐνίκησαν οἱ Ἀθηναῖοι, μὴ δυνηθέντες δὲ διὰ χειμῶνα θαλάσσης ἀνελέσθαι τῶν πεσόντων Ἀθηναίων τὰ σώματα, μιᾷ ψήφῳ τοὺς δέκα στρατηγοὺς ἀπέκτειναν πλὴν μόνων δύο στρατηγῶν πεφευγότων· ἀνεῖλον δὲ τοὺς ἄνδρας βουλῇ Καλλιξένου καὶ Διομέδοντος Χολαργέως. ὕστερον δὲ μετάμελοι γεγονότες οἱ Ἀθηναῖοι καὶ τῷ Τζέτζῃ παραψυχήν τινα μερικὴν χαριζόμενοι τῆς διὰ τοὺς ἄνδρας ἀνίας, ἀναιροῦσι καὶ τὸν μιαρὸν Χολαργέα καὶ τὸν Καλλίξενον. ἃ δέ φασιν οἱ πρὸ ἡμῶν, ὁρᾶτε τὰς βίβλους αὐτῶν· τίς γὰρ ἂν ἢ πάντα ἢ τὰ πλείω ἢ τὰ πλεῖστα τούτων ἢ γράφειν ἢ λέγειν ἰσχύσει; ὃ λέγουσι δὲ καὶ εἰς τὸ «εἰ μὴ νεναυμάχηκε τὴν περὶ τῶν νεκρῶν», ὃ αὐτός, ὡς ἔφην, οὐ παραδέχομαι, καίπερ ὅμως μὴ παραδεχόμενος, ἀλλὰ περὶ τῶν κρεῶν ἐγὼ λέγων καὶ περὶ τῆς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίας τῆς πρὸς τοὺς Πέρσας, ἐπιλύσω αὐτοῖς, εἰς τὴν ἐν Ἀργιννούσαις ναυμαχίαν κατὰ ῥητὸν προσθεὶς τὰ αὐτῶν. «τοιοῦτόν τι λέγει· δοῦλον οὐκ ἄγω, εἰ μὴ ἀνῄρηται τοὺς ἐκ τῆς θαλάσσης νεκρούς. οὐκ ἔχει δὲ νοῦν,» φασί, «τὸ λεγόμενον· ναυμαχίας γὰρ οὐδεμιᾶς ἔδει πρὸς τὴν ἀναίρεσιν· χειμῶνι δὲ ἐκωλύθησαν». ταῦτα μέν εἰσιν, ἅ φασιν οὗτοι. ἂν οὖν καθʼ ἡμᾶς «περὶ τῶν κρεῶν» εἴπῃς καὶ τὴν τῆς Σαλαμῖνος ναυμαχίαν λέγειν νοήσῃς, λέλυκας καὶ τὰς ψυχρὰς ἀπορίας καὶ τὴν ἱστορίαν τὴν ἀληθῆ ὡς ἔχει νοήσεις. εἰ δὲ βουλητὸν καὶ ἐπὶ ταῖς Ἀργιννούσαις ταῦτα δὴ λύειν με, ὁμοῦ καὶ χειμὼν ἦν, ὦ γενναῖοι, καὶ ναυμαχία. εἰ δʼ αὖ χαρίζομαι ὑμῖν καὶ ναυμαχίαν λέγω τότε μὴ εἶναι, τὸ «εἰ μὴ νεναυμάχηκε τὴν περὶ τῶν νεκρῶν» τῶν Ἀθηναίων φημὶ τῶν τότε κακῶς ἐχόντων τοῖς πράγμασι βούλεσθαι. καὶ ἑτέρως τοῦτο ἀκούσεται, δεινὸν δὲ καὶ τοῦτο καὶ γλαφυρώτατον· εἰ μὴ νεναυμάχηκε τὴν ναυμαχίαν τὴν περὶ τῶν νεκρῶν, εἰ μὴ νεναυμάχηκε τὴν καθʼ ὑμᾶς ναυμαχίαν τὴν ἐν Ἀργιννούσαις τὴν περὶ τῶν νεκρῶν, ἤτοι τὴν θρυλλουμένην περὶ τῶν νεκρῶν, διʼ οὓς νεκροὺς οἱ μὲν τῶν δέκα στρατηγῶν αὐτοφυγάδες ἐγένοντο, οἱ δὲ ἀνῃρέθησαν. οὕτως ἡμεῖς ἐπὶ ψευδέσι καὶ ἀσυμφόροις κενὰ κενοῖς μακρηγοροῦντες καὶ ἀτερπέστατα.

νεκρῶν γρ. κρεῶν.

οὐκοῦν καὶ λοιπὸν περιθρέξῃ καὶ πηδήσεις καὶ περιδράμῃς τὴν λίμνην κύκλῳ πεζός.

παρὰ τὸν αὐαίνου λίθον: ἤτοι τὸν τῆς ξηρασίας λίθον παρὰ ταῖς ἀναπαύσεσιν.

αὐαίνου ξηρασίας.

οἴμοι κακοδαίμων: δυσφορῶν ὁ Ξανθίας ἐφʼ οἷς ἀνιαροῖς ἐντετύχηκε· τίνι κακίστῳ, φησίν, οἰωνῷ ἐντετύχηκα σήμερον πρώτως ἐκ τῆς οἰκίας ἐξιών;

τῷ ξυνέτυχον οἰωνῷ συνήντησα.

ἐξιών ἀπὸ τῆς οἰκίας.

ἵζω ἐπὶ κώπην: εἰπόντος Χάρωνος· εἴ τις σπεύδει πλεῖν ἡμᾶς, καθιζέτω ἐξ κώπην ἤτοι κρατησάτω κώπην καὶ ἐλαυνέτω, ἀκούσας τοῦτο ὁ Διόνυσος ἄνω τῆς κώπης καθέζεται, καί· τί ποιεῖς; τοῦ Χάρωνος λέγοντος, καθίζω, φησίν, ἐπὶ κώπην, ὡς ἐκέλευσας. εἶτα πάλιν ὁ Χάρων· ὦ γάστρων καὶ γαστρίμαργε, φάγε καὶ πότα, οὐ καθεδῇ τοιῶσδε, οὐ κατάσχῃς τὴν κώπην ταῖς χερσὶ καὶ κατέχεις; οὐχ ὑφαπλοῖς αὐτὰς καὶ οὐκ ἐλαύνεις; οὐκ ἀντιβὰς καὶ ἐπιστηρίξας τὸν πόδα τῷ ἑδωλίῳ ἐλαύνεις προθύμως;

ᾗπερ ὅπου.

καθεδεῖ καθευδοίη.

γάστρων ὦ γαστρίμαργε.

φλυαρήσεις ἀμελῶς διατεθῇς.

ἀντιβὰς ἐπιστηρίξεις τῷ ἑδωλίῳ κρατῶν τὴν κώπην.

ἐλᾷς ἐλαύνεις.

ἄπειρος, ἀθαλάττευτος, ἀθαλάττωτος, ἀσαλαμίνιος: μὴ ἔμπειρος ὢν ἔργων θαλασσίων καὶ ναυτικῶν, μηδὲ νεναυμαχηκὼς τῇ ναυμαχίᾳ τῇ περὶ Σαλαμῖνα. ἡ δὲ τοῦ λόγου συνέπεια· κᾆτα πῶς δυνήσομαι ἐλαύνειν ἄπειρος, ἀθαλάττευτος, ἀθαλάττωτος, ἀσαλαμίνιος ὤν; τὸ δὲ «εἶτα» παρέλκει. τὴν Σαλαμινίαν δὲ ναῦν καὶ τὴν Πάραλον τῶν παλαιῶν νῦν ἔασον· μίνας σαλῆς λέγουσιν ἄρτι γὰρ λόγους.

εἶτʼ παρέλκον.

θαυμαστά μέλη.

λιμναῖα κρηνῶν τέκνα: εἷς ἕκαστος τοῦ χοροῦ τῶν βατράχων πρὸς τοὺς ἑτέρους λέγει βοὴν ὑμνητήριον βοᾶν. τὰ τοιαῦτα δὲ παραχορηγήματα καλοῦνται· οὔτε γὰρ οἱ βάτραχοι οὔτε ὁ χορὸς τῶν μυστῶν ἐν τῷ θεάτρῳ ὁρῶνται, ἀλλʼ ἔσωθεν μιμοῦνται τοὺς βατράχους.

λιμναῖα κρηνῶν τέκνα: λείπει ὁ «καί»· ἀντὶ τοῦ «λιμνῶν καὶ κρηνῶν τέκνα», φθεγξώμεθα ἀοιδήν.

λιμναῖα κρηνῶν ἀντὶ τοῦ «λιμνῶν καὶ τῶν».

ξύναυλον ξυνῳδόν.

ἀοιδάν ἀοιδῶν.

κοὰξ λέγω τό.

ἣν ἀμφὶ Νυσήϊον: ἣν ἀοιδὴν ἐφθεγξάμεθα περὶ τὸν Διὸς παῖδα Διόνυσον, τὸν Νυσήϊον, τὸν τιμώμενον ἐν Νύσῃ—ἑπτὰ δὲ Νύσαι εἰσίν—, ἥν, ὦ λιμναῖα καὶ ὑδάτων τέκνα βάτραχοι, ἐφθεγξάμεθα τιμῶντες τὸν ῥηθέντα Διόνυσον· οὐκ ἐν λίμναις ὑδατηραῖς, ἀλλʼ ἐν Λίμναις χωρίῳ τῆς Ἀττικῆς οὕτω καλουμένῳ, ἐν ᾧ ἦν Διονύσου ἱερὸν μεγάλως τιμώμενον καὶ ἁγιστευόμενον.

Νυσήϊον τὸν τιμώμενον ἐν Νύσῃ.

ἀμφὶ ... Διὸς περὶ τὸν παῖδα.

Λίμναι χωρίον τῆς Ἀττικῆς οὕτω καλούμενον, ἐν ᾧ ἐτιμᾶτο ὁ Διόνυσος ἐν τῷ ἱερῷ αὐτοῦ.

ἡνίχʼ ὁ κραιπαλόκωμος: κραιπαλοκῶμος: ἐπανάλαβε πάλιν καὶ λέγε· ἣν ἀοιδὴν ᾔσαμεν περὶ τὸν Διόνυσον ἐν Λίμναις τῆς Ἀττικῆς ποτε, ἡνίκα χωρεῖ ὁ ὄχλος καὶ τὸ θορυβῶδες τοῦ λαοῦ, ὁ ὄχλος ὁ κραιπαλόκωμος, κραιπαλοκῶμος, ὁ κραιπαλῶν καὶ μεθυσκόμενος ἐν κώμοις καὶ πότοις μετʼ ᾠδῶν καὶ ᾀσμάτων γινομένοις, ὅτε χωρεῖ ὁ τοιοῦτος ὄχλος κατὰ τὸ ἐμὸν τέμενος τὸ ἐν Λίμναις τῆς Ἀττικῆς. ἐπεὶ τοῦ λόγου τὸν νοῦν καὶ τὴν συνέπειαν εἶπον, ἐρῶ καὶ κανόνα σοι. «κραιπαλοκῶμος» ὁ κωμάζων, ἐνεργητικὸν προπερισπᾶται, «κραιπαλόκωμος» δὲ παθητικόν, ὁ κωμαζόμενος, προπαροξύνεται.

Χύτροισι: Χύτροι ὄνομα ἑορτῆς ἐν Θήβαις, ἐν ᾗ ἐρχομένων τῶν λαῶν καὶ ὁ Διόνυσος ὑμνεῖτο· οἱ Χύτροι γὰρ ἡ ἑορτὴ οὐκ ἦν ἀνειμένη τῷ Διονύσῳ. οὕτω δὲ ἤγετο· μετὰ τὸ σωθῆναι τοὺς ἐν τῷ κατακλυσμῷ ἐκ τοῦ κατακλυσμοῦ πεφευγότας ἀνθρώπους, ᾗ ἡμέρᾳ πρώτως ἐθάρρησαν χύτραν τῷ πυρὶ ἐπιθεῖναι ἐπιστῆσαι καὶ ἐν αὐτῇ ἐπιστῆσαι καὶ ἀφεψῆσαι ἀφεψῆσαι τὰ ἐμβληθέντα, καὶ τὴν ἡμέραν καὶ ἑορτὴν κατʼ αὐτὴν τὴν ἡμέραν ποιήσαντες Χύτρους ἐκάλεσαν. ἔθυον δὲ ἐν αὐτῇ οὐδενὶ τῶν ὀλυμπίων θεῶν, Ἑρμῇ δὲ χθονίῳ ὑπὲρ τῶν τεθνεώτων, καὶ τῆς ἑψομένης χύτρας ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ἐν τῇ πόλει οὐδεὶς τῶν ἱερέων ἐγεύετο· οἱ δὲ κατʼ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἐκεῖσε παραγενόμενοι παραγινόμενοι ἐγεύοντό τε τῶν χυτρῶν καὶ ὑπὲρ τῶν τεθνεώτων τὸν Ἑρμῆν ἐξιλάσκοντο. ἡμέρᾳ δὲ τὰς χύτρας ἐκείνας ἦσαν ἑψοῦντες ἑψοῦντες ἦσαν καὶ οὐ νυκτί· ἤγοντο δὲ καὶ ἀγῶνες ἐκεῖσε οἱ χύτριοι χύτρῖνοι καλούμενοι.

ὁ κραιπαλόκωμος ὁ μεθυσκόμενος ἐν κώμοις καὶ μέθαις, πότοις.

ἐμὸν τέμενος τὴν Λίμνην.

ἐγὼ δέ τʼ ἀλγεῖν ἄρχομαι τὸν ὄρρον: τῇ συνεχείᾳ τῆς εἰρεσίας ἠρξάμην, φησὶν ὁ Διόνυσος, ὀδυνᾶσθαί μου τὸν ταῦρον. ὁ δὲ ταῦρος οὗτος μέρος ἐστὶ τοῦ σώματος ὑποκάτω τῶν διδύμων.

τὸν ὄρρον τὸν ταῦρον.

ὑμῖν τοῖς βατράχοις.

ἴσως τάχα.

μέλει διὰ φροντίδος.

ἀλλʼ ἐξόλοισθʼ αὐτῷ κόαξ: κοὰξ: ἀλλʼ ἐξόλοισθε σὺν αὐτῷ τῷ «κόαξ», «κοὰξ», ὁ Διόνυσος λέγει μισήσας τὴν ἀτερπῆ φλυαρίαν τοῦδε καὶ τὴν ἀθεότητα.

αὐτῷ σὺν αὐτῷ.

εἰκότως γʼ, ὦ πολλὰ πράττων: εἰκότως, οἱ βάτραχοι λέγουσιν, ἀλγεῖς, Διόνυσε, τὸν ὄρρον· πολυπραγμονῶν γὰρ καὶ τὰ ἐν Ἅιδου θέλεις μαθεῖν. ἀλλὰ κατὰ ῥητὸν τὰ τούτων λεκτέον. «εἰκότως οὐδὲν ἄλλο ἐσμὲν ἢ κόαξ κόαξ, κοὰξ κοὰξ, ἤ· εἰκότως ἀλγεῖς τὸν ὄρρον· πολυπραγμονεῖς γάρ». ταῦτα τὰ τῶν σοφῶν. ἄλλως. οὕτως οἱ παλαιοί φασιν· ἡμεῖς δὲ λέγομεν· εἰκότως, ὦ πολλὰ πράττων Διόνυσε, πολυπράγμων πολυπρᾶγμον καὶ θέλων γνῶναι καὶ τὰ ἐν Ἅιδου, ἤ· εἰκότως, ὦ Διόνυσε, μέγιστε θεέ, πολλὰ πράττων καὶ μυρία παρέχων ἀνθρώποις χρηστά, τὸ «κόαξ» «κοὰξ» συνεχῶς λέγω καὶ ᾄδω, ὅτι με στέργουσι Μοῦσαι αἱ πρὸς λύραν καὶ ὁ Πὰν ὁ κεροβάτης, ὁ τοῖς ποσὶ χηλὰς ἔχων βάσεις κερατίνας· κεράτιναι γὰρ αἱ προβάτων· κεράτινοι δὲ αἱ χηλαὶ τῶν προβάτων—ὁ Πὰν ποῖος; ὁ καλάμοις παίζων· ἢ ὁ σύριγγι καλαμίνῃ χρώμενος—καὶ ὁ Ἀπόλλων ὁ φορμικτὴς καὶ βυκανιστὴς καὶ κιθαριστής. φορμιγκτὴς καὶ κιθαριστής.

εἰκότως ἀλγεῖς τὸν ὄρρον.

κεροβάτας βάσεις κερατίνας ἔχων τὰς χηλάς.

καλαμόφθογγα καλάμοις.

φορμικτὰς κιθαριστής.

ἕνεκα δόνακος, ὃν ὑπολύριον τρέφω: ὑπολύριόν φησι τὸν δόνακα, ὅτι οὐ μόνον λυρικοὶ πρὸς λύραν ᾖδον καὶ αὐλόν, ἀλλὰ καὶ τραγικοὶ καὶ κωμικοὶ ἐν τοῖς μέλεσιν οὕτως ᾖδον.

φλυκταίνας: φωΐδας, σμώδηκας, σμώδιγγας, αἱμοσταλαγίδας, αἳ γίνονται ταῖς ἁπαλαῖς καὶ ἀτρίπτοις χερσὶν ἐπὶ πολὺ κρατούσαις σκληρόν τι καὶ ἀντίτυπον.

φλυκταίνας λείπει χερσίν.

πρωκτὸς τὸ μακρὸν τῶν σπερόντων ὀργάνων· οὗτος παραχρήσει δὲ νῦν τοῖς ἐνθάδε αὐτὴν ἕδραν δείκνυσι καὶ τράμιν λέγειν.

πρωκτὸς τὸ μακρὸν τῶν αἰδοίων· νῦν δὲ κατὰ παράχρησιν τὴν ἕδραν.

ἀλλʼ ὦ φιλῳδὸν ἀξίωσις.

εὐηλίοις ἐν ἡμέραις: ὁ χορὸς τῶν βατράχων φησὶ πρὸς τὸν Διόνυσον· μᾶλλον μὲν οὖν φθεγξαίμεθα, καὶ οὐ σιωπήσαιμεν, εἴ ποτε ἐν εὐηλίοις ἡμέραις ἤτοι ἐαριναῖς, θεριναῖς, φθινοπωριναῖς φθινοπωρίσιν ἡλάμεθα, ἐσκιρτήσαμεν, ἐπηδήσαμεν διὰ κυπείρου καὶ φλέω. εἴδη δὲ βοτανῶν καὶ φυτῶν εἰσι τό τε κύπειρον καὶ ὁ φλέως· κύπειρον μὲν ἡ σχοῖνος, τὸ «βρύλλον» καλούμενον ἰδιώταις· φλέως δὲ τὸ ἐν ποταμοῖς φυόμενον παπυρῶδες.

εὐηλίοις ἐαριναῖς, θεριναῖς, φθινοπωριναῖς.

ἡλάμεθα ἐσκιρτήσαμεν.

κυπείρου σχοίνου.

φλέω παπύρου.

ἢ Διὸς φεύγοντες ὄμβρον: ἢ τὴν οὐράνιον βροχὴν πεφευγότες· πεφρίκασι γὰρ τοὺς ὄμβρους οἱ βάτραχοι καὶ κρύπτονται θαλάμοις καὶ τῷ βυθῷ καὶ τοῖς τέλμασι, καὶ ὅταν καταρρυῆναι μέλλωσιν ὄμβροι, προσημαίνοντες τοῦτο βοῶσι καὶ κρύπτονται.

Διὸς ... ὄμβρον τὴν οὐράνιον βροχήν.

πομφολυγγοπαφλάσματα δέ φησι τὰς ἐκ βυθοῦ τῶν βατράχων ἀνιεμένας φωνάς· παφλάζει γὰρ καὶ ἀναφέρεται τότε τὸ ὕδωρ ταῖς τούτων φωναῖς ἀνωθούμενον, ὡς ὑπὸ τοῦ πυρὸς πυρὸς τὸ ὕδωρ τοῦ λέβητος, καὶ πομφόλυγγες ἤτοι φύσκαι μικραὶ καὶ λεπταὶ γίνονται ἀραιώμεναι καὶ κούφως τοῖς ὕδασιν ἐπιφερόμεναι. ἐπινήχονται.

πομφόλυξ ἀπὸ τοῦ πέμπειν φολίδας. γίνεται δὲ ἡ πομφόλυξ οὕτως· κατερχομένης τῆς ψεκάδος καὶ μεμιγμένης μετὰ τοῦ πνεύματος τὸ μὲν ὕδωρ κατωφερὲς μένει κάτω, τὸ δὲ πνεῦμα ὡς κοῦφον ζητεῖ τὴν ἄνω φοράν, καὶ ἐκ τούτου γίνονται αἱ πομφόλυγγες τῷ λόγῳ τῷ φυσικῷ.

τουτὶ τὸ ἀγαθόν.

ἔγωγʼ πείσομαι.

ἐλαύνων τὴν κώπην.

εἰ ἐπειδή.

οἰμώζετʼ ἄρα: παίζων νῦν ὁ Διόνυσος οἰμωγήν φησι τὴν ᾠδὴν τῶν βατράχων.

τὴν ᾠδὴν τῶν βατράχων λέγει.

ὁπόσον γʼ ἡ φάρυγξ ἡμῶν: σημείωσαι, ὅτι ἐν τοῖς πλείοσι «φάρυξ» ἄνευ τοῦ γ γράφεται, ἐν εὐαρίθμοις δὲ πάνυ καὶ «φάρυγξ» σὺν τῷ γ. τὰ δὲ τῆς κουστωδίας γλαντία μὴ εἰδότα λόγων κανόνας, εἴ τις τῶν ἐμῶν τοιοῦτόν τι γράψειεν, σύρουσιν αὐτὸν καὶ γελῶσιν· ἀλλʼ οἳ καὶ ὀστράκοις, πλὴν εἰς Γραφάς, ὡς δέλτοις ἐχρῶντο, καὶ ὧν ἡ Μοῦσα μέχρι καὶ νῦν ὀστρακοκρότητον ᾄδει τὸ μέλος, ἀλλʼ οὐ πρὸς αὐλὸν καὶ λύραν καὶ βάρβιτον.

«λάρυγξ» ἀνωτέρω μέρος· «φάρυγξ» ὁ κάτωθεν, ὁ καὶ οἰσοφάγος καλούμενος. εἰσὶ δὲ δύο αὐλοί· ὁ μὲν εἷς λαμβάνει τὰς τροφάς, ὁ δὲ ἕτερος ἀναπνευστικός, ὅστις καλεῖται καὶ τραχεῖα ἀρτηρία, ἀπὸ τοῦ τηρεῖν τὸν ἀέρα ἤτοι τὸ πνεῦμα· ἐπάνω δὲ τούτου κεῖται ἡ λεγομένη σταφυλή. ὅταν οὖν εἰσέλθῃ ἐκεῖσε τροφή, πάσχει πνιγμονὴν ὁ ἄνθρωπος· γίνεται δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπὶ τῶν νηπίων διὰ τὸ βορὸν αὐτῶν.

κεκράξομαι διʼ ἡμέρας: ᾄσω, βοήσω διʼ ὅλης ἡμέρας, πανημερίως, ἕως ἂν ὑμῶν ἐπικρατήσω καὶ κατάσχω καὶ παύσω τὸ «κόαξ»· «κοάξ»· κρατῶ γὰρ ἀττικῶς αἰτιατικῇ, ὡς μυριάκις ἐδείξαμεν καὶ ἕτερα μυρία. οὐκ οἶδα δέ, τί παθόντες οἱ παλαιοὶ «ἐπικρατήσω τὸ κώαξ» «τῷ κοάξ» τὸ «κω» «τῷ» μέγα γράφουσιν.

κἄν με καὶ ἐγώ.

ἐπικρατήσω κατάσχω.

ἔμελλον ἄρα παύσειν ποθʼ ὑμᾶς τοῦ κόαξ: κοάξ: νῦν δῆλον, ὡς οἱ μιμητικοὶ τῶν βατράχων ὑποκριταὶ οὐκ ἐν τῷ φαινομένῳ εἰσίν, ἀλλʼ ὑπὸ τὴν σκηνὴν κεκρυμμένοι, ὡς ὑπὸ λίμνην οἱ βάτραχοι. ἡ μέντοι φωνὴ αὐτῶν ἐξακούεται, ὥσπερ κἀκείνων, κἂν ἐκ βυθοῦ φθέγγωνται. μετὰ δὲ τὸ τοὺς βατράχους σιωπῆσαι σιγῆσαι χορὸς εἰσέρχεται τῶν μυστῶν, ὡς καὶ πρότερον εἴπομεν.

παῦε, παῦε, φησὶν ὁ Χάρων, τῆς κωπηλασίας, παραβαλοῦ, πλησίασον τῇ γῇ τοῦ Ἅιδου· τὼ κωπίω καὶ τὰ κωπία· λείπει «πρόσσχες, μὴ κατάξειας» «κατάξεις». νῦν δὲ πᾶσα ἡ σκηνὴ ἡ σκηνὴ πᾶσα καὶ ὁ χορευτὴς οἱ χορευταὶ μετέβησαν καὶ ἐν τῷ Ἅιδῃ δῆθέν εἰσιν.

παῦε λείπει πρόσχες, μὴ κατάξειας.

παραβαλοῦ κτλ. παράθες· ἢ πλησίασον τῇ γῇ τοῦ Ἅιδου. νῦν δὲ πᾶσα ἡ σκηνὴ καὶ ὁ χορευτὴς μετέβησαν καὶ ἐν τῷ Ἅιδῃ δῆθέν εἰσιν.

τὼ κωπίω τὰ κωπία.

τὸν ναῦλον ἀρσενικῶς, ὡς Καλλίστρατος γράφει· σὺ δὲ τοῖς τρισὶ γένεσι γράφε πεπεισμένος ἡμῖν· τὸ ναῦλον, τὴν τὸν ναῦλον καὶ τὸν τὴν ναῦλον.

ὁ ναῦλος, ἡ ναῦλος, τὸ ναῦλον.

ὁ Ξανθίας. ποῦ Ξανθίας; ἦ ἢ Ξανθίας: ἐστὶ δηλονότι ποῦ; καὶ ὁ Ξανθίας ἀποκρίνεται δουλικῶς· «ἰαῦ», ἰαύω· ἢ «ἰάπτω» βαρβάρως, ἤτοι «διατρίβω», «πάρειμι».

ἦ ἆρα.

Ξανθίας ἐστὶ ποῦ;

ταυταθοῖ γρ. τἀνταῦθα.

οὓς ἔλεγεν ἡμῖν: ὁ Ἡρακλῆς δηλονότι.

σὺ δʼ οὔ: σὺ δὲ οὔ, φησὶν ὁ Ξανθίας τῷ Διονύσῳ· ἤτοι οὐκ ἐθεάσω. καὶ ὁ Διόνυσος· νὴ τὸν Ποσειδῶ, φησίν, ἐθεασάμην· καὶ νυνί γε ὁρῶ τοὺς ἐπιόρκους. παίζων δὲ τῷ δοκεῖν λέγειν ὁρᾶν τοὺς ἐν τῷ Ἅιδῃ ἐπιόρκους περὶ τῶν ζώντων καὶ μετὰ τῶν θεατῶν ἑστηκότων ἐπιόρκων φησίν.

ἔλεγεν ἡμῖν ὁ Ἡρακλῆς.

προϊέναι βέλτιστα νῷν: βέλτιστα καὶ ἤτοι βέλτιον καὶ ἄριστον νῷν καὶ νῶϊν καὶ ἡμῖν, προϊέναι καὶ ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν προχωρεῖν καὶ πορεύεσθαι, ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ τόπος, οὗ τὰ δεινὰ θηρία εἶναι ἔλεγεν ὁ Ἡρακλῆς. Ἡρακλῆς. καὶ ὁ Διόνυσός Διόνυσός φησιν· ὡς οἰμώξεται· «ὡς» καὶ «ὅτι» οἰμώξεται, ἢ «ὣς» καὶ «λίαν». τὸ δὲ «οἰμώξεται» ἢ ὁ Ἡρακλῆς ὁ πτοῶν ἐκπτοῶν με, ἢ τὰ θηρία.

προϊέναι ... νῶϊν ὡς ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ἐλθεῖν ἡμᾶς.

οὗ ὅπου.

ὡς λίαν.

οἰμώξεται ὁ Ἡρακλῆς ὁ πτοῶν με.

φιλοτιμούμενος: φιλοδοξῶν καὶ μόνος ἐθέλων ἀπολαύειν δόξης, ὡς μόνος ὢν καὶ γενναῖος καὶ μάχιμος, πάντας δὲ ἄλλους δειλούς, ἀνάνδρους, ἀπειροπολέμους καὶ ἀπομάχους οἰόμενος, καὶ οὕτω μορμολυττόμενος τῷ λέγειν τοιαῦτά τινα πρὸς ἐκπτόησιν· οὐδὲν γὰρ ζῷον οὕτω ἀλαζονικόν, ὡς Ἡρακλῆς. ἐγὼ δʼ εὔχομαι ἐντυχεῖν τοιούτῳ τινὶ καὶ λαβεῖν ἀγώνισμα καὶ νικητήριον ἐπάξιον τῆς ὁδοῦ ἤτοι τοῦ πόνου, ὃν ἐκοπίασα τοσαύτην ὁδοιπορήσας ὁδόν, ἵνα μὴ κενά μοι ἀμφότερα γένοιτο, ὅ τε πόνος καὶ ἡ ὁδός.

γαῦρόν ἐπηρμένον πρᾶγμα.

ὡς ὥσπερ.

ἀγώνισμα τὸ ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος διδόμενον δῶρον, ὥσπερ καὶ ἆθλον τὸ ἀπὸ τοῦ ἄθλου.

ἀγώνισμʼ νικητήριον.

ἄξιόν ἐπάξιον.

τῆς ὁδοῦ τοῦ πόνου.

νὴ τὸν Δία: πρὸς ταῦτά φησιν ὁ Ξανθίας πρὸς τὸν Διόνυσον· καὶ μὴν αἰσθάνομαι ψόφου τινός, μὰ τὸν Δία, ἤτοι ἐντελὴς γέγονεν ἡ εὐχή σου· ὁ ψόφος γὰρ οὗτος δοκεῖ τινος θηρὸς εἶναι δεινοῦ καὶ μαχίμου· καὶ κτεῖνε αὐτὸ καὶ ἄξιον λάμβανε τὸ ἀγώνισμα. τὰ δὲ λοιπὰ σαφῆ καὶ ἀγοραῖον ἔχοντα γέλωτα.

ὀρεύς: ἡμίονος.

ἀλλʼ ἤδη κύων: καὶ τοῦτο τὸ χαριέστερον γέλωτος σύρφακος καὶ ἀγοραίου.

Ἔμπουσα τοίνυν ἐστὶν: ἐστὶ: τὴν Ἔμπουσαν οἱ μὲν αὐτὴν τὴν Ἑκάτην οἴονται εἶναι, οἱ δὲ φάντασμα δαιμονιῶδες ὑπὸ τῆς Ἑκάτης πεμπόμενον καὶ τὰς μορφὰς ἐναλλάττον, καὶ μεσημβρίαις πολλάκις ἐμφαίνεσθαι, ὅταν τοῖς τεθνηκόσιν ἐνήγιζον. καὶ οἱ μέν φασι μονόπουν αὐτὸ εἶναι, καὶ ἐτυμολογοῦσιν αὐτὸ ἀπὸ τοῦ ἕνα ἔχειν πόδα· Ἑνίπουσαν καὶ Ἔμπουσαν καὶ Ἑνισκελίδα δὲ ὀνομάζουσιν· ἕτεροι δὲ αὐτὴν ὄνου σκέλος λέγουσιν ἔχειν, ὅθεν ἐκεῖνοι Ὀνοσκελίδα, Ὀνόκωλον καὶ Ὀνοκωλίδα Ὀνοκωλαίαν καλοῦσιν. ἰστέον δέ, ὅτι τὸ «Ἔμπουσα», κἂν ἀπὸ τοῦ «ἕν» γίνεται γέγονε καὶ τοῦ «πούς», ψιλοῦσθαι ὀφείλει καὶ οὐ δασύνεσθαι κατὰ τὸν κανόνα τὸν τεχνικόν· τὰ τοιαῦτα γὰρ ἐντελῆ μὲν ὄντα δασύνεται, συγκοπέντα δὲ αἰολικῶς ψιλοῦται· αἱ συγκοπαὶ γὰρ τῶν Αἰολέων εἰσίν. εἰς μαρτυρίαν δὲ καὶ τῶν παραδειγμάτων κατάκουε· «ἱερεύς», «ἰρεύς»· «ἱέραξ», «ἴρηξ», καὶ ἕτερα μυρία. σὺν ἑτέροις μυρίοις. οὕτω καὶ τὸ «Ἑνόπουσα» μὲν ἐντελὲς ὂν δασύνεται, τὸ δὲ «Ἔμπουσα» συγκοπὲν αἰολικῶς ψιλοῦται. ἐγὼ δὲ τοῦτο δασύνω πάνυ μεγίστην δασεῖαν διʼ ὠφέλειαν ἀκροατῶν καὶ θεατῶν ἀμαθῶν, μὴ φροντίζων, εἰ περὶ κανόνα ἑκουσίως μικρόν τι ἁμαρτάνω διʼ ἀμαθῶν λυσιτέλειαν. ὁ γὰρ ἑωρακὼς εἰς τὸ «Ἕμπουσαν» κειμένην δασεῖαν εὐθέως γνοίη, ὅτι ἀπὸ τοῦ «ἑνός» «Ἑνόπουσα» καὶ «Ἔμπουσα» γέγονεν. τὰ καθʼ ἡμῶν δὲ βλάσφημα οὐ δέδια στόματα· εἴπερ γὰρ κάρτα με κακὸν καὶ ἀνάλκιδα φήσει ἀνδράσιν εὖ φρονέουσι ἡρώεσσι γέλων ἀλίαστον ὀρίνει.

βολίτινον: βόλιτος ἡ τῶν βοῶν κόπρος· ἤγουν κόπρινον.

ἱερεῦ, διαφύλαξόν με: ἤδη μυηθεὶς ὁ Διόνυσος ἐν τῇ σκηνῇ δεῖται τοῦ ἀκολουθοῦντος ἱερέως διαφυλάξαι αὐτόν. ἦν δὲ ὁ ἱερεύς, ὡς προϊὼν δείξει, πάνυ πυρρὰς καὶ ἐρυθρὰς τὰς τρίχας ἔχων. κεκτημένος.

ἀπολούμεθʼ, ὦναξ Ἡράκλεις: εἰπόντος Ξανθίου φησὶν ὁ Διόνυσος· ἱκετεύω σε, ὦ ἄνθρωπε, μὴ καλεῖς καλῇς με, δηλονότι Ἡρακλέα· εἰπόντος δὲ τοῦ Ξανθίου· Διόνυσε δή, φησὶν ὁ Διόνυσος· τοῦτο ἧττον τοῦ ἑτέρου, τοῦ καλεῖν με Ἡρακλέα, τουτέστιν οὕτω καλούμενος ἡττόνως τιμωρηθείην ἢ βλαβείην, Ἡρακλῆς δὲ καλούμενος μειζόνως διὰ τὰ ἐκείνῳ τῇδε πεπραγμένα. τὰ δὲ βουβάλια τὸ «ἧττον θατέρου» τὸ χεῖρόν φασιν. ταῦτα μὲν οὕτω· σοὶ δὲ τί ἂν εἴποιμι, ἀλιτήριε κωμικέ, Διονύσῳ τοσαύτην ἀπειρομαχίαν συνάπτοντι καὶ δειλίαν δειλοτέραν λαγωῶν ἢ βατράχων, ἀνδρί, ὃς Ἰνδοῖς ἐπολέμησεν, Ἄραψιν, Αἰγυπτίοις καὶ Ἀσσυρίοις φόρους ἐπέθηκε, πᾶσαν Ἀσίαν διέδραμεν, ἐδουλαγώγησε Σκύθας, τὴν ἄρκτον πᾶσαν παρήλασε, τοῖς Ἀγαθύρσοις οὖσιν ὑπερβορέοις ὄργια δεξαμένοισιν ἑῶν πόρεν οὔνομα θύρσων, ὃς οὐ τὴν ἑῷαν Ἑλλάδα παρεῖδεν οὐδὲ τὴν ἑσπέραν, καὶ ταῦτα πάντα εἰργάσατο διτταῖς γενεαῖς ὑπάρχων ἀνώτερος, οὗ προφέρεις νῦν Ἡρακλέος; ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ γε ἀπροσκέπτῳ γραφῇ ἀπορῶ, τί καὶ λέξαιμι· ἔπεισι δέ μοι λέγειν, ὃ καὶ προεγράφη, ὅτι μεθύων, ὡς ἔοικε, τόδε τὸ δρᾶμα ἐξέθου καὶ ἀγοραίοις καὶ σύρφαξι χαριζόμενος ὅλως διόλου ἀγοραῖον τοῦτο πεποίηκας.

οὐ μὴ καλεῖς μʼ δηλονότι Ἡρακλέα.

οὕτω καλῶν με, ἡττόνως τιμωρηθήσομαι ἢ βλαβήσομαι, Ἡρακλῆς δὲ καλούμενος μειζόνως.

ἴθʼ ᾗπερ ἔρχει: δεῖ νοεῖν, ὅτι διὰ δειλίαν ὄπισθεν ὁ Διόνυσος ἔρχεται, προπορεύονται δὲ τούτου ὁ ἱερεὺς καὶ ὁ Ξανθίας· καί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ Ξανθίας· «δεῦρο δεῦρο», ἐνταῦθα ἐνταῦθα· λείπει τὸ «βάδιζε», πορεύου.

ᾗπερ ὅπου.

ἔξεστι δʼ ὥσπερ Ἠγέλοχος: Ἠγέλοχος ὑποκριτὴς τῶν δραμάτων ἦν Εὐριπίδου, τῷ ἐν Ὀρέστῃ δὲ δράματι τόνδε τὸν στίχον λέγων ἐκ κυμάτων γὰρ αὖθις αὖ γαλῆνʼ ὁρῶ, ὑγροῦ πολλοῦ ἐπιδραμόντος τῷ στόματι, ἀποπνιγῆναι κινδυνεύων ὁ ἄνθρωπος ἔστη εἰς τὸ «γαλῆν»· χρόνου δὲ ἱκανοῦ διελθόντος ἐξεφώνησε τὸ «ὁρῶ»· καὶ Πλάτωνι τῷ κωμικῷ καὶ τούτοις πᾶσιν ἐκωμῳδήθη, ὅτι οὕτω παρακεκομμένως ἐποιήσατο τὴν ἐκφώνησιν καὶ οὐκ ἀπεπνίγη λάροις καὶ μωροῖς χαριζόμενος. νῦν δὲ οὗτος οὐ κωμῳδεῖ αὐτόν· ἔστι δὲ προσφόρως ἡμῖν, φησίν, εἰπεῖν τὸ Ὀρέστου ὑπὸ Ἠγελόχου λεχθέν, ὅτι ἐκ πόνων καὶ συμφορῶν ἐγαληνιάσαμεν καὶ ἀγαθοῖς τισι προσεκύρσαμεν.

Ἠγέλοχος ἦν δὲ ὑποκριτὴς Εὐριπίδου.

τὸ «κατόμοσον» καὶ τὰ τοιαῦτα ἀγυρτικὰ γελοῖα καὶ κάπηλα, οὐχ οἷα ἐκεῖνα τῶν Νεφελῶν τὰ θεσπέσια.

ἐκ τοῦ φόβου ὠχρίασις, ἐκ δὲ τῆς αἰδοῦς ἐρυθρίασις γίνεται.

ὁδὶ δὲ δείσας ὑπερεπυρρίασέ μου: φησὶν ὁ Διόνυσος· ἐγὼ μὲν ὠχρίασα ἰδὼν τὴν Ἔμπουσαν, ὁδὶ δὲ δείσας ὑπερεπυρρίασε. πρῶτόν φημι· ἐκ φόβου ὠχρίασις ὠχρίανσις γίνεται, ἐξ αἰδοῦς δὲ ἐρυθρίασις· ἀγοραῖον δὲ γέλωτα καὶ οὐ σώφρονα κινῶν οὗτός φησιν· ὁ ἱερεὺς δὲ δείσας ὑπερεπυρρίασεν· ἦν γάρ, ὡς φθάσας εἰρήκειν, τοιοῦτος τὸ χρῶμα ὁ ἱερεύς. ἢ τὸν Ξανθίαν φησὶν ὁ Ἀρίσταρχος λέγων· «διὰ γὰρ τὸ εἶναι πυρρὸν καὶ Ξανθίαν κληθῆναι». Τζέτζης δέ φησιν· ὦ Ἀρίσταρχε, εἰ διὰ τὸν Ξανθίαν εἶπε τουτὶ καὶ οὐ διὰ τὸν ἱερέα ἢ ἕτερόν τινα τῶν συνακολουθούντων μυστῶν, οὐκ ἂν εἶπεν «οὗτος», ἀλλὰ «σὺ ὑπερεπυρρίασας». πρὸς γὰρ τοῦτον ὁ Διόνυσος ποιεῖται τὸν λόγον· εἰπόντος γὰρ Ξανθίου αὐτῷ· ἡ Ἔμπουσα φρούδη, νὴ τὸν Δία, οὗτός φησι πρὸς αὐτόν· ἐγὼ μὲν ἰδὼν αὐτὴν ὠχρίασα, οὗτος δὲ ὑπερεπυρρίασεν.

οὗτος ὁ ἱερεὺς ἦν γάρ, ὡς εἴρηται, τοιοῦτος τὸ χρῶμα.

τίνʼ αἰτιάσομαι θεῶν: περισσῶς καὶ μάτην νῦν κεῖται τὸ «θεῶν»· εἰ γὰρ οὐκ ἔκειτο μάτην, τὸ ἐπαγόμενον τοιοῦτον ἂν ἦν· Ποσειδῶνα, Ἀπόλλωνα ἤ τινα ἕτερον. νῦν δέ φησι τὸν Εὐριπίδην, τὸν εἰπόντα τὸ «αἰθέρα Διὸς δωμάτιον ἢ χρόνου πόδα», διʼ ὃν Εὐριπίδην εἰς Ἅιδου κατελθὼν πάσχω τάδε.

ἀπολλύναι εἰς τό.

«αὐλεῖ τις ἔνδον» λέγει τὸ «οὗτος».

ἔγωγε ἀκούω.

μυστικωτάτη λεπτοτάτη.

ἠρεμεὶ ἠρέμα.

Ἴακχε: τὸν Ἴακχον οἱ μὲν τὸν ὕμνον ὕμνον οἴονται εἶναι τῇ εἰκάδι τῶν μυστηρίων ᾀδόμενον Κόρῃ καὶ Δήμητρι· συνίδρυται δὲ τῇ Δήμητρι τῇ ἑορτῇ καὶ Διόνυσος, ἀνθʼ ὧν ἡ μὲν ξηρῶν καρπῶν δότειρα, ὁ δὲ τῶν ὑγρῶν. ἄλλοι δὲ τὸν Ἴακχον υἱὸν Περσεφόνης φασίν· οἱ δὲ τοῦτόν φασι συγγενέσθαι τῇ Δήμητρι· οἱ δὲ ἕτερον Διόνυσον εἶναι τὸν Ἴακχον, οἱ δὲ τὸν αὐτόν.

παίζουσιν ὑμνοῦσιν.

ἔφραζε νῶϊν ἡμῖν ὁ Ἡρακλῆς.

ᾄδουσι γοῦν τὸν Ἴακχον: καὶ τὸν ὕμνον· παρʼ ὑπόνοιαν δέ φησιν· ὅνπερ Διαγόρας ὁ ἄθεος ὁ ἐκ Μήλου, περὶ οὗ προεγράφομεν· ὃς Τηλεκλύτου μὲν ἦν παῖς, σύγχρονος δὲ Σιμωνίδῃ καὶ Πινδάρῳ. καὶ οὕτω μὲν ἔχει τὸ ἀληθές· ἕνεκα τοῦ γέλωτος, ἀγάμενος δὲ καὶ τὸ εὐφυὲς παρατίθημι, ὅ φησιν Ἀπολλόδωρος ὁ Ταρσεύς· «ᾄδουσι γοῦν», φησίν, «τὸν Ἴακχον, ὅνπερ ᾄδουσιν οἱ μύσται μῦσται ἐκ τοῦ ἄστεος διὰ τῆς ἀγορᾶς ἐξιόντες εἰς Ἐλευσῖνα».

Ἴακχον κτλ. παρʼ ὑπόνοιαν· διὰ τῆς ἀγορᾶς ὤφειλεν εἰπεῖν. διασύρει δὲ τὸν Διαγόραν τὸν ἐκ Μήλου, τὸν ἄθεον.

Διαγόρας ᾖδεν.

ἄγειν ἡμᾶς.

πολυτιμήτοις δʼ ἐν ἕδραις: ὅτι Κόρη τότε καὶ Δημήτηρ τιμᾶται, καὶ τῇ Δήμητρι, ὡς ἔφην, συνεδρεύει καὶ ὁ Διόνυσος.

ἐλθὲ τόνδʼ ἀνὰ λειμῶνα χορεύσων: διὰ τὰ ἄνθη γὰρ εἰς λειμωνίας ἐν λειμῶσι ἐχόρευον προφανῶς.

ὁσίους λαμπρούς.

καὶ αἰτιατικῇ καὶ γενικῇ.

στέφανον μύρτων: μυρσίνῳ μυρσινίνῳ γὰρ ἐστεφανοῦντο στεφάνῳ, στεφάνῳ, οὐχὶ κισσίνῳ οἱ ἐστεφανοῦντο οἱ μεμυημένοι, κἂν τοῖς Θεσμοφορίοις ὁμοίως τοιούτῳ στεφάνῳ ἐστέφοντο, ὅτι Δημήτηρ οἰκείως εἶχε πρὸς τὸ τῆς μυρσίνης φυτὸν καὶ ὅτι τοῖς χθονίοις ἱέρωτο. καὶ τοῖς Διονυσιακοῖς ὁμοίως μυρσίνῳ μυρσινίνῳ στεφάνῳ ἐστέφοντο διὰ τὸ ἀειθαλές.

μύρτος κυρίως τὸ μυρσινόκοκκον.

θρασεῖ δʼ ἐγκατακρούων ποδὶ: ἐν τολμηρῷ ποδὶ σκιρτῶν καὶ ὀρχούμενος καὶ χορεύων—λείπει τὸ «ποίει» ἢ «πλήρου» ἢ «γέραιρε»—τὴν ἀκόλαστον καὶ μὴ ἀξίαν κολάσεως ἢ μέμψεως, ἀλλὰ σεβασμοῦ καὶ τιμῆς, ἁγνήν, ἱερὰν χορείαν τοῖς ὁσίοισι μύσταις, τὴν χορείαν καὶ χόρευσιν, αὐτὴν τὴν τιμὴν τὴν εἰς τοὺς τὰς θεούς, τὴν φιλοπαίγμονα, χαρίτων πλεῖστον ἔχουσαν μέρος, τὴν ἡδονῆς πλείστης καὶ εὐφροσύνης μετέχουσαν.

θρασεῖ τολμηρῷ.

ἐγκατακρούων σκιρτῶν, χορεύων.

τὰν ... τιμήν τὴν μὴ κολαζομένην, τὴν μὴ ἀξίαν κολάσεως ἢ μέμψεως, σεβασμοῦ δὲ καὶ τιμῆς.

τιμήν γέραιρε.

ὡς ἡδύ μοι προσέπνευσε χοιρείων κρεῶν: ἐν ταῖς τῆς Δήμητρος γὰρ ἑορταῖς χοίρους ἔθυον καὶ ἐκρεωφάγουν τοῖς Θεσμοφορίοις καὶ τὸ ζῷον ἔθυον τῇ τε Κόρῃ καὶ τῇ Δήμητρι. ἔθυον δὲ τὸν χοῖρον καὶ ἐν τοῖς μυστηρίοις Διονύσῳ καὶ τῇ Δήμητρι, ὅτι καὶ τῆς Δήμητρος τὰ λήϊα καὶ Διονύσου λυμαίνεται τοῖς φυτοῖς.

ἐν ταῖς τῆς Δήμητρος ἑορταῖς χοίρους ἔθυον τῇ Κόρῃ καὶ τῇ Δήμητρι.

ἤν τι καὶ χορδῆς λάβῃς: οὐκ ἠρεμήσειας οὖν, φησίν, εἰ καὶ ἐντέρου τι λάβῃς βραχύτατον;

ἀτρέμʼ πῶς.

χορδῆς ἐντέρου.

ἔγειρε φλεγέας: ἔγειρε φλεγέας φλογέας λαμπάδας ἐν χερσὶ τινάσσων· ἥκεις γὰρ νυκτέρου τελετῆς φωσφόρος ἀστήρ. τὸ μυστηριακὸν πῦρ φωσφόρον ἐκάλουν ἀστέρα, ὅτι νυκτὶ τὰ μυστήρια ἐγίνοντο. τὸν δὲ λόγον κολοβὸν μηδεὶς ὑπολάβοι εἶναι, ὥς τις εἶπε τῶν παλαιῶν, «εἰ μὴ τὸ “τινάσσων” ἀντὶ τοῦ “τινασσόμενος” λαμβάνεται»· εἰπὲ δὲ καὶ νεκρῷ κειμένῳ τῷ παλαιῷ· «ἄριστά φησιν ὁ Τζέτζης ἔχειν τὸν λόγον καὶ μὴ εἶναι κατὰ σὲ κολοβόν». εἰ δὲ βούλει, καὶ παιδιωδῶς διὰ σὲ τὴν τοῦδε πᾶσαν συνέπειαν εἴποιμεν. ὦ Ἴακχε, Ἴακχε, ἔγειρε τοὺς θιασώτας δηλονότι, φλεγέας φλογέας καὶ πυρώδεις καὶ ἀνημμένας λαμπάδας τινάσσων ἐν χερσίν· ἥκεις γὰρ καὶ παραγέγονας τῆς νυκτέρου τελετῆς φωσφόρος ἀστήρ· ἐν φλογὶ δὲ τῶν λαμπάδων φλέγεται—νῦν λαμπρύνεται—ὁ λειμών.

φλογέας φλεγέας.

τινάσσων τινασσόμενος.

νυκτέρου τελετῆς νυκτερινῆς· τὸ κτητικὸν ἀντὶ ἁπλοῦ.

φλογὶ ἐν.

φλογὶ φλέγεται τῶν λαμπάδων.

λειμών ὁ.

γόνυ πάλλεται γερόντων: ὑπὸ δὲ τῆς ἱερᾶς τιμῆς ἀποσείονται τὰς λύπας τῶν χρονίων τε ἐτῶν, τοὺς παλαιοὺς ἐνιαυτούς, ἤτοι ὑπὸ τῆς ἱερᾶς τιμῆς ἐπιλανθάνονται καὶ θλίψεως καὶ γήρως.

σὺ δὲ λαμπάδι φλέγων: καὶ φωσφορῶν, ὦ μάκαρ, προβάδην καὶ προπορευόμενος ἔξαγε ἐπʼ ἀνθηρὸν ἕλειον δάπεδον τὴν χοροποιὸν χαροποιὸν ἥβην ἤτοι τοὺς θιασώτας καὶ χορευτάς· ἢ ἔξαγε πάνθηρον ἕλειον δάπεδον.

φλέγων φωσφορῶν.

προβάδην καὶ προπορευόμενος.

χαροποιὸν τήν.

μάκαρ ὦ.

ἀναπαιστικὰ τετράμετρα καταληκτικά. παράβασις.

εὐφημεῖν χρὴ: εὐφημίαν γενέσθαι χρεών, φησὶν ὁ χορὸς τῶν μυστῶν, ἤτοι δέον κατάρχεσθαι περὶ θεῶν λόγων εὐφήμων καὶ ἱερῶν, ἐξίστασθαι δὲ καὶ ὑποχωρεῖν τοῖς ἡμετέροις χοροῖς ἤτοι ἀπὸ τῶν ἡμετέρων χορῶν ἐκεῖνον, ὃς ἄπειρος τοιῶνδε λόγων μυστηριωδῶν, ἢ μὴ καθαρός ἐστι τῇ γνώμῃ καὶ διανοίᾳ, ἢ γενναίων ὄργια Μουσῶν καὶ μυστήρια οὐκ ἴδε καὶ ἐθεάσατο· ἰωνικῶς ι. ὁ δὲ νοῦς· ὃς οὐδὲ ποιητικῆς καὶ σοφίας βάθους μετέσχηκεν ἤτοι σοφὸς καὶ ἔμπειρός ἐστι ποιητικῆς παντοίας καὶ ἑτέρας σοφίας.

εὐφημεῖν ... ἐξίστασθαι εὐφημίαν χρὴ γενέσθαι περὶ θεῶν καὶ ὑποχωρεῖν ἐκεῖνον.

τοιῶνδε μυστηριωδῶν.

γνώμῃ διανοίᾳ.

εὐγενῶν.

ὃς οὐδὲ ποιητικῆς καὶ σοφίας βάθους μετέσχηκεν ἤτοι σοφὸς καὶ ἔμπειρός ἐστι ποιητικῆς παντοίας καὶ ἑτέρας σοφίας.

μηδὲ Κρατίνου τοῦ ταυροφάγου: παρʼ ὑπόνοιαν τὸ σχῆμα τοῦ λόγου· δέον γὰρ εἰπεῖν· ἐξίτω κἀκεῖνος τῶν ἡμετέρων μυστηρίων, ὃς μὴ τὸ καὶ τὸ ἔγνω μηδὲ ἐτελέσθη τὰ βακχεῖα καὶ τοὺς ἐνθουσιασμοὺς τοῦ ταυροφάγου καὶ Διονύσου, τοὺς μετὰ τῶν βακχῶν αὐτῷ γινομένους ἐν ὄρεσι καὶ ἐρημίαις ἀβάτοις—ταυροφάγον δὲ τὸν Διόνυσον λέγει, ἔλεγεν, ὡς καὶ Σοφοκλῆς φησιν ἐν δράματι Τυροῦς—οὕτω δέον εἰπεῖν οὗτος ὁ ποιητὴς οὕτω παρʼ ὑπόνοιάν φησι· κἀκεῖνος ἐξίτω, ὃς μὴ ἐτελέσθη καὶ ἔγνω καὶ μεμάθηκε τὰ βακχεῖα τῆς γλώττης Κρατίνου τοῦ ταυροφάγου. καὶ βακχεῖα μὲν γλώττης φησὶν ἢ εἰρωνικῶς θειασμοὺς καὶ ἐνθέους λόγους τοὺς τοῦ Κρατίνου λόγους καλῶν, ἢ λόγια πεφυρμένα ἡμιμέθυσα, μᾶλλον δὲ κάτοινά τε καὶ ὑποβάκχεια. ταυροφάγον δὲ αὐτὸν εἶπεν, «ὅτι ταῦρος ἦν αὐτοῖς ἔπαθλον», ὡς πολλοί τε ἄλλοι φασὶ καὶ ὁ μέγας Ἀρίσταρχος· Τζέτζης δὲ διθυραμβικοῖς καὶ λυρικοῖς φησιν ἔπαθλον δίδοσθαι ταῦρον, οὐ μέντοιγε τραγικοῖς ἢ κωμῳδιῶν διδασκάλοις· κωμικὸς δὲ καὶ ὁ Κρατῖνος τελῶν, πῶς ἂν ταῦρον ἐλάμβανε; διὰ δὲ τὸ ὑψηλὸν τῶν τούτου ἐπῶν καὶ βροντόφωνον ταυροφάγον οὗτος τοῦτον καλεῖ· φησὶ γάρ πῃ ὁ ἀνήρ· ἄναξ Ἄπολλον, τῶν ἐπῶν τῶν ῥευμάτων. καναχῶσι πηγαί, δωδεκάκρουνον στόμα, Ἰλισσὸς ἐν φάρυγγι· τί ἂν εἴποιμι; τούτων ἕνεκα σύρει τὸν ἄνδρα καὶ Διονύσου ἐπιθέτῳ τοῦτον ἐκάλεσε ταυροφάγον, ἢ ὅτι φίλοινος ἦν.

τοῦ ταυροφάγου τὸν Διόνυσον λέγει.

ἢ βωμολόχοις ἔπεσι χαίρει: ἢ πολυλογίαις φλυάροις χαίρει μὴ ἐν καιρῷ τοῦτο ποιοῦσι, τὸ βωμολοχεῖν, κατὰ δὲ αὑτοῦ νῦν ὁ κωμικός, ὡς ὁ Βελλεροφόντης, φέρει τὸ γράμμα· φλυαρῶν γὰρ νῦν αὐτὸς σχεδὸν ἐν ὅλῳ τούτῳ τῷ δράματι φλυάρους ἀποκαλῶν τοὺς ἑτέρους κωμικούς φησιν οὕτω— τὸ «ἐξίτω» δὲ ἁπανταχοῦ ἀπὸ κοινοῦ—· καὶ ὃς χαίρει φλυάροις πολυλογίαις κωμικῶν ἐγκαίρως οὐ γινομέναις, ἐξίτω τῶν ἡμετέρων μυστηρίων.

βωμολόχοις φλυάροις.

ἢ στάσιν ἐχθρὰν μὴ καταλύει: ἐκ λαυρέων τε καὶ δυσόδμου κοπρίης αὖρά τις εἰσέπνευσε μυστικωτάτη. καὶ ὅς, φησί, στάσεις καὶ ταραχὰς ἐμφυλίους οὐ καταλύει, ἀλλʼ ἕνεκα κερδῶν οἰκείων μᾶλλον ἀνεγείρει ταῦτα τὰ τοιαῦτα καὶ ἀναρριπίζει, ἢ τῆς πόλεως χειμαζομένης ἤτοι συμφοραῖς κατεχομένης καὶ περιστάσεσιν, ἄρχων καὶ ἀρχηγὸς ὤν, δῶρα λαμβάνει, ἢ ἐάν τις Θωρυκίων Αἰγινεὺς εἰκοστολόγος κακοδαίμων καὶ ἄθλιος ἢ προδίδωσι φρούριον ἢ ναῦς ἢ τὸ καὶ τὸ δρᾷ, τούτοις πᾶσιν ἀπαυδῶ καὶ αὐδῶ—τοῦτο προαναφώνημά ἐστι τῶν δᾳδούχων καὶ τῶν ἱεροφάντων μελλόντων τῶν μυστηρίων κατάρχεσθαι, ὡς καὶ ὁ μέγας ἐκεῖνος Ὀρφεὺς ἐν τῷ Ὀργαστηρίῳ φησίν· φθέγξομαι, οἷς θέμις ἐστί· θύρας δʼ ἐπίθεσθε βέβηλοι— ἐξίστασθαι τῶν ἡμετέρων μυστικῶν χορειῶν. ἤδη δὲ καὶ τὰ κατὰ μέρος ῥητέον μοι.

στάσιν ἐχθρὰν μὴ καταλύει: διὰ τὸν Θωρυκίωνα, περὶ οὗ μετὰ βραχὺ ἐρῶ, φαίνεται λέγων ταυτί· αἰνίττεται δὲ καὶ Διομέδοντα καὶ Καλλίξενον, οἳ τὴν τοιαύτην ἀνερρίπισαν ἐμφύλιον συμφορὰν παρασκευάσαντες τὴν βουλὴν τοὺς δέκα στρατηγοὺς ἀναιρεῖν. ἀνελεῖν.

καὶ ταραχὴν ἐμφύλιον. διὰ τὸν Θωρυκίωνα· αἰνίττεται δὲ καὶ τὸν Διομέδοντα καὶ Καλλίξενον, οἳ ἀνερρίπισαν τὴν συμφορὰν ἐν τῇ πόλει ἀναπείσαντες ἀναιρεθῆναι τοὺς στρατηγούς.

ῥιπίζει τὴν πόλιν.

ἢ τῆς πόλεως χειμαζομένης: μέχρι τοῦ «ναυσὶν παρέχειν τινὰ πείθει» πάντα κατὰ Θωρυκίωνός φησιν. ὁ Θωρυκίων οὗτος Αἰγινεὺς ὢν τῷ γένει ἐν τοῖς Πελοποννησιακοῖς ταξίαρχος τῶν Ἀθηναίων ἐγένετο, εἰκοστολόγος πρὶν καὶ τελώνης ὑπάρχων καὶ μοίρας τῆς κάτω. οἱ τελῶναι γὰρ πρότερον μὲν δὲ πρότερον πεντηκοστὴν μοῖραν τῶν τελουμένων τελωνουμένων καὶ κομμερκευομένων πραγμάτων ἐλάμβανον καὶ πεντηκοστολόγοι πεντηκοστολόγους ἐντεῦθεν ἐκαλοῦντο, τούτους ἐκάλουν, εἶτα εἰκοστολόγοι, εἰκοστολόγους, μετέπειτα δὲ δεκατηλόγοι· δεκατηλόγους· νῦν δὲ οὗτοι καὶ κατωτέρω προβεβήκασιν. οὗτος ὁ Θωρυκίων Αἴγιναν τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα Πελοποννησίοις καὶ ναῦς προδιδοὺς γνωρισθεὶς ἐκωμῳδήθη.

πάντα κατὰ Θωρυκίωνός φησιν ἀπὸ τοῦ «τῆς πόλεως χειμαζομένης» μέχρι τοῦ «ναυσὶν παρέχειν ἀναπείθει».

χειμαζομένης συμφοραῖς κατεχομένης.

ἄρχων ἀρχηγός.

ἢ τἀπόρρητʼ ἀποπέμπει: ἢ ἐξ Ἀθηνῶν ἀποπέμπει τοῖς Λακεδαιμονίοις τὰ ἀπόρρητα καὶ ἀπαγορευθέντα πέμπεσθαι αὐτοῖς. ὅστις οὖν τοιοῦτος ἐξ Αἰγίνης ὑπάρχων τελώνης, εἶτα γενόμενος ταξίαρχος Ἀθηναίων ἐξ Ἀθηνῶν πέμπει πρὸς αὐτοὺς—Λάκωνας—εἰς Ἐπίδαυρον τὰ ἀπαγορευθέντα πέμπεσθαι, πίσσαν καὶ ἀσκώματα εἰς ναυπηγίαν καὶ τἄλλα, ἢ χρήματά τινα πείθει διδόναι ναυτικῷ τῶν Λακώνων—ἀσκώματα δέ εἰσι δέρματα ἐρραμμένα εἰς τύπον μέρους ἱματίου, ὅπερ τὰς χεῖρας ἡμῶν μέχρι τῶν καρπῶν περισκέπει· ταῦτα τὰ ἀσκώματα προσηλωμένα τριήρεσιν ἀντὶ λώρου τροποῦ ταῖς κώπαις εἰσὶ χρήσιμα—ὃς τὰ τοιαῦτα ἀπόρρητα πέμπει τοῖς πολεμίοις, ὡς τὰ θεῖα μυστήρια τοῖς ἀμυήτοις οἱ κάκιστοι τῶν μεμυημένων.

εἰκοστολόγος τελώνης.

ἀσκώματα κτλ. αἱ λεγόμεναι χειροπάλλαι, ἅτινα ταῖς κώπαις χρήσιμά εἰσιν ἀντὶ λώρου προσηλωμένα ταῖς τροπαῖς.

ἢ ὃς κατατιλλᾷ κατατιλᾷ τῶν Ἑκαταίων: τῶν τῆς Ἑκάτης ἀγαλμάτων. «κατατιλλᾷ» «κατατιλᾷ» λέγεται τὸ κόπρον διάρρυτον ἐκκρίνειν· νῦν δὲ τὸ ἀποσπερμαίνειν τῶν τῆς Ἑκάτης ἀγαλμάτων μιγνύμενος αὐτοῖς.

κατατιλλᾷ τῶν Ἑκαταίων ἀφοδεύει· ἢ ἀποσπερμαίνει μιγνύμενος αὐτοῖς. διασύρει δὲ τὸν Διαγόραν.

τῶν Ἑκαταίων τῶν τῆς Ἑκάτης ἀγαλμάτων.

ἢ τοὺς μισθοὺς τῶν ποιητῶν ῥήτωρ ὢν εἶτʼ ἀποτρώγει: Ἀρχῖνον αἰνίττεται καὶ Ἀργύριον· οὗτοι γὰρ προϊστάμενοι τῆς δημοσίας τραπέζης, κωμῳδηθέντες ἠλάττωσαν τὸν τῶν κωμῳδιοδιδασκάλων μισθόν.

Ἀρχῖνον αἰνίττεται καὶ Ἀργύριον, οἵτινες προϊστάμενοι τῆς δημοσίας τραπέζης ἠλάττωσαν τὸν τῶν κωμῳδιοδιδασκάλων μισθὸν καὶ διὰ τοῦτο ἐκωμῳδήθησαν.

τούτοις ἀπαυδῶ: κατὰ τὴν τοῦ ἱεροφάντου καὶ τοῦ δᾳδούχου τοῦτο πρόρρησιν λέγει· οἱ γὰρ ἱεροφάνται καὶ οἱ δᾳδοῦχοι τῶν μυστηρίων κατάρχεσθαι μέλλοντες οὕτω προανεφώνουν· εἴ τις ἀμύητος σεμνῶν ἐστι τελετῶν ἢ ἄθεος ἢ μὴ καθαρεύων τῇ γνώμῃ, καὶ ἄλλα ἄττα, ὅσα ἠπίσταντο οἱ τοιαῦτα ταῦτα μεμυημένοι, ἐξίτω τῶν ἱερῶν, ὡς καὶ ὁ μέγας ἐκεῖνος Ὀρφεὺς ἐν τῷ Ὀργαστηρίῳ φησίν· φθέγξομαι, οἷς θέμις ἐστί· θύρας δʼ ἐπίθεσθε βέβηλοι.

χώρει δὴ πᾶς: οἱ τοῦ χοροῦ μύσται ἀλλήλοις παρακελεύονται.

σπονδειακά.

ἐγκρούων: ἤτοι βαίνων ποδῶν ἐϋρρυθμῷ κρούσει.

ἐγκρούων χορεύων.

σκώπτων τοὺς κακούς.

ἠρίστηται δʼ ἐξαρκούντως: ἀντὶ τοῦ «εἱστιάθημεν», «ἠριστήσαμεν».

ἠρίστηται εὐώχηται.

ἀλλʼ ἔμβα χὤπως: ἤγουν κατάρχου τῆς χορείας, ὅπως ὑψώσεις τοῖς αἴνοις τὴν Δήμητραν.

ἔμβα ἔμβαινε.

ἔστι γὰρ παρʼ Ἀθήνησιν Ἀθηνᾶ Σώτειρα λεγομένη, ᾗ καὶ θύουσιν.

χὤπως ὅρα.

αἴρεις τὴν Σώτειραν ὑψώσεις ἐν τοῖς ἐπαίνοις Δήμητραν.

μολπάζων: ὑμνῶν.

ἣ γρ. ἣν.

φῆσʼ φᾶσʼ.

Θωρυκίων ὁ.

Θωρυκίων μὴ βούληται ὁ γὰρ πόλεμος αὐτῷ ἐλυσιτέλει.

ἀναπαιστικὰ τετράμετρα.

ἑτέραν κατά.

Δήμητερ ἁγνῶν: ταῦτα δίμετρα καταληκτικὰ ἰαμβικά, ὡς τὸ τίς σὰς παρήειρε φρένας; Τζέτζης δὲ ἀκατάληκτα μᾶλλόν φησιν.

ἰαμβικὰ δίμετρα ἀκατάληκτα.

μʼ ἀσφαλῶς ἀξίωσον.

σπουδαῖα ἀρετῆς ἐχόμενα.

ἀσυνάρτητα ἐξ ἰαμβικῶν καὶ τροχαϊκῶν.

ὡραῖον θεὸν: τὸν Διόνυσον, τὸν τρυφῆς καὶ συμποσίων αἴτιον, τὸν δοτῆρα ὡραίων καρπῶν· ἢ τὸν κατὰ καιρὸν φαινόμενον· ἢ τὸν διὰ καιροῦ καὶ χρόνου μακροῦ φαινόμενον· τριετηρικῶς γὰρ ἐφαίνετο.

ἰαμβικά.

συνακολούθει: ἐπειδὴ ἐν ταῖς τῆς Δήμητρος τελεταῖς οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τοῦ Κεραμεικοῦ πρὸς τὴν Ἐλευσῖνα ἐχώρουν προπέμποντες τὸν Διόνυσον.

μέλος χοροῦ.

κατεσχίσω: ἐσχισμένα καὶ παρερρωγότα χιτώνια πεποίηκας ἀμφιέννυσθαι.

καὶ ἐπʼ εὐτελείᾳ καὶ φαυλότητι, σμικρότητι καὶ ταπεινώσει τόνδε τὸν σανδαλίσκον καὶ τὸ ὑπόδημα, καὶ τὸ ῥάκος καὶ τὸ τριβώνιον· πάλιν ἀπὸ κοινοῦ τὸ «πεποίηκας ἀμφιέννυσθαι».

κἀπʼ εὐτελείᾳ εὐδαιμονίᾳ πρὸς τὸ εὖ τελεῖν.

καὶ ἐξεῦρες, ὥστε παίζειν καὶ χορεύειν ἀζημίους ἀζημίως ἤτοι μὴ ζημίαν ἐπιφέροντας τῷ δημοσίῳ. βαρέως ταῦτά φησιν οὐκέτι τολμῶν κωμῳδῆσαι Ἀρχῖνον καὶ Ἀργύριον, οἳ κωμῳδηθέντες τοὺς μισθοὺς τούτων ἠλάττωσαν· ὧν ἕνεκα ταῦτά φησιν οὐ μετρίᾳ δήξει καρδίας. οὐκ οἶδα δέ, οἱ παλαιοὶ τί νοοῦντες τὸ «κατεσχίσω» ἐπιμερισθῆναί φασιν, τὸ δὲ «ἐπʼ εὐτελείᾳ» «ἐπʼ εὐδαιμονίᾳ πρὸς τὸ εὖ τελεῖν».

καὶ τὸ ῥάκος πεποίηκας ἀμφιέννυσθαι.

πρόπεμπέ με: ἀπʼ ἄστεος δῆθεν εἰς Ἐλευσῖνα· τότε δὲ τοῖς ἀνδράσι καὶ γυναῖκες συνεχόρευον.

παραβλέψας: ἐπιτηρήσας.

γὰρ ἤδη.

τιτθίον: μαστόν.

ἰαμβικὰ κατὰ δύο δίμετρα καταληκτικὰ καὶ ἓν τρίμετρον ἀκατάληκτον.

ὃς ἑπτέτης ὢν οὐκ ἔφυσε φράτορας: συγγενεῖς. τὸ σχῆμα παρʼ ὑπόνοιαν· ἀντὶ γὰρ τοῦ εἰπεῖν «ὃς ἑπτέτης ἑπταετὴς ὢν ὀδόντας οὐκ ἔφυσεν», ὡς παροιμία, εἶπεν «ὃς ἑπτέτης ὢν οὐκ ἔφυσε φράτορας»· οἱ παῖδες γὰρ ἑπταετεῖς γεγονότες ἔχουσι πάντας τοὺς ὀδόντας. καὶ ὁ Ἀρχέδημος δὲ οὗτος ὡς ξένος καὶ μέτοικος διαβάλλεται· χρονίσας γὰρ ἐν ταῖς Ἀθήναις ἀναγραφῆναι εἰς τοὺς πολίτας οὐκ ἠδυνήθη. Ἀθηναῖοι δὲ καὶ τὰ ἴδια τέκνα τριετῆ γεγονότα ἐς τοὺς φράτορας ἦγον ἦγον εἰς τοὺς φράτορας καὶ ἐπολιτογράφουν αὐτά, ὡς γαμικὰς ἑστιάσεις ποιούμενοι.

χρονίσας γὰρ ἐν Ἀθήναις οὐκ ἐπολιτογραφήθη· Ἀθηναῖοι δὲ τὰ τέκνα καὶ τριετῆ.

ἔφυσε φράτορας παρʼ ὑπόνοιαν· ὀδόντας, τοὺς κριτάς.

δημαγωγεῖ ὁ Ἀρχέδημος.

νυνὶ δὲ δημαγωγεῖ: ἡ τοῦ λόγου συνέπεια· ὃς Ἀρχέδημος ξένος ὢν οὐδὲ κἂν ἐπολιτογραφήθη ἐν ταῖς Ἀθήναις· νυνὶ δὲ δημαγωγεῖ καὶ δημαγωγός ἐστι τῶν ἄνω νεκρῶν, ἤτοι τῶν Ἀθηναίων· τότε γὰρ τὰ πράγματα τοῖς Ἀθηναίοις εἶχε πολλαχῶς δυστυχῶς. ὡς ὢν δὲ ὁ χορὸς οὗτος δῆθεν ἐν Ἅιδου καὶ τοῖς κάτω νεκροῖς, ἄνω νεκροὺς ὀνομάζει τοὺς Ἀθηναίους διὰ τὰς κατεχούσας αὐτοὺς συμφοράς. εἶεν· ὁ παλαιὸς δὲ βλισκούνιος ὁ ἐκ τοῦ κειμένου τοῦδε τοῦ «ἐν τοῖς ἄνω νεκροῖς» λέγων· «οὐχ ὡς Ἀπολλώνιος πρὸς τὴν ἐξήγησιν τὴν εἰ μὴ νεναυμάχηκε τὴν περὶ τῶν νεκρῶν», «κρεῶν», καὶ αἰτιώμενος τὸν ἄνδρα περὶ τῶν κρεῶν, «νεκρῶν» δὴ λέγοντα γράφειν ἐκεῖσε—νῦν γὰρ τάχα τὸ κείμενον δείκνυσιν, ὅτι οὐ περὶ κρεῶν, ἀλλὰ περὶ νεκρῶν—ἴτω, ὅτι βλισκούνιός ἐστιν. ἐκεῖ γὰρ οὐ μέμνηται τῆς ναυμαχίας τῆς ἐν Ἀργιννούσαις· περὶ κρεῶν καὶ τῶν οἰκείων σωμάτων ὁ λόγος ἐστίν, ὡς ὄπισθεν οὐκ ἀναποδείκτως ἐξηγησάμην εἰπὼν καὶ περὶ τῶν κρεῶν καὶ τοῖς γε νοῦν ἔχουσι σαφῆ παραστησάμενος τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ «κρεῶν» τοῦ «νεκρῶν» ἐκεῖσε προσφυέστερον δείξας. νῦν δὲ ἐν Ἅιδου ὢν ὁ χορὸς καὶ παρὰ τοῖς κάτω νεκροῖς, ἄνω νεκροὺς οὖν διὰ τὰς δυσπραγίας τοὺς Ἀθηναίους καλεῖ. ἀλλʼ ἀρίστως ἡ παροιμία φησίν· πολλοὶ μὲν ναρθηκοφόροι, παῦροι δέ τε βάκχοι καὶ πολλοὶ βουκένται, παῦροι δέ τε γῆς ἀροτῆρες.

ὡς δῆθεν ὁ χορὸς ὢν ἐν νεκροῖς κάτω· ἄνω νεκροὺς διὰ τὰς δυσπραγίας τῶν Ἀθηναίων φησίν.

νεκροῖσι τοῖς Ἀθηναίοις.

κἄστι τὰ πρῶτα: ὡς ἐπὶ αἴνου τιθέναι εἰώθαμεν «καὶ ἔστι τὰ πρῶτα τῶν ἐκεῖ πολιτῶν», οὕτω νῦν αὔξων αὐτῷ τῇ κωμῳδίᾳ τὸν ψόγον· καὶ ἔστιν, φησί, τὰ πρῶτα τῆς ἐν Ἀθήναις μοχθηρίας, ἤτοι πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι ἐν ταῖς Ἀθήναις οἱ λυμεῶνες καὶ μοχθηρότατοι, οὗτος δὲ ὑπερηκόντισε πάντας καὶ τὰ πρωτεῖα τῆς ἐκεῖ μοχθηρίας ἀπείληφεν. εἰ γὰρ κἂν τοῖς τοιούτοις ἀντιτείνειν ἐθέλω τοῖς παλαιοῖς καὶ πᾶν ἀποδεικνύειν σαφῶς καὶ ἀσάφειαν τῶν ἐριστικῶν μήκει τοῦ λόγου ποιήσω, καὶ τοὺς χάρτας καταναλώσαιμι καὶ πολλὰ τοῦ κειμένου δεόμενα ἐξηγήσεως ἀληθῶς ἐάσαιμι ἀνεξήγητα καὶ τοῖς εὖ φρονοῦσιν ἀκροαταῖς λάλος καὶ φλύαρος καὶ ἀκαιρομακρήγορος δόξω καὶ περιττός, ὅπῃ μὲν βραχυλογώτερος τῆς τῶν σοφῶν ἑπτάδος ἐκείνης γινόμενος, πῇ δὲ ὑπερλαλῶν Λοκροὺς Αἰθαλίων καὶ μακρότερα τῆς Ἰλιάδος φθεγγόμενος· τὸν εὐγενῆ γὰρ χρὴ σιγᾶν, ὅπῃ χρή, καὶ λέγειν, ἵνʼ ἀσφαλές.

τὰ πρῶτα ἀντὶ τοῦ «πρῶτος».

τὸν Κλεισθένους δʼ ἀκούω: τὸ κείμενον οὕτως ἔχει, καὶ οὐδεὶς ἀντέτεινε τῶν ἐξηγητῶν· ἐγὼ δέ φημι· «τὸν Κλεισθένη δʼ ἀκούω». περὶ τοῦ Κλεισθένους δὲ προείπομεν, δὲ τοῦ Κλεισθένους τούτου εἴπομεν, ὅτι υἱὸς ἦν Σιβυρτίου καὶ ναυτικοῦ στόλου τῶν Ἀθηναίων κατάρξας ναυμαχίᾳ νενίκηκεν. εἶχε δὲ τρίχας μὲν λείας ἦν δὲ λεῖος μὲν τὸ γένειον ὅδε αὐτὸς ξυρῶν. αἰσχρῶς δὲ νῦν οὗτος αὐτὸν διασύρων φυλάττει τὴν τροπὴν ἀπὸ τῶν περὶ νεκροὺς γινομένων· εἰπὼν γὰρ ἄνω νεκροὺς τοὺς Ἀθηναίους ταφὰς καλεῖ ἀκολούθως τοὺς τόπους, ἐν οἷς τελοῦσι διάγοντες, αὐτάς τε Ἀθήνας καὶ κατὰ μέρος τόπους αὐτῆς, καί φησιν· ἀκούω δὲ καὶ τὸν Κλεισθένην ἐν ταῖς ταφαῖς, αἷς ἔφημεν δηλονότι, τίλλειν τὸν πρωκτὸν καὶ σπαράττειν τὰς γνάθους. οἱ γὰρ πενθοῦντες νεκροὺς κόμας κεφαλῆς τίλλουσι, σπαράττουσι γνάθους καὶ κόπτονται καὶ θρηνοῦσι κεκυφότες πρὸς γῆν, καὶ ἀνακαλεῖσθαι εἰώθασι φίλους τινὰς κλαίοντες. τοιαῦτα μὲν τοῖς θρηνοῦσι νεκρούς· ὁ δὲ μιαρὸς οὗτος καὶ τῷ ὄντι βδελυρώτατος ὅλως διόλου τῇ τροπῇ ταύτῃ ἐπὶ διηγήσει χρῆται αἰσχροπραξίας αὑτῷ προσφυοῦς.

ἐν ταῖς ταφαῖσι τοῖς κακοῖς τρόποις ἑαυτοῦ.

Σεβῖνον: παρὰ τὸ βινεῖν καὶ συνουσιάζειν.

Ἀναφλύστιος: παρὰ τὸ ἀναφλᾶν καὶ γυμνοῦν τὸ δέρμα τοῦ μορίου. ἔστι δὲ καὶ Ἀνάφλυστος δῆμος Ἀττικῆς.

καὶ Καλλίαν γέ φασι τοῦτον τὸν Ἱπποβίνου: τὸ σχῆμα παραγραμματισμός. ὁ Καλλίας γὰρ Ἱππονίκου υἱὸς ἦν· οὗτος δὲ Ἱπποβίνου τοῦτον παραγραμματίζων φησὶν ἱπποβίνου ἤτοι μεγάλως πορνεύοντος· ἵππος γὰρ ἐπὶ μεγάλου λαμβάνεται. τὸ δὲ «βινεῖν» «συνουσιάζειν».

υἱὸς ἦν Ἱππονίκου.

μεγάλως πορνεύοντος· ἵππος γὰρ ἐπὶ μεγάλου.

κύσθου λεοντὴν: δορὰν γυναικείου μορίου ἐνημμένον.

κύσθου γρ. κυάθου.

ἔχοιτʼ ἂν οὖν φράσαι νῶϊν: νῷν: Διόνυσος καὶ Ξανθίας ἐρωτῶσι παρʼ Ἅιδῃ, ποῦ ὁ Πλούτων οἰκεῖ, ξένοι λέγοντες εἶναι ἀρτίως καὶ πρὸ μικροῦ πεφθακότες· «ἄρτι» γὰρ τὸ «νῦν» σημαίνει, «ἀρτίως» δὲ τὸ «πρὸ μικροῦ» ἀττικῶς· κοινῶς δὲ «ἄρτι» «νῦν», «ἀρτίως» δὲ «ὑγιῶς, ἀκεραίως».

ἀρτίως πρὸ μικροῦ.

ἀλλʼ ἴσθʼ ἐπʼ αὐτὴν τὴν θύραν: ἀλλʼ ἴσθι καὶ γίνωσκε—λείπει τὸ «ὅτι ὑπάρχεις»—ἐπʼ αὐτὴν τὴν θύραν ἀφιγμένος. «ἀφιγμένος» δὲ εἶπεν καὶ οὐκ «ἀφιγμένοι», ὅτι, εἰ καὶ Ξανθίας καὶ Διόνυσος ἤστην, ἀλλʼ εἷς ἐξ ἀμφοῖν ὑπὲρ ἀμφοῖν ἠρώτα.

ἀφιγμένος ὑπάρχεις.

ἦν ἐστί· ὁ παρῳχημένος ἀντὶ ἐνεστῶτος.

Διὸς Κόρινθος ἐν τοῖς στρώμασι: τοῦτο παροιμία ἐστὶ λεγομένη ἐπὶ τῶν τὰ αὐτὰ λεγόντων πολλάκις. υἱὸς Διός, Κόρινθος κλήσει, ἀφʼ ἑαυτοῦ τὴν Κόρινθον ὠνόμασε Κόρινθον, κτίσας αὐτὴν καὶ βασιλεύσας ἐν αὐτῇ. αὐτῆς. ἄποικοι δὲ οἱ Μεγαρεῖς γενόμενοι Κορινθίων καὶ μὴ φέροντες τὸ τῶν ἐπιταγμάτων τούτων βαρύτατον—μέχρι γὰρ καὶ κηδείας αὐτῆς τῶν νεκρῶν ἐκέλευον ἀνάγειν καὶ ἀναφέρειν αὐτοῖς—ἀπέστησαν ἀπʼ αὐτῶν. κῆρυξ δέ τις ἐκ Κορινθίων ἀπεσταλμένος μέλλων ἐξ ἀποστάσεως πρὸς τὴν Κορινθίων αὖθις αὐτοὺς μεταβιβάσαι ὁμόνοιαν, ὡς πολλάκις τὸ «οὐκ ἀνέξεται ὁ Διὸς Κόρινθος» ἔλεγε καὶ οὐδὲν ἕτερον, οἱ Μεγαρεῖς σικχανθέντες ξύλοις καὶ ῥάβδοις συγκόπτοντες ἐξήλαυνον, «παῖε, παῖε τὸν Διὸς Κόρινθον» λέγοντες. ἐπεὶ δὲ καὶ Διόνυσος νῦν καὶ νῦν ὁ Διόνυσος ἀεὶ μνείαν τῶν στρωμάτων ποιεῖται, εἰκότως ὁ Ξανθίας φησί· «Διὸς Κόρινθος ἐν τοῖς στρώμασι».

χωρεῖτε νῦν: οἱ τοῦ χοροῦ ἀλλήλοις παρακελεύονται, χωρεῖτε, λέγοντες, ἀνὰ τὸν ἱερὸν κύκλον καὶ χορὸν τῆς θεᾶς, Δήμητρος ἢ Κόρης, παίζοντες ἀνὰ τὸ ἀνθοφόρον ἄλσος, ἤτοι τὸν βοτανώδη καὶ ἔνυδρον καὶ κατάφυτον τόπον.

χωρεῖτε νῦν οἱ τοῦ χοροῦ ἀλλήλοις παρακελεύονται.

θεᾶς Δημήτρας.

οἷς μετουσία θεοφιλοῦς ἑορτῆς: ὅσοις θεοφιλοῦς μετοχή ἐστιν εὐσεβείας· μᾶλλον δὲ ἀπὸ τῶν εὐσεβῶν, ὅσοι μεμύησθε καὶ ἐτελέσθητε τὰ μυστήρια τῆς θεοφιλοῦς ἑορτῆς τῆς τε Κόρης καὶ Δήμητρος.

οἷς μετουσία ἐκείνους λέγω.

εἶμι δὲ καὶ ἔρχομαι, τί ποιήσων; φέγγος καὶ φῶς ἱερὸν οἴσων ταῖς θεαῖς.

εἶμι ἔρχομαι.

οὗ παννυχίζουσι θεαὶ: οὗ ἡ Κόρη καὶ ἡ Δημήτηρ χορεύουσι, χαίρουσι, παίζουσι, παννύχιον ᾄδουσιν· ἢ ὅπου παρὰ τῶν μυστῶν ὑμνοῦνται παννυχίως ᾀδόντων.

παννυχίζουσι ἀγρυπνοῦσι, χαίρουσι, παίζουσι· ἢ ὑμνοῦνται.

θεαὶ ἡ Κόρη καὶ ἡ Δημήτηρ.

οἴσων μέλλων. κομίσων ταῖς θεαῖς.

τὸν ἡμέτερον τρόπον: ἀντὶ τοῦ «κατὰ τὸν ἡμέτερον τρόπον»· ὡς ἔθος ἔχομεν παίζοντες.

ἤγουν κατὰ τὴν συνήθειαν παίζοντες. «ἡμᾶς» περιφραστικῶς.

ὃν ὄλβιαι Μοῖραι ξυνάγουσιν: ὃν ἡμέτερον καλλιχορώτατον τρόπον ὄλβιαι καὶ μακάριαι καὶ εὐτυχεῖς, ἢ πλέον εὐδαίμονες Μοῖραι συνάγουσιν· ἡμέτερον δὲ τρόπον, «ἡμᾶς» περιφραστικῶς. οὕτω μέν, εἰ ἔστιν ἐν τῷ ἐδάφει τοῦ κειμένου λόγου γεγραμμένον τὸ «ὃν.» εἰ δὲ «ἣν» ἐστὶ γεγραμμένον, τοῦτον ἔχει τὸν νοῦν· ἣν ἑορτὴν αἱ ὄλβιαι Μοῖραι συνάγουσιν. εἶπε γὰρ ἀνωτέρω· «οἷς μετουσία θεοφιλοῦς ἑορτῆς»

ὃν γρ. ἣν· ἣν ἑορτήν.

ὄλβιαι εὐδαίμονες.

ὅσοι μεμυήμεθα: ἐτελέσθημεν τὰ μυστήρια τῆς ἑορτῆς, τουτέστιν ἐπέγνωμεν τὰ μυστικὰ καὶ ἀπόρρητα καὶ πρὸς ἀμυήτους ἀνέκφορα. μυστήρια γὰρ λέγεται διὰ τοῦτο, διὰ τὸ μύειν καὶ κλείειν τὸ στόμα τοὺς μεμυημένους καὶ μηδενὶ τῶν ἀμυήτων λέγειν αὐτά.

ὅσοι μεμυήμεθʼ ἐτελέσθημεν τὰ μυστήρια.

διήγομεν ἐζῶμεν.

καὶ τοὺς ἰδιώτας: ἰδιώτας νῦν τοὺς ἰδίους, τοὺς πολίτας· καὶ σημειωτέον ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ ἰδιωτικὸν τέσσαρα σημαίνει· ἰδοὺ γάρ, νῦν ἰδιώτας καλεῖ τοὺς ἰδίους, τοὺς συγγενεῖς, τοὺς συμπολίτας. πολίτας. ἰδοὺ ἓν σημαινόμενον τοῦ ἰδιωτικοῦ. ἰδιώτης κατὰ δεύτερον λόγον ὁ ἀμαθής. ἰδιωτικὰ τρίτῳ λόγῳ καλοῦνται καὶ τὰ ἀντιδιαστελλόμενα πρὸς τὰ θεῖα, ἤτοι τὰ ἀνθρώπινα, ὡς ὅταν φῶμεν θεῖα χρήματα καὶ ἰδιωτικὰ χρήματα. ἰδιωτικὰ τετάρτως καὶ τὰ δημοτικά, ὡς ὅταν τις λέγῃ χρήματα βασιλικὰ ἢ δημόσια καὶ χρήματα ἰδιωτικά. ἕτερον δὲ δημόσιον καὶ ἄλλο ἕτερον δημοτικόν.

ὡς λέγομεν θεῖα χρήματα καὶ ἰδιωτικά.

ἰδιώτας συμπολίτας.

ἄγε δὴ τίνα τρόπον τὴν θύραν κόψω; τίνα;: τρία εἴδη ἀστεϊσμῶν καὶ χαριεντισμάτων εἰσὶ κατὰ Τζέτζην. ἓν μὲν τὸ ὑψηλὸν καὶ σεμνόν, ὃ τέρπει λεγόμενον σοφοὺς καὶ σεμνοὺς ἀκροατάς, ὡς τὰ ἐν ταῖς Νεφέλαις περὶ βροντῶν καὶ κεραυνῶν ἀπομιμήματα φιλοσόφων καὶ περὶ ἑτέρων φυσικῶν καὶ ἄλλων, ἢ πάντων ἁπλῶς, ὧν ἐκεῖ ἀπομιμεῖται, μέχρι καὶ ἀπομιμήσεως ἐκφωνημάτων φιλοσόφων, ὡς τὸ μὰ τὴν Ἀναπνοήν, μὰ τὸ Χάος, μὰ τὸν Ἀέρα, «σκαλαθυρμάτια», «ἐπιλησμότατον γερόντιον», καὶ ὅσα ἐκεῖ ἕτερα φθέγγεται, ἃ δαίμων καὶ οὐδεὶς ἀνδρῶν ἐδίδαξεν. ἓν εἶδος χαριεντίσματος τοῦτο τὸ ὑψηλὸν καὶ σεμνόν· δεύτερον τὸ ἀγοραῖον καὶ βάναυσον καὶ αἰσχρόν, ἔχον προσφόρους καὶ τοὺς αὐτῷ τερπομένους, ὡς νῦν ἡ καταρχὴ πᾶσα τῶν Βατράχων καὶ ἡ ἐκεῖ φλυαρία Ξανθίου καὶ ἀνάφορον καὶ εἰ μή τις ἀφέλοιτο αὐτό, οἷα ποιήσειε, καὶ πρὸς αὐτοῖς τὰ αἰσχρά, ἃ ῥήτορα διηγεῖσθαι εἵργνυσι νόμος, εἰ μὴ κωμῳδὸς ὁ ῥήτωρ ἐστίν. τρίτον δὲ εἶδος χαριεντίσματος τὸ μέσον, ὃ πάντας ἐπίσης τέρπειν ἰσχύει, ὥσπερ ἔχει τοῦ Διονύσου τοδί, τὸ «τίνα τρόπον τὴν θύραν κόψω;» ἆρα γὰρ οὐ μέσης χάριτος τοῦτο, σεμνοὺς καὶ σοφούς, αἰσχροὺς καὶ ἀγοραίους, καὶ μέσους τέρπειν ἰσχύον, ἀκούσαντάς τινος λέγοντος «τίνι τρόπῳ κρούσω τὴν θύραν, καὶ πῶς οἱ ἐγχώριοι ἐνθαδὶ κρούουσι τὰς θύρας;» ἢ εἴπερ ἠρώτα· «πῶς ἄρα περὶ τὰ θεῖα διάγουσιν οἱ ἐγχώριοι; ποίοις χρῶνται τοῖς νόμοις;» ἢ ἁπλῶς περί τινος πράγματος τῶν πάντῃ ἀδήλων, ἢ μέσων;

κόπτουσι τὰς θύρας.

διατρίψῃς βραδύνῃς.

λῆμμα ἡ ἀνδρεία, λῆμμα τὸ δῶρον, καὶ λῆμα τὸ φρόνημα.

ὦ βδελυρὲ ἐπὶ σώματος.

κἀπήξας καὶ ἀπεκόμισας.

ἔχει μέσος: δίκην παλαιστῶν κατεσχέθης.

ἀλλὰ ... μέσος ἡ μεταφορὰ ἀπὸ τῶν ἀθλητῶν.

ἔχῃ συνέχει.

μελανοκάρδιος: μέλαινα, ἢ ἡ μελαίνουσα τὰς καρδίας· ἢ ἔμψυχον τὸν λόγον ποιεῖ καρδίαν λέγων ἔχειν τὴν πέτραν τοῖς μορμολυγμοῖς ἐκταράσσων εἰς πλέον.

τοῖα λείπει «ἁμαρτήματα».

αἱματοσταγὴς ὅστις βαδίζει ἐκεῖσε, στάζει αἷμα.

Κωκυτοῦ τε περίδρομοι κύνες: ὁ Ἀχέρων καὶ ὁ Κωκυτὸς μυθικῶς ποταμοὶ ἐν Ἅιδου λέγονται εἶναι, περίδρομοι δὲ Κωκυτοῦ κύνες πανταχοῦ περιτρέχουσαι αἱ Ἐριννύες. Ἐρινῦς.

Κωκυτοῦ ποταμοῦ.

περίδρομοι ταχεῖς.

Ἔχιδνά: δαίμονά τινα πλάττουσιν ἄνω μὲν μορφὴν ἔχουσαν γυναικός, τὰ κάτω δὲ σπείρημα μυρίων ὄφεων ἔχουσαν.

ταρτησία μύραινα: Ταρτησὸς πόλις μεγάλη, βασίλειον τῆς ἰσπανικῆς Ἰβηρίας, ἔγγιστα τοῦ ἑσπερίου ὠκεανοῦ, μυραίνας, ἰχθῦς μεγίστας, ἔχουσα· νῦν δὲ παρʼ ὑπόνοιαν τῆς χάριτος ἕνεκεν ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν «ἔχιδναν» «μύραιναν» εἶπεν.

ταρτησσία μύραινα πόλις Ἰβηρίας· παρʼ ὑπόνοιαν· «ἔχιδναν» ὤφειλεν εἰπεῖν.

τιθράσιαι: Τίθρας υἱὸς Πανδίονος, ἀφʼ οὗ δῆμος Ἀττικῆς εἰσιν οἱ Τιθράσιοι τῆς Αἰγηίδος Αἰγηῖδος φυλῆς, πάνυ δὲ πικρότατοι· ὅθεν εἶπε «Γοργόνες τιθράσιαι». τίς ἀγνοεῖ δὲ τὰ τῶν Γοργόνων;

οὗτος, τί δέδρακας;: παρεπιγραφὴ τὸ σχῆμα. Διόνυσος γὰρ πλάττεται διὰ τὸ δέος τῶν ῥημάτων ἐξιδικὼς καὶ κατατετιληκὼς τὰ ἱμάτια· ἰδὼν δὲ τοῦτο ὁ Ξανθίας ἐρωτᾷ· τί πεποίηκας; καὶ ὁ Διόνυσος λέγει τὸ πεπραγμένον· πρὸς ὃ γελῶν ὁ Ξανθίας λέγει «κάλει θεόν», ἤτοι τὸν τοσούτῳ δειλότατον καὶ ἐξ ἀπειλῆς μόνης ἀποπατήσαντα ὀνόμαζέ τις θεόν· ἢ ὅτι ἐν τοῖς ληναϊκοῖς ἀγῶσι τοῦ Διονύσου ὁ δᾳδοῦχος κατέχων λαμπάδα λέγει· «καλεῖτε θεόν» καὶ οἱ ὑπακούοντες βοῶσι «Σεμελήιε Ἴακχε πλουτοδότα»· ἢ πρὸς τὸ ἐν ταῖς θυσίαις ἐπιλεγόμενον· ἐπειδὰν γὰρ σπονδοποιήσωνται καὶ ἐκχῆται ὁ οἶνος, λέγουσι «κάλει θεόν». ἐπεὶ δὲ καὶ νῦν οὑτοσὶ κάτω χέει σπονδὴν ἑαυτῷ προσφυᾶ τήν, ἣν ἔφην, καλῶς εἰσφορεῖται Ξανθίας καλῶν ἐκεῖνον τὸν τοδὶ δεδρακότα σπονδῆς μετασχεῖν ὡς θεὸν τῆς, οἵα πρέπει.

ἐγκέχοδα ἔχεσα.

ἀναστήσῃ ἐγερθῇς· ὁ ἐνεργητικὸς ἀντὶ παθητικοῦ.

ἀλλʼ ὡρακιῶ: πτοοῦμαι, δειλιῶ· ὡρακία γὰρ δὲ κυρίως ἡ ὠχρίασις, ὡς οὖσα τῆς ὥρας ἤτοι τῆς νῦν καὶ μορφῆς αἰκία καὶ ἀλλοίωσις.

ὡρακιῶ δειλιῶ.

λαβέ: ἀντὶ τοῦ «λάβε» ἀττικῶς.

ἰδοὺ λαβέ: λειποθυμῶν ἐκ τοῦ δέους Διόνυσος Ξανθίᾳ παρακελεύεται κομίσαι αὐτῷ σπογγιὰν μεστὴν ὕδατος θερμοῦ· καὶ ὁ Ξανθίας φέρων τὴν σπογγιάν· λαβὲ αὐτήν, τῷ Διονύσῳ φησίν. φησί· καὶ ὁ Διόνυσος δὲ χειρὶ χειρὶ τὴν χεῖρα Ξανθίου λαβών, ἀντὶ τοῦ περὶ τὸν τόπον τῆς καρδίας θεῖναι, τίθησι περὶ τὰ παιδοσπόρα, καί φησι· πρόσθου τὴν σπογγιάν. καὶ ὁ Ξανθίας πρὸς ταῦτα γελῶν· γελῶν φησι· ὦ χρυσοῖ θεοί, φησίν· θεοί· εἶτα ἀποστροφῆς σχήματι τῷ Διονύσῳ λέγει ἐνταῦθʼ ἔχεις τὴν καρδίαν σου; καρδίαν;

ἰδοὺ λάβε ἀττικόν.

πῶς δειλὸς: ὀνειδίσαντος αὐτὸν Ξανθίου καὶ δειλὸν ἀποκαλέσαντος· πῶς, φησίν, ἐγὼ δειλός εἰμι, ὅστις ἐζήτησά σοι σπογγιάν; ἄλλος ἀνὴρ οὐκ ἂν τοῦτο ἐποίησεν. ἀλλὰ τί ἂν ἐποίησεν; φησὶν ὁ Ξανθίας. καὶ ὁ Διόνυσος· κατέκειτο ἂν ὀσφραινόμενος. «ὀσφραινόμενος» νῦν ἢ ἀντὶ τοῦ «ἐκπνευστιῶν», ἢ ὅτι πολλάκις καὶ ὡς ὀσφραινόμενοι κινοῦσι τὴν ῥῖνα οἱ δειλαινόμενοι καὶ ὡσπερεὶ διʼ αὐτῆς πνευστιῶσιν.

ἀπεψησάμην: ἀπελυμηνάμην, ἀπεκαθηράμην τὸν ῥύπον, ἀπεσπογγισάμην.

ἀπεψησάμην ἀπεσπογγισάμην.

ἀνδρεῖά γʼ, ὦ Πόσειδον: εἰπόντος τοῦ Διονύσου· οὐ τὸ καὶ τὸ δέδρακα, φησὶν ὁ Ξανθίας· ἀνδρεῖα καὶ τολμηρά, δηλονότι πεποίηκας πράγματα· εἰρωνευόμενος δέ φησι τοῦτο. καὶ ὁ Διόνυσος· οἶμαι νὴ Δία, ἀντὶ τοῦ «μὰ τὸν Δία, ταῦτα, ἃ πεποίηκα, οἶμαι, ἀνδρεῖά εἰσιν.»

ἀνδρεῖα πράγματα.

σὺ δʼ οὐκ ἀνδρεῖα.

ἴθι νῦν, ἐπειδὴ ληματιᾷς κἀνδρεῖος εἶ: ὁ Διόνυσος πρὸς Ξανθίαν ταῦτά φησι λέγοντα μὴ δεδειλιακέναι. ὁ δὲ νοῦς τούτων· ἐπειδὴ ληματιᾷς καὶ ἀλαζονεύῃ καὶ λήματος καὶ φρονήματος—νῦν τύφου καὶ κενοδοξίας—ἀνάμεστος εἶ· ἢ ἐπεὶ ληματίας καὶ φρονηματίας ὑπάρχεις, φέρε ὑπαλλάξωμεν ἀλλήλων τὸ σχῆμα τὰ σχήματα τῆς στολῆς, καὶ σὺ μὲν γενοῦ εἰς τύπον ἐμόν, ἤτοι οἷον Διονυσοηρακλῆς, ἐγὼ δὲ Ξανθίας· καὶ μεταμείβουσιν εὐθὺς τὰ ἀλλήλων καὶ ὁ Διόνυσος μὲν γίνεται δῆθεν Ξανθίας καὶ τοῖς ὤμοις αἴρει τὰ στρώματα, ὁ δὲ Ξανθίας Ἡρακλῆς· ὃν ὁ Διόνυσος, ἀντὶ τοῦ ἐκ Μελίτης εἰπεῖν Ἡρακλέα, παίζων ἐκ Μελίτης μαστιγίαν καλεῖ. ὅμως εἰς ἀγαθὸν τῶν πραγμάτων ἀποβαινόντων τῷ Ξανθίᾳ καὶ θεραπαινίδων τῆς Περσεφόνης καλουσῶν αὐτὸν πρὸς τὴν Περσεφόνην φιλοφροσύνῃ μεγίστῃ, Διόνυσος τὴν τούτου εὐκληρίαν οὐκ ἐνεγκὼν πάλιν τὸν σχηματισμὸν ὑπαλλάττει· καὶ πάλιν αὐτῷ δυσχερῆ συναντήματα. ἀλλὰ καὶ τὰς λέξεις νῦν μετιτέον μοι. ἀνδρεῖος: τολμηρός· ἐπὶ ψυχῆς δὲ λέγεται ἀνδρεία, ῥώμη δὲ καὶ ἰσχὺς καὶ εὐσθένεια ἐπὶ σώματος. ἀφοβόσπλαγχνος: καρδίαν ἄφοβον ἔχων· θρασυκάρδιος. σκευοφόρος ἐν τῷ μέρει: ἐν τῷ μέρει καὶ ἐκ μέρους σκευοφόρος, ὑπηρέτης καὶ τὰ στρώματα βαστάζων. φέρε δὴ καὶ βάσταζε ταχέως αὐτά τῷ Διονύσῳ φησὶν ὁ Ξανθίας. οὐ γὰρ ἀλλὰ: τὸ «οὐ γὰρ» ἀντὶ τοῦ «καὶ γάρ»· ὁ «ἀλλά» δὲ παρέλκει.

λημματιᾷς κενοδοξεῖς.

ἀφοβόσπλαγχνος θρασυκάρδιος.

αὖτʼ δειλιάσω.

πειστέον ἄξιον πεισθῆναί σοι.

οὑκ Μελίτης μαστιγίας: Μελίτη δῆμος Ἀττικῆς ἀπό τινος νύμφης σχοῦσα κλῆσιν, ᾗ ἐμίγη Ἡρακλῆς· καὶ τὰ μικρὰ μυστήρια ἐκεῖ ἐμυήθη. ἔστι δὲ ἐκεῖ καὶ Ἡρακλέος ἱερὸν ἐπιφανέστατον καὶ ἄγαλμα Ἡρακλέος, ἔργον Γελάδου τοῦ Ἀργείου, ὃς ἦν Φειδίου διδάσκαλος. εἰπόντος οὖν Ξανθίου· βλέψον εἰς ἐμέ, εἰ δειλὸς ἔσομαι κατὰ σέ, δέον εἰπεῖν· οὔ μὰ Δία, ἀλλὰ ὑπάρχεις ὁ ἐκ Μελίτης Ἡρακλῆς, παρʼ ὑπόνοιαν εἶπεν· ὁ ἐκ Μελίτης μαστιγίας, ἤτοι δοῦλος ὁ κατάστικτος καὶ κατάγραπτος σιδήρῳ, ὡς πολλοὺς ἔξεστιν ἰδεῖν τῶν περὶ τὴν ἑῴαν σιδήρῳ στικτὰ γράμματα ταῖς χερσὶν ἔχοντας· οὕτω γὰρ πρὶν ἔστιζον τοὺς οἰκέτας καταχρηστικῶς παραχρηστικῶς δὲ πᾶν εἶδος μαστίξεως στίγματα μαστίγματος στίγμα καλοῦσιν, ὡς τὸ στίγματα, Χριστέ, συμπαθῶς καὶ μώλωπας ἤνεγκας.

λέγει δὲ παρʼ ὑπόνοιαν.

μὰ οὔ.

οὑκ Μελίτης μαστιγίας «Ἡρακλῆς» ὤφειλεν εἰπεῖν.

φέρε—παρέλκει—τὰ στρώματα αἴρομαι ταδί.

ἡ γὰρ θεὸς: ἡ Περσεφόνη, ὡς ἐπύθετο καὶ ἔμαθε καὶ ἤκουσε περὶ σοῦ· καὶ σημείωσαι διὰ τοὺς λέγοντας διαφορὰν πεύσεως καὶ ἐρωτήσεως, οἰομένους τὴν πεῦσιν ἐρώτησιν ἀεὶ σημαίνειν, μᾶλλον κυρίως μάθησιν καὶ ἀκρόασιν σημαίνουσαν.

ἡ γὰρ θεὸς ἡ Περσεφόνη.

ἐπύθετʼ ἔμαθε.

ἔπεττεν: ἐζύμου. κατερεικτοῦ: ἔτνους ἀληλεσμένου κυάμου, ὡς ἐγίνωσκον· ὄπισθεν ὄπισθε δὲ μικρὸν εὗρον· ἔτνους τοῦ πίσσου ἤτοι τοῦ καλουμένου αὔχους.

ἔπεττεν ἐζύμου.

κατερεικτῶν κυάμων.

ἀπηνθράκιζε: σταθευτόν, ὀπτὸν τὸν βοῦν ὅλον ἐποίει.

ἀπηνθράκιζʼ ὅλον ὀπτὸν ἐποίει ὅλον τὸν βοῦν.

πλακοῦντας: μελίπηκτα παντοῖα. κολλάβους: ἐξ ἄρτων, μᾶλλον δʼ ἐκ ζύμης ποικίλματα, εἰς θέσιν κολλάβων, πασσαλίσκων κιθάρας, τυπούμενα, οὓς νῦν καλοῦσι σιλιγνίας καὶ σησαμοῦντας, κἂν μιαρός τις ἡμᾶς καὶ τούτου ἕνεκα διασύρει, ὅτι τῆς τῶν ἀκροατῶν ἕνεκα ὠφελείας καὶ ἐπιγνώσεως τὸ πᾶν σαφηνίζομεν, ὡς εἰς τὴν Λυκόφρονος φάλλαιναν· ἐπεξηγησαμένου γάρ μου καὶ εἰπόντος ἐκεῖ· «φάλλαινα μέν ἐστι ζωΰφιον ταῖς λυχνίαις ἐπιπετόμενον καὶ σβεννύον αὐτάς, ὃ καὶ ψώρα καὶ ψύχη καὶ πυραυστούμορος λέγεται, ὃ κανδηλοσβέστρα παρʼ ἰδιώταις καλεῖται· ἔστι δὲ φάλλαινα καὶ ἰχθύς, περὶ ἧς ὁ Λυκόφρων φησίν,» ἀλλʼ, ὦ διασύρων ταῦτα τράγου υἱέ, σεληνιαζόμενε, δαιμονῶν καὶ ἐπίληπτε, ὁ φάλλαιναν εἰπὼν τὸ αὐτὸ καὶ ψύχην καὶ ψώραν καὶ πυραυστούμορον, εἶτα ἐπενεγκὼν τὸ «κανδηλοσβέστρα», οὐκ ἀδαημοσύνῃ τοῦτο καὶ ἀπορίᾳ λέξεων εἴρηκα, ἀλλʼ ἐφιέμενος σαφῶς γράφειν καὶ ὠφελεῖν καὶ τὴν τυχοῦσαν δύσνουν ἐφερμηνεύων τῶν λέξεων. εἰ δὲ κομπηραῖς, μετεώροις καὶ ξενωτέραις ἐβούλετο κεχρῆσθαι ταῖς λέξεσι, πάντως οἱ τῆς ὑμῶν κουστωδίας ὁμοῦ συνελθόντες συνιέναι μίαν τῶν τζετζικῶν λέξεων οὐκ ἂν ἐδυνήθησαν· τοῦτο δέ ποτε καὶ πεπόνθασι τὰ ἀκροκόρυφα ὑμῶν καὶ πρωτόλεια ἑνὶ παιγνιώδει χωλῷ ἰάμβῳ ἐμῷ μηδεμίαν λέξιν νοήσαντες, πεπλασμένας δʼ εἶναι ταύτας ὑποτοπάσαντες, ὡς μάρτυς τοῦ λόγου ὁ νῦν δρουγγάριος τούτοις συνεθισθεὶς ἐρωτῆσαι περὶ τῶν λέξεων, αἳ ἦσαν αἵδε· πίσυγγε, τέμνε τὰς λαιθάργους ἀρβύλας, ἡρωϊκὴν Μοῦσαν δὲ μὴ καταισχύνῃς. ἀλλʼ ἔτι πρὸς τὸν ἀλιτήριον καὶ παλαμναίῳ κατάσχετον δαίμονι· τῆς κανδηλοσβέστρας τὸ τί αἰτιᾷ; τὸ «κανδήλαν» ἢ τὸ «σβεστραν»; ἀλλʼ, οἴομαι, σέ τε καὶ τὴν σὴν κουστωδίαν τοῦτο μόνον διέλαθεν ἀνεγνωκέναι Τεῦκρον τὸν Χαλδαῖον καὶ Βαβυλώνιον καὶ τὴν ἐκείνῳ συντεταγμένην Σφαῖραν τὴν Βάρβαρον, ἐν ᾗ περὶ τῶν παρανατελλόντων ἄστρων ζῳδίοις διδάσκει, τούτων δῆθεν λέγων ἀποτέλεσμα· ἐκεῖσε γάρ φησιν οὑτωσί· «ἐκ μοίρας ιηʹ μέχρις καὶ κʹ ὅλης ὁ φέρων τὰ λίνα ποιεῖ κανδηλάπτας καὶ λαμπαδαρίους.» ἰδού, τὰ νῦν σοι τῷ σκοτεινῷ τὰς φρένας κανδήλας εἰσήνεγκα πρὸς φῶς τοῦ λόγου· σβεστηρίους δὲ μηχανὰς ὑπερτρέχειν εὕροις ἐν αὐτοῖς τοῖς λόγοις Φιλοστράτου ἔλαιον, οὗ σκώληκας ἐξ Ἰνδῶν λέγει. κἂν κοινὴ πάνυ καὶ βάρβαρος ἦν ἡ λέξις λυσιτελοῦντος ἕνεκα τεθειμένη, οὐκ ἔδει λαθραίως ἡμῶν καταφλυαρεῖν. «δαιμόνιοι, μαίνεσθε»· ἐᾶτε ἡμᾶς ἠρέμους διάγειν τῷ θόλῳ· ὑμεῖς συμμορίας καὶ κουστωδίας συνεπαγόμενοι ἄλλος ἄλλῳ ὑμῶν ἀντερίζετε καὶ ἕκαστος ἑκάστου καταληρεῖτε. ἀλλά μοι πάλιν τὸν λόγον προσαρμοστέον, ὅθεν ἀπέσπασα.

πλακοῦντας μελίπηκτα.

κολλάβους σησαμοῦντας.

κάλλιστʼ, ἐπαινῶ: τῇ θεραπαίνῃ τῆς Περσεφόνης ὡς Ἡρακλῆς ὁ Ξανθίας φησί· κάλλιστα, ἃ λέγεις, εἰσίν, ἐπαινῶ αὐτά· λείπει δὲ τὸ «ἐγὼ δʼ οὐκ εἰσελεύσομαι»· ἢ τὸ «ἐπαινῶ» ἀντὶ τοῦ «παραιτοῦμαι», ὡς τὸ νῆʼ ὀλίγην αἰνεῖν, μεγάλῃ δʼ ἐνὶ φορτία θέσθαι.

κάλλιστʼ, ἐπαινῶ οὐκ ἀποδέχομαι, παραιτοῦμαι.

οὐ μὴ περιόψομαι: οὐ παρίδω, παραβλέψομαι, παραδράμω, ἐάσω.

ἀνέβραττεν: ἑψοῦσα ἦν καὶ ἀναβράζειν αὐτὰ ταῖς χύτραις ἐποίει.

τραγήματα: ἀρτίδια διάφορα, τὰ μὲν ἡδύσμασι συμπεφυρμένα καὶ πεφρυγμένα, τὰ δὲ πολυελίκτῳ ζύμῃ ποικιλίᾳ ζύμης συμπεπλεγμένα καὶ οὕτω φρυγόμενα, ὡς ἐσθιόμενα εἶεν ξηρότερά τε καὶ ἐπίκροτα.

τραγήματα ἀρτίδια διάφορα.

κᾦνον: καὶ οἶνον.

πάνυ καλῶς: πάλιν ὁ Ξανθίας παραιτεῖται τὴν εἰσέλευσιν. τὸ δὲ «ληρεῖς ἔχων», τὸ «ἔχων» περισσόν.

ἔχων περισσόν.

οὐ γάρ σʼ ἀφήσω: τοῦτο ὅλον φασί τινες τῆς θεραπαίνης εἶναι, τὶς δὲ τὸ «ληρεῖς ἔχων» μέχρι τοῦ «οὐ γάρ σʼ ἀφήσω» Διονύσου εἶναι λέγει κατέχοντος χειρὶ τὸν Ξανθίαν καὶ οὐκ ἐῶντος σὺν τῇ θεραπαίνῃ αὐτὸν εἰσελθεῖν, τὸ δὲ «καὶ γὰρ αὐλητρὶς» πάλιν τῆς θεραπαίνης. ἀλλʼ ἰστέον, ὡς ὅλος ὁ λόγος τῆς θεραπαίνης ἐστίν, κἂν ἀντὶ τοῦ λέγειν τὴν θεράπαιναν «ληρεῖς», Διονύσου τὸν λόγον ἐνόμισεν εἶναι, ἀνοίκειον οἰηθεὶς τὸν λόγον τῆς θεραπαίνης τῷ δῆθεν Ἡρακλεῖ, ὅτι «ληρεῖς». ἀλλʼ ἴστω, ὅτι, εἰ καὶ τὸ «ληρεῖς» «φλυαρεῖς» ἐνοεῖτο καὶ ὕβρις, ὡς νῦν πᾶσι νομίζεται, οὐκ ἦν ἀπεικὸς συμπαίζουσαν τὴν θεράπαιναν Ἡρακλεῖ, ὡς ὄντι ἀστείῳ, τοῦτο εἰπεῖν, ὅπου γε τὸ «ληρεῖς» κυρίως τὸ «πολυλογεῖς» λέγει, ἀπὸ τῶν ἀειρρόων λήρων ἤτοι κρουνῶν. ὁ Διόνυσος δὲ κατωτέρω μικρὸν τοῦτό φησι τὸ «ἐπίσχες οὗτος».

αὐλητρὶς ἥδʼ ἔνδον ἐστὶ: ἥδε ἔνδον ἐστὶ καὶ αὐλητρίς. τοῖς σχεδεκδόταις καὶ λυμεῶσι τεχνῶν λογικῶν μὴ δοίης «ἤδη» καὶ αὐτίκα, ὡς τὰ μακρὰ οὐκ ἐκθλίβεσθαι μετὰ μυρίων παραδειγμάτων πολλάκις ἔδειξα.

ἡβυλλιῶσαι: νεάνιδες ἡβῶσαι.

κἄρτι παρατετιλμέναι: νεοξυρεῖς τὸν δορίαλον, τὸν μύρτον, τὸν χοῖρον, τὸν κύσθον, καὶ ὅσα τοιαῦτα ὁ Σώφρων καὶ ὁ Ἱππῶναξ καὶ ἕτεροι λέγουσι.

ἡβυλλιῶσαι ἡβῶσαι, ἀκμάζουσαι.

παρατετιλμέναι ἐξυρισμέναι.

τεμμάχη: τεμάχη: τὰ τμήματα, τὰ κόμματα, τὰς μερίδας. ἔα δὲ τοὺς κενολογοῦντας καὶ κρέας μὲν τὴν κρεώδη μοῖραν σημαίνειν φαμένους, τέμμαχος δὲ τὸ τμῆμα τὸ τῶν ἰχθύων, ἠπατημένους δὲ ἐκ Πλούτου τῷ τὸν κωμικὸν ἐκεῖ φάσκειν· πολὺ χρῆμα τεμμαχῶν καὶ κρεῶν ὠπτημένων. ἐκεῖ γάρ φησιν ἢ κρέα ὁλόκληρα ὀπτᾶσθαι, ὡς ἄρνας, λαγωούς, χοιρίσκους, καὶ τεμμάχη ἤτοι τμήματα μεγάλων ἰχθύων, οἳ καὶ ἰχθῦς τεμμαχῖται καλοῦνται, ἢ καὶ μερίδας κρεῶν ἐκεῖσε εἶπεν ὀπτᾶσθαι· καὶ ἰχθύας εἰ εἶπεν ἁπλῶς, ἔδοξεν ἂν περὶ τῶν σμικρῶν ἰχθύων λέγειν καὶ τῶν τυχόντων· διὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν τεμμάχη ἔδειξεν, ὅτι μεγάλους φησὶ καὶ τεμμαχίτας ἰχθύας.

γράφεται καὶ ἐπὶ τῶν μικρῶν, γράφεται καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων.

εἰσῄρετο προσεφέρετο.

ὁ παῖς: ὁ δοῦλος, ἀντὶ τοῦ «ὦ δοῦλε». ὁ Ξανθίας τῷ Διονύσῳ λέγει ὡς δούλῳ ἀκολουθεῖν. καὶ ὁ Διόνυσος· ἐπίσχες, Ξανθία.

οὔ τί που πω σπουδὴν ποιεῖς: ἀντὶ τοῦ «ἀληθῶς τοῦτο ποιεῖς», ὅτι παίζων ἐποίησά σε Ἡρακλέα;

σπουδὴν ποιεῖς σπουδαῖον ἔργον, κατὰ τὸ πρέπον.

ἔχων παρέλκει.

ἀράμενος οἴσεις τὰ στρώματα: ἀντὶ τοῦ «οἶσον».

οὐ δήπου μʼ ἀφελέσθαι: καὶ καὶ ἀφελεῖν καὶ ἀπʼ ἐμοῦ ταῦτα λαβεῖν, Διόνυσε, φησὶν ὁ Ξανθίας, νοεῖς; καὶ ὁ Διόνυσος· οὐ διανοοῦμαι, Ξανθία, ταῦτα ἀφελέσθαι, ἀλλʼ ἤδη ἐκ σοῦ ἀφαιροῦμαι αὐτά. καὶ ὁ Ξανθίας· ἀφαιρῇ, ἀφαιρεῖς, φησίν, ἀπʼ ἐμοῦ, Διόνυσε; μαρτύρομαι καὶ μάρτυρας δίδωμι, ἢ ἀνακαλοῦμαι τοὺς θεούς, ὡς συντόμως ἂν ἐμοῦ δεηθείης, ἂν ὁ θεός— νῦν ἡ εἱμαρμένη καὶ τύχη—θέλοι.

δήπου ἆρα.

οὐ τάχʼ διανοοῦμαι.

ἐπιτρέπω ἀνατίθημι.

ἔσῃ υἱός.

εἰ ... θέλοι ἐκ παραλλήλου τὸ αὐτό.

τροχαϊκά.

ταῦτα μὲν πρὸς ἀνδρός ἐστιν: ὁ χορὸς ἑωρακὼς τὸν Διόνυσον, ὅτι, ὅτε μὲν κατεβροντήθη τῷ φόβῳ τῶν Αἰακοῦ λόγων, γέγονε δοῦλος, Ξανθίαν δὲ μετεσκεύασεν εἰς δεσπότην, νῦν δὲ ἀπηντηκότος εὐτυχήματος τῷ Ξανθίᾳ καὶ ὡς Ἡρακλεῖ καλουμένῳ παρὰ τῆς Περσεφόνης ἑστιαθῆναι λαμπρῶς, πάλιν ἀντήλλαξε τὴν σκευὴν καὶ ἑαυτὸν μὲν δεσπότην ἐποίησε, τὸν δὲ Ξανθίαν δοῦλον, φησί· δεξιοῦ πρὸς ἀνδρὸς—ἡ «πρός» περισσή—δεξιοῦ καὶ περιδεξίου καὶ φρονοῦντος ἀνθρώπου ἐστὶ καὶ πολλὰ πεπλευκότος ἤτοι πολλὴν ἐμπειρίαν πραγμάτων ἔχοντος μετακυλίνδειν καὶ μετάγειν ἑαυτὸν πρὸς τὸ εὐτυχέστερον· πρὸς δὲ τὸν εὖ πράττοντα τοῖχον εἶπεν ἀπὸ τῶν τυχόντων ἀνθρώπων κινδυνεύειν ἐν πλοίῳ, ὧν οἱ μὲν ἀδρανέστεροι βυθιζόμενον τὸ πλοῖον ὁρῶντες ἢ δακρύουσιν, ἢ τὴν ἐκ τῆς τύχης ῥοπὴν ἀναμένουσιν, οἱ δὲ δραστηριώτεροι καὶ παράβολοι καὶ ὀξεῖς μεταπηδῶσιν ἐκ τοῦ βυθιζομένου τοῦ πλοίου μέρους πρὸς τὸ ἔτι σῳζόμενον.

καὶ πολλὰ περιπεπλευκότος καὶ πολλὴν πεῖραν πραγμάτων ἔχοντος.

μετακυλίνδειν αὐτὸν ἀεὶ μεταφέρειν ἑαυτὸν ἀεί.

ἢ γεγραμμένην εἰκόνα ἑστάναι: περιδεξίου ἀνδρός ἐστι τὸ μετατρέπειν ἑαυτὸν πρὸς τὸ εὐτυχέστερον ἢ καὶ παρὸ ἑστάναι καὶ ἵστασθαι, ὡς γεγραμμένην καὶ ἐζωγραφημένην εἰκόνα, ἓν σχῆμα λαβόντα, ἢ ἑστῶτα τῇ ζωγραφίᾳ ἢ καθήμενον, ἢ ἐγρηγοροῦντα ἐγρηγορότα ἢ κοιμώμενον, εἰς ἕτερον δὲ σχῆμα μετατραπῆναι μὴ δύνασθαι ἢ τό, εἰς ὃ ἐζωγράφηται. τοιοῦτοι δέ εἰσιν οἱ χαῦνοι καὶ ἀπράγμονες ἄνθρωποι.

τὸ δὲ μεταστρέφεσθαι μεταστρέφειν πρὸς τὸ μαλθακώτερον: τὸ δὲ πρὸς τὸ ἡδύτερον καὶ ἁπαλὸν καὶ μαλακώτερον καὶ τρυφηλὸν μετατρέπεσθαι περιδεξίου καὶ εὐπεριστρέπτου ἀνδρός ἐστι καὶ φύσει Θηραμένους καὶ φυσικῶς ἐκμιμουμένου τὸν Θηραμένην, τὸν καλούμενον διὰ τὸ εὐπερίστρεπτον κόθορνον. προείπομεν δέ, ὅτι ὁ κόθορνος ὑπόδημά ἐστι προσφυὲς καὶ ἀνδράσι καὶ γυναιξίν, ἢ ἐπαμφοτερίζον καὶ κατάλληλον ὂν δεξιῷ ποδὶ καὶ ἀριστερῷ, οἷά εἰσι μέχρι καὶ νῦν τὰ ἱερατικὰ ὑποδήματα. τίς δὲ ὁ Θηραμένης, ῥητέον μοι. Ἄγνωνος ἦν παῖς, Στηριεὺς τὸν δῆμον, τῶν δήμων, ἢ κατά τινας ἐκ Κέω τῆς νήσου, υἱὸς ποιητὸς τῷ Ἄγνωνι, Θουκυδίδῃ τῷ ἱστορικῷ ἐπαινούμενος. οὗτος ὁ Θηραμένης Εὐριπίδου μαθητὴς ἦν, διδάσκαλος δὲ γέγονεν Ἰσοκράτους τοῦ ῥήτορος· ὃς διὰ τὸ πανοῦργον αὐτοῦ καὶ δραστήριον καὶ τὸ σκολιὸν τῆς γνώμης ἀμφοτεροπρόσωπόν τε καὶ οὐχ ἁπλοῦν καὶ κόθορνος, ὡς εἶπον, καλούμενος ἦν. στρατηγὸς γὰρ γεγονὼς σὺν τοῖς τριάκοντα τοῖς τυραννήσασιν Ἀθηναίων ἰδίᾳ μὲν τὸν δῆμον τῶν Ἀθηναίων κατὰ τῶν τυράννων ἠρέθιζε, ἰδίᾳ δὲ τούτοις κοινολογούμενος κατὰ τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων αὐτοὺς ἀνερρίπιζεν. οὗτος καὶ μετὰ Διομέδοντος τοῦ Χολαργέως καὶ Καλλιξένου τοὺς δέκα στρατηγοὺς τοὺς ἐν Ἀργιννούσαις ἑλκύσας εἰς δικαστήριον ἔπεισεν ἀναιρεθῆναι ψήφῳ μιᾷ δύο μόνον τινῶν πεφευγότων. εὕρατο δὲ καὶ αὐτὸς τῆς αὑτοῦ γνώμης τέλος ἐπάξιον ἀναιρεθεὶς ὑπὸ τῶν τριάκοντα. κακοτροποῦντα σκαιοτροποῦντα γὰρ γνόντες καὶ δολορραφῆσαι δολορραφεῖν κατʼ αὐτῶν οὐ παυόμενον φαρμάκου πόσει ἀνεῖλον κεκρικότος οὕτω Κριτίου· ὃς Κριτίας, ὡς φέρεται λόγος, καὶ παιδικὰ ἦν Θηραμένει· πίνων δὲ τὴν κύλικα τοῦ φαρμάκου ὁ ἀλιτήριος εἰς τὸν ἀέρα βραχύ τι ἐκ τούτου ἀπεκοττάβησε «τῷ καλῷ Κριτίᾳ» εἰπὼν καὶ εὐθέως ἀπέψυξεν.

ἐστι εἰσίν.

καὶ ... Θηραμένους καὶ φυσικῶς ἐκμιμουμένου τὸν Θηραμένην.

τροχαϊκὰ ἰαμβικοῖς ἀναμεμιγμένα.

ἐν στρώμασιν μιλησίοις: τὸ παλαιὸν ἐν Μιλήτῳ εἰργάζοντο ἄριστα καὶ ἁπαλὰ στρωμνῶν ἐπιβλήματα.

μιλησίοις μαλακοῖς.

κινῶν: κυνῶν: φιλῶν ὀρχηστρίδα.

ἀνατετραμμένος κείμενος.

κινῶν συνουσιάζων.

ἀμίδα κλωκίον.

ῥεβίνθου: τοῦ αἰδοίου τοῦ οἰκείου δραττόμην καὶ ἡπτόμην.

τοὐρεβίνθου τοῦ αἰδοίου.

δραττόμην ἡπτόμην.

πὺξ πατάξας: ὅλῃ χειρί γε δακτύλων ἐσφιγμένων, ὃ κόνδυλον λέγουσιν, ἄλλοι γογγύλην.

ἔκοψε γὰρ ἐκ τοῦ χοροῦ τοὺς προσθίους. νῦν τοὺς ὀδόντας τοὺς τομεῖς, τοὺς προσθίους· τὸ σχῆμα τουτὶ δὲ «παρʼ ὑπόνοιαν» μοι κάλει.

ὅτι δίκην χοροῦ εἰσιν· ὤφειλεν εἰπεῖν τοῦτο πρός τινας τοὺς τὸν ἴδιον χορὸν ἐκκόψαντας. οὕτως εἶπε παρʼ ὑπόνοιαν.

Πλαθάνη: πλαθάνη κυρίως ἐστὶν ἡ πλατεῖα σανίς, ἐν ᾗ φύραντες τοὺς ἄρτους τιθέασι· νῦν δὲ ὄνομα δῆθεν μιᾶς τῶν ἐν Ἅιδῃ πανδοκευτριῶν, ἣν ἑτέρα πανδοκεύτρια καλεῖ, ὡς ἂν κατάσχωσιν ὡς Ἡρακλέα δῆθεν τὸν Διόνυσον καὶ δῷ τιμωρίαν, ὧν ἐζημίωσεν αὐτὰς εἰς τὰ ὤνια, προῖκα ταῦτα καταφαγών, ὅτε κατῆλθεν ἐπʼ ἀναγωγῇ τοῦ Κερβέρου.

πανδοκεῖον: πανδοχεῖον. ἀττικῶς· ἃ δὲ ἡμεῖς ψιλοῦμεν, ἐκεῖνοι δασύνουσιν.

πανδοκεῖον ἀττικόν.

καὶ κρέα πρὸς τούτοισιν ἀνάβραστα: καὶ ἀναβράζοντα, ζέοντα. θερμά· ἢ ἡμίωμα, ἔτι ἄβραστα.

ἀνάβραστʼ λίαν βεβρασμένα.

ἀνημιωβολιμαῖα: ἕκαστον ἡμιωβόλῳ ἀπεμπολούμενον.

τούτοις ὁ Ξανθίας γελᾷ καί φησιν· ἥκει τινὶ κακὸν καὶ δώσει τις δίκην, ἤτοι ὁ Διόνυσος κατεσχέθη Διόνυσε, κατεσχέθης καὶ δώσει δώσεις δίκην.

ἀνημιωβολιμαῖα ἀνὰ ἥμισυ ὀβολοῦ πωλούμενα.

οὐ μὲν οὖν με προσεδόκας: ὅτι νῦν κοθόρνους καὶ θηλυπρεπῆ φορεῖς ὑποδήματα καὶ οὐχὶ ἡράκλεια, οὐκ ἐδόκεις ἐμὲ ἔτι γνωρίσαι σε;

ὁτιὴ ἐπειδή.

εἶχες ἔχεις· ὁ παρατατικὸς ἀντὶ ἐνεστῶτος.

τάριχος: τοιοῦτον εἶναι πᾶν τάριχος σὺ νόει, κρέας ἁλιστὸν εἴτε μὴν καὶ ἰχθύας· καὶ δὴ χοβὲρ τάριχος ἐς πλέον νόει.

τάριχος βερζίτικον.

τάλαν ὦ.

αὐτοῖς ταλάροις: τάλαροι καὶ ταρσοὶ καὶ ταρροὶ λέγονται οἱ ἐκ σχοίνων πλακέντες μικροὶ καλαθίσκοι, ἐν οἷς τοὺς χλωροὺς τυροὺς ἐντιθέντες ξηραίνουσιν ἢ καὶ πιπράσκουσιν.

αὐτοῖς σύν.

τἀργύριον ἐπραττόμην: τὸ νόμισμα τῶν αὐτῷ βεβρωμένων ἀπῄτουν.

ἐπραττόμην ἐζήτουν.

κἀμυκᾶτό τε: γε: καὶ κλείσας τὸ στόμα ἐπαπειλῶν μοι μυκηθμὸν ἤτοι ταύρου βοὸς βοὴν ἄσημον ἔπεμπε διά τε μυκτήρων αὐτῶν καὶ κεκλεισμένου τοῦ στόματος.

τούτου πάνυ τὸ ἔργον: ὁ Ξανθίας ταῦτά φησιν ὑπανάπτων κατὰ Διονύσου πλέον αὐτάς. ὁ δὲ νοῦς τούτου πάνυ σαφέστατος· τούτου πάνυ τὸ ἔργον τὸ κατεσθίειν τὰ ἀλλότρια πράγματα. οὗτος ὁ τρόπος αὐτοῦ, ἤτοι τὸ κατεσθίειν αὐτὰ προῖκα καὶ ἄνευ ὠνῆς.

καὶ τὸ ξίφος δʼ ἐσπᾶτο μαίνεσθαι δοκῶν: καὶ τὸ ξίφος ἐσπᾶτο καὶ ἀνέσπα καὶ ἀνεῖλκεν εἷλκεν ἐκ τοῦ κουλεοῦ καὶ τῆς ξιφοθήκης, ὥσπερ οὐ σωφρονῶν καὶ ὑγιαίνων τὰς φρένας, ἀλλὰ μαινόμενος καὶ οὐκ εἰδώς, ὅ τι καὶ δρᾷ.

ἐσπᾶτο ἀνεῖλκε.

νὴ Δία: φησὶν ὁ Ξανθίας πρὸς τὴν πανδοκεύτριαν, ὅτι, ναὶ μὰ τὸν Δία, αὐτὸς οὕτω δρᾷ πανταχοῦ. εἶτα ὡς συναλγυνόμενος αὐτῇ, ἵνα μᾶλλον ἀνάψῃ πρὸς πλείονα τὸν θυμόν, φησὶν ἀναφωνῶν· ὦ τάλαινα, οἷα πέπονθας δηλονότι. κἀκείνη πρὸς τὸν Ξανθίαν ὡς ἐπιμελέστερον αὐτῆς ἀκροώμενον λέγει· νῶ νὼ δὲ καὶ ἡμεῖς δείσασαι ἐπὶ τὴν κατήλιφα εὐθὺς ἀνεπηδήσαμεν καὶ ἀπεδρασκάσαμεν ἐπὶ τὴν κατήλιφα καὶ τὴν φλιάν, φλοιάν, ἤτοι ὑπερπηδήσασαι τὴν φλιὰν φλοιὰν εἰς τὸ ἐνδότερον τῆς οἰκίας ἀπεκρύφημεν· ἀπεκρύβημεν· ἢ ἐπὶ τὴν κλίμακα. ὁ δέ, ἐξαγαγὼν τὰς ψιάθους τοῦ πανδοκείου δηλονότι, λαβὼν αὐτὰς ᾤχετο.

ναί, ἀληθῆ λέγετε.

δείσασα δείσασαι.

ἢ τὴν φλιάν, ἢ τὴν σκάλαν.

κατήλιφʼ κατήλιφα.

κατήλιφʼ φλιάν. μεσόδμην.

ἀλλʼ ἐχρῆν τι δρᾶν: ἤτοι χρεὼν νῦν αὐτὸν τιμωρῆσαι.

ἐχρῆν ὑμᾶς.

κάλεσον Κλέωνα τὸν προστάτην. σὺ δὲ Ὑπέρβολον: ὡς πικροὺς μάτην διασύρει ὁ ἀλιτήριος τὸν τοιοῦτον καὶ ῥήτορα καὶ στρατηγὸν Κλέωνα καὶ τὸν Ὑπέρβολον, εἰς ὃν Εὔπολις ἔγραψε τὸν Μαρικᾶν. τότε γὰρ τεθνηκὼς ἦν ὁ Κλέων· ἀλλὰ καὶ Ὑπέρβολος ὑπὸ Σαμίων ἀνῄρητο ναυμαχῶν πρὸς αὐτούς. Ὑπέρβολος μὲν νῦν ὄνομα κύριόν ἐστι στρατηγοῦ· ὑπέρβολος δέ ἐστι καὶ μέγιστος λίθος, τίσι χρήσιμος οὐκ ἐπίσταμαι, ψεύδεσθαι δὲ οὐ μεμάθηκα· καὶ ἴσως ἐπὶ τοῦ λίθου τοῦ τοιούτου νῦν τις τὸ «ὑπέρβολον» δεξάμενος οὐχ ἁμάρτῃ εἰπὼν οὕτω· σὺ δέ, ἐὰν ἐπιτύχῃς καὶ τυχαίως εὕρῃς λίθον τοιοῦτον, οὐ κάλεσον, ἀλλὰ κόμισον, ὡς τοὺς ὀδόντας τούτου συντρίψῃ τοὺς φαγόντας αὐτῆς τὰ φορτία.

ὑπέρβολον λίθον μέγαν.

φάρυγξ λάρυγξ.

γομφίους: τοὺς μυλίτας ὀδόντας.

κόπτοιμι: συνθλῴην, συνθραύοιμι.

τὰ φορτία τὴν ἐνθήκην.

βάραθρον: ὄρυγμα φρεατῶδες Ἀθήνησιν, οὗ τοὺς κατακρίτους καὶ τοὺς κακούργους ῥιπτοῦντες ἀνῄρουν.

σημειωτέον περὶ φάρυγγος καὶ λάρυγγος. τὸν λάρυγγα ἕνα δοκοῦσιν οἱ πολλοὶ εἶναι καὶ τὸν φάρυγγα· δύο δέ εἰσιν ἔσω τοῦ τραχήλου τροφῆς καὶ πόσεως ὄργανα.

κώλικας: ἄρτους ἢ ἔντερα. ᾧ λάρυγγι τοὺς κώλικας κατέσπασας καὶ καταβέβρωκας.

ᾧ τῷ λάρυγγι.

κόλικας ἔντερα ἢ ἄρτους.

κατέσπασας κατέφαγες.

αὐτοῦ ὑπʼ αὐτοῦ.

ἐκπηνιεῖται: ἐξελκύσει, ἐκβάλῃ αὐτὰ προσκαλούμενος αὐτὸν εἰς δικαστήριον δηλονότι· πηνιεῖται δὲ τὸ «ἑλκύσει», ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν ἐριουργουσῶν γυναικῶν, αἳ ἐν τῷ πένεσθαι καὶ ἐργάζεσθαι σύρουσαι ἐκ τῆς ἠλακάτης τὸ ἔριον νήθουσιν.

πηνίον τὸ νῆμα τῆς ἀράχνης· ὥσπερ γοῦν ἐκεῖνο τὸ πηνίον ἐκ τοῦ στόματος ἐκείνης ἐξέρχεται, οὕτω, φησί, καὶ ὁ Κλέων ἐκπηνιεῖται ἤτοι ὡς πηνίον ἐξελκύσεται ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ τὰ καταβροχθέντα φορτία.

πηνίον τὸ τῆς ἀράχνης νῆμα, ἢ ἡ μέταξα.

ἐκπηνιεῖται ἐξάξει, ἐκβάλῃ, ἐξελκύσει.

προσκαλούμενος αὐτὸν εἰς δικαστήριον.

κάκιστʼ ἀπωλόμην: εἰ μὴ φιλῶ, φησί, τὸν Ξανθίαν, ὁ Διόνυσος, κάκιστα ἀπωλόμην, ἀντὶ τοῦ «ἀπολοίμην», φιλοποιούμενος πάλιν αὐτὸν ὡς πτοηθείς. ὁ δὲ Ξανθίας· οἶδα, φησί, τὸν νοῦν σου καὶ τὸν σκοπόν, καὶ σιώπα.

οὐκ ἂν γενοίμην Ἡρακλῆς τοῦ λοιποῦ· πῶς γὰρ ἂν δοῦλος ὢν καὶ θνητὸς Ἡρακλῆς γενοίμην, Διὸς υἱὸς καὶ Ἀλκμήνης;

θυμοῖ θυμαίνῃ.

θυμοῖ η.

κἂν εἴ με τύπτῃς: ἀττικῶς· κἂν εἴ με, κἂν ἐάν με τύπτῃς, οὐκ ἀντιλέξω σοι, ἀλλʼ ἤν σε τοῦ λοιποῦ χρόνου ἀφέλωμαι δηλονότι τὴν Ἡρακλέους σκευήν, πρόρριζος καὶ πανωλεθρίᾳ ἀπολοίμην αὐτὸς καὶ ἡ γυνὴ καὶ τὰ παιδία, καὶ ὁ γλάμων καὶ ὁ βδελυρὸς Ἀρχέδημος· ἢ γλάμων ὁ λήμης μεμεστωμένος τοὺς ὀφθαλμούς. κωμῳδεῖ δὲ νῦν Ἀρχέδημον, ἕνα τινὰ τῶν Ἀθηναίων, ὁ βδελυρὸς μηδὲν ἔχων, ὡς ἔοικεν, ἄλλο εἰπεῖν κατʼ αὐτοῦ, ἢ ὅτι μόνον λήμας εἶχε τοῖς ὀφθαλμοῖς. ἀλλʼ εὖ γε ὑμῖν γένοιτο, Ἀρχῖνέ τε καὶ Ἀργύριε, ὅτι τοὺς μισθοὺς τουτωνὶ τῶν φλυάρων ἐμειώσατε, τοὺς λυρικοὺς δὲ καὶ τοὺς μετιόντας διθύραμβον, ὅτι θεοὺς ὕμνουν καὶ ἀθλητὰς ἄνδρας ἱεροὺς ἀγῶνας νικῶντας, τιμῶντες ἅτε δικαίως τῇ ἐν πρυτανείῳ σιτήσει.

πρόρριζος καὶ ῥιζόθεν.

γλάμων ὁ λήμης μεμεστωμένος τοὺς ὀφθαλμούς.

γλάμων βδελυρός.

τροχαϊκά.

τοῦ θεοῦ μεμνημένον: τοῦ θεοῦ τοῦ Ἡρακλέος βλέπειν σε δεῖ τὸ δεινὸν καὶ καταπληκτικόν.

δεινὸν καταπληκτικόν.

μεμνημένον σε τοῦ Ἡρακλέος καὶ μνείαν ποιοῦντα.

ᾧπερ εἰκάζεις σεαυτόν: ᾧ Ἡρακλεῖ νῦν ὁμοιοῖς σεαυτὸν λεοντὴν καὶ ῥόπαλον ἔχων καὶ πᾶσαν τούτου σκευήν, διονυσιακοὺς δὲ μόνον κοθόρνους.

ᾧπερ τῷ Ἡρακλεῖ.

βάλῃς τι μαλθακόν: εἰσενέγκῃς, δείξῃς χαῦνον.

βάλῃς ῥίψῃς, εἴπῃς.

μαλθακόν ἀσθενές.

συννοούμενος ἤγουν συννοοῦμαι.

ᾖ τι ἐπέλθῃ μοι.

πειράσεται ὁ Διόνυσος.

ὅτι παρέλκον.

παρέξω παραστήσω.

ἀνδρεῖον τὸ λῆμα: παράσχω ἐμαυτόν, φησὶν ὁ Ξανθίας, ἀνδρεῖον καὶ γενναῖον καὶ τολμηρὸν κατὰ τὸ λῆμα καὶ τὸ φρόνημα, καὶ βλέποντα ὀρίγανον, δριμύ, σοβαρόν, ἐπηρμένον καὶ ἄγριον.

παροιμία ἐπὶ ἀγρίων· «βλέπει νάπυ».

ὀρίγανον δριμύ. ὁρᾶν γανῶς καὶ λαμπρῶς.

δεῖν δʼ ἔοικεν: ἔοικε δὲ καὶ φαίνεται δεῖν καὶ ἁρμόδιον τὸ μετασκευάσαι με εἰς οἷον εἰρήκειν, ὡς καὶ ὅτι ἀκούω τῆς θύρας δὴ ψόφον.

δεῖν φοβεῖσθαι.

ὡς ὅτι.

καὶ δὴ παρέλκον.

ψόφον τόν.

τὸν κυνοκλόπον: ὡς Ἡρακλέα κλέψαντα τὸν Κέρβερον παρακελεύεται τοῖς οἰκέταις αὐτοῦ Αἰακὸς δεσμεῖν τὸν Ξανθίαν.

ἥκει τῷ κακόν: ἐπεισέφρησε καὶ εἰσῆλθεν, ἐπιγίνεται κακόν τινι, ἤτοι τῷ Ξανθίᾳ ἐπιγέγονε νῦν συμφορά, καὶ κατασχεθεὶς τιμωρίαν ὑπόσχῃ. ταῦτα δὲ ὁ Διόνυσος λέγει μειδιῶν κατασχεθέντος Ξανθίου. τοῦτο γὰρ καὶ Ξανθίας προλαβὼν ἔπραξε Διονύσου πολυπραγμονουμένου.

τῷ τινί.

οὐκ ἐς κόρακας;: οὐκ εἰς ὄλεθρον καὶ ἀφανισμὸν ἀπορραγείητε; μὴ πρόσιτον: μὴ προσέλθετε, μὴ πλησιάσητε, ὡς δύο τινῶν προσερχομένων καὶ κατασχεῖν μελλόντων αὐτόν. ἄλλως τε καὶ ἐπὶ πληθυντικῶν δυϊκῶς φασιν Ἀττικοί, ὡς τὸ ὅσοι θεοί εἰσʼ ἐν Ὀλύμπῳ ἆσσον ἰόντε, καὶ τὸ ὦ Λύκιοι, πόσε φεύγετον; νῦν θοοὶ ἔστον.

εἶεν: παρολκή. καὶ μάχομαι, μάχει, φησὶν Αἰακός, ἤτοι ἀντιτείνεις τοῖς σε κατασχεῖν θέλουσιν; καὶ καλεῖ ἅμα πλείονας οἰκέτας τοῦτον κατασχεῖν, Διτύλαν, Σκεβλύαν, Παρδόκαν. καὶ ὁ Διόνυσος ἐπιγαννύμενος καὶ σκιρτῶν τούτοις φησίν· οὐχὶ δεινὰ ταῦτα, τὸ «τοῦτον τύπτειν κλέπτοντα τὰ ἀλλότρια;» τὸ δὲ «εἶτα» παρέλκει. καὶ ὁ Ξανθίας πρὸς τὸ «οὐκ εἰσὶ δεινὰ τὸ τύπτεσθαι τοῦτον»; καὶ μάλα, φησίν, εἰσὶν ὑπερφυᾶ καὶ μέγιστα δεινά. καὶ ὁ Αἰακός φησι· σχέτλια μὲν οὖν εἰσι καὶ δεινά, ἤτοι ἃ εἰργάσω καὶ ἃ πάσχεις νῦν. τὸν δὲ συναλοιφὴν τὸ «μʼἀλλά» φάσκοντα ἔα, ποίοις κεραυνοῖς ἀνὴρ ἐκεῖνος ἐβόσκετο.

εἶεν καὶ παρέλκει.

ὀνόματα δούλων.

πρὸς συν …

μάλʼ ὑπερφυᾶ εἰσὶ μεγάλα.

σχέτλια ... δεινά ἃ εἰργάσω καὶ ἃ πάσχεις νῦν.

βασάνιζε τὸν παῖδα: ἔταζε, πολυπραγμόνει, ἀνάκρινε, μαστίγου τὸν δοῦλον ἐμοῦ. βάσανός ἐστι λυδικὴ λίθος, ἥτις ἡρακλεία λέγεται, ἢ ἀπὸ τῆς Ἡρακλείας πόλεως, ἢ ἀπὸ τοῦ Ἡρακλέος, ὡς ἰσχυρὰ καὶ αὕτη ὡσεὶ ἐκεῖνος, ᾗ προστριβόμενον διακρίνεται τὸ χρυσίον, εἰ καθαρόν ἐστιν εἴτε κίβδηλον. ἐκ ταύτης οὖν τῆς βασάνου λέγεται βασανίζειν τὸ «ἀνακρίνειν» καὶ «πολυπραγμονεῖν» ὁπωσδήποτε, ἢ λόγοις ἢ μάστιξιν.

βασάνιζε ἔταζε, ἀνάκρινε.

κἄν ποτέ μʼ ἕλῃς ἀδικοῦντα, ἀπόκτεινε: ἐὰν ὁ δοῦλός μου ἐταζόμενος ὑπαίτιον ἀποφήνῃ με τῶν, ὧν με καταιτιᾷ, κτεῖνόν με.

ἐν κλίμακι δήσας: ἐνδήσας κλίμακι, ἀντὶ τοῦ «εἰς τὴν «εἰς κλίμακα», ὡς καὶ ὡς Ὅμηρος· κάππεσον ἐν Λήμνῳ ἀντὶ τοῦ «εἰς τὴν Λῆμνον».

ὑστριχίδι: ὑστριχὶς μάστιξ τίς ἐστιν ἐκ χοιρείων τριχῶν πεπλεγμένη.

δέρων: ἐκδέρων, ἐξ οὗ καὶ δορά· δαίρων δὲ ὁ τύπτων, ἐξ οὗ λέγομεν «ἔδαρον».

πλίνθους ἐπιτιθεὶς: πλατείας σανίδας καὶ πλίνθους καὶ βάρη τινὰ κατὰ γαστρὸς τῶν ἐταζομένων ἐτίθουν θέντες αὐτοὺς κατὰ γῆς, ὅπως τῷ τούτων βάρει καὶ ἄκοντες ὁμολογοῖεν, εἴ τι συνειδότες ὑπάρχοιεν. οὕτω δὲ πολλάκις πολλοὶ πιεζόμενοί τινες ἐξεκενώθησαν τὰ σπλάγχνα διαρραγείσης τῆς σφῶν γαστρός.

πλίνθους ... πάντα πλατείας σανίδας καὶ πλίνθους καὶ βάρη.

πλὴν πράσῳ μὴ τύπτε μηδὲ γητείῳ: πάλαι μὲν Ἀθηναίων οἱ παῖδες καὶ οἱ Ἀθήναζε πάντες ἐλεύθεροι, εἴ τι πλημμελήσαντες ἑαλώκεσαν μέτριον, καυλοῖς ἐμαστιγοῦντο σκορόδων, πράσων, γητείων· τούτους δὲ μαστίζεσθαι μάστιξιν ἑτέραις οὐ συγκεχώρητο. νῦν οὖν ἠθικώτερον καὶ γελοίως φησὶν ὁ Ξανθίας· παντὶ τρόπῳ τοῦτον τὸν Διόνυσον τιμώρει, ἄνευ μέντοι τῶν βαρειῶν τιμωριῶν τουτωνί, τοῦ καυλοῖς τε μαστίζειν αὐτὸν πράσων καὶ τῶν γητείων, ἃ τὴν ἀμπελοπράσων νῦν εἴληχε κλῆσιν· ἢ οὖν οὕτως ἐν ἤθει καὶ εἰρωνικῶς εἶπε· παντοίως αὐτὸν ἔταζε, μόνον ἐν πράσῳ καὶ γητείῳ μὴ τύπτε· βαρεῖαι γὰρ αὗταί εἰσιν αἱ πληγαί. ἢ ὀρθῶς οὕτω φησὶ δραστηρίως καὶ ἀνηλεῶς· πασῶν εἴδη κολάσεων τοῦτον τιμώρει μηδὲ παιγνιώδεσι ταῖς πληγαῖς, καθὰ τὰ ἑαυτῶν μαστιγοῦσιν Ἀθηναῖοι παιδάρια, φύλλοις γητείων καὶ πράσων· κἂν ὁμολογήσῃ με τούτων τι δεδρακέναι, λαβὼν σύ με ἀπόκτεινον.

γητείῳ καυλῷ σκορόδων.

δίκαιος ὁ λόγος· πρὸς ταῦτά ταυτί φησιν Αἰακός· δίκαια λέγεις, κἄν τι μέλος ἢ μέρος τοῦ σώματος τὸν σὸν οἰκέτην λυμανθῆναι συμβῇ, τὸ ἀργύριον τῆς τούτου διατιμήσεως παρʼ ἐμοῦ σοι κείσεται καὶ δοθήσεται. καὶ ὁ Ξανθίας ἕνεκα τοῦ γελοίου φησί· μὴ δῆτα ἐμοὶ ἀργύριον ὑπὲρ αὐτοῦ καταβάλῃς, κἂν πηρωθῇ τι μέρος τοῦ σώματος· βασάνιζε δὲ λαβὼν αὐτόν, κατʼ ὀφθαλμοὺς καὶ ἐνώπιον τῶν ἐμῶν ὀφθαλμῶν, ἤτοι ὁρῶντος ἐμοῦ.

πηρώσω βλάψω.

κείσεται παρʼ ἐμοῦ ἀποδοθήσεται.

ἐμέ γε πηρώσῃς.

αὐτὸν τὸν Διόνυσον.

κατάθου ταχέως: ἀπειλητικῶς καὶ ὀργίλως Αἰακὸς Διονύσῳ παρακελεύεται καταθέσθαι τὰ στρώματα, ἵνα παραδῷ τοῦτον τοῖς βασανίζουσιν.

χὤπως ἐρεῖς: λείπει «καὶ φρόντισον», πῶς μηδὲν ψεῦδος ἐνταῦθα ἐρεῖς, ἤτοι ἐνώπιον ἐμοῦ ἢ ἐν τῷ Ἅιδῃ.

χὤπως ὅρα.

ἀγορεύω τινὶ: ἀντὶ τοῦ «σοί, Αἰακέ».

σεαυτὸν αἰτιῶ ἀττικὸν αἰτιατικῇ.

Διός υἱός· ἢ Διός, ὡς τὸ «ἡ Ἀθηνᾶ τοῦ Διός» καὶ «ἡ νεαρ τοῦ δεῖνος.»

τοῦτον δὲ δοῦλον: ἀπὸ κοινοῦ δὲ τὸ «φημί».

καὶ πολύ γε μᾶλλόν ἐστι μαστιγωτέος: μὴ ὥς τις κοιμώμενος σχολιογράφος εἴπῃς καὶ σύ· «τοῦτό φησι τῷ Ξανθίᾳ· ἀντὶ τοῦ «ὄντως εἶ δοῦλος;» «, ἀλλὰ τῇ χρήσει τοῦ ἐπιφερομένου κειμένου χειραγωγούμενος χώρει πρὸς τὴν ἀλήθειαν λέγων· ταυτὶ Ξανθίας φησὶν Αἰακῷ διὰ τὸν Διόνυσον· λέγει σοὶ οὗτος, ὦ Αἰακέ, ὡς ἔστι θεὸς καὶ οὐ δεῖ μαστίζεσθαι. καὶ πολύ γε μᾶλλον ἄξιος μαστίγων ἐστίν· εἰ γὰρ θεός ἐστιν, αἴσθησιν οὐ σχῇ τῶν πόνων τετυμμένος.

τί δῆτʼ ἐπειδὴ: τί δῆτα, φησὶν ὁ Διόνυσος, ὦ Ξανθία, οὐ τύπτομαι, τύπτει—ἀττικῶς δίφθογγον—καὶ σὺ τὰς ἴσας πληγὰς ἐμοί, ἐπεὶ καὶ σὺ λέγεις εἶναι θεός; ὅλον γέλως βάναυσος, οὐκ αἰσχρὸς τόδε· οὐδʼ αὖ σοφοῖς πέφυκε προσφυὴς γέλως.

χὠπότερον ἂν νῶϊν: νῷν: καὶ ὁποῖον ἂν νῶϊν νῷν καὶ νῶϊν καὶ ἡμῖν ἤτοι ἡμῶν τυπτόμενον ἴδῃς κλαύσαντα ἢ προτιμήσαντα καὶ φροντίσαντα συνόλως, τοῦτον ἡγοῦ μὴ θεόν.

προτιμήσαντά φροντίσαντα τῶν πληγῶν.

δικαίως ἐξ ἴσου.

σκόπει νῦν: σκόπει, φησὶν ὁ Ξανθίας, ὦ Αἰακέ, ἐὰν τυπτόμενον ἴδῃς ἐμὲ παρακινήσαντα, ἀντὶ τοῦ παρακινηθέντα, μετατραπέντα, ἢ τοπικῶς ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μεταστάντα, ἢ μεταμείψαντα τὴν χροιὰν ταῖς ὀδύναις ταῖς ἐκ τῶν πληγῶν, ἢ δακρύσαντα. καὶ δὴ πατάξαντος αὐτὸν Αἰακοῦ ἐρωτᾷ· ἤδη ἐπάταξας, ἐμὲ δηλονότι; προσποιούμενος δὲ γενναιότατα καὶ ὅτι οὐδὲ συνόλως οὐδὲ συναίσθησιν ἔσχεν ὀδύνης, ὀδύνης ὅλως, οὕτως Αἰακὸν ἐρωτᾷ. ὁ δέ· οὔ μὰ Δία, φησὶ μειδιῶν, οὐκ ἐπάταξα, ἤτοι· εἰ σὺ λαβὼν τὴν πληγὴν ἐρωτᾷς, ὡς μὴ φροντίσας αὐτῆς, εἰ ἐπατάχθης, οὐδʼ ἐγώ φημι, ὅτι ἐπάταξά σε.

ὑποκινήσαντʼ παρασαλευθέντα, παραλαλήσαντα.

πηνίκα: πληγῇ παρʼ Αἰακοῦ παταχθεὶς καὶ ὁ Διόνυσος λέγει· πηνίκα καὶ πότε δηλονότι πατάξεις; ταῦτα δὲ καὶ οὗτός φησι τὸ γενναῖον ὑποκρινόμενος καὶ ἀνάλγητον. καὶ ὁ Αἰακός· ἐπάταξά σε, φησί. καὶ ὁ Διόνυσος· εἶτα πῶς οὐκ ἐπτάρην, ἤγουν οὐκ ᾐσθόμην; ὁ γὰρ πταρμὸς κεφαλῆς ἐστιν αἴσθησις. ἢ ἐπειδὴ οἱ θίγοντες τοῦ μυκτῆρος λεπτῷ κάρφει εἰς πταρμὸν κινοῦνται. φησὶν οὖν· ἥψατό μου ἡ πληγή, ὃν τρόπον ἅπτεται κάρφος τοῦ μυκτῆρος.

πηνίκα; καὶ πότε πατάξεις ἐμέ;

οὐκ ἔπταρον οὐκ ᾐσθόμην.

οὔκουν ἀνύσεις;: ἀνύσαις;: οὐκ ἀνύσεις, οὐ σπεύσεις τύπτειν ἐμέ; ὁ Ξανθίας γενναῖον καὶ ἀνδρικόν τι ἐνδεικνύμενος Αἰακῷ παρακελεύεται σπουδαιότερον τύπτειν αὐτόν· πληγεὶς δὲ καὶ ὀδυνηθεὶς τῇ πληγῇ «ἰατταταί» «ἰατταταῖ» βοᾷ. ἐρωτήσαντος δὲ τοῦ Αἰακοῦ· τί τὸ «ἀτταταί» «ἀτταταῖ» ἐστίν; μῶν ὠδυνήθης καὶ βοᾷς; ὀδύνης βοή; οὔ, φησὶν ὁ Ξανθίας, τὸ ὃ νῦν ἐγὼ ἀνεβόησα «ἀτταταί», «ἀτταταῖ», βοὴ ἄλγους καὶ ὀδύνης ἐστίν, ἀλλὰ θαυμασμοῦ καὶ θειασμοῦ· ἐνεθυμήθην γάρ, ὁπότε γίνεται τὰ Ἡράκλεια καὶ ἡ ἑορτὴ Ἡρακλέος ἡ διὰ τὸν Δίομον ἐρώμενον ὄντα Ἡρακλέος, ἃ γίνεται ἐν τοῖς Διομείοις, δήμῳ Αἰγηίδος φυλῆς, ἀπὸ Διόμου τοῦ νῦν ῥηθέντος λαβοῦσι τὴν κλῆσιν. περὶ τῶν Ἡρακλείων οὖν ἐνθυμηθεὶς τούτων τῶν τελουμένων διὰ τὸν Δίομον ἐθείασα καὶ εἶπον τὸ «ἀτταταί», «ἀτταταῖ», οὐχʼ ὡς ὀδυνώμενος. τὸ «ἀτταταί» «ἀτταταῖ» γὰρ λέξις τῶν μέσων μέση ἐστὶν ἐπί τε βοῆς ὀδύνης λαμβανομένη καὶ θαυμασμοῦ. τὰ τῇδε γελοῖα βάναυσα πάντα καὶ ἀγοραῖα.

οὐκ ὀδύνης, ἀλλὰ θαυμασμοῦ βοὴ καὶ θειασμοῦ τὸ «ἰατταταί», ὁ Ξανθίας φησίν.

οὔκουν ἀνύσεις; οὐ σπεύσεις τύπτειν ἐμέ;

ἰατταταὶ φεῦ· καὶ ἐπὶ ἐκπλήξεως.

ἐφρόντισα ἐνεθυμήθην.

Διομείοις διὰ τὸν Δίομον.

ἄνθρωπος οὗτος ἱερός: μειδιῶν τοῦτό φησιν Αἰακὸς τὸ τοῦ Ξανθίου δῆθεν καρτερικὸν καὶ γενναῖον, ὅτι τῷ τύπτεσθαι ἀλγῶν καὶ «ἰατταταί» «ἰατταταῖ» βοῶν, μὴ ἀλγῶν λέγει τοῦτο βοᾶν, ἀλλʼ ἐνθυμούμενος ἑορτῶν.

ἰοὺ ἰού: ὁμοίως ἐπὶ θρήνου καὶ θαυμασμοῦ λέγεται.

προτιμᾷς οὐδέν: οὐ φροντίζεις οὐδόλως.

προτιμᾷς φροντίζεις.

«οἴμοι» βοήσαντος Ξανθίου ἐρωτᾷ Αἰακός, τί ἐστιν· καὶ Ξανθίας ἀνατείνας τὸν πόδα ὡς πατήσας ἄκανθαν καὶ διὰ τοῦτο δῆθεν βοήσας δείκνυσι τὴν πτέρναν καὶ ἐξελεῖν τὴν ἄκανθαν λέγει.

Ἄπολλον, ὅς που Δῆλον: ὀδυνηθεὶς τῇ πληγῇ ὁ Διόνυσος· «Ἄπολλον» βοᾷ· ἵνα μὴ δὲ ἐξ ὀδύνης νομισθῇ λέγειν τὸ «Ἄπολλον», εἰς ᾠδὴν τοῦτο μετέτρεψεν ἐκ στίχων συντεθειμένην Ἀνανίου ἰαμβογράφου, ἥτις ἐστὶν αὕτη· Ἄπολλον, ὅς που Δῆλον ἢ Πυθῶνʼ ἔχεις, ἢ Νάξον ἢ Μίλητον ἢ θείαν Κλάρον ἵκου καθʼ ἱερῶν, ἢ Σκύθας ἀφίξεαι. ἴαμβον δὲ Ἱππώνακτος τὸν Ἀνανίου λέγει συγχυθεὶς δῆθεν ὑπὸ τῆς ὀδύνης τῶν πληγῶν.

ἔχεις κατοικεῖς.

ἀνεμιμνῃσκόμην αἰτιατικῇ κατὰ Ἀττικούς.

σπόδει κάθαιρε· ἢ σποδιὰν ποίει.

Πόσειδον, ὃς Αἰγαίου μέδεις πρῶνας: ἐκ Λαοκόωντος τοῦτο Σοφοκλέους· Πόσειδον, ὃς Αἰγαίου μέδεις πρῶνας, ἢ γλαυκᾶς μεδέεις εὐανέμου λίμνας. καὶ Διόνυσος ὀδυνηθεὶς καὶ βοήσας «Πόσειδον», οὕτω προσθεὶς καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ «Πόσειδον» ἐκ Σοφοκλέους, ἐκφεύγειν δοκεῖ τὸ διʼ ἄλγος ἀναβοῆσαι τὸ «Πόσειδον». πᾶς ὁ γέλως τοῦ παρόντος δράματος πῇ μὲν ἀσέμνοις ἀνδράσι, τὸ δὲ πλεῖον ἀγοραίοις καὶ φλυάροις ἀνεῖται.

Πόσειδον ὦ.

γλαυκᾶς γλαυκῆς.

γλαυκᾶς μελανιζούσης.

εἴω, ἴον, ἴες, ἴε. τὸ δυϊκὸν τὸ πρῶτον οὐ ποιεῖ· τὸ δεύτερον «ἴτον» καὶ «εἴσιτον».

Μοῦσα, χορῶν ἱερῶν ἐπίβηθι: ᾠδὴν χοροῦ τοῦτό φασιν οἱ παλαιοί, ὥστε καὶ μέρος παραβάσεως· ἐγὼ δὲ τῇ καταρχῇ τῆς ἐμῆς ἐξηγήσεως ἐν τῷ προοιμίῳ περὶ παραβάσεως καὶ λοιπῶν ἔγραφον καὶ ἐξήλεγξα εἰκαίως πολλὰ γεγραμμένα. ᾧ γοῦν ὑμῖν αἱρετόν, πείθεσθε. παρακελευόμενοι νῦν ἕκαστος ἑκάστῳ τῶν τοῦ χοροῦ ᾆσαί τι μέλος ἀλληγορικωτέρως φασίν· ὦ Μοῦσα, τὴν μουσικὴν συμφώνων μελῶν καὶ ᾀσμάτων ἐπίβηθι, πορεύθητι, καὶ ἐλθὲ εἰς τέρψιν τῆς ἐμῆς ἀοιδῆς ὀψομένη τὸν πολὺν ὄχλον τῶν λαῶν, ἤτοι τὸ σύστημα καὶ πλῆθος τοῦ λαοῦ, ἢ τὴν ὀχλώδη, ἑορταῖον δὲ βοὴν τοῦ λαοῦ, σχήματι παραφράσεως ἀντὶ τοῦ «λαόν», ἢ σχήματι μεταλήψεως ὀψομένη τὴν βοήν· οὐκ ὀπτάνεται γὰρ ἡ βοή, ἀλλʼ ἀκούεται, ὡς καὶ Αἰσχύλος φησὶ μεταληπτικῶς κτύπον δέδορκα· πάταγος οὐχ ἑνὸς δορός.

δακτυλικὰ καὶ καθαρὰ καὶ λογαοιδικά, καὶ ἀναπαιστικά.

οὗ σοφίαι: ὅπου, ἐν Ἀθήναις καὶ Ἐλευσῖνι, ἢ δῆθεν ἐν τῷ Ἅιδῃ, μυρίαι κάθηνται φιλοτιμότεραι, φιλοδοξότεραι, ἐπιδεικτικώτεραι Κλεοφῶντος. οὗτος ὁ Κλεοφῶν στρατηγὸς ἦν ἀθηναῖος καὶ ἀντεποιεῖτο τῶν πρωτείων τῆς πόλεως· ἐκαλεῖτο δὲ τυροποιός. κωμῳδεῖ οὖν τοῦτον οὗτός τε καὶ Πλάτων ὁ κωμικὸς ὡς ὄντα Θρῄσσης μητρός, ξένον, δυσγενῆ, ἀμαθῆ καὶ φλύαρον.

σοφίαι τινές.

φιλοτιμότεραι φιλοδοξότεραι.

Κλεοφῶντος Θρῄσσης μητρὸς ἦν.

ἀμφιλάλοις: μακρολόγοις, μακρηγόροις, πολυλόγοις. ἐπιβρέμεται: ἠχεῖ, λαλεῖ. θρηϊκία χελιδὼν: βάρβαρος, πολυλόγος. ἐπὶ βάρβαρον ἑζομένη πέταλον: βαρβάρου γάρ ἐστι, φησί, γενεᾶς.

ἀμφιλάλοις πολυλόγοις, μακρολόγοις.

ἐπιβρέμεται ἠχεῖ.

σκώπτει δὲ αὐτὸν ὡς Θρᾷκα καὶ βάρβαρον· ἡ γὰρ χελιδὼν θρᾳκικὴ ἤτοι βάρβαρος.

θρηϊκία χελιδὼν ἀπαιδευσία. βάρβαρος, πολυλόγος.

βαρβάρου γάρ ἐστι γενεᾶς.

κελαδεῖ δʼ ἐπίκλαυτον ἀηδόνιον νόμον: ὡς ἡ ἀηδὼν δέ, κἂν ᾄδῃ, δοκεῖ ὅμως θρηνώδη πέμπειν βοήν, ὡς ὀδυρομένη τὸν Ἴτυν, οὕτω καὶ αὐτὸς ὅσον οὔπω κἂν πολλὰ καὶ φλύαρα φθέγγηται, ὅμως πεσεῖται τῆς ἀρχῆς καὶ θρηνήσει.

κελαδεῖ δʼ ἐπίκλαυτον θρηνώδη πέμπει φωνήν.

νόμον κατά.

κἂν ἶσαι γένωνται: αἱ γνῶμαι δηλονότι, ἤτοι κἂν οὐ κατάδικος γένηται. νόμος γὰρ ἦν Ἀθήναζε ἴσων τῶν ψήφων γεγονυιῶν ἀπολύεσθαι τὸν κατηγορούμενον, ἐφʼ ᾗ ἂν αἰτίᾳ καὶ κρίνοιτο. οὗτος δέ, φησίν, ἀπολεῖται, κἂν καὶ αἱ ψῆφοι γένωνται γένοιντο ἶσαι.

λείπει αἱ ψῆφοι, αἱ γνῶμαι.

τὸν ἱερὸν χορὸν: αὐτὸς μὲν ἐν τῷ προοιμίῳ περὶ παραβάσεως καὶ λοιπῶν ἐδίδαξα καὶ ἤλεγξα· νῦν δὲ οἱ παλαιοί φασι· «τὸ τοιοῦτον τοιοῦτο παράβασις καλεῖται, ἅπερ ἔλεγον ἐπιστρέφοντες πρὸς τοὺς θεωμένους· ἔστι δὲ ὁ τρόπος, ὅταν καταλιπὼν τὰ ἑξῆς τοῦ δράματος ὁ ποιητὴς συμβουλεύῃ τοῖς θεωμένοις ἢ ἄλλο τι ἐκτὸς λέγῃ τῆς ὑποθέσεως».

τροχαϊκὰ τετράμετρα καταληκτικά.

ἐξισῶσαι τοὺς πολίτας: ὁ νοῦς καὶ ἡ συνέπεια τούτου τοῦ λόγου ἀρίστου καὶ σώφρονος ποιητοῦ συμβουλὴν ἔχει. συμβουλεύει γὰρ τοὺς δύο τοὺς ἐκ τῶν δέκα στρατηγῶν τῶν διὰ τὰ ἐν Ἀργιννούσαις ἀνῃρημένων φυγῇ τὴν σωτηρίαν πορισαμένους συγγνώμης τε ἀξιῶσαι καὶ κατενεγκεῖν εἰς τὴν πόλιν καὶ ἰσοτίμους ποιῆσαι τοῖς λοιποῖς. ὁ νοῦς μὲν οὗτος· λεκτέον δέ μοι καὶ τὴν συνέπειαν. πρῶτα μὲν οὖν ἡμῖν δοκεῖ ἐξισῶσαι τοὺς πολίτας καὶ ἀφελεῖν καὶ ἐκβαλεῖν τὰ δείματα καὶ τοὺς φόβους· καὶ ἐάν τις ἥμαρτε σφαλεὶς ἐν παλαίσμασι Φρυνίχου, ἤτοι περιπετείαις τύχης τροπικῶς, τροπικώτερον, φημὶ χρῆναι καὶ ἁρμόδιον εἶναι λῦσαι τὰς προτέρας πρότερον ἁμαρτίας τοῖς ὀλισθοῦσι καὶ πεσοῦσι καὶ πταίσασι τότε, ἐκθεῖσιν αἰτίαν ἤτοι δοῦσιν ἀπόκρισιν καὶ ἀπολογίαν, ποίῳ τρόπῳ ἐκ τῆς θαλάττης οὐκ ἀνείλαντο ἀνείλοντο τῶν τότε πεπτωκότων τὰ σώματα. τὰς τῶν πραγμάτων δὲ περιπετεῖς δυσχερείας παλαίσματα Φρυνίχου ἐκάλεσεν, ὅτι ὁ τραγικὸς Φρύνιχος Ἀνταίῳ τῷ αὐτοῦ δράματι γράφει τούτου τε Ἀνταίου τοῦ Λίβυος καὶ Ἡρακλέος παλαίσματα.

ἐξισῶσαι ἀξιῶσαι συγγνώμης.

κἀφελεῖν καὶ ἐκβαλεῖν.

δείματα φόβους.

Φρυνίχου παλαίσμασιν ἤτοι περιπετείαις τύχης.

Φρυνίχου τοῦ.

παλαίσμασιν ἐν ταῖς κατηγορίαις.

συγγενὴς γενέσθαι.

ἐκγενέσθαι φιλιωθῆναι.

χρῆναι ἁρμόδιον εἶναι, πρέπον.

ὀλισθοῦσιν πέσουσιν, πταίσασιν.

αἰτίαν ἀπολογίαν, ἀπόκρισιν.

ἐκθεῖσι δοῦσι.

εἶτʼ ἄτιμόν φημι: εἶτα, τουτέστι δευτέρῳ λόγῳ, φημί, φησὶν ὁ χορός, ἄτιμον μηδένα εἶναι ἐν τῇ πόλει· αἰσχρὸν γάρ ἐστι τοῦτο, εἰ τοὺς δούλους ἡμῶν τοὺς μίαν καὶ ἅπαξ ἐν Πλαταιαῖς κατὰ Περσῶν ναυμαχήσαντας καὶ Πλαταιᾶς εὐθὺς εὐθὺ κληθῆναι καὶ ἀντὶ δούλων δεσπότας ἤτοι ἐλευθέρους· οὐ γὰρ τῶν σφῶν ἐδέσποσαν δεσποτῶν· ἢ δεσπότας εἶπεν, ὡς μετὰ τὴν ἐλευθερίαν ἐπικτησαμένους καὶ δούλους. αἰσχρὸν μὲν οὖν, φησίν, ἐστίν, εἰ τοὺς δούλους ἡμῶν μίαν ναυμαχήσαντας ἠλευθερώσαμεν καὶ συμπολίτας, Ἀθηναίους καὶ Πλαταιᾶς, ἐκαλέσαμεν· καὶ οὐδὲ τοῦτο ἔχοιμι ἂν εἰπεῖν, ὡς οὐ καλῶς ἐγένετο, ἀλλʼ ἐπαινῶ.

εἶτʼ κατὰ δεύτερον λόγον.

ναυμαχήσαντας κατὰ Περσῶν.

μίαν ἅπαξ.

αὐτοὺς κληθῆναι Πλαταιέας ἤγουν ἐλευθέρους.

Πλαταιέας εἰς.

δεσπότας γενέσθαι.

μόνα γὰρ αὐτὰ: μόνον γὰρ τοῦτο ἐχεφρονέστατον πεποιήκατε· δεῖ δὲ ὑμᾶς καὶ τοῖς συμπολίταις καὶ στρατηγοῖς, ὧν πολλὰ πολλάκις οἱ πατέρες μεθʼ ὑμῶν ἐναυμάχησαν καὶ ὑμῖν εἰσι συγγενεῖς, ἐπταικόσι δὲ ἅπαξ αἰτουμένοις συγγνῶναι τὴν συμφοράν.

τὴν μίαν ἤτοι ἅπαξ ἐπταικόσι.

παρεῖναι ἀφεῖναι, συγχωρῆσαι, συγγνῶναι.

ἀλλὰ τῆς ὀργῆς: ὁ «ἀλλά» περισσός· τῆς ὀργῆς παυθέντες, ὦ σοφώτατοι, ἔχοιμεν πάντας καὶ συγγενεῖς καὶ πολίτας. εἰ δʼ ὑπερηφανευσόμεθα τούτοις, καὶ ταῦτα τῆς πόλεως ἐν κλύδωνι συμφορῶν οὔσης, ὑστέρῳ χρόνῳ κακόβουλοι δόξαιμεν, ἤτοι προσεκτέον, μὴ ἐντεῦθεν ἡμῖν κακόν τι συμβαίη.

τῆς ὀργῆς ἀπό.

ἀνέντες ἐνδόντες.

φύσει κατὰ ἀλήθειαν.

κἀπιτίμους ἐντίμους.

ὀγκωσόμεσθα ἐπαρθῶμεν, ὑπερηφανευσόμεθα.

κἀποσεμνυνούμεθα ἀλαζονευθῶμεν.

τὴν πόλιν ἡμῶν.

κυμάτων ἐν ἀγκάλαις ἐν κλύδωνι συμφορῶν.

εὖ φρονεῖν οὐ κακόβουλοι.

εἰ δʼ ἐγὼ ὀρθὸς ἰδεῖν: εἰ δʼ ἐγώ, φησὶν ὁ χορὸς ἤτοι ὁ ποιητής— ὃ γὰρ ὁ ποιητὴς ἤθελε γίνεσθαι, τὸν χορὸν παρεῖχε παρῆγε λέγοντα τοῦτο—φησὶν οὖν ὁ χορὸς ὡς ἀπὸ τοῦ ποιητοῦ πάλιν χωροῦντος εἰς κωμῳδίαν δημαγωγοῦ, Κλειγένους τινὸς βραχυήλικος· εἰ δὲ ἐγὼ ὀρθός εἰμι ἰδεῖν καὶ νοῆσαι καὶ κρῖναι βίον καὶ τρόπον καὶ γνώμην ἀνέρος καὶ ἀνθρώπου, ὅστις οἰμώξεται ἤτοι ὃς μέλλει περιπεσεῖν συμφοραῖς, οὐ πολὺν χρόνον οὐδʼ ὁ Κλειγένης ὁ τοῖος καὶ τοῖος ἐνδιατρίψει, τῇ δημαγωγίᾳ δηλονότι καὶ τῇ ἀρχῇ, ἀλλὰ βραχέος χρόνου καιροῦ ἐκπεσεῖται. τὴν δὲ περὶ τῶν ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχησάντων καὶ τὴν τῶν δέκα στρατηγῶν τῶν ἐν Ἀργιννούσαις τῆς Λέσβου ναυμαχίαν καὶ νίκην αὐτῶν κατὰ τῶν Λακώνων, βαρυσυμφορωτέραν ἥττης τῆς οἱασδήποτε γεγονυῖαν αὐτοῖς τοῖς νικήσασιν, οἱ πρὸ ἡμῶν σχολιογράφοι, ὥς τινες ἐξ ἀγορᾶς βαναυσότατοι ἄνθρωποι, μυριαχῶς καὶ φύρουσι καὶ συγχέουσιν, ὡς μήτε ἱστορίαν συνόλως εἰδότες μήτε μετασχόντες γραμμάτων τῶν στοιχειωδῶν κἂν καὶ πρώτων.

ἀσυνάρτητοι ἐξ ἰαμβικῶν καὶ δακτυλικῶν καὶ ἀναπαιστικῶν καὶ τροχαϊκῶν.

εἰ ἀντῳδή.

ὀρθὸς ἰδεῖν δυνατός εἰμι νοῆσαι, κρῖναι.

βίον γνώμην.

τρόπον γνώμην.

οἰμώξεται ὃς μέλλει περιπεσεῖν συμφοραῖς.

πολὺν χρόνον.

Κλειγενὴς ὁ μικρὸς ἐνδιατρίψει τῇ δημαγωγίᾳ δηλονότι καὶ τῇ ἀρχῇ.

βαλανεὺς: ὡς βαλανέα τὸν Κλειγένην κωμῳδεῖ, καί φησιν· ὁ πονηρότατος οὗτος βαλανεὺς τῶν βαλανέων πάντων, ὁπόσοι κρατοῦσι κονίας καὶ γῆς κυκησιτέφρου καὶ ψευδονίτρου καὶ κιμωλίας γῆς ἤτοι λευκῆς καὶ νιτρώδους. οἱ βαλανεῖς γὰρ κυκῶσιν ἤτοι ταράσσουσι καὶ μιγνύουσι τὴν τέφραν ἐλαίῳ καὶ λοιποῖς εἴδεσι γῆς καὶ ποιοῦσι τὸ μίγμα τῶν λουομένων. καὶ τὰ ψευδόνιτρα δὲ καὶ νίτρα ῥυπτικὰ καὶ καθαρτικά εἰσι· Κίμωλος δὲ νῆσός ἐστι μία τῶν Κυκλάδων νιτροποιός.

βαλανεὺς ὁπόσοι ἀπὸ τῶν βαλανέων πάντων.

κυκησιτέφρου νίτρου.

κιμωλίας γῆς λευκῆς· ἢ πηλοῦ.

ἐνδιατρίψει δημαγωγίᾳ.

εἰδὼς δὲ τάδε: ἀντὶ τοῦ τόδε. ποῖον τόδε; ὅτι οὐ πολὺν χρόνον ἐνδιατρίψει, οὐκ εἰρηνικός ἐστι βαδίζων ἄνευ ξύλου, ἵνα μή ποτε ἀποδυθῇ μεθύων.

γνώρισμα τηρῶν Κλειγένης στρατηγίας ἀνὴρ κατεῖχεν ἀρχικὴν βακτηρίαν. οὗτος δʼ ὁ μῖμος κωμικὸς σιλλογράφος καὶ τοῦτο σύρει πρὸς τὸ τούτῳ συμφέρον.

οὐκ εἰρηνικὸς: οὐχ ἥσυχος, ἀλλʼ οἷον ἔνοπλος. εἰδὼς δὲ ταῦτα προσεποιεῖτο πρόφασιν ἢ μανίαν, εἰδώς, ὅτι μισεῖται παρὰ τῶν πολιτῶν· διὸ καὶ βακτηρίαν ἔχων περιῄει, διʼ ἧς ἠμύνετο τοὺς ἐπερχομένους αὐτῷ.

εἰδὼς δὲ τάδʼ γινώσκων, ὅτι μισεῖται παρὰ τῆς πόλεως.

οὐκ εἰρηνικὸς οὐχ ἥσυχος, ἀλλʼ ἔνοπλος.

πολλάκις ἡμῖν: πολλάκις, φησίν, ἡ πόλις ἡμῶν ἤτοι αἱ Ἀθῆναι ἔδοξε καὶ ἐνομίσθη ταὐτὰ πάσχειν εἰς τοὺς ἀγαθοὺς πολίτας καὶ τὰ παλαιὰ καὶ κάλλιστα χρύσινα νομίσματα· οὔτε γὰρ τοῖς ἐκ καλλίστου χρυσοῦ κεχαραγμένοις παλαιοῖς νομίσμασι χρώμεθα, ἀλλὰ τοῖς νέοις καὶ ὑποχάλκοις, οὔτε τοῖς εὐγενέσι καὶ ἀγαθοῖς καὶ σώφροσι πολίταις, ἀλλὰ τοῖς δυσγενέσι καὶ πονηροῖς καὶ οἷς πρότερον ἡ πόλις οὐδʼ ἂν εἰς καθαρμὸν ἐχρήσατο, οὖσι καὶ γένει καὶ τρόπῳ καὶ τῇ μορφῇ ὑπὲρ πᾶν αὐτοκάθαρμα.

ἀντεπίρρημα.

ἔδοξεν ἐνομίσθη.

ἡ πόλις αἱ Ἀθῆναι.

πεπονθέναι παθεῖν.

ταὐτὸν ὅμοιον.

κεκιβδηλευμένοις: ἀχρήστοις, ἀποβλήτοις· ἡ μεταφορὰ ἀπὸ τῶν Χίων, οἵτινες ἐξ ἀνυπερβλήτου στοργῆς ἐς τοσοῦτον ἔχθος Ἀθηναίοις μετέπεσον, ὡς Ἀθηναίους χίβδηλον πᾶν μὴ μόνον τὸ βδελυκτὸν καλεῖν, ἀλλὰ καὶ πάντας ἀνθρώπους ἀπὸ τοῦ βδελύσσεσθαι τοῖς Ἀθηναίοις τοὺς Χίους καὶ τὸ χιῶσαι καὶ ἀπαλεῖψαι καὶ συγκρύψαι ὁμοίως καλεῖν· οὕτω χίβδηλον καὶ κίβδηλον. ἢ κίβδηλον τὸ σεσηπὸς καὶ ἄχρηστον· ἡ μεταφορὰ ἀπὸ τῶν σεσηπότων ξύλων ἐστὶ καὶ ὑπὸ κιὸς καὶ σκώληκος δεδηλημένων καὶ βεβλαμμένων.

ὀρθῶς κοπεῖσι καὶ κεκωδωνισμένοις: ὀρθῶς χαραχθεῖσι καὶ εὐήχοις νομίσμασιν.

κοπεῖσι χαραχθεῖσι.

κεκωδωνισμένοις δεδοκιμασμένοις.

χαλκίαι λέγονται κυρίως οἱ χάλκεοι ἀνδριάντες· νῦν δὲ χαλκία καλεῖ τὰ χάλκεα ἢ χαλκεπίχρυσα νομίσματα.

χθές τε καὶ πρώην: χθὲς καὶ πρὸ βραχέος τινὸς τὸ χάραγμα καὶ τὸν τύπον τοῦ σφραγιστῆρος λαβοῦσι κακίστῳ χαράγματι καὶ τυπώματι.

χθές τε πρὸ βραχέος.

κόμματι χαράγματι.

τοὺς πολίτας τε ὁμοίως τοὺς εὐγενεῖς καὶ μετόχους παντοίων καλῶν προσελοῦμεν καὶ ὑβρίζομεν, ἤτοι ἀτιμοῦμεν καὶ παρορῶμεν καὶ καταφρονηταὶ τούτων γινόμεθα.

προσελοῦμεν: ὑβρίζομεν. χαλκοῖς: ἀδοκίμοις, βδελυροῖς τὸν τρόπον· «χαλκοῖς» δὲ εἶπεν ὡς ἐπὶ φαύλων νομισμάτων.

προσελοῦμεν ὑβρίζομεν.

χαλκοῖς βδελυροῖς, ἀδοκίμοις.

Πυρρίαις: δούλοις· ὀνόματα γὰρ τότε τοῖς δούλοις ἐτίθεντο Πυρρίαι, Τίβιοι, Καρίωνες, Μαναῖ, Σκεβλύαι, Διτύλαι, Παρδόκαι καὶ ἕτερα.

Πυρρίαις δούλοις.

φαρμακοῖσι: τοῖς καλουμένοις καθάρμασι. τὰ καθάρματα δὲ τοιαδί· συμφορᾶς οἱασδήτινος κατασχούσης πόλιν τινὰ δυσμορφότερον πάντων καὶ ἀηδέστερον ξύλοις ἀκάρποις ὑπὲρ τῆς πόλεως τῆς θεηλατουμένης ἐκείνης κατέφλεγον καὶ τὴν τέφραν ἁπανταχοῦ ὡς καθάρσιον ἐξελίκμων καὶ ἀπερράντιζον.

φαρμακοῖσιν καθάρμασιν.

ὦνόητοι: καὶ νῦν, ὦ ἀνόητοι, μεταμείψαντες τοὺς ὑμῶν τρόπους πάλιν χρῆσθε δημαγωγοῖς καὶ ἄρχουσι τοῖς χρηστοῖς, καὶ κατορθώσασιν ὑμῖν εὔλογον καὶ εὐάφορμον καὶ τὸ πρᾶγμα καλὴν ἔχον τὴν ἀπολογίαν φανεῖται, καὶ σφαλεῖσι δὲ καὶ ἀποτυχοῦσι τοῦ σκοποῦ ἐν τῷ χειροτονήσασθαι καὶ προστήσασθαι ἡμῶν εὐγενεῖς δημαγωγούς, ἐάν τι πάσχητε βλαβερὸν τοῖς τοιούτοις, ἐξ ἀξίου δοκήσετε πάσχειν, ἀλλʼ οὐκ ἀναξίου τοῦ ξύλου. τοῦτο δὲ παροιμία ἐστὶ προσφυὴς λέγεσθαι τοῖς ἀπάγχειν ἑαυτοὺς βουλομένοις· «ἀπὸ ξύλου καλλίστου κἂν ἀπαγξαίμην». πῶς δὲ τοὺς βουλευτὰς ὁ κωμικὸς οὕτω τραχείαις ταῖς ὕβρεσι βάλλων καὶ πῇ μέν, ὡς νῦν, ἀνοήτους καλῶν, πῇ δὲ βαρύτερα ἕτερα, οὐ τὴν προσήκουσαν δέδωκεν;

παροιμία· «ἀπὸ ξύλου καλλίστου κἂν ἀπαγξαίμην».

εὔλογον καὶ καλὴν ἀφορμὴν ἔχον φανεῖται.

σφαλῆτʼ ἀποτυχῆτε τοῦ σκοποῦ.

βινεῖν: συνουσιάζειν. βινεῖν δὲ εἴρηται ἀπὸ τοῦ ἐν τῷ βίῳ νεῖν καὶ νήχεσθαι· ἄνετον γὰρ βίον πρὸ τοῦ γάμου ζῶντες οἱ ἄνθρωποι, ἀφʼ οὗ συνδεθῶσι τοῖς γάμοις, ταῖς συμφοραῖς νήχονται καὶ βίου τοῖς κύμασιν.

βινεῖν ἀπὸ τοῦ ἐν τῷ βίῳ νεῖν καὶ νήχεσθαι.

τὸ δὲ μὴ πατάξαι σε: ἐλλείψεως τὸ σχῆμα, οἷον· τὸ δὲ μὴ πατάξαι σε ἐκεῖνον ἐλέγξαντά σε ἄντικρυς δοῦλον οὐ χρηστοῦ δεσπότου ἐστί; καὶ ὁ Ξανθίας τὸν δουλικὸν τρόπον μιμούμενος φάσκει· εἰ ἐπάταξέ με, οἴμωζεν ἂν οἴμωξεν ἄν ἀντὶ τοῦ «ᾤμωξεν»—ἰωνικὸν δὲ τοῦτο, οὐκ ἀττικόν—. —οὐκ ἀττικὸν τὸ «οἴμωζεν», ἰωνικὸν δέ—. πῶς δὲ ἂν οἴμωξε οἴμωζε καὶ ᾤμωξε ᾤμωζε καὶ ἐδυσφόρει; πεφευγότος ἐμοῦ.

θαυμάζω, ὅτι οὐ χρηστοῦ δεσπότου ἐστίν.

ὢν δοῦλος.

εἶναι δεσπότης θαυμάζω.

οἴμωζε μέντἄν εἰ ἐπάταξε πεφευγότος ἐμοῦ.

πεποίηκας ὅτι δοῦλος.

ἱκετεύω καὶ ἀποδέχομαί σε, ἐπείπερ καὶ σὺ τοῦτο ποιεῖς.

χαίρεις, ἱκετεύω, φησὶν ὁ Ξανθίας τῷ Αἰακοῦ δούλῳ. κἀκεῖνος· μὴ χαίρειν ἁπλῶς με νόμιζε τότε, ἀλλʼ ἐποπτεύειν δοκῶ, ἤτοι ὑπερχαίρειν, ὡς οἱ γεγονότες ἐπόπται τῶν μυστηρίων. Σύμμαχος δὲ περὶ μυστῶν καὶ ἐποπτευόντων φησίν, ὅτι πρῶτον οἱ μεμυημένοι ἐδιδάσκοντο τὰ μυστήρια καὶ ἔπειτα ἐγένοντο ἐπόπται. ἐποπτεύειν δοκῶ θεωρίας βλέπειν.

τί δὲ χαίρεις.

τονθορύζων ψιθυρίζων.

ἀπῇς θύραζε καὶ ἀπέρχεσαι ἔξω τῆς θύρας.

τί δὲ χαίρεις.

πράττων πταίων.

οἶδʼ ἐγώ ὁπόσα εὐφραίνομαι.

ὁμόγνιε Ζεῦ: πολλαὶ κλήσεις τῷ Διὶ προσαρμόττουσι· καλεῖται γὰρ φίλιος, ξένιος, ἑταιρεῖος, ὁμόγνιος, καὶ ἑτέρας κλήσεις μυρίας προσφυεῖς τοῖς χρωμένοις. ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ Ξανθίας καὶ ὁ δοῦλος τοῦ Πλούτωνος ὡς δοῦλοι συγγενεῖς λέγονται, Δία ὁμόγνιον καὶ συγγενικὸν ἀνακαλεῖται χαίρων καί φησιν· ὦ Ζεῦ, συναγαγὼν νῦν ἡμᾶς, τοὺς ὁμογενεῖς λέγω καὶ ὁμοδούλους. εἶτα πάλιν ἐρωτᾷ τὸν Πλούτωνος δοῦλον· καὶ παρακούων καὶ κρυφῇ ἀκροώμενός σου τῶν δεσποτῶν· ἀπὸ κοινοῦ τὸ «χαίρεις;» κἀκεῖνος· καὶ μάλα πλεῖν καὶ πλέον χαίρω· εἰ δὲ μὴ χαίρω τοῦτο ποιῶν, μαίνομαι καὶ ἐξεστηκώς εἰμι φρενῶν.

ὁμόγνιε συγγενικέ.

καὶ ... δεσποτῶν καὶ κρυφῇ ἀκροώμενος τῶν δεσποτῶν.

ἅττʼ ἂν εὖτʼ ἄν.

λαλῶσι χαίρεις.

μάλα ... μαίνομαι πλέον χαίρω· εἰ δὲ μὴ χαίρω, μαίνομαι καὶ ἐξεστηκώς εἰμι φρενός.

τί δὲ τοῖς θύρασι καὶ τοῖς ἐκτὸς καὶ ξένοις ταῦτα καταλαλῶν; ἢ ἀντὶ τοῦ «λαλῶν» ἁπλῶς ἢ κατὰ τῶν δεσποτῶν ταῦτα λαλῶν. κἀκεῖνος· ἔγωγε, φησί, ὅταν δρῶ τοῦτο—ὁ «ἀλλά» περισσός—καὶ ἐκμιαίνομαι ἤτοι ἡδύνομαι, ὥσπερ οἱ ἐν συνουσίαις ἀποκρίνοντες τὸν θορόν. ἀλλά σοι μηδὲ τὸ «θύρασιν» εἰπεῖν παραδράμωμεν. θύρασιν εἴπομεν, ὅτι ἡ λέξις τοῖς ἐκτὸς καὶ ξένοις φησίν. ἰστέον δέ, ὅτι ἀπὸ εὐθείας τῆς «ὁ θύρας» ἔκλινεν, ὡς Αἴας, Αἴαντος, Αἴασιν.

θύραζε θύρασι.

καταλαλῶν λέγων.

κἀκμιαίνομαι ἤτοι ἡδύνομαι.

ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον: ὁ Ξανθίας τοῦτό φησι θαυμάσας, ὅτι τοῦ αὐτοῦ τούτῳ τρόπου καὶ ὁ τοῦ Πλούτωνος δοῦλός ἐστι· καὶ περιβάλλουσιν ἀλλήλους καὶ κατασπάζονται. εἶτα ἀπὸ τῶν ἔνδοθεν ἔνδοθεν ἐκτὸς ἐξερχομένου θορύβου τε καὶ βοῆς αἰσθόμενος ὁ Ξανθίας τὸν Πλούτωνος δοῦλον τὸν δοῦλον τὸν Πλούτωνος ἐρωτᾷ· πρὸς τοῦ Διός, ὃς ἡμῖν ἐστιν ἡμᾶς τοὺς ὁμομαστιγίας καὶ ἤτοι ὁμοδούλους ἡμᾶς ὄντας εἰς ταὐτὸ συνήγαγε τήμερον, σήμερον, τίς ἐστιν ὁ θόρυβος καὶ ἡ παροῦσα βοή; καὶ ὅς· Αἰσχύλου καὶ Εὐριπίδου, φησί· νόμος γάρ τίς ἐστιν ἐν τῷ Ἅιδῃ τὸν ἄριστον τῶν ὁμοτέχνων τῶν καλλίστων τεχνῶν προεδρίαν ἔχειν τῶν ἄλλων, ἔγγιστα τοῦ Πλούτωνος καθεζόμενον.

κύσαι φιλῆσαι.

ἐκ τοῦ; πράγματος.

σίτησιν αὐτὸν ἐν πρυτανείῳ λαμβάνειν: οἱ ἄριστοι τῶν δημαγωγῶν καὶ τῶν στρατηγῶν, ὡς καὶ σοφοί τινες, ὡς οἱ λυρικοί, Ἀθήναζε σίτησιν εἶχον ἐν τῷ πρυτανείῳ· ἀπὸ γοῦν τῶν ἐν Ἀθήναις ἐθίμων μεταφέρει ταῦτα εἰς τὰ ἐν Ἅιδου.

πρυτανείῳ δημοσίῳ.

θρόνον τε τοῦ Πλούτωνος ἑξῆς: ἤτοι μετὰ τὸν Πλούτωνα δευτερευούσῃ τάξει. μανθάνω, φησὶν ὁ Ξανθίας, ἤτοι νοῶ.

ἑξῆς ἐγγύς.

μανθάνω νοῶ.

τότε δὲ παραχωρεῖν ἔδει: τότε δέ, ὅταν σοφώτερος ἔλθοι, παραχωρεῖν ἔδει, ἀντὶ τοῦ «δεῖ παραχωρεῖν», ἐκείνῳ τοῦ θρόνου καὶ ὑπείκειν.

ἔδει δεῖ.

ἐπεδείκνυτο: ἐκόμπαζεν, ὕψου ἑαυτὸν καὶ ἐθεάτριζε τοῖς λωποδύταις, τοῖς ἀποδύουσι τὰ ἱμάτια ἔκ τε ζώντων καὶ ἐκ νεκρῶν.

ἐπεδείκνυτο ἐπιδεικτικῶς ἔλεγε.

βαλαντιοτόμοι εἰσὶν οἱ λάθρᾳ τε καὶ κρυφίως τέμνοντές τε καὶ ἀφαιρούμενοι ἔκ τινων τὰ νομισματοδόχα φασκώλια.

τοῖς βαλλαντιοτόμοις τοῖς κλέπτουσι τὰ βαλάντια.

τῶν ἀντιλογιῶν: τῶν σοφιστικῶν ἀντιθέσεων· μᾶλλον δὲ τῶν ἐπιφερομένων αὐτῷ ἀτέχνων καὶ ἀσκόπων καὶ ἀνηθικεύτων ἀντιλογιῶν, ἐν αἷς ἀντιλέγοντας δείκνυσι δούλους δεσπόταις, ἄρχουσιν ἀρχομένους, στρατευομένους τοῖς στρατηγοῖς, τοῖς τριηραρχοῦσι τοὺς ἐπιβάτας, καὶ ἁπλῶς οὗ ποιεῖ μιξανάρρουν πραγμάτων καὶ σύγχυσιν.

ἀντιλογιῶν ἀντιρρήσεων.

λυγισμῶν καὶ στροφῶν: καμπῶν καὶ εὐστρόφων εὑρεσιλογιῶν.

ὑπερεμάνησαν: πόθον ἐμμανῆ καὶ ἐρωτικὸν ἔσχον αὐτοῦ καὶ τῆς στοργῆς τῆς τούτου ἐξαρτώμενοι ἐφαίνοντο.

ὑπερεμάνησαν ὑπερεχάρησαν.

σημαίνει δύο, τὸ «περιποιοῦμαι» καὶ «βοηθῶ.»

κοὐκ ἐβάλλετο;: ἐν λίθοις δηλονότι ὁ Εὐριπίδης.

κοὐκ ἐβάλλετο; ἐν λίθοις ὁ Εὐριπίδης.

ὁπότερος ὁποῖος.

νὴ Δίʼ οὐράνιόν γʼ ὅσον: ἐρωτήσαντος Ξανθίου ὁ τῶν πανούργων δῆμος ἐβόα, φησὶν ὁ τοῦ Πλούτωνος οἰκέτης, «οὐράνιόν γʼ ὅσον», ἤτοι· ναί, ὁ τῶν πανούργων δῆμος ἐβόα ἢ «οὐράνιον» ἤτοι μέγα, ἢ «ὅσον»· ὁ δὲ τοῦ γελοίου ἕνεκα τὰ δύο μίξας εἰρήκει. ἡμάρτηται δὲ τῷ κωμικῷ ἀπροσεκτήσαντι ἀνωτέρω μικρὸν οὗ εἶπεν· «ὅπερ ἔστʼ ἐν Ἅιδου πλῆθος»· καὶ μετὰ τὸ «νὴ Δίʼ οὐράνιόν γʼ ὅσον» μετὰ στίχον ἕνα τὸ αὐτὸ ἁμάρτημα πάλιν ἁμαρτάνει λέγων «ὀλίγον ἐστὶ τὸ χρηστόν, ὥσπερ ἐνθάδε», ἀπροσεκτήσας, ὅτι δῆθεν ὁ χορὸς ἐν τῷ Ἅιδῃ ὢν ταῦτα λέγει. ὤφειλεν οὖν εἰπεῖν ἐκεῖ μὲν «ὅπερ ἐστὶν ἐνθάδε πλῆθος», οὐ μὴν «ἐν Ἅιδου»· οἷς δὲ μέλλει εἰπεῖν «ὥσπερ ἐνθάδε», ὤφειλεν εἰπεῖν «ὥσπερ ἐν τῷ βίῳ» ἢ «ὥσπερ ἐν Ἀθήναις».

νὴ ναί.

ἐνθάδε ἐκεῖ.

ὅμοιον.

μὰ Δίʼ οὐκ ἐκεῖνος: οὔ μὰ Δία, φησίν, οὐ Σοφοκλῆς ἀντελάβετο καὶ ἤρισε καὶ ἀντέτεινε περὶ τοῦ θρόνου, ἀλλʼ ἔκυσε μὲν τὸν Αἰσχύλον, ἠσπάσατο χείλεσιν, ἢ καὶ προσεκύνησεν, ὅτε κατῆλθεν ὁ Σοφοκλῆς δηλονότι τεθνηκώς.

κἀνέβαλε τὴν δεξιὰν: ἤτοι καὶ αὐτὸς ὁ Σοφοκλῆς ἀνέτεινεν εἰς ὕψος τὴν δεξιὰν καὶ ἐχειροτόνησε καὶ ὥσπερ ἐπεψηφίσατο καὶ ἐπεκύρωσεν ἄξιον εἶναι τῆς προεδρίας Αἰσχύλον. τοῦτο γὰρ ἦν ἡ παλαιὰ χειροτονία, τὸ ἐπὶ τοῖς προβεβλημένοις εἰς ἀρχὴν οἱανδήτινα ἀρεσκόμενον τὸν δῆμον εἰς ὕψος ἀνατείνειν τὰς δεξιάς, μὴ ἀρεσκόμενον δὲ τῷ κατεστῶτι σχήματι καὶ κατὰ χώραν ἔχειν τὰς χεῖρας.

κἀκεῖνος μὲν ὑπεχώρησεν: καὶ ὁ Σοφοκλῆς μὲν ὑπεχώρησε καὶ μακρὰν ἀπέδραμε τοῦ ἐρίζειν Αἰσχύλῳ περὶ τοῦ θρόνου αἰδεσθεὶς τὸ ἀξιογέραστον τοῦ ἀνδρός.

ὑπεχώρησεν παρεχώρησεν.

νυνὶ δέ, ὡς ἔφη Κλειδημίδης: υἱὸς ἢ κατά τινας ὑποκριτὴς Σοφοκλέους ὁ Κλειδημίδης.

ἐάσειν οὕτως, ὡς εὗρεν, Αἰσχύλον καθέζεσθαι.

ἔφεδρος συγκάθεδρος.

ἕξειν κατὰ χώραν ἡσυχάσειν.

τί χρῆμʼ ἄρʼ ἔσται;: τί χρῆμα καὶ πρᾶγμα μέλλει γενέσθαι, διερωτᾷ ὁ Ξανθίας· ὁ δὲ τοῦ Πλούτωνος οἰκέτης φησί· νὴ τὸν Δία, μετὰ βραχεῖαν πάνυ χρόνου ῥοπὴν κἀνταῦθα ἤτοι καὶ ἐν τῷ Ἅιδῃ τὰ δεινὰ κινηθήσεται ἤτοι δεινὰ καὶ χαλεπὰ πράγματα γενήσεται. καὶ γὰρ ἡ μουσικὴ καὶ λογικὴ καὶ ποιητικὴ τέχνη ταλάντῳ καὶ ζυγῷ σταθμήσεται ἤτοι ζυγοσταθμήσεται ζυγοσταθμηθήσεται τὰ ἔπη τῶν ποιητῶν, ὡς ἐν τῷ βίῳ ταῖς ἀγοραῖς τὰ κρέα σταθμᾶται καὶ ὁ τυρός.

νὴ ... ὕστερον μετὰ βραχεῖαν χρόνου παραδρομήν.

κἀνταῦθα ἐν τῷ Ἅιδῃ.

ταλάντῳ ζυγῷ, καμπανῷ.

τί δέ; μειαγωγήσουσι: τῶν παλαιῶν· «εἰώθασιν οἱ Ἀθηναῖοι προσφέρειν εἰς τοὺς φράτορας γραφόμενοι πρόβατον· καὶ οἱ ἱστάμενοι ἔλεγον “μεῖον μεῖον”· καὶ τὸν εἰσάγοντα μειαγωγὸν ἐκάλουν». ἅπερ γράφουσιν οἱ πάλαι μακρηγόροι, ἐκεῖθεν αὐτὸς ἐξερευνῶν μοι μάθε· εἰ δʼ αὖ ἀκόμψως καὶ σαφῶς καὶ συντόμως καὶ πρὸς φύσιν μαθεῖν δὲ πραγμάτων θέλεις, ἄκουσον ἡμῶν καὶ φρενῶν δέλτοις τύπου. τὸ μειαγωγεῖν τὸ ζυγῷ σταθμᾶν νόει, ὡς τὰ κρέα τυρούς τε τοῖς πρατηρίοις, συχνῶς ἐν οἷς βοῶσιν ἐξωνηκότες· «μεῖον πρὸς ὁλκὴν καὶ ῥοπὴν ζυγουλκίας, ὅ μοι πιπράσκεις, καὶ βραχὺ πρόσθες μέρος». λέγει. Τζέτζης μὲν οὕτω τουτοΐ σοι νῦν γράφει. ἄκουσον δέ, εἴπερ ἐθέλεις μαθεῖν καὶ τὰ τῶν παλαιῶν, ὄντως ἀπατούρια, πλὴν οὐ κατʼ αὐτοὺς πεφυρμένα, τὰ Τζέτζη δὲ κοσμήματα, ὃς Ἀπατούριά φησιν ἑορτὴν Ἀθήναζε εἶναι ἐκ τοῦ Μέλανθον τὸν ἐκ Κόδρου Ἀθηνῶν τὴν βασιλείαν λαβόντα ἐπὶ τῷ μονομαχῆσαι Ξανθίᾳ τῷ Βοιωτῷ ἀπατῇ αὐτὸν ἀνελεῖν εἰπόντα· «ἑνὶ μόνῳ συνεθέμην μονομαχῆσαι· τίς δʼ οὗτος ὁ σὺν σοὶ ἐμοὶ βουλόμενος μάχεσθαι;» πρὸς γὰρ τὸν λόγον στραφέντα τὸν ἄνθρωπον οὗτος ἀπέκτεινεν. ἔγνως, πῶς πρὸς τὸ «μεῖον μεῖον» τὰ Ἀπατούριά εἰσιν ἀπατούρια; τὸ πλῆθος δὲ τούτων τὸ πεφυρμένον βραχυλογήματι περισχεῖν οὐκ ἐξόν, ἄλλην ἐπʼ ἄλλῃ συμφορὰν δεδεγμένον, τέως, ὃ τάχα λέγειν δοκοῦσι, τοιοῦτόν ἐστιν. οἱ Ἀθηναῖοι τοὺς παῖδας αὐτῶν πολιτογραφοῦντες εἰς τοὺς φράτορας ἦγον μετά τινα χρόνον τῆς τῶν παίδων γεννήσεως· καὶ καθʼ ἡμᾶς λαμπρὰν καὶ γαμικὴν ἐποίουν δοχήν, κατὰ δὲ τούτους ἱερεῖον πρὸς σταθμὸν ἐδίδουν τοῖς φράτορσιν· ἐκεῖνοι δὲ «μεῖον μεῖον» ἔλεγον θέλοντες μείζους μερίδας λαμβάνειν. καὶ τὰ τούτων τζετζικωτέρως εἶπον ὑμῖν ἐάσας ἀβυδηνά τινα μυρία ἐπιφορήματα.

μειαγωγήσουσι ζυγοστατήσουσι, σταθμήσουσι.

κανόνας: τεκτονικὰ ἐργαλεῖα καὶ πήχεις μετρικῶν λόγων.

ἐξοίσουσι κομίσουσι.

καὶ πλαίσια σύμπτυκτα: πλινθουργικὰ ἐργαλεῖα ἐκ σανίδων συνεπτυγμένα καὶ συνεσφιγμένα καὶ συντεθέντα εἰς ἐπίμηκες σχῆμα τετράγωνον, ὃ καὶ πλινθίον καλεῖται.

πλαίσια τυπάρια πλίνθων.

καὶ διαμέτρους καὶ σφῆνας: ἐξορκίζω ὑμᾶς πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς· τοὺς τὰς διαμέτρους μηδεὶς διαβήτας νοήσειεν, ἀλλὰ σπαρτία δῆθεν γεωμετρικά, οἷς μετροῦμεν καὶ τὰ διάμετρα, εἰ καὶ τὸ σκέλος ποτέ φαμεν τοῦ διαβήτου ἀνεῳγὸς εἰς διάμετρον. νῦν δὲ διαμέτρους λέγει γεωμετρικῇ τῇ τροπῇ τὴν πᾶσαν τῶν δραμάτων διάνοιαν, σφῆνας δὲ τὰ τῶν συλλαβῶν καὶ τὰ τῶν μετρικῶν ποδῶν ὑπερείσματα καὶ πᾶσαν λόγου τὴν κατάλεπτον ἁρμογήν.

διαμέτρους σπαρτία γεωμετρικά.

κατʼ ἔπος βασανιεῖν: κατὰ λεπτὸν ἐξετάσαι, πολυπραγμονῆσαι.

ἦ που ὄντως.

ἔβλεψε γοῦν ταυρηδὸν: χαρακτηρίζει τὸ στρυφνὸν καὶ αὐστηρὸν τοῦ Αἰσχύλου, καὶ ζωγραφεῖ δὲ τοῦτον, οἷος ἦν ὀργιζόμενος.

τοῦτʼ ἦν δύσκολον: ἀντὶ τοῦ «τοῦτο ἔστι δύσκολον».

οὔτε γὰρ Ἀθηναίοις συνέβαινʼ Αἰσχύλος: ἤτοι οὐχ ὑπέπιπτε καὶ φίλως εἶχε τοῖς Ἀθηναίοις. εἰ δὲ σοφόν τι μαθεῖν ἐθέλεις, πρόσσχες τοῖς παλαιοῖς.

συνέβαινʼ καὶ ἐφιλιοῦτο.

πολλοὺς ἴσως ἐνόμιζε τοὺς τοιχωρύχους: ὁ Αἰσχύλος, φησὶν ὁ Ξανθίας· καὶ διὰ τοῦτο δηλονότι οὐ συνέβαινε καὶ ἐφιλιοῦτο αὐτοῖς. καὶ πρὸς αὐτὸν ὁ οἰκέτης τοῦ Πλούτωνος λέγει· ναί, πολλοὺς ἐνόμιζε τοιχωρύχους. τοὺς τοιούτους ἐνόμιζεν.

πολλούς ναί.

λῆρόν τε τἄλλʼ ἡγεῖτο: πάντα δὲ τὰ ἄλλα φλυαρίαν ἐνόμιζε καὶ ἐν παρέργῳ καὶ δεύτερα ἐνόμιζε καὶ ἐτίθετο τοῦ γινώσκειν φύσεις ποιητῶν, ἤτοι τοῦ γράφειν ὀρθῶς καὶ συντιθέναι τὰ δράματα ὡς οἱ γενναῖοι καὶ ἄριστοι ποιηταί. εἰ δὲ μαθεῖν ἐθέλεις κομψοπρεπές τι καὶ ἥδυσμα λόγου, Τζέτζην παρεικὼς μὴ γράφοντα προσφόρως ἀρχῆς ἀπʼ ἄκρης μέχρι τέρματος βίβλου τὰ τῶν παλαιῶν ἠκριβωμένως σκόπει.

λῆρον φλυαρίαν.

τἆλλʼ πάντα τὰ ἄλλα.

ἡγεῖτο ἐν παρέργῳ ἐτίθετο.

πέρι περι.

εἶτα τῷ σῷ δεσπότῃ: ἤτοι τῷ Διονύσῳ ἐπέτρεψαν καὶ ἀνέθεντο δηλονότι τὴν κρίσιν Εὐριπίδου τε καὶ Αἰσχύλου, ὅτι τῆς τέχνης ἔμπειρος ἦν καὶ ἔστιν. ἔμπειρον δὲ τὸν Διόνυσον τῆς ποιητικῆς εἶναί φησιν, ὅτι καθʼ ἕκαστον ἔτος ἐν τοῖς Διονυσίοις, ἃ ἐτελεῖτο ἔαρος ἀρχομένου, παυομένου δὲ τοῦ χειμῶνος, οἱ τραγικοί τε καὶ κωμικοὶ ποιηταὶ ἠγωνίζοντο.

ἐπέτρεψαν ἀνέθεντο τὴν κρίσιν.

ἄλλʼ εἰσίωμεν: ὅτι, ὅταν οἱ δεσπόται ἐσπουδάκωσιν ἤτοι φροντίδα σπουδαίων καὶ ἀναγκαίων ἔχωσιν ἔργων, κλαύματα ἡμῖν γίνεται, ἤτοι μαστιζόμενοι οἱ οἰκέται δακρύομεν.

ἐσπουδάκωσι φροντίδα σπουδαίων ἔχωσι.

κλαύμαθʼ ἡμῖν ἤτοι δακρύομεν.

ἦ που ὄντως.

ἐριβρεμέτας ὁ Αἰσχύλος, διὰ τὸ βροντῶδες τῶν ῥημάτων.

ὀξύλαλόν τό.

ἀντιτέχνου τοῦ Εὐριπίδου.

ὑψιλόφων τε λόγων μεγάλων τῶν τοῦ Αἰσχύλου.

κορυθαίολα ποικίλα.

σκινδαλμὸς κυρίως τὸ περὶ τὸν φλοιὸν τοῦ καλάμου ξέσμα· παραξόνια δέ, οἷον κινδυνώδη καὶ παράβουλα, περὶ τὸν τροχὸν ἑλκόμενα.

παραξόνια παραξέσματα.

σμιλεύματά ἀποτρίμματα ξύλων.

φρενοτέκτονος τοῦ Αἰσχύλου.

ἱπποβάμονα κενόδοξα.

φρίξας: ὁ Αἰσχύλος ὀργισθείς, ὥσπερ σῦς.

φρίξας συνάξας.

γομφοπαγῆ ἰσχυρά.

ἀποσπῶν τὰ ῥήματα, ὥσπερ πίνακας ἀπὸ πλοίων· πινακίδες δὲ αἱ μεγάλαι σανίδες τῶν πλοίων.

λίσπη: λίαν ἐκτετριμμένη καὶ ὀλισθηρὰ γλῶσσα, διὰ τὸ ἐν τοῖς λόγοις εὐαπόφυγον. ἄλλως. λίσπους καλοῦσι τοὺς ὑφʼ ἡμῶν καλουμένους στρυφνοὺς ἀστραγάλους· οἱ τοιοῦτοι δὲ δυστροπικοί εἰσιν ἐν τῷ παίζειν.

στοματουργός γλῶσσα.

λίσπη εὔστροφος, λεπτή.

δαιομένη μερίζουσα.

τὴν τοῦ Αἰσχύλου λεπτολογίαν καταλεπτολογήσει ὁ Εὐριπίδης.

οὐκ ἂν μεθείμην παρεπιγραφή.

αἰσθάνει ἀκούεις.

ἀποσεμνυνεῖται: ὅπερ ἐποίει σιωπῶν· σεμνότητος γὰρ ἕνεκα ἐπὶ πολὺ ἐσιώπα Αἰσχύλος ἐν τοῖς θεάτροις εἰσιών.

ἀποσεμνυνεῖται ἐπαίρεται.

ἐτερατεύετο ἠλαζονεύετο.

λίαν λέγε κατὰ τοῦ Αἰσχύλου.

διέσκεμμαι διανενόηκα.

διασύρει τὸν Αἰσχύλον, διότι ἄγρια πρόσωπα εἰσῆγεν ἐν τοῖς δράμασιν.

ἀπύλωτον: ἀθύρωτον· ἢ ἠνεῳγμένον καὶ πύλην μὴ ἔχον. μὴ χαλιναγωγούμενον, μὴ κρατούμενον.

ἀπεριλάλητον: οὐκ εἰδότα λαλεῖν. κομποφακελορρήμονα δέ, βαρυρρήμονα· φάκελοι γὰρ τὰ βαρέα φορτία τῶν ξύλων.

ἀπεριλάλητον μὴ δυνάμενον λαλῆσαι.

κομποφακελορρήμονα βαρυρρήμονα.

αἱ τέσσαρες λέξεις, τὸ «αὐθαδόστομον», τὸ «ἀχάλινον, ἀκρατές, ἀπύλωτον στόμα» τὸ «ξενοτέρας λέξεις φθεγγόμενον» δηλοῖ, ὡς καὶ τὸ «κομποφακελορρήμονα» τοῦτο δείκνυσι.

ἄληθες κατʼ εἰρωνείαν.

παῖ ... θεοῦ τῆς Δήμητρος, ἤτοι τῆς λαχανοπώλιδος.

σὺ δὴ λέγεις.

διὰ τὴν Ἑκάβην, διότι ἐποίησεν αὐτὴν βασίλισσαν οὖσαν πένησσαν.

ἔθος τοῖς ῥήτορσι πλάττειν ὀνόματα, ὡς καὶ ὁ θεολόγος· «Εἰδωλιανέ, καυσίταυρε», καὶ ὁ Δημοσθένης· «γραμματοκύφων».

θερμήνῃς ἀνάψῃς.

ἄρνα μέλανα: ὡς τοιαύτης γινομένης θυσίας τῷ Τυφῶνι ἐν τῷ λῆξαι τὰς καταιγίδας. ἢ ὅτι τοῖς ἀνέμοις τοῖς σκότος ποιοῦσιν ἔθυον ἄρνα μέλαιναν, τοῖς δὲ μὴ τοιούτοις λευκήν.

τυφὼς: διὰ τὰ ἐν τῷ τοῦ Προμηθέως δράματι γραφέντα περὶ τὸν Τυφῶνα· τυφὼς δὲ καλοῦσι τὰς καταιγίδας τῶν ἀνέμων.

ὁ Αἰόλος ἦν ἀπὸ τῆς Κρήτης, ὃς εἶχε παῖδας δύο, τὴν Δανάην καὶ τὸν Μεγαρέα, οἵτινες ἐποίησαν παῖδας καὶ συνέζευξαν αὐτοὺς ἀλλήλοις.

Δανάης καὶ Μεγαρέως τῶν ἀδελφῶν· ἐδοκεῖ γὰρ τοῖς παλαιοῖς πάνυ ἐναγὲς τὸ ἀδελφοῖς μίγνυσθαι.

γάμους δʼ ἀνοσίους Δανάης καὶ Μεγαρέως τῶν ἀδελφῶν.

πόνηρʼ πολύπονε.

κεφαλαίῳ μεγάλῳ, ἁδρῷ.

τὸν Τήλεφον ἐγκέφαλον παρʼ ὑπόνοιαν.

ἰδιαίτατα δὲ τὸν Τήλεφον κωμῳδεῖ.

ἀρτοπώλιδας γυναῖκας.

ὡς κάθυγρος ὢν τὰ πολλὰ ἡ δάφνη καὶ ὁ πρῖνος φωνοῦσι τῶν ἄλλων δένδρων τῷ καίεσθαι.

σὺ δʼ ὦ Αἰσχύλε.

ὥσπερ ... βοᾷς ὅτι ὁ πρῖνος καιόμενος ψόφον ποιεῖ.

τὰ νεῦρα τοὺς εἱρμούς.

δράματά εἰσι ταῦτα.

κἄτι μάλα τὸν Τήλεφον: ὡς εἰ ἔλεγε· καὶ ὃν κωμῳδεῖς Τήλεφον, εἰς μέσον φέρε. φέρω

τί διὰ τί.

ἕξει δύναται.

μουσικώτατα ἐντέχνως.

ὑμεῖς δὲ πρὸς τὸν χορόν.

λεπτολόγους

περὶ Αἰσχύλου. καθορᾶτε

τῶν διὰ τῶν γνωμῶν τυπτομένων.

τοῖς μετὰ σκέψεως εὑρισκομένοις.

στρεβλοῖσι ἀσαφέσι.

ἐποψόμεναι περὶ Εὐριπίδου.

τὰ μὲν ῥήματα πρὸς τὸν Αἰσχύλον, τὰ δὲ παραπρίσματα πρὸς τὸν Εὐριπίδην λεπτολογοῦντα.

ὁ Αἰσχύλος Ἐλευσίνιος· ἐτιμᾶτο δὲ ἐκεῖ ἡ Δήμητρα.

σχῆμα γοργότητος.

εἶναί με ποίησον.

λιβανωτὸν θῦσον.

καλῶς εἰρωνικῶς.

ἰδιώταις ἰδίοις.

καὶ Σωκράτης ἐν Νεφέλαις· μὰ τὴν Ἀναπνοήν, μὰ τὸ Χάος, μὰ τὸν Ἀέρα. χαρακτηρίζει δὲ Εὐριπίδην εὐεπίφορον ὄντα ἐπὶ τὸ αἰθέρα ὀνομάζειν. στρόφιγξ δὲ ἀπὸ τοῦ στρέφειν αὐτὸν καὶ πανουργεύεσθαι.

βόσκημα πλὴν ἰχθύων· οἱ γὰρ ἰχθύες οὐ χρῄζουσι τοῦ ἀέρος.

σκόπει τὸν Εὐριπίδην ὡς θεοποιοῦντα τὴν σύνεσιν.

ὀρθῶς μʼ ἐλέγχειν δότε, ποιήσατε.

σοφοῖν ἀνδροῖν τὰ δυϊκὰ καλλύνουσι τὴν γραφήν.

ἐμμέλειαν ἁρμονίαν.

ἐπί τε ἐλθεῖν.

δαΐαν: ἀγωνιστικήν, πολεμικήν· ἢ ἔμπειρον, ἀπὸ τοῦ «δαῆναι».

δαΐαν ἀγωνιστικήν, ὁρμητικήν.

ἄτολμον ἀσθενές, ἀδύνατον.

ἐξεσμένον· ῥίνη γὰρ ἐργαλεῖον τεκτονικόν.

κατερρινημένον ἐξεσμένον.

τὸν δʼ τὸν Αἰσχύλον.

αὐτοπρέμνοις δυσκόλοις, προρρίζοις, μεγάλοις.

συσκεδᾶν κινεῖν.

ἁλινδήθρας ἐπῶν συστροφάς, τύπους, χαρακτῆρας ἄλλων ποιητῶν.

ἰαμβικὰ τετράμετρα καταληκτικά.

ὅπως ὁρᾶτε.

ἐρεῖτον εἴπητε.

εἰκόνας αἰνίγματα.

«παρὰ Φρυνίχῳ: ἀπατεὼν γάρ, ὡς ἀφελέστερος ὁ Φρύνιχος. νῦν δὲ Φρύνιχον λέγει λέγουσι τὸν τραγῳδίας ποιητήν· τοῦτον δὲ ἐπαινοῦσιν εἰς τὴν μελοποιίαν. νῦν νυνὶ δὲ ὡς ἀφελοῦς αὐτοῦ μνημονεύει ὁ Ἀριστοφάνης· Ἀριστοφάνης· ἦν δὲ πρὸ Αἰσχύλου».

Φρυνίχῳ ἀφελεῖ.

οὐ δῆθʼ ἔλεγον.

ἤρειδεν ἐφʼ ἑτέρῳ ἕτερον προσετίθει.

μελῶν τραγῳδιῶν.

οἱ δʼ οἱ ἄλλοι.

διασύρει τοὺς ἀθηναίους ῥήτορας.

ἠλίθιος ... ἦσθα ὅτι ἔχαιρες ἐν τῇ σιωπῇ.

τὸ «ὁδεῖνα» ἐλάμβανον ἐπὶ τῶν παρόντων οἱ παλαιοὶ ἀντὶ τοῦ «ὅδε» ἐπιδεικτικῶς, οἱ δὲ νεώτεροι ἐπὶ τῶν ἀπόντων ἀντὶ ἀντωνυμίας.

κἀμαυτῷ ὅτι μωρὸς ἤμην.

ὁ δεῖνα Αἰσχύλος.

προσδοκῶν περιμένων.

καθῆτο καθίσῃ.

οὕτως ἔλεγον τὸ παρὰ φύσιν τὰ μέλη ἐκτείνειν· «σκορδινᾶσθαι». τινὲς δὲ περὶ τοὺς ἐγειρομένους ἐξ ὕπνου, ὅταν χασμώδεις ὄντες ἐκτείνοιεν τὰ μέλη, ὅπερ συμβαίνει καὶ περὶ τοὺς ἄλλως πως βασανιζομένους καὶ διαστρεφομένους τὰ μέλη.

σκορδινᾷ ἀποταυρίζῃ.

μεσοίη μεσάζοι.

βόεια μεγάλα.

μουρμουρωπά ὑψηλά, ὑπερήφανα.

ἀγνῶτα μὴ καθαρά.

πρῖε ἀκόνει.

χαρακτηριστικῶς καὶ τοῦτο, ὅτι πολὺς Αἰσχύλος ἐν τῷ ποταμοὺς καὶ ὄρη λέγειν.

Σκαμάνδρους ποταμούς.

ἐπόντας ἱστορημένους.

γρυπαιέτους: ἐπίσημον ἀσπίδος ἀλλόκοτον. εἰώθασι γὰρ ζωγραφεῖν εἰς τὰς ἀσπίδας αἰετοὺς καὶ ἄλλα τινά.

ξυμβαλεῖν νοηθῆναι.

τὸ «ἤδη» λαμβάνεται ἐπὶ τῶν τριῶν χρόνων· παρεληλυθότος, ἐνεστῶτος καὶ ἐπὶ μέλλοντος.

ἤδη ποτʼ παράλληλον.

τὸν ... ἱππαλεκτρυόνα διασύρει τινὰ ξανθόν.

ὄρνις πετεινόν.

τίς ποῖος.

ὦμαθέστατʼ ἤγουν κέπφος.

τὸν Φιλοξένου τὸν υἱὸν τοῦ.

τὸν Φιλοξένου διασύρει τοῦτον.

γρ. κολεκτρυόνα.

παραπετάσμασι ἐν τοῖς περσικοῖς βήλοις.

οἰδοῦσαν καὶ ἐξωγκωμένην.

ἐπαχθῶν ὀγκηρῶν.

πρώτιστον εὐθύς.

ἐπυλλίοισι μικροῖς λόγοις διυλίζων.

περιπάτοις ὁδοῖς.

Κηφισοφῶν: ὅτι ἐδόκει δοῦλος ὢν συμπονεῖν αὐτῷ ὁ Κηφισοφῶν, καὶ μάλιστα τὰ μέλη· ὃν καὶ συνεῖναι τῇ γυναικὶ αὐτοῦ κωμῳδοῦσιν. ἕτερος δέ ἐστι Κηφισοφῶν, ὁ καὶ τὸ ψήφισμα εἰσενεγκὼν ὑπὲρ τοῦ εἰρχθῆναι τῆς ἐν πρυτανείῳ σιτήσεως.

λέγειν ἄλλο ἢ τὸ σόν. δυσγενὴς γὰρ ἦν.

παρῆκʼ κατέλειψα.

τολμῶντα λέγειν.

τὰ περὶ δημοκρατίας καὶ ἰσότητος· εἰς τὴν τοῦ δήμου ὠφέλειαν.

δημοκρατικὸν γὰρ αὖτʼ ἔδρων: τὰ περὶ δημοκρατίας καὶ ἰσότητος. φησὶν οὖν πρὸς ταῦτα ὁ Διόνυσος· ἔασον· ἐμὸν γάρ ἐστιν ἐμπεριπατῆσαι περὶ τούτου, οὐ σόν, παρόσον ἡσυχίας καὶ εἰρήνης ὁ θεὸς αἴτιος.

ἀποκρίνεται ὁ Διόνυσος πρὸς τὸ «δημοκρατικόν», καί φησιν· οὐκ ἔστι σοι ἄδεια τοῦ λέγειν περὶ τούτου· ἐμὸν γάρ ἐστι τὸ κρατεῖν τοῦ δήμου.

ἔασον οὖν, ὦ τᾶν· ὀρθῶς γάρ σου κατηγορεῖ ἐπὶ τῇ πάντων ἀδολεσχίᾳ ὁ Αἰσχύλος· οὐκ ἂν ἔχοις ἐμπεριπατῆσαι οὐδὲ ἐπαινέσαι σεαυτὸν ἐπὶ τούτῳ.

ὁδὸς εἰς τοὔμπροσθεν τοῦ φροντίζειν τῆς ὠφελείας τοῦ δήμου.

οὐ ... κάλλιστα ἐμὸν γάρ ἐστιν ἐμπεριπατῆσαι περὶ τούτου, οὐ σόν.

τουτουσὶ τούτους· τοὺς Ἀθηναίους.

φημὶ κἀγώ κατʼ εἰρωνείαν.

εἰσβολὰς μαθήσεις.

γωνιασμούς σχηματισμούς.

ἐρᾶν ἐρωτᾶν.

κάχʼ τὰ κακά.

ὑποτοπεῖσθαι ὑπονοεῖν.

περινοεῖν περιεργάζεσθαι.

οἰκεῖα λεπτά.

ἂν γρ. ἄρʼ

ἐξηλεγχόμην κατὰ τὴν τέχνην.

τὴν τέχνην κατά.

ἐκομπολάκουν κενοὺς οὐκ ἐποίουν ψόφους.

ἀποσπάσας τοὺς Ἀθηναίους.

ἐξέπληττον ἐξεδειμάτουν.

γνώσει πρὸς τὸν Διόνυσον.

ἑατέρου ους ἑκατέρους.

Μεγαίνετος ὁ Μανῆς: ὅτι οὐ πάντως βάρβαρος, ἀλλʼ ἀναίσθητος καὶ οὐκ ἀστεῖος. αὐθάδης δὲ οὗτος καὶ τῶν στρατηγιώντων· ὑπῆρχε δὲ καὶ θρασύς.

τούτου μὲν οὖν τοῦ Αἰσχύλου.

Μεγαίνετός θʼ ὁ Μάνης ὁ βάρβαρος, τουτέστιν ὁ Σθλάβος.

σάλπιγγας καὶ λόγχας καὶ ὑπήνας ἔχοντες· τοῦτο δὲ εἰς τὸν Φορμίσιον ἀποτείνει, ὡς μέγαν πώγωνα ἔχοντα.

σαλπιγγολογχυπηνάδαι ἤτοι ἔχοντες γένεια εἰς ὀξὺ λήγοντα, ὥσπερ ἡ σάλπιγξ.

σαρκασμοπιτυοκάμπται ὡς σαρκάζοντας καὶ προσποιουμένους τὰ πολεμικά.

Θηραμένης: ἀστεῖος καὶ πιθανός· Κλειτοφῶν δὲ ὡς ἀργὸς ἐκωμῳδεῖτο· νῦν δὲ ὡς παλίμβολον καὶ πανοῦργον βούλεται τοῦτον ἀποδεικνύναι καὶ παραπλήσιον Θηραμένει.

οὑμοὶ δὲ μαθηταί.

σοφός γʼ ἀνὴρ κατʼ εἰρωνείαν.

ἐκ τῆς παροιμίας «οὐ Χῖος, ἀλλὰ Κεῖος», παρόσον ποικίλος τις ὢν καὶ ἀγχίστροφος καθωμίλει τοὺς καιρούς, πρὸς τὸ κρεῖττον μέρος διδοὺς ἑαυτόν. ἄλλως: οἱ Ἀθηναῖοι ἐχθρωδῶς διακείμενοι πρὸς τοὺς Χίους, εἴ ποτε ἐκρατήθη παρʼ αὐτῶν τις ἀπὸ τῆς Χίου καὶ ἔμελλε τύπτεσθαι, ἀπεβόα· οὐ Χῖος, ἀλλὰ Κεῖος.

οὐ Χῖος παροιμία.

οὐ Χῖος τὶ λέγων.

ἰαμβικὰ δίμετρα καταληκτικά.

εἰσηγησάμην ἐδίδαξα.

λογισμὸν γνῶσιν.

σκέψιν σύνεσιν.

νοεῖν διαγινώσκειν.

διειδέναι ἀκριβῶς ἐπίστασθαι, ἵνα προσέχωσι ταῖς οἰκίαις καὶ μὴ τοῖς πολέμοις.

οἰκεῖν φυλάσσειν.

Ἀθηναίων ἀπό.

ἅπας τις εἰσιὼν γραμματικῶν καὶ οὐ φιλοσόφων.

πρὸς τοὺς οἰκέτας εἰς τὴν οἰκίαν.

ἐδῶ, ἐδώσω, ἤδωκα· γρ. καὶ ἐδῶ, ἐδέσω, ἐδεστόν.

τίς ... ἀπεδήδοκεν; τίς τὰ λείψανα τῆς τραπέζης ἔφαγεν;

τὸ τρυβλίον τὸ ἀγγεῖον.

περυσινὸν περσινόν.

τέθνηκέ ἤγουν κέκλασται.

περισσεύουσι ταῦτα οἱ Ἀττικοί, ὡς τὸ «ἔπιε τοῦ ποταμοῦ».

παρέτραγε παρέφαγε.

βέλτερος ὁ εὔστοχος καὶ εὔσκοπος, ἀπὸ τοῦ «βάλλω»· ἀβέλτερος δὲ ὁ μωρὸς καὶ ἄσκοπος καὶ ἄστοχος.

ἀβελτερώτατοι ἀσυνετώτατοι.

Μαμμάκουθος καὶ Μελιτίδης ἐπὶ μωρίᾳ διεβάλλοντο, καθάπερ καὶ ὁ Βουταλίων καὶ ὁ Κόροιβος. μελιτίδην δὲ τὸν εὐήθη, παρὰ τὸ μέλι· ἢ καὶ γέγονέ τις οὕτω μωρός. ἢ ὥσπερ οἱ Μαμμάκουθοι καὶ οἱ Μελιτίδαι· ἦσαν γάρ, ὥς φασιν, ἕτεροι ἄνδρες πονηροὶ καὶ τῇ ἀργίᾳ ἐμμένοντες καὶ βλέποντες εἰς τὸ βλάπτειν καὶ διαβάλλειν τινάς. σκώπτει διὰ τούτου τοὺς Ἀθηναίους ὁ ἀλιτήριος.

Μαμμάκουθοι: κυθοι πρὸς τὸ «ἀνοίξω τὸ στόμα μου». μωρῶν παλαιῶν ἔργα καὶ κλήσεις τάδε. Μακκὼ καὶ Μαργίτης τις. καὶ Μελιτίδης· καὶ Κόροιβος· σὺν οἷς καὶ Μαμμάκουθος. καὶ Βουταλίων, μωροί· ὁ Ὀρέστης τε, ὁ παῖς τοῦ Ἑρμοκράτους· υἱεῖς Ἱπποκράτους τε· ἄλλοι τε πλείονες: — Μακκώ, τῷ κατόπτρῳ μεν. τῷ ἑαυτῆς διελέγετο· Μαργίτης ἠρώτα δε, τίς ὁ γεννήσας ἐμέ· Μελιτίδης δέ, συζύγῳ τῇ οἰκείᾳ, οὐδόλως ἐμίγνυτο. ὡς πενθερόφοβος: — ἐάσθω μοι Κόροιβος. ὅστις ἠρίθμει τὰ κύματα· ἕν, δύο καὶ τρία δε καταριθμῶν δεξιῶς· καὶ συγχέων δε, ἀρχῆθεν ἀπηρίθμει: ἐάσθων καὶ σύμπαντες, οὕσπερ προέφημεν: —

κεχηνότες Μαμμάκυθοι εἰς τὴν κακίαν, ὥσπερ οἱ.

μελιτίδης· εὐήθης, παρὰ τὸ μέλι.

παρʼ ὑπόνοιαν· ἤγουν «ὦ Αἰσχύλε». λοιδορεῖ δὲ τοῦτον· ἐν τῇ ἀρχῇ γὰρ τοῦ δράματος εἶχε τοῦτον τὸν στίχον.

λεύσσεις βλέπεις.

Ἀχιλλεῦ παρʼ ὑπόνοιαν.

λέξεις Αἰσχύλε.

ὅπως ὅρα.

ἀντὶ τοῦ «ἐκτὸς τῶν ὡρισμένων λόγων»· ἐμφαίνει δέ τι ὡρισμένον λέγειν, καὶ μάλιστα ὡς ἐπʼ ἄκρου ἱπποδρόμου ἐλαῖαι ἦσαν, καθʼ ἃς ἐξεφέροντο οἱ ὑποπίπτοντες κατὰ τὸν δρόμον· θέλει δὲ εἰπεῖν «ἐκτὸς τοῦ προκειμένου». ἢ ἐπεὶ εἶπεν ὁ Διόνυσος· τίς τῆς ἐλαίας παρέτραγε; παρὰ τὸ «παρέτραγε» παίζων ὁ χορὸς τοῦτό φησιν· μή σʼ ὁ θυμὸς ἁρπάσας ἐκτὸς οἴσει τῶν ἐλαιῶν.

ἐκ μεταφορᾶς.

τῶν ἐλαιῶν τῶν ὡρισμένων λόγων.

κατηγόρηκεν ἀναύξητον, ὡς τὸ «ἥβηκεν».

ὅπως ὅρα.

πρὸς ὀργὴν καὶ ὀργίλως, ὡς τὸ «πρὸς χάριν» καὶ «χαριέντως».

συστείλας τὴν ὀργήν.

ἄκροισι ὀλίγοις.

ἄξεις προσάξεις.

καθεστηκὸς κατὰ χώραν μένον.

ἀναπαιστικὰ τετράμετρα καταληκτικά.

πυργώσας αὐξήσας.

ἀφίει ἄφες.

τῇ πρὸς Εὐριπίδην.

τῇ ξυντυχίᾳ τῇ συναντήσει.

ἀπόκριναι ἀπόκρισιν δός.

δεξιότητος ἕνεκα.

τεθνάναι γελοίου χάριν· ἀπέθανε γάρ.

ἰσχυρούς· πᾶν γὰρ τὸ τετράγωνον στερεόν. μεγάλους.

εἰ ἐπειδή.

τετραπήχεις τετραγώνους.

διαδρασιπολίτας διαδιδράσκοντας τοὺς πολίτας· δειλούς.

ἀγοραίους χυδαίους.

κοβάλους πανούργους. ἀπὸ τοῦ «βάλλειν τὰ ὦτα.»

πνέοντας δόρυ θυμοῦ.

ἑπταβοείους μεγάλους, ἀπὸ μεταφορᾶς τῆς ἀσπίδος τοῦ Αἴαντος.

καὶ δὴ ... κακὸν ἤτοι ἄρχεται θυμοῦσθαι ὁ Αἰσχύλος.

κρανοποιῶν ἀλγῶν τὴν κεφαλήν.

ἐπιτρίψει ἐπιτρίψεις.

τοὺς τό.

ὑμῖν τοῖς Ἀθηναίοις.

ἐπὶ τοῦτʼ ἐπὶ τὸ πολεμεῖν.

Πέρσας τὸ τῶν Περσῶν δρᾶμα.

κοσμήσας μετὰ κόσμου ποιήσας.

ἀσκεῖν ἐπιτηδεύεσθαι.

ὡς πῶς.

τὸν Μουσαῖον παῖδα Σελήνης καὶ Εὐμόλπου Φιλόχορός φησιν. οὗτος δὲ παραλύσεις καὶ τελετὰς καὶ καθαρμοὺς συνέθηκεν· ὁ δὲ Σοφοκλῆς χρησμολόγον αὐτόν φησιν.

ἐξακέσεις θεραπείας.

τοῦ τίνος.

ΔΙΟ. Εὐριπίδης.

καὶ μὴν οὐ Παντακλέα: διαβάλλει τὸν Παντακλέα ὡς ἀμαθῆ ἐν τῷ ὁπλίζεσθαι.

ἔπεμπεν ἐπέμφθη.

τὸ κράνος πρῶτον: δέον ἐπιδήσαντα τὸν λόφον ἔπειτα περιθέσθαι τὸ κράνος.

ἀγαθούς ἀρίστους ἐποίησεν Ὅμηρος.

ἀπομαξαμένη ἐκμιμησαμένη· λαβοῦσα.

ἐπαίροιμʼ διεγείροιμι.

ἀντεκτείνειν ἰσοποιεῖν.

ἀλλʼ ... Φαίδρας διὰ τὸ τοῦ Ἱππολύτου δρᾶμα.

ἐρῶσαν ἄνδρα.

ἐποίησα ποιητικῶς ἔγραψα.

μήδε γʼ εἴθε.

τοῖς σοῖς δράμασιν.

πολλοῦ διὰ χρόνου.

κάτʼ οὖν ἔβαλεν γρ. κάτω ʼνέβαλεν.

τοῦτο ἔπαθες.

ὅτι πληθυντικῶς εἶπε κώνεια ἕνεκεν τοῦ πολλὰ εἶναι· ἦν δὲ καὶ ἑνικῶς εἰπεῖν. τάχα μέντοι μᾶλλον πρὸς τὸ περὶ γυναικῶν ἱστορούμενον· ἀλλὰ τὴν Σθενέβοιαν μεμισημέναι πιοῦσαι κώνειον ἐτελεύτησαν.

Βελλεροφόντας τοὺς πόρνους.

ὄντα ἀληθῆ.

παράγειν εἰσφέρειν.

φράζει διδάσκει.

ἡβῶσι γέρουσι.

Λυκαβῆτας: ὄρος Φωκίδος· οἷον ῥήματα παραπλήσια ὄρεσιν.

Παρνασῶν ὄρος Ἀθηναίων.

ἐνθύμημα.

ἀνάγκη τὸν λέγοντα.

ἐνθύμημα.

κἄλλως λέγειν.

τοὺς ἡμιθέους ... χρῆσθαι τοῦ Κάστορος καὶ Πολυδεύκους ἐποίησε δρᾶμα.

ἀμπίσχων ἀλλοπαθές· «ἀμπίσχομαι» δὲ ταὐτοπαθές.

οὔλων ἐρίων: ὁ Διόνυσός φησιν· ἦν ἐνδεδυμένος ἐρίων χιτῶνα· περιείληπται γὰρ ῥάκη προσποιούμενος εἶναι πένης.

οὔλων συνεστραμμένων.

περὶ τοὺς εἶτα.

ἀνέκυψεν ἤγρευεν.

τὰς πυγὰς τὰς καθέδρας.

τῶν μειρακίων: ἄπειροι οὗτοι ἐκκλησίας. φησὶν οὖν ὑπὸ Εὐριπίδου διαστραφέντας ἐπὶ τὸ λέγειν ὁρμῆσαι. παράλους δὲ τοὺς κωπηλάτας.

τοὺς παράλους θαλασσίους· οὐδαμινοὺς ναύτας.

ἀνταγορεύειν ἐναντιοῦσθαι.

ῥυππαπαὶ ἐπίφθεγμα ναυτικόν, παρασκευαστικὸν κωπηλασίας.

τῷ θαλάμακι: τῷ κωπηλατοῦντι ἐν τῷ κάτω μέρει τῆς τριήρους. οἱ δὲ θαλάμακες ὀλίγον μισθὸν εἶχον διὰ τὸ κολοβαῖς χρῆσθαι κώπαις. ἦσαν δὲ τρεῖς τάξεις τῶν ἐρετῶν· καὶ οἱ μὲν κάτω ἐλέγοντο θαλαμῖται, οἱ δὲ μέσοι ζυγῖται, οἱ δὲ ἄνω θρανῖται. θρανίτης οὖν ὁ περὶ τὴν πρύμνην, ζυγίτης ὁ μέσος, θαλάμιος ὁ πρὸς τὴν πρῴραν. καὶ θαλαμία ὀπή, διʼ ἧς ἐξέρχεται ἡ κώπη.

τῷ θαλάμακι τῷ κωπηλατοῦντι.

μινθῶσαι: διοσφρᾶναι, δυσοσμίας ἀναπλῆσαι, μιᾶναι, ῥυπῶσαι. μίνθον δὲ τὸ παρʼ ἡμῖν ἡδύοσμον· οἱ δὲ τὸν θύμον.

μινθῶσαι διοσφρᾶναι.

λωποδυτῆσαι «κωπηλατῆσαι» ἔδει εἰπεῖν.

αἴτιός ἐστιν οὑτοσί.

προαγωγοὺς μαυλιστάς.

τικτούσας ὡς ἡ Αὔγη.

μιγνυμένας τοῖσιν ἀδελφοῖς ὡς αἱ τοῦ Αἰόλου θυγατέρες.

καὶ φασκούσας ... τὸ ζῆν πρὶν ἂν ποιήσῃ πορνείαν μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ.

ὑπογραμματέων: τῶν γραμματεύειν βουλομένων καὶ μὴ στρατεύεσθαι. ἐπὶ κακοπραγμοσύνῃ δὲ διαβάλλει τοὺς γραμματεῖς.

βωμολόχων δημοπιθήκων ἀπατώντων τοὺς δήμους δίκην πιθήκων.

ἐξαπατώντων ἐφερμηνευτικόν.

λαμπάδʼ οὐδεὶς: ἔδει γὰρ λαμπαδουχεῖν ἐν Ἡφαιστίοις καὶ Παναθηναίοις. ἐν Ἀθήναις δέ ἐστι γυμνάσιον, ἐν ᾧ ἐλαμπαδηφόρουν οἱ γυμνάζοντες. ὁ τῆς λαμπάδος δὲ ἀγὼν τρίτον Ἀθήνησιν ἤγετο· Προμήθεια, Ἡφαίστεια, Παναθήναια.

ἀγυμνασίας ἀπειρίας.

ὥστʼ ἀπεφανάνθην γρ. ὥστʼ ἀπαυάνθην.

ἀπεφανάνθην ἐξηράνθην ὑπὸ τοῦ γέλωτος.

ἔθει ἔθεε.

ὑπολειπόμενος τοῦ δρόμου.

κᾆθʼ οἱ Κεραμεῖς: οἱ τὸ Κεραμεικὸν οἰκοῦντες· δῆμος δὲ Ἀθηναίων. ἐκεῖ γὰρ ὁ ἀγὼν ἤγετο. τοὺς γοῦν ὑστάτους τρέχοντας ἀπὸ τῶν ἀγοραίων τύπτεσθαι πλατείαις ὑπὸ τῶν νεανίσκων χερσί· καὶ λέγονται αἱ τοιαῦται κεραμεικαὶ πληγαί.

πύλαις τοῦ ἀγῶνος.

πλατείαις χερσὶ ἢ μάστιξι.

φυσῶν σβέσας.

διαιρεῖν διακρίνειν.

ὁ μὲν ὁ Αἰσχύλος.

τείνῃ βιαίως φιλονεικήσῃ. τὸν ἑαυτοῦ λόγον.

ὁ δʼ ὁ Εὐριπίδης.

κἀπερείδεσθαι τοῖς οἰκείοις λόγοις.

τορῶς σαφῶς, ἀκριβῶς.

ἀφʼ οὗ παροιμία. μὴ ἐν ταὐτῷ κάθησθον καὶ ἑνὶ λόγῳ τὰς ἀντιλογίας ποιεῖτε.

μὴ ... κάθηστον ἀφʼ οὗ παροιμία.

ἐσβολαὶ ἀφορμαί, μάχαι.

ἔπιτον ἐπέρχεσθον.

ἀναδέρετον ἀνακινοῦτε, ἀπογυμνοῦτε.

κἀποκινδυνεύετον τολμῶντες λέγετε.

λέγοντες γρ. λεγόντοιν.

λέγοντες ὑμεῖς.

ἐστρατευμένοι γάρ εἰσι: δεξιοὺς νομίζουσι τοὺς ἐστρατευμένους καὶ ἀξίους ἐπαίνου, τοὺς δὲ διαδιδράσκοντας τὰς στρατείας φιλοδίκους εἶναι καὶ συκοφάντας.

ἐστρατευμένοι γάρ εἰσι εἰς τὴν στρατείαν τοῦ Ἑρμοῦ, τοῦ λόγου· ἤγουν λόγιοι.

ἔχων ἁπτόμενος.

δεξιά ἄριστα. εἰρωνικῶς.

κράτισται λαμπραί.

παρηκόνηνται ἠκονημέναι τὸ ἀκούειν.

τοὺς προλόγους εἰς τὰ προοίμια.

πρῶτον ἐν πρώτοις.

πρώτιστον ἐξαίρετον.

τοῦ δεξιοῦ εἰρωνεία.

φράσει ἐκθέσει, διηγήσει.

πολλοὺς λόγους.

λέγε λόγον.

τοῦτο «Ἑρμῆ χθόνιε» ἦν τοῦ Αἰσχύλου δράματος τῷ Ὀρέστῃ λεγόμενον κατὰ τὴν ἀρχήν.

ἐποπτεύων ἐπιτηρῶν.

γῆν τήνδε τὴν Φωκίδα.

τούτων ἀπὸ τούτων, ὧν εἶπεν.

ἔχεις δύνασαι.

δώδεκα πταίσματα.

πάντα γʼ ἐστὶν δώδεκα.

ἰαμβίοισι στίχοις.

προσοφείλων πίπτων, χρεωστῶν, ὑπʼ αἰτίαν ὤν.

ἐγὼ ... τῷδʼ ἐγὼ νὰ σιωπήσω ἐν τούτῳ τῷ Εὐριπίδῃ.

ὅσον μέγα, πόλυ.

ὁρᾷς, ὅτι ληρεῖς;: ὁ Αἰσχύλος πρὸς τὸν Διόνυσον, ὡς ἀπατώμενον ὑπὸ Εὐριπίδου. διὸ ἐπιφέρει ὁ Διόνυσος· ἀλλʼ ὀλίγον γέ μοι μέλει. οὐ μέλει μοι ὑβριζομένῳ, ἀλλὰ καταφρονῶ σου. οὐ φροντίζω, φησί, κἂν λέγῃς, ὅτι ἥμαρτεν.

οὐκ ἄλλως ναί.

πότερʼ ἆρα.

ἢ τὸν Ἑρμῆν ἀπὸ τοῦ ἄγαν ὀνεῖν, ἢ τὸν καταχθόνιον ἀπὸ τοῦ ἐν τῇ ἔρᾳ ναίειν.

ἔλεγεν ἐπιτηρεῖν ἐκεῖνον τὸν Ἀγαμέμνονα ὁ Ὀρέστης τὸν Ἑρμῆν, ἀλλὰ τὸν ἐπιτηροῦντα τὰ πατρικὰ αὐτοῦ κράτη ἤγουν τὰ τοῦ Διός. οὐ δῆτʼ ἐκεῖνον ἤγουν τὸν Ἀγαμέμνονα ἔλεγεν ἐπιτηρεῖν.

τοῦτο ... γέρας τὸ ἐποπτεύειν καὶ εἶναι ἐριούνιον.

οἶνον οὐκ ἀνθοσμίαν: οἷον κραιπαλᾷς ἱκανῶς καὶ ληρεῖς σκληρὸν οἶνον πιών, ἀλλʼ οὐχ ἡδὺν οὐδὲ ἁπαλόν· οἷον μεθύεις. «ἀνθοσμίας» δὲ ὁ εὐώδης, ἐγκειμένου τοῦ ἄνθους καὶ τῆς ὀσμῆς· καὶ γέγονε παραγώγως «ἀνθόσμιος» καὶ «ἀνθοσμίας».

οἶνον ... ἀνθοσμίαν κακῶς λέγεις ἐν τῷ μεθύειν σε.

βλάβος σφάλμα.

μάκτραν, εἰ δὲ βούλει, κάρδοπον: εἴρηται ἐν τοῖς ἔμπροσθεν, ὅτι τοῦτο ἀρχαιότερόν ἐστι τὸ τὰς μεταλήψεις τῶν λέξεων τῶν ἰσοδυναμουσῶν ἐπιτηδεύειν.

χρῆσον δάνεισον.

μάκτραν σκαφίδιον.

κατεστωμυλμένε φλύαρε.

ταῦτʼ οὕτως.

ἐπῶν ἀπό.

ἔχειν διακείμενον.

καθʼ ὅτι κατὰ ποῖον τρόπον.

λέγεις ταῦτα.

ἐλθεῖν μὲν εἰς γῆν: ὅταν μετῇ τινι τῆς πατρίδος· ὅταν δὲ φυγὰς ἔλθῃ, τότε καὶ κατέρχεται. ἰδίως δὲ ἐπὶ τῶν φυγάδων χρῶνται τῷ «κατέρχεσθαι».

μετῇ μετουσία ὑπάρχῃ.

φεύγων διωκόμενος.

πιθὼν καταπείσας.

τοὺς κυρίους τῆς πατρίδος αὐτοῦ.

κακὸν ἐπίψογον.

εἰς ... ἀπόβλεπε ἀντὶ τοῦ «παρατήρει τὸ κακῶς λεγόμενον.»

ταὐτὸν ὅμοιον.

σαφέστατα καὶ σαφές.

μόχθηρε ἄθλιε.

ἐξικνούμεθα εἰσακουσθησόμεθα.

ἢ στοιβὴν ἴδῃς: κἄν τι ἐλάχιστον ῥῆμα ἢ περισσὸν εὕρῃς καὶ παρέλκον ἐν τῷ λόγῳ· ἀπὸ τῆς στοιβῆς τῶν φορτίων.

στοιβὴν σύνθεσιν.

τοῦ λόγου τοῦ πρέποντος.

φύσει τῇ ἀληθείᾳ.

ἀποκτενεῖν τὸν πατέρα: παρὰ τὰ Εὐριπίδου ἐν Φοινίσσαις εἰρημένα περὶ Οἰδίποδος καὶ Λαΐου· καὶ ὁ χρησμὸς δὲ οὕτως ἔχει.

λέγει γὰρ ὁ Ἀριστοτέλης· «ὁ δὲ οὐκ ἦν, πάντως οὐδὲ γέγονεν».

ἀθλιώτατος βροτῶν ἐγένετο ἐπὶ καταπαύσει τινὸς πράγματος.

ἐξέθεσαν: τοῦτο ἔχει διασκευὴν παρʼ αὐτῷ, τὸ «χειμῶνος ὄντος». τὸ δὲ «ἐν ὀστράκῳ», ἐπεὶ ἐν χύτραις ἐξετίθεσαν τὰ παιδία· διὸ καὶ χυτρίζειν ἔλεγον.

ἐξέθεσαν ἐξώρισαν.

ἤρρησεν: μετὰ φθορᾶς εἰσῆλθεν· ἀπὸ τοῦ «ῥῶ», «ῥάσσω.»

ἤρρησεν ἦλθεν.

οἰδῶν ἐξογκούμενος.

Ἐρασινίδης εἷς τῶν περὶ Ἀργίνουσαν στρατηγησάντων δυστυχῶς. ἀπέθανε δὲ δημοσίᾳ οὗτός τε καὶ οἱ ὑπομείναντες Θράσυλος, Περικλῆς, Ἀριστοκράτης, Διομέδων.

κατʼ ἔπος κατὰ στίχον.

κνίσω κόψω.

ἤγουν ἀπὸ ἑνὸς λόγου ἀναιρήσω.

ἑνὸς ναί, ἀπό.

ποιεῖς γὰρ: οὕτω γὰρ τοὺς λόγους ποιεῖς, ὡς πάντα προσδέχεσθαι.

ὅτι μικροπρεπὲς τὸ κῳδάριον· οὐχ οὕτω ἐστὶ «θύλακον», ἀλλʼ ἐάν τις ποιήσῃ «θυλάκιον», ἐγχωρεῖ.

κῳδάριον μικρὸν δέρμα.

ναυτίλῳ ναυτικῇ.

πλάτῃ κώπῃ.

κλαύσεται συντριβῇ.

θύρσοισι κλάδοις.

καθαπτὸς ἐνδεδυμένος.

Παρνασὸν ὄρος.

ἕξει δυνηθῇ.

προσάψαι εἰπεῖν.

πάντʼ κατά.

ἐσθλὸς εὐγενής.

διαβάλλει τοῦτο καὶ λέγει τὸ «ληκύθιον».

«ἢ δυσγενὴς ὢν πλουσίαν ἄροι πλάκα», ἤγουν γυναῖκα.

ληκύθιον ἀπώλεσεν διαβάλλει τὴν ὁμοειδίαν τῶν εἰσβολῶν τῶν δραμάτων.

ὑφέσθαι ὑποχωρῆσαι.

πνευσεῖται πολύ βαρέως κατὰ σοῦ.

ἐκκεκόψεται τὸ προσφέρειν τὸ ληκύθιον.

ἀποπρίω τὴν λήκυθον: ἤτοι πρὸς Εὐριπίδην ὁ λόγος, ὅτι ἀγόρασον παρʼ Αἰσχύλου τὴν λήκυθον, ἢ πρὸς Αἰσχύλον, ὥστε πωλῆσαι, ὡς εἰ εἶπεν· ὤνησαι αὐτὴν καὶ ἀπόδος ἀντὶ τῆς ἀπολωλυίας· τὸ δὲ «πρίω» ἐν ἴσῳ τῷ «ὤνησαι».

ὦ δαιμόνιʼ ὦ Εὐριπίδη.

ἀποπρίω ἀγόρασαι.

διακναίσῃ ἀποκόψῃ.

ἐγὼ πρίωμαι: ἀντὶ τοῦ «ἀγοράσω τὴν λήκυθον καὶ ἀποδώσω τὴν ἀπολωλυῖαν;» δῆλον γέγονεν, ὅτι τὸ «ἀποπρίω» ἀντὶ τοῦ «ἐξώνησαι». λέγει δὲ τοῦτο, ἐπειδὴ συνεχῶς ἐκεῖνος ληκύθιον ἀπώλεσεν.

πρίωμαι ἀγοράσω.

ἐὰν ... ἐμοί ποίησον, ὅπερ σοι λέγω.

ἕξω δυνηθῶ.

προσάψαι εἰπεῖν.

τὸ λοιπὸν τοῦ ἰάμβου· «Οἰνομάου γαμεῖ κόρην.»

λήκυθον ἀπόδος ἀντὶ τῆς ἀπολομένης· ἐπιλέγει γὰρ «λήψῃ ὀβολῷ πάνυ καλήν».

ἀπόδος ἀντὶ τῆς ἀπολωλυίας.

οὔπω γʼ ἀγοράσω.

συχνοί πρόλογοι.

ὅπερ οἱ κοινοὶ λέγουσιν «ὅσον», τοῦτο οἱ Ἀττικοὶ «μεταξύ.»

καὶ ... ὑφείλετο ἀπώλεσε τὸ ληκύθιον.

ἔα ἔασον.

πρὸς τοδὶ ὃ μέλλω εἰπεῖν.

εἰπάτω εἴπῃ.

πάθη περὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς δυσαπόσπαστα ὥσπερ τὰ σῦκα, τὰ ὑπὸ τῶν ἰατρῶν συκώματα λεγόμενα, σῦκα ἔφη. ἢ ἕλκος γενόμενον ἐπὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς σῦκον λεγόμενον.

σῦκʼ λῆμαι.

ἔχω γʼ ὡς γρ. ἔγωγʼ ὡς.

ταὖτʼ ὅμοια.

μέμψιν ὕβριν.

τὸν βακχεῖον ἄνακτα: οἷον τὸν ἄριστον μελοποιόν, τὸν ὥσπερ ἐκβακχεύοντα ἐν τῇ ποιήσει. ὁ γὰρ Εὐριπίδης ἔρχεται ἐπὶ τὰ μέλη αὐτοῦ.

εἰς ἓν ὁμοῦ.

ξυντεμῶ ἐγώ.

λογιοῦμαι ἀπαριθμήσω.

ταῦτα τὰ μέλη.

τῶν ψήφων διά.

διαύλιον προσαυλεῖ τις ὥσπερ τὸ διάψαλμα λέγεται, οὕτω καὶ τοῦτο.

ἀνδροδάϊκτον κατάκοπον.

ἰήκοπον διὰ βελῶν κόπτουσαν.

γένος τό.

οἱ περὶ λίμναν οἱ περὶ θάλασσαν· νησιῶται.

τούτω οὗτοι.

μου ἀπʼ.

ἰήκοπον διὰ βελῶν κόπτουσαν.

οὗτος ἐπάγει.

εὐφαμεῖτε μελισσονόμοι «ὦ πολῖται». τὸ γὰρ παλαιὸν περὶ πολλοῦ εἶχον τὰς μελίσσας.

θροεῖν λέγειν.

ὅσιον δίκαιον.

αἴσιον τὸ πρέπον.

τὼ εἰς.

βουβωνιῶ ἀλγῶ τῷ τῶν βουβώνων πάθει, τῷ τῶν πανουκλῶν.

δυσαμερίαν κακήν.

πρύτανιν χορηγόν.

θούριος ὄρνις ἢ ὁ Ὀρέστης ἢ ὁ Οἰδίπους.

κυρεῖν ἐμπεσεῖν.

κυσὶν τοῖς γυψίν.

τὸ συγκλινές τʼ ἀνάρμοστον τοῦτο.

ἐκ Μαραθῶνος: ἐπεὶ ὁ φλέως ἄνθος ἐν Μαραθῶνι· διὰ τὸ ἔχειν ἐν ἀρχῇ τὸ παρόμοιον τῷ φλέῳ, τὸ «φλαττο». ὡς ἐν Μαραθῶνι οὖν τοῦ φλέω πολλοῦ ὄντος· ἑλώδης γὰρ ὁ τόπος.

ἱμονιοστρόφου μέλη: οἷον σχοινιοστρόφου μέλη· ἱμονιὰ γὰρ καλεῖται τὸ τῶν ἀντλημάτων σχοινίον, καὶ τὸ ᾆσμα, ὃ ᾄδουσιν οἱ ἀντληταί, ἱμαῖον.

ἤγουν εἰς τὸ κάλλιον· ἐκ τοῦ κιθαρῳδικοῦ καλοῦ ὄντος εἰς τὸ τραγικὸν μετήνεγκα.

τὸν αὐτὸν Φρυνίχῳ: ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ τῷ Φρυνίχῳ μελοποιῶ· ἦν δὲ οὗτος ἡδὺς ἐν τοῖς μέλεσιν ὁ Φρύνιχος.

αὖθʼ καὶ αὐτά.

τὸν αὐτὸν ὅμοιον.

δρέπων δρεπόμενος.

οὗτος ὁ Εὐριπίδης.

πορνιδίων μέλη.

Μελήτου: προείρηται, ὅτι τραγικὸς ποιητὴς ὁ Μέλητος. οὗτος δέ ἐστιν, ὅντινα Σωκράτης γράφει· κωμῳδεῖται δὲ καὶ ὡς ψυχρὸς ἐν τῇ ποιήσει καὶ ὡς πονηρὸς τὸν τρόπον.

καρικῶν βαρβαρικῶν· οἱ Κᾶρες γὰρ «βαρβαρόφωνοι».

τὸ λύριον τὴν λύραν.

τί δεῖ χρεία ᾖ.

ὀστράκοις: ὅτι εἰώθασιν ἀντὶ λύρας κογχύλια καὶ ὀστράκια κρούοντες εὐρύθμως τινὰ ἦχον ἀποτελεῖν τοῖς ὀρχουμένοις.

δεῦρο ἐλθέ.

αὕτη ... ἐλεσβίαζεν παρανόμους γάμους ἐποίει, ὡς οἱ ἐν Λέσβῳ.

φάλαγγες: ἀράχνιόν τι ἡ φάλαγξ· λέγουσι δὲ καὶ τῶν δακτύλων τὰ ἄκρα φάλαγγας, ἅπερ νῦν μᾶλλον λέγει. ἡ δὲ ἐπέκτασις τοῦ εἱειει ειειειειλίσσετε κατὰ μίμησιν τῆς μελοποιίας.

ἀπὸ τοῦ «πένω» τὸ «ἐνεργῶ».

πηνίσματα ἔργα.

μελέτας διά.

οἰνάνθας τῆς πρώτης ἐκφύσεως τῆς ἀμπέλου.

περίβαλλʼ περίπλεξον.

ὁρᾷς πόδα.

Κυρήνη τις ἑταίρα ἐπίσημος, δωδεκαμήχανος ἐπικαλουμένη διὰ τὸ τοσαῦτα σχήματα ἐν τῇ συνουσίᾳ ποιεῖν.

Κυρήνης πόρνης.

μελοποιῶν ὁ.

τρόπον πόνον.

ὦ Νυκτὸς: παρὰ τὰ ἐξ Ἑκάβης Εὐριπίδου, ἐν μιμήσει δηλονότι· οὕτω γὰρ παραγέγραπται· ὦ στεροπὰ Διός, ὦ σκοτία Νύξ.

κελαινοφαὴς ἡ μέλαινα φαινομένη.

πρόμολον προελθόντα.

ἔχοντα τὸν ὄνειρον.

μελαίνας τῆς.

παῖδα τόν.

ἀπὸ τοῦ χαλᾶσθαι ἐν τῇ πίδακι. ἤγουν τὸ ἀγγεῖον.

ἀποκλύσω: καὶ τοῦτο μιμεῖται Αἰσχύλος. τοῦτο δὲ λέγει, παρόσον ἀποδιοπομπεῖσθαι εἰώθασι τοὺς χαλεπωτέρους τῶν ὀνείρων.

φρούδη γέγονεν.

Γλύκη ἡ.

αἱ ἔχουσαι ἐξ ὄρους τὴν γονήν.

ξύλλαβε βοήθησον.

κνεφαῖος σκοτεινή.

ἀποδοίμαν ἀποδώσαιμι.

ὁ δʼ ὁ ὄνειρος· ἢ ὁ ἀλέκτωρ.

ἀκμαῖς ὀξύτησιν.

Ἴδας τῆς.

ἐπαμύνατε βοηθήσατε.

Δίκτυννα ἡ ἀπὸ ὄρους Δικτύνου.

κυνίσκας μικρὰ σκυλάκια.

ἀνέχουσα κρατοῦσα.

χεροῖν ἐν.

Ἑκάτα ὦ Σελήνη.

παράφηνον δεῖξον.

ἐς Γλύκης τὸν οἶκον τῆς.

φωράσω κλέψω.

κἄμοιγʼ ἅλις αὐτάρκως ἔχει.

σταθμὸν ζυγόν.

ἀγαγεῖν ὑμᾶς.

μόνων γρ. μόνον.

μόνων πῶς.

βάρος σταθμός.

νῶ ὑμῶν.

βασανιεῖ δοκιμάσει ὁ σταθμός.

τοῦτό με ποιῆσαι.

τυροπωλῆσαι καμπανίσαι.

ἐπίπονοί κοπηροί.

δεξιοί καὶ ποιηταί· ἢ οἱ ἄνθρωποι.

νεοχμόν νέον.

ἀτοπίας πλέων θαύματος πεπληρωμένον.

ὅστις καὶ τίς.

ἐλλειπτικῶς ὀμνύει· καὶ οὕτως ἔθος ἐστὶ τοῖς ἀρχαίοις ἐνίοτε μὴ προστιθέναι τὸν θεόν· εἰώθεισαν δὲ τοῖς τοιούτοις ὅρκοις χρῆσθαι ἐπευφημιζόμενοι, ὥστε εἰπεῖν μὲν «μὰ τόν», ὄνομα δὲ μηκέτι προσθεῖναι.

μὰ τόν Διόνυσον· ἀττικῶς ἐλλείπει.

ᾠόμην γρ. ᾤμην.

αὐτὰ κατὰ τά.

ἴθι ἄγε.

λαβομένω τοῦ ζυγοῦ.

λαβομένω λαβόμενοι.

κοκκύσω συρίσω, σύνθημα δῶ.

σταθμόν καμπανόν.

διαπτᾶσθαι διαπετάσαι.

Σπερχειὲ ὦ.

βούνομοί ὑπὸ βοῶν κατανεμόμεναι.

τὸ τοῦδε Αἰσχύλου λόγιον.

ταἴτιον ὅτι χωρεῖ.

ἐριοπωλικῶς: ὡς οἱ τὰ ἔρια πωλοῦντες βρέχουσιν αὐτά, ἵνα βαρύνωσιν ἐν τῷ σταθμῷ.

τἄρια μαλία.

εἰπάτω ὁ Αἰσχύλος.

κἀντιστησάτω τῷ ἐμῷ ῥητῷ.

ἠνὶ ἀντὶ τοῦ «ἰδού».

ἢ χρυσὸς ἤ τι ἄλλο.

ἄλλο γρ. οὐδέν.

θεῶν ἀπὸ τῶν.

ῥέπει κατωφερὲς εἶσι καὶ κλίνεται. ἐξ οὗ καὶ «ῥοπή» ἡ βοήθεια.

πείθω εἶπα τήν.

διασύρει τοὺς Ἀθηναίους διὰ τὸ καταπείθεσθαι ὑπὸ ῥητόρων αὐτούς.

πειθὼ δὲ μετάληψις.

σοι ἐν.

καθέλξει καταβιβασθείη.

μοὐστί ἤγουν ἐμοί.

Ἀρίσταρχός φησιν ἀδεσπότως τοῦτο παραφέρεσθαι, ὡς Εὐριπίδου πεποιηκότος κυβεύοντας ἐν τῷ Τηλέφῳ, οὓς καὶ περιεῖλε· μήποτʼ οὖν ἐκεῖθεν ἦν. μᾶλλον δὲ ἐσχεδιακὼς ἂν εἴη ὁ Ἀριστοφάνης· οὐδὲ γὰρ τὸν Εὐριπίδην τοῦτο προφερόμενον, ἀλλὰ τὸν Διόνυσον χλευάζοντα. τινὲς δέ, ὅτι ἐν τῷ Φιλοκτήτῃ ἦν ὁ τόπος· οἱ δὲ ἐν τῇ Ἰφιγενείᾳ τῇ ἐν Αὐλίδι. ἐμφαίνει δὲ καὶ Εὔπολις τοῦτο εἰδώς· ἀποφθαρεὶς δὲ δύο κύβω καὶ τέτταρα. τοῦτο δὲ Διόνυσος ὑποβάλλει αὐτῷ χλευάζων.

βέβληκʼ ἔβαλεν.

σφῷν ὑμῶν.

φράσις γρ. στάσις.

στάσις ἤγουν στάθμη.

δεξιᾷ ἐν τῇ.

νεκρῷ νεκρὸν.

καὶ ἡ γυνή, Κηφισοφῶν: διὰ τούτου δηλοῖ σχεδόν τι τὸ συναμφότερον, ὡς Κηφισοφῶν συνεποίει τὰ δράματα καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ εἶχεν. ἄλλως: οὐχ ὡς μόνον συμποιοῦντος αὐτῷ τοῦ Κηφισοφῶντος τὰ δράματα, ἀλλὰ καὶ ὡς συνόντος αὐτοῦ τῇ γυναικί.

σοφὸν μὲν Εὐριπίδην λέγει, ἥδεσθαι δὲ τῷ Αἰσχύλῳ. οὕτως Ἀρίσταρχος· ἄλλοι δὲ τοὐναντίον, καὶ ἑκατέρῳ συνηγορεῖν, καὶ μάλιστα, ὅτι ἥδεται Εὐριπίδῃ, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ προεῖπεν.

τῷ δʼ ἥδομαι Εὐριπίδῃ· ἤγουν γελῶ αὐτόν, ὅσπερ γράφει ἰδιωτικῶς.

κρίνω; ἀμφοτέρους.

ὡς τὸ «ἔξει», οὕτω καὶ τὸ «ἄπει».

ἄπει καὶ ἄπελθε.

κρίνῃς δοκιμάσῃς.

εὐδαιμονοίης ὦ Πλοῦτε.

πύθεσθέ δοτικῇ καὶ αἰτιατικῇ.

ταδί εἰς.

ἐπὶ διά.

σωθεῖσα εἰς τὴν ἀρχαίαν εὐταξίαν ἐλθοῦσα.

ἄγῃ ἐπιτελῇ.

ὁπότερος ὁποῖος.

περὶ Ἀλκιβιάδου: περὶ τῆς δευτέρας αὐτοῦ λέγει ἀποχωρήσεως, ἣν ἑκὼν ἔφυγε, κατελθὼν μὲν ἐπὶ Ἀντιγένους πρὸς ἐνιαυτοῦ τῶν Βατράχων, διὰ δὲ τὸ πιστεῦσαι Ἀντιόχῳ τῷ κυβερνήτῃ τὸ ναυτικὸν καὶ ἡττηθῆναι ὑπὸ Λυσάνδρου δυσχερανθεὶς ὑπὸ Ἀθηναίων. Ἄνδρων δὲ διαφέρεται πρὸς Ξενοφῶντα περὶ τῆς καθόδου. Καλλίστρατος δέ φησι, καθʼ ὃν ἐκπεσὼν ἐν Λακεδαίμονι διατρίβων ἔπεισε Λακεδαιμονίους Ἀθηναίοις Δεκέλειαν ἐπιτειχίσαι· τελέως δὲ πταίουσι. γεγόνασι δὲ Ἀλκιβιάδαι τέσσαρες.

ἔχει ἡ πόλις.

ποθεῖ μὲν: παρὰ τὰ ἐκ τῶν Ἴωνος Φρουρῶν, ὅπου ἡ Ἑλένη πρὸς τὸν Ὀδυσσέα φησί· σιγᾷ μέν, ἐχθαίρει δέ· βούλεταί γε μήν. ὁ δὲ λόγος· ποθεῖ μὲν ὡς δραστήριον, ἐχθαίρει δὲ ὡς τυραννικόν.

μισῶ πολίτην: αὕτη Εὐριπίδου ἡ γνώμη, μὴ καταδέχεσθαι καθάπαξ Ἀλκιβιάδην· χαρακτηρίζει δὲ αὐτὸν ἅμα. ταῦτα δέ φησιν Εὐριπίδης περὶ Ἀλκιβιάδου ὡς ὄντος αὐτοῦ τοιούτου, βραδέως μὲν ὠφελοῦντος τὴν πατρίδα, ταχέως δὲ βλάπτοντος.

ὠφελεῖν εἰς τό.

βλάπτειν εἰς τό.

εὖ γʼ, ὦ Πόσειδον ἢ ἐπὶ ἐκπλήξεως· ἢ ὡς ὢν οὗτος ὁ στίχος Εὐριπίδου.

ὑπηρετεῖν χρή.

δυσκρίτως γʼ ἔχω διάκειμαι εἰπεῖν, ὅπερ ἐστὶ κρεῖττον.

ὁ μὲν ὁ Αἰσχύλος.

σαφῶς ἰδιωτικῶς.

εἰ μὲν ὅλον τοῦ Εὐριπίδου, παρʼ ὑπόνοιαν· εἰ δʼ ἕτερον πρόσωπον τὸ «αἴροιεν», ἄνευ ὑπονοίας ἐστὶ καὶ τὸ πρόσωπον ὁ Διόνυσος.

Κινησίᾳ τῷ.

αὖραι αἱ.

αὖραι αἱ πνοαί.

ἀμαθέστερόν πως μὴ δεόμενον μαθήσεως καὶ ἑρμηνείας.

τῶν ἀπό.

ἴσως γρ. ἴσθι.

ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ ἐναντίου.

τούτοισι τοῖς νῦν δημαγωγοῖς.

εἰκὸς ἦν πεπλάσθαι ὑπὸ τοῦ Παλαμήδους.

Κηφισοφῶν εὗρεν ὁ.

πόθεν ἴσον τοῦτο τῷ «οὐδαμῶς.»

χλαῖνα: εἶδος εὐτελές, οἷον ἐξωμὶς ἢ ἐπωμὶς ἤ τι τοιοῦτον. ὁ δὲ νοῦς· μήτε χρηστὸν μήτε φαῦλον. ἡ δὲ σισύρα δοκεῖ βαπτὴ εἶναι, ἐκ δερμάτων αἰγείων, ἡ δὲ χλαῖνα ἀπὸ ἐρίων.

μήτε ... σισύρα ἤτοι μήτʼ ἀγαθὸν μήτε κακόν.

ξυμφερεῖ ὠφελεῖ.

εὕρισκε γνώμην.

εἴπερ ἀναδύσει θέλεις ὅτι.

πάλιν εἰς τὴν πόλιν.

ἀνίει ἀνάδος, πέμπε.

εἰ τὴν μὲν Ἀττικὴν ὡς πολεμίαν ἐάσουσι τέμνεσθαι, ἢ καὶ οὐ τεμοῦσι, τὴν δὲ Λακωνικὴν περιπλεύσουσιν. καὶ ἄλλως: ἐπὶ τὴν Περικλέους φέρεται γνώμην, ὃς συνεβούλευσε περιπλεῖν τὴν πολεμίαν, μὴ μάχεσθαι δὲ τεμνομένης τῆς Ἀττικῆς.

νομίσωσι οἱ Ἀθηναῖοι.

καὶ τοῦτο κατὰ τὴν τοῦ Περικλέους γνώμην, ὃς ἐκέλευσεν Ἀθηναίοις ἐμβαλόντων μὲν Λακεδαιμονίων εἰς τὴν Ἀττικὴν μὴ ἐπεξιέναι, ἀλλʼ ἔσω τοῦ τείχους μένειν αὐτούς, διὰ δὲ τῶν πλοίων ἐπιέναι τῇ Λακωνικῇ. τὸν οὖν κατὰ γῆν πόρον ἀπορίαν ἡγεῖσθαι, τὸν δὲ διὰ θαλάσσης, τοῦτον ἡγεῖσθαι πόρον. ἢ καὶ οὕτως· ἕνα μὲν πόρον ἡγεῖσθαι χρημάτων τὸ ναῦς ὡς πλείστας ἔχειν, τὸν δὲ ἄλλον πόρον, ὃς ἔξω τῆς γῆς ἦν, τοῦτον ἀπορίαν νομίζειν, οἷον τὰ θεωρικὰ ἢ δικαστικὰ ἢ ἐκκλησιαστικά. πρὸς ταύτην δὲ τὴν ἔννοιάν φησιν ὁ Διόνυσος· «πλήν γʼ ὁ δικαστής», ὡς πολλῶν δαπανωμένων εἰς τὸν δικαστικὸν μισθόν.

εὖ καλῶς λέγεις.

ἢ σφῶϊν καὶ ὑμῖν.

κρίνοις ἄν καὶ κρῖνε.

σφῷν καὶ ὑμῶν.

τοὺς φίλους ἤγουν ἐμὲ τὸν φίλον.

τοῖς θεωμένοις τοῖς ἀκροαταῖς.

τὸ ζῆν σε.

τὸ πνεῖν δὲ δειπνεῖν διὰ τὴν παρήχησιν γελᾷ αὐτόν.

χάριεν κρεῖττον, εὐφρόσυνον.

παρακαθήμενον τινά.

λαλεῖν φλυαρεῖν.

μουσικὴν ἤγουν τὴν ποιητικὴν καὶ λογικὴν τέχνην.

δʼ γάρ.

σεμνοῖσι ἐπηρμένοις.

λόγοισι φιλοσόφοις.

σκάριφος δὲ τὸ κονδύλιον.

σκαριφισμοῖσι ζωγραφίαις, ταῖς διατυπώσεσιν.

ἀναπαιστικὰ δίμετρα ἀκατάληκτα.

τουτὶ ἢ σχοινίον ἢ σημεῖόν τι.

πορισταῖς φιλολόγοις.

στίξας μαστίξας.

ξυμποδίσας τετραποδίσας.

τοῦ Λευκολόφου τοῦ υἱοῦ.

σὺ δὲ ὦ Πλούτων.

ὁ πανοῦργος ἀνὴρ ἤγουν ὁ Εὐριπίδης.

μηδʼ ἄκων ὑπερβολικόν.

μέλεσι ἐν τοῖς.

ἡρωϊκὰ ἑξάμετρα.

ὀρνυμένῳ κινουμένῳ.

ἐπινοίας βουλάς.

ξυνόδων συνελεύσεων.

τούτων ἀπὸ τούτων.

πατρίοις ἐν ἀρούραις κωμῳδεῖ ὡς ξένον τὸν Κλεοφῶντα.