ΕΡΕΝΝΙΟΥ ΦΙΛΩΝΟΣ ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ
ἀρχὴ τοῦ α ἆθλον ἐπάθλου διαφέρει. ἄθλον μὲν γὰρ καλεῖται αὐτὸς ὁ ἀγών, ἔπαθλον δὲ τὸ διδόμενον τῷ νικήσαντι δῶρον.
ἄστρον ἀστέρος διαφέρει. ἄστρον μὲν γάρ ἐστι τὸ ἐκ πολλῶν ἀστέρων συνιστάμενον σχῆμα, ἀστὴρ δὲ αὐτὸς ὁ λάμπων.
ἀστρολογία ἀστρονομίας διαφέρει. ἀστρονομία μέν ἐστιν ἡ κατάληψις τῶν ἀστέρων, ἀστρολογία δὲ ἡ τὰ ἐκ τῶν κινήσεων τῶν ἀστέρων ἀποτελέσματα δηλοῦσα ἐπιστήμη.
ἀράχνη ἀράχνου διαφέρει. ἀράχνη μὲν γάρ ἐστι τὸ λεπτότατον ὕφος τοῦ ζῴου, τουτέστι τοῦ ἀράχνου· ἀράχνης δέ ἐστιν αὐτὸ τὸ ζῷον, ἀρσενικῶς ἐκφωνούμενος.
ἀνὴρ ἀνθρώπου διαφέρει. ἀνὴρ μὲν γάρ ἐστι κυρίως ὁ ἐπʼ ἀρετῇ τινι διαπρέπων, ἄνθρωπος δὲ ὁ ἐπὶ μηδενὶ διαπρέπων.
ἀνάθημα ἀναθέματος διαφέρει. ἀνάθημα μὲν γάρ ἐστιν, τὸ διὰ τοῦ η γραφόμενον, τὸ ἀνιερούμενόν τε καὶ ἀνατιθέμενον ἱερῷ τινι τόπῳ· ἀνάθεμα δέ, διὰ τοῦ ε ἐκφερόμενον, τὸ ὕβρεως ἐχόμενον καὶ ἀναθεματισμοῦ.
ἄγροικος βαρυτόνως καὶ ἀγροῖκος προπερισπωμένως διαφέρει. ἄγροικος μὲν βαρυτόνως ὁ γνώσεως ἄμοιρος· ἀγροῖκος δὲ προπερισπωμένως ὁ ἐν ἀργῷ διατρίβων ἢ ὁ μὴ ἥμερος, ἴσος τῷ ἄγριος.
ἀποκήρυκτος καὶ ἐκποίητος διαφέρει. ἀποκήρυκτος μέν ἐστιν ὁ ἐπʼ ἀδικήμασί τισι τῆς οἰκίας ἐκβληθείς· ἐκποίητος δὲ ὁ δοτὸς εἰσποιητός.
ἀπεκήρυξε καὶ ἐπεκήρυξε διαφέρει. κηρῦξαι μὲν καὶ ἀποκηρῦξαι λέγουσιν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κήρυκα ἀποδόσθαι τι. Μένανδρος «ἀπεκήρυξεν αὐτὴν Ἀγαμέμνων», οἷον ὑπὸ κήρυκι ἐπώλησεν. ἐπικηρῦξαι δὲ τὸ ὑποσχέσθαι χρήματα δώσειν τῷ συλλαβόντι καὶ ἀποκτείναντί τινα τῶν καταδικασθέντων.
ἀπαράσκευος ἀπαρασκευάστου διαφέρει. ὁ μὲν γὰρ διʼ ἑαυτοῦ τὴν χορηγίαν ἔχων ἀπαράσκευος ἂν λέγοιτο, ὁ δὲ ἐξ ἑτέρου ἀπαρασκεύαστος. ὁ μὲν γὰρ ἀρχιερεὺς ὁ μονομάχους δοῦναι θέλων ἀπαράσκευος· οἱ δὲ μονομάχοι ἀπαρασκεύαστοι. τὸ μὲν γὰρ διὰ τὸ παθητικὴν ἔχειν ἔμφασιν ὑφʼ ἕτερον πίπτει, τὸ δὲ αὐτεξούσιόν ἐστιν. ὁ οὖν ἐναλλάσσων ταῦτα ἀκυρολογεῖ.
ἁλίπαστον ἁλισπάρτου διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ ἁλσὶ πεπασμένον κρέας ἢ ἰχθὺν ἔλεγον ἁλίπαστον, ἁλίσπαρτον δὲ τὴν ἁλσὶ κατεσπαρμένην χώραν· τῶν γὰρ ἀρχαίων τινὲς βαρβάρων δυσμενῶς διακείμενοι πρὸς τοὺς Ἕλληνας τὰς χώρας αὐτῶν κατέσπειρον ἁλσὶν εἰς τὸ μηκέτι δύνασθαι φέρειν καρπούς· ὅθεν καὶ ὁ βίος τοὺς ᾐκισμένους δεινῶς καὶ δυσθεράπευτα ἔχοντας τὰ σώματα ἁλισπάρτους καλεῖ.
ἄγειν καὶ φέρειν διαφέρει. ἄγεται μὲν γὰρ τὰ ἔμψυχα· φέρεται δὲ τὰ ἄψυχα. καὶ Ὅμηρος· «οὐ τί μοι ἐνθάδε τοῖον, οἷον κʼ ἠὲ φέροιεν Ἀχαιοὶ ἤ κεν ἄγοιεν». καὶ πάλιν· «οἱ δʼ ἦγον μὲν μῆλα, φέρον δʼ εὐήνορα οἶνον».
ἄρρωστος ἀρρωστοῦντος διαφέρει. ἄρρωστος μὲν γάρ ἐστιν ὁ ἀδυνατῶν ἐπιτελεῖν τι κατὰ τὰς ὀρέξεις· ἀρρωστεῖ δὲ ὁ νοσῶν. οὕτως Ἀριστοτέλης·
αὖθις καὶ αὖθι χωρὶς τοῦ σ διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ αὖθις πάλιν ἢ μετὰ ταῦτα, τὸ δὲ αὖθι καὶ τὸ αὐτόθι. κακῶς οὖν Καλλίμαχός φησιν· «αὖθι τόδʼ ἐκδύοιμι, τό μοι βάρος», ἀντὶ τοῦ μετὰ ταῦτα. καὶ ἐν τῇ Ἑκάλῃ· «τῷ ῥα, πᾶτερ, μεθίει με, σόον δέ κεν αὖθι δέχοιο», ἀντὶ τοῦ πάλιν.
ἀρρωδεῖν καὶ ὀρρωδεῖν ἐναντίον ἀλλήλοις. τὸ μὲν γὰρ ὀρρωδεῖν διὰ τοῦ ο σημαίνει τὸ εὐλαβεῖσθαι· ἐξηγοῦνται δὲ τὴν λέξιν οὕτως· ὄρρος λέγεται ὁ περὶ τοὺς γλουτοὺς τόπος, ὅντινα ταῦρον λέγουσιν· ὅθεν καὶ τῶν ὀρνέων ὁ τόπος οὗτος ὀρροπύγιον καλεῖται, οὔχ, ὥς τινες ἀγνοοῦντες, ὀρθοπύγιον. ἐτύμως εἴρηται, ὄρρος ὢν ὁ τῆς πυγῆς καὶ οἱονεὶ ὀρροπύγιον. οἱ δὲ εὐλαβούμενοι περί τινος ἀνασπᾶν εἰώθασι τὸ αἰδοῖον, πολλάκις δὲ τὰ ἄλογα τῶν ζῴων ὑποστέλλειν εἴωθε τὴν οὐρὰν ὅτε τι εὐλαβεῖται. εὐλόγως οὖν ἀπὸ τοῦ παρακολουθοῦντος τὸ ὀρρωδεῖν εἴρηται ἐπὶ τοῦ εὐλαβεῖσθαι. καὶ Εὐριπίδης τὸν Περσέα εἰσάγει λέγοντα· «τὰς γὰρ συμφορὰς τῶν κακῶς πεπραγότων οὐπώποθʼ ὕβρισʼ, αὐτὸς ὀρρωδῶν παθεῖν». καὶ τὸ μὲν ὀρρωδεῖν τοιοῦτον· τὸ δὲ ἀρρωδεῖν τὸ ἐναντίον, τοῦτʼ ἔστιν οὐκ εὐλαβεῖσθαι, ἀλλὰ καταφρονεῖν καὶ τεθαρρηκέναι.
ἀπόνοια ἀνοίας διαφέρει. ἀπόνοια μὲν μανία τίς ἐστιν καὶ ὑπερηφανία μισουμένη· ἡ δὲ ἄνοια στέρησις οὖσα φρονήσεως ἐλεεῖται μᾶλλον ἢ μισεῖται.
ἀμύνεσθαι καὶ ἀμύνειν διαφέρει. ἀμύνεσθαι μὲν γὰρ τὸ κολάζειν τοὺς προαδικήσαντας, ἀμύνειν δὲ βοηθεῖν.
ἀτελὲς καὶ ἀτέλεστον διαφέρει. ἀτελὲς μὲν γὰρ τὸ μήπω τετελεσμένον, ἀτέλεστον δὲ τὸ ἀδύνατον τελεσθῆναι. οἱ οὖν ἐναλλάσσοντες ταῦτα ἀκυρολογοῦσιν.
ἀπολογεῖσθαι τοῦ ἀπολογίζεσθαι διαφέρει. ἀπολογίζεσθαι μὲν γὰρ ῥητέον τὸ ἀποδοῦναι τὸν λόγον τῶν δαπανημάτων· καὶ γὰρ τὸ ἁπλοῦν λογίζεσθαι οἱ ἀριθμητικοὶ λέγουσιν. ἀπολογεῖσθαι δὲ τὸ λόγῳ τὴν κατηγορίαν ἀνασκευάζειν.
αἰτῶ καὶ αἰτοῦμαι διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ αἰτῶ ἐπὶ τοῦ λαβεῖν καὶ μὴ ἀποδοῦναι, τὸ δὲ αἰτοῦμαι ἐπὶ τοῦ χρῆσθαι εἰς ἀπόδοσιν. Μένανδρος ἐν τῷ Δυσκόλῳ διαστέλλει τὴν διαφοράν· «οὐ πῦρ γὰρ αἰτῶν, οὐδὲ λοπάδʼ αἰτούμενος».
αἰδὼς καὶ αἰσχύνη διαφέρει. ἡ μὲν γὰρ αἰδώς ἐστιν ἐντροπὴ πρὸς ἕκαστον ὅν τις σεβασμίως ἔχει, αἰσχύνη δὲ ἐφʼ οἷς ἕκαστος ἁμαρτάνων αἰσχύνεται ὡς μὴ δέον τι πράξας. καὶ αἰδεῖται μέν τις τὸν πατέρα, αἰσχύνεται δὲ μεθύσκεσθαι. διαστέλλει δὲ καὶ Ἀριστόξενος ὁ μουσικὸς ἐν Νόμῳ παιδευτικῷ. φησὶ γοῦν διαφορὰν τήνδε νομιστέον αἰδοῦς καὶ αἰσχύνης, ὅτι ἡ μὲν αἰδὼς πρὸς ἡλικίαν, πρὸς ἀρετήν, πρὸς ἐμπειρίαν, πρὸς εὐδοξίαν. ὁ γὰρ ἐπιστάμενος αἰδεῖσθαι πρὸς ἑκάστην τῶν εἰρημένων ὑπεροχὴν προσέρχεται οὕτω διακείμενος οὐ διὰ τὸ ἡμαρτηκέναι τι, ἀλλὰ διὰ τὸ σέβεσθαι καὶ τιμᾶν τὰς προειρημένας ὑπεροχάς. ἡ δὲ αἰσχύνη πρῶτον μὲν πρὸς πάντα ἄνθρωπον ἐπὶ τοῖς νομιζομένοις αἰσχροῖς εἶναι καὶ ἔπειτα πρὸς ἑαυτόν· αἰσχύνεται γὰρ καὶ ἑαυτόν.
ἄμητος καὶ ἀμητὸς διαφέρει. ἄμητος γὰρ ὁ καιρὸς τοῦ θέρους· ἀμητὸς δὲ ὁ θερισμός, οἱονεὶ αὐτὸς ὁ ἀμώμενος καρπός.
ἀπολείπει καὶ ἐκβάλλει διαφέρει. ἀπολείπει μὲν ἡ γυνὴ τὸν ἄνδρα, ἐκβάλλει δὲ ὁ ἀνὴρ τὴν γυναῖκα.
ἀντικρὺ μὲν τὸ ἐπʼ εὐθείας ὀξυτόνως· ἄντικρυς δὲ τὸ διαρρήδην καὶ φανερῶς.
ἀμφὶ μὲν τὸ περί, ἀμφὶς δὲ χωρίς, ἀμφοτέρωθεν.
ἀκταὶ μὲν οἱ πετρώδεις τόποι οἱ ἐν θαλάσσῃ παρακείμενοι, θῖνες δὲ οἱ αἰγιαλοί.
ἀποφορὰ καὶ εἰσφορὰ διαφέρει. ἀποφορὰ γάρ ἐστι τὸ ὑπὸ τῶν ὑποτεταγμένων δούλων τελούμενον τοῖς δεσπόταις· τὸ δὲ ὑπὸ τῶν πολιτῶν δημοσίᾳ διδόμενον ἀποτέλεσμα εἰσφορά.
ἁρπαγὴ καὶ ἁρπάγη διαφέρει παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς, ὥς φησι Τρύφων ἐν τρίτῳ Περὶ Ἀττικῆς προσῳδίας. ἐὰν μὲν γὰρ ὀξυτόνως προενεγκώμεθα καθάπερ ἐν τῇ συνηθείᾳ, τὴν αἰφνίδιον καὶ μετὰ βίας ἀφαίρεσιν δηλώσει· ἐὰν δὲ βαρυτόνως ἁρπάγην ὡς ἀνάγκην, ἐν ᾗ ἐκ τῶν φρεάτων τοὺς κάδους ἐξαίρουσιν. καὶ παρὰ Μενάνδρῳ ἀναγινώσκομεν· «ποτήριον, τράπεζαν, ἁρπάγην κάτω, κάδον». καὶ ἐν τῇ Ὑδροχόῳ· «τὸν παῖδα δὲ οὐ δίδομεν ἀλλʼ ἁρπαγήν, ἣν αὐτὸς κατεσκεύασεν». καὶ Ἀριστοφάνης ἐν Νιόβῳ.
ἀσφόδελος καὶ ἀσφοδελὸς κατὰ τὸν ὀξὺν τόνον διαφέρει παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς· ἄλλοι τε καὶ Τρύφων ἐν τῷ δευτέρῳ Περὶ Ἀττικῆς προσῳδίας· τὸ βαρυτονούμενον γὰρ τὸ φυτὸν παρὰ τοῖς παλαιοῖς, ὀξυτονούμενον δὲ τὸν τόπον, ἐν ᾧ ὁ ἀσφόδελος γίνεται· αὐτὸς δέ τι ὁ Τρύφων προκρίνει ὁμοτόνως τῷ φυτῷ καὶ τὸν τόπον ἐκφέρειν· πολλάκις γάρ, φησίν, τοῖς περιεχομένοις τὰ περιέχοντα ὁμοτόνως λέγεται. καὶ σκόροδα γὰρ αὐτὰ λέγομεν καὶ τὸν τόπον ἔνθα συμβέβηκε ταῦτα πιπράσκεσθαι· ὁμοίως κρόκον αὐτὸ τὸ ἄνθος καὶ τὸν τόπον ἐν ᾧ φύεται.
ἀνδραγαθία ἀνδρείας διαφέρει. ἀνδρεία μὲν γάρ ἐστι δύναμις σώματος ἐπαινουμένη· ἀνδραγαθία δὲ καὶ τὴν ψυχικὴν ἀρετὴν ἔχει μαρτυροῦσαν.
ἅμα καὶ ὁμοῦ διαφέρει. ἅμα μὲν γάρ ἐστι χρονικὸν ἐπίρρημα, ὁμοῦ δὲ τοπικόν. ἅμα μὲν οὖν Σόλων ἐγένετο Ἀναχάρσιδι τῷ Σκύθῃ, εἴπερ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἤκμασεν, ὁμοῦ μέντοι οὐκέτι· οὐδὲ γὰρ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ ἐγεννήθησαν, ἀλλʼ ὁ μὲν Ἀθήνησιν, ὁ δὲ ἐν Σκυθίᾳ. καὶ Ὅμηρος δὲ διαστέλλει· «ἔνθα δʼ ἅμʼ οἰμωγή τε καὶ εὐχωλὴ πέλεν ἀνδρῶν», κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον. καὶ «αὐτὰρ ἐπεὶ κόσμηθεν ἅμʼ ἡγεμόνεσσιν ἕκαστοι», καὶ «οἱ δʼ ἅμα πάντες ἐφʼ ἵπποισιν μάστιγας ἄειραν» ἐπὶ τόπου δέ· «τῇ ὁμοῦ ἐτρεφόμην», καὶ πάλιν «ἀλλά γʼ ὁμοῦ πίνακάς τε νεῶν καὶ σώματα φωτῶν», ἀντὶ τοῦ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ· «οὗ περ δὴ δύο παῖδʼ ἔλαβε κρείων Ἀγαμέμνων ἐν ἑνὶ δίφρῳ ἐόντας, ὁμοῦ δʼ ἴσχον ὠκέας ἵππους» ἔσθʼ ὅτε δʼ Ὅμηρος τὸ ὁμοῦ ἐπὶ χρονικοῦ τάσσει ἐπιρρήματος, ὥς φησιν Ἀσκληπιάδης· «εἰ δὴ ὁμοῦ πόλεμός τε δαμᾷ καὶ λοιμὸς Ἀχαιούς» εἰ μὴ ἄρα τις εἴπῃ καὶ νῦν τὸ ὁμοῦ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ, οἷον «ἐν Τροίᾳ ὅ τε πόλεμος καὶ ὁ λοιμὸς δαμάζει τοὺς Ἀχαιούς».
αἶνος καὶ παροιμία διαφέρει. ὁ μὲν γὰρ αἶνός ἐστι λόγος μυθικὸς ἐκφερόμενος ἀπὸ ἀλόγων ζῴων ἢ φυτῶν πρὸς ἀνθρώπων παραίνεσιν, ὥς φησι Λουκίλλιος ὁ Ταρραῖος ἐν τῷ πρώτῳ Περὶ παροιμιῶν. οἷον ἀπὸ μὲν ἀλόγων ζῴων ὡς παρʼ Ἀρχιλόχῳ. «αἶνός τις ἀνθρώπων ὅδε, ὡς ἆρʼ ἀλώπηξ καἰετὸς ξυνωνίην ἔθεντο», καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ πάλιν ὅταν λέγῃ «ἐρῶ τινʼ ὑμῖν αἶνον, ὦ Κηρυκίδη, ἀχνυμένη σκυτάλη», εἶτα ἐπιφέρει «πίθηκος ᾔει θηρίων ἀποκριθείς μοῦνος ἐν ἐσχατιήν. τῷ δʼ ἆρʼ ἀλώπηξ κερδαλέη συνήντετο πυκνὸν ἔχουσα νόον». καὶ Ἡσίοδος· «νῦν δʼ αἶνον βασιλεῦσιν ἐρῶ φρονέουσι καὶ αὐτοῖς· ὧδʼ ἵρηξ προσέειπεν ἀηδόνα ποικιλόδειρον ὕψι μάλʼ ἐν νεφέεσσιν ἔχων ὀνύχεσσι μεμαρπώς». ἀπὸ δὲ φυτῶν, ὡς παρὰ Καλλιμάχῳ· «ἄκουε δὴ τὸν αἶνον. ἔν κοτε Τμώλῳ δάφνην ἐλαίῃ νεῖκος οἱ πάλαι Λυδοί λέγουσι θέσθαι», καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἔστιν αἶνος ἐξηπλωμένη παροιμία· παροιμία δὲ τὴν ἀπὸ κεφαλαίου ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀναφορὰν ἔχει ἐνδέουσαν τοῦ αἴνου, καί τι ἔξωθεν ἐκδεχομένη, οἷον· «μένε βοῦς ποτε βοτάνην» καὶ «κισσὸς μετὰ Ἀνθεστήρια».
ἄρτι καὶ ἀρτίως διαφέρει. ἄρτι μὲν γάρ ἐστι χρονικὸν ἐπίρρημα, τὸ δὲ ἀρτίως ἐπὶ τοῦ ἀπηρτισμένου τελείου ἔργου, ὥστε ἁμαρτάνειν Σαπφὼ λέγουσαν «ἀρτίως ἡ χρυσοπέδιλος Αὔως», ἀντὶ χρονικοῦ τοῦ ἄρτι. παρὰ δὲ τοῖς Ἀττικοῖς τὸ μὲν ἀρτίως σημαίνει παρεστώσης τῆς ὥρας, τὸ δὲ ἄρτι παρατατικὸν καὶ ἐπὶ παρῳχηκότος χρόνου.
ἆρα καὶ ἄρα διαφέρει. ὁ μὲν γὰρ κατὰ περισπωμένην λεγόμενος σύνδεσμος ἀπορηματικός ἐστιν, ὅτε διαποροῦντες λέγομεν· «ἆρά γε πῶς ἕξει τὸ πρᾶγμα;». ὁ δὲ κατὰ συστολὴν συλλογιστικός· «εἰ ἡμέρα ἐστίν, φῶς ἐστίν· ἀλλὰ μὴν ἡμέρα ἐστίν, φῶς ἄρα ἐστίν». «εἰ τοῦτο συμφέρει ποιεῖν, ποιητέον ἡμῖν ἄρα ἐστίν».
αἴθε καὶ ὤφελον διαφέρει. τὸ μὲν γάρ ἐστιν ἀπαρέμφατον πρόσωπον· τὸ δὲ ὤφελον ἐμφαίνει πρόσωπα, οἷον· ὤφελον ἐγώ, ὤφελον σύ, ὤφελον ἐκεῖνος. ἄλλως τε τὸ μὲν αἴθε ἐστὶν ἐπίρρημα, τὸ δὲ ὤφελον ῥῆμα καὶ ἐπίρρημα.
ἆθλος ἀρσενικῶς καὶ ἆθλον οὐδετέρως διαφέρει. ἀρσενικῶς μὲν γὰρ τὸν ἀγῶνα δηλοῖ, οὐδετέρως δὲ τὸ ἔπαθλον· Ὅμηρος «οὗτος μὲν δὴ ἄεθλος ἀάατος ἐκτετέλεσται» ἐπὶ δὲ τῶν ἐπάθλων· «ἀέθλια ἐπαγαγόντες».
ἀρχὴ τοῦ β
βωμὸς καὶ ἑστία καὶ ἐσχάρα καὶ μέγαρον διαφέρει, καθὰ καὶ Ἀμμώνιος ὁ Λαμπτρεὺς ἐν τῷ πρώτῳ Περὶ θυσιῶν φησιν· «βωμοὶ μὲν οἱ προσβάσεις ἔχοντες, ἐσχάρα δὲ ἡ πρὸς βιωτικὴν γινομένη χρῆσιν ἐπὶ γῆς· τὰ δὲ πολυτελῆ ἑστίαι· τὸ δὲ μέγαρον ἡ περιῳκοδομημένη ἑστία … σημαίνει τὸν οἶκον·» «ἑστίην τʼ Ὀδυσσῆος ἀμύμονος, ἣν ἀφικάνων» καὶ ἀνέστιος ὁ ἄοικος. παρʼ Ἡσιόδῳ καὶ ἡ σωματοειδὴς θεὸς «Ἑστίην καὶ Δήμητρα καὶ Ἥρην χρυσοπέδιλον». ὣς δὲ Νεάνθης ὁ Κυζικηνὸς ἐν τρίτῳ τῶν Κατὰ πόλιν βωμούς φησι θεῶν, ἐσχάρας δʼ ἡρώων. παρὰ δʼ Εὐριπίδῃ ἐσχάρα ἀντὶ τοῦ βωμοῦ κεῖται ἐν Πλεισθένει· «μηλοσφαγῆτε δαιμόνων ἐπʼ ἐσχάραις». καὶ Σοφοκλῆς ἐν Χρύσῃ.
βασιλεὺς καὶ κοίρανος διαφέρει. βασιλεὺς μὲν γάρ ἐστιν ὁ πατρόθεν ἢ ἐκ γένους τὴν ἀρχὴν παραλαβών, κοίρανος δὲ ὁ πρὸς καιρὸν τὸ τοῦ βασιλέως ἔργον ἐπιτελῶν, οἷος ἧν πρὸ τῆς μήνιδος ὁ Ἀχιλλεύς· «ὣς ὅ γε κοιρανέων δίεπε στρατόν». ἡγεμὼν δέ ἐστιν ὁ τάξεως στρατιωτικῆς ἡγούμενος, ὥς φησιν Ὅμηρος· «αὐτὰρ ἐπεὶ κόσμηθεν ἅμʼ ἡγεμόνεσσιν ἕκαστοι».
βούλει καὶ βούλῃ διαφέρει. ὅτι τὸ μὲν βούλει ὁριστικῶς λέγουσιν, οἷον «βούλει χολάσαι με», τὸ δὲ βούλῃ διστακτικῶς νοοῦσιν· «ἐὰν βούλῃ, πορευόμεθα». βουλῇ δὲ περισπωμένως τὴν γνώμην σημαίνει.
ἀρχὴ τοῦ γ
γαμήλιον καὶ ἐπιθαλάμιον διαφέρει. ἐπιθαλάμιον γάρ ἐστι τὸ ἐπὶ θαλάμῳ τῆς γαμουμένης γραφὲν ποίημα· γαμήλιον δὲ ὃ οὐ περιώρισται χρόνῳ.
γαμήλια καὶ γαμηλία διαφέρει. γαμήλια τὰ τελούμενα ἐν τῇ ἡμέρᾳ καθʼ ἣν ὁ γάμος ἐκτελεῖται, ἢ τὰ δῶρα τὰ διδόμενα ἐν γάμῳ. γαμηλία δὲ ἡ εἰς τοὺς φράτορας διδομένη ἐγγραφὴ καὶ εἰσαγωγὴ ἐπὶ γάμοις, ἣν ὠνόμαζον καὶ κουρεῶτιν. οἱ δέ φασι γαμηλίαν θυσίαν, ἣν ἔθυον τοῖς δημόταις οἱ εἰς τοὺς ἐφήβους ἐγγραφόμενοι καὶ μέλλοντες γαμεῖν. ἐγίνετο δὲ ἡ θυσία Ἥρᾳ καὶ Ἀφροδίτῃ καὶ Χάρισι γαμηλίαις· ἢ θυσία τοῖς τῷ δήμῳ θεοῖς.
γέρων καὶ πρεσβύτης καὶ προβεβηκὼς διαφέρει. Ἀλεξίων ἐν τῇ ἐπιτομῇ τῶν Διδύμου Συμμίκτων φησὶν οὕτως· «ἐκ τῶν Ἀριστοφάνους Περὶ ἀνθρώπου γενέσεως καὶ αὐξήσεως μέχρι γήρως. βρέφος μὲν γὰρ τὸ γεννηθὲν ἀρτίως, παιδίον δὲ τὸ τρεφόμενον ὑπὸ τῆς τιθηνοῦ, παιδάριον δὲ τὸ ἤδη περιπατοῦν καὶ τῆς λέξεως ἀντεχόμενον, παιδίσκος δὲ ὁ ἐν τῇ ἐχομένῃ ἡλικίᾳ, παῖς δὲ ὁ διὰ τῶν ἐγκυκλίων μαθημάτων δυνάμενος ἰέναι. τὴν δὲ ἐχομένην ταύτης ἡλικίαν οἱ μὲν πάλληκα, οἱ δὲ βούπαιδα, οἱ δὲ ἀντίπαιδα, οἱ δὲ μελλέφηβον καλοῦσιν. ὁ δὲ μετὰ ταῦτα ἔφηβος· ἐν δὲ Κυρήνῃ τοὺς ἐφήβους τριακατίους καλοῦσιν, ἐν δὲ Κρήτῃ ἀποδρόμους διὰ τὸ μηδέπω τῶν κοινῶν δρόμων μετέχειν· Ἀχαιοὶ δὲ κούρους, καὶ ἀρεσδαῖες ἀγούρους, ὡσαύτως καὶ Ἀττικοί. ὁ δὲ μετὰ ταῦτα μειράκιον ἢ μεῖραξ, εἶτα νεανίσκος καὶ νεανίας, εἶτα ἀνὴρ μέσος, εἶτα προβεβηκώς—ὃν καὶ ὠμογέροντα καλοῦσιν—, εἶτα γέρων, εἶτα πρεσβύτης, εἶτα ἐσχατόγηρως».
γράμμα στοιχείου διαφέρει. στοιχεῖον μὲν γάρ ἐστιν αὐτὴ ἡ ἐκφώνησις καὶ ὁ φθόγγος, οὗ τὸ γράμμα σημεῖον ἢ τύπος ἢ σχῆμα· ὡς ἐν τῷ «τρίγωνον τυποῦσθαι τὸ Δ· τρίγραμμον εἶναι τὸ Δ· στρογγύλον δὲ τυποῦσθαι τὸ Ο». τὸ δὲ στοιχεῖον τὸ ὁλόκληρον, οἷον α β γ καὶ τὰ λοιπὰ στοιχεῖα. λέγεται μέντοι καταχρηστικῶς καὶ τὰ στοιχεῖα γράμματα. ἤδη μέντοι καὶ τὰ συγγράμματα οἱ παλαιοὶ ἔλεγον γράμματα· … καὶ πάλιν· «ἀλλὰ Πλάτωνος ἓν τὸ περὶ ψυχῆς γράμμʼ ἀναλεξάμενος». καὶ ἐν τῇ συνηθείᾳ φαμέν· «πολλὰ οἶδε γράμματα». οὐ γὰρ τῶν εἴκοσι τεσσάρων, ἀλλὰ πολλῶν γραμμάτων ἔμπειρός ἐστιν. ταύτῃ καὶ γραμματικὸς ὁ πολλῶν ἔμπειρος λόγος.
ἀρχὴ τοῦ δ
δίσκος καὶ σόλος διαφέρει. δίσκος μὲν γάρ ἐστι λίθος τετρημένος, φησὶ Τρύφων ἐν πέμπτῳ Περὶ Ἑλληνισμοῦ· σόλος δὲ χαλκοῦν ὁλοσφύρωτον, ὡς καὶ Ὅμηρος «σόλον αὐτοχόωνον», καὶ ἀλλαχοῦ «λάβε δίσκον», εἶτα ἐπιφέρει «βόμβησεν δὲ λίθος». καὶ Πίνδαρος· «λιθίνοις ὁπόταν δίσκοισι».
δικαστὴς καὶ διαιτητὴς διαφέρει. δικαστὴς μὲν ὁ κατὰ νόμον αἱρεθεὶς κριτής, διαιτητὴς δὲ ὁ κατὰ σύμφωνον αἱρεθεὶς συμβάσεως χάριν. Μένανδρος ἐν Παιδίῳ· «εἴ τις δικαστὴς ἢ διαιτητὴς θεῶν».
διέφθαρται καὶ διέφθορε διαφέρει. διέφθαρται μὲν ὑφʼ ἑτέρων, διέφθορε δὲ ἕτερον. Ἀριστοφάνης ἐν Ὥραις· «διέφθορας τὸν ὅρκον ἡμῶν». Μένανδρος ἐν Ἀδελφοῖς· «εἰ δʼ ἔστιν οὗτος τὴν κόρην διεφθορώς». Ὅμηρος «φρένας ἠλέ, διέφθορας», ἀντὶ τοῦ διέφθαρκας ἑαυτοῦ τὰς φρένας.
δυσπειθὴς ἀπειθοῦς διαφέρει. ὁ μὲν γὰρ δυσκόλως παραδέχεται τὸν πιστικὸν λόγον, ὁ δὲ ἀπειθὴς ἀποκρούεται καὶ οὐχ οἷός τέ ἐστι πείθεσθαι.
«Δημήτηρ καὶ Δάματερ διαφέρει παρὰ Ἀττικοῖς», φησὶ Τρύφων. «Δημήτηρ γὰρ ἐπὶ τῆς θεοῦ, Δάματερ δὲ ἐπὶ θαυμασμοῦ».
δοῦλοι καὶ οἰκέται καὶ θεράποντες διαφέρουσι παρὰ τοῖς ἀρχαίοις. δοῦλοι μὲν γὰρ τῶν ἡδονῶν λέγονται καὶ πάντες οἱ τεταγμένοι ὑπὸ βασιλέως, οἰκέται δὲ δεσποτῶν, θεράποντες δὲ οἱ ὑποτεταγμένοι φίλοι, ὑφʼ ὧν θεραπεύονται οἱ προσήκοντες.
διαβόητος καὶ ἐπιβόητος διαφέρει. διαβόητος μὲν γὰρ ὁ ἐπʼ ἀρετῇ ἐπεγνωσμένος· ἐπιβόητος δὲ ὁ μοχθηρὰν ἔχων φήμην. Ἀνακρέων ἐν δευτέρῳ· «καὶ μʼ ἐπιβόητον κατὰ γείτονας ποιήσεις». τοῦτον ἔνιοι τῶν ποιητῶν ἐπίφατον καλοῦσι καὶ ἐπίρρητον.
διπλοῦν καὶ διπλάσιον, φησίν, διαφέρει. διπλοῦν μὲν γὰρ τῶν κατὰ μέγεθος, διπλάσιον δὲ τῶν κατὰ ἀριθμόν, οἷον «διπλάσια χρήματα». ἐπὶ τῶν διπλουμένων τὸ διπλοῦν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν πτυσσομένων ἱματίων· «διπλοῦν οὖν τὸ ἱμάτιον», οὐκέτι «διπλάσιον». διπλάσιον γὰρ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν κατὰ μέγεθος ἢ πλῆθος διαφερόντων ἢ διάστημα, οἷον «διπλάσιον οὗτος ἔχει τούτου» καὶ «διπλάσιον ἀφέστηκεν ἥδε ἡ πόλις τῆσδε», οὐχὶ «διπλοῦν».
διχότομος βαρυτόνως ὡς ἀντίτυπος καὶ διχοτόμος παροξυτόνως ὡς οἰκοδόμος διαφέρει. τὸ μὲν γάρ ἐστι παθητικόν, τὸ δὲ ἐνεργητικόν· ἂν μὲν γὰρ βαρυτονήσωμεν, δηλοῖ τὰ εἰς δύο διῃρημένα· ἂν δὲ παροξυτονήσωμεν, τὰ εἰς δύο διαιροῦντα.
δοάσατο καὶ δοιάσατο διαφέρει, ὅτι τὸ μὲν δοάσατο ἔδοξε, τὸ δὲ δοιάσατο σὺν τῷ ι ἐδίστασεν.
ἀρχὴ τοῦ ε
ἐλεάτρος καὶ ἐδέατρος διαφέρει. ἐλέατρος μὲν γάρ ἐστιν ὁ μάγειρος παρὰ τοὺς ἐλεούς—ἐλεοί εἰσιν αἱ μαγειρικαὶ τράπεζαι—. ἐδέατρος δὲ ὁ προγεύστης παρὰ τὰ ἐδέσματα.
ἐπίτιμος καὶ ἐπιτίμιος διαφέρει. ἐπίτιμος μὲν γὰρ ὁ ἔντιμος, ἐπιτίμιος δὲ ὁ ἐπιζήμιος καὶ ἐπίπληκτος· ἀφʼ οὗ τὴν ἐπίπληξιν ἐπιτίμησίν φαμεν καὶ «ἐπιτίμησον αὐτῷ» ἀντὶ τοῦ ἐπίπληξον.
ἔνδοξος καὶ ἐπίδοξος διαφέρει. ὁ μὲν γάρ ἐστιν ὁ ἐπίσημος, ἐπίδοξος δὲ ὁ προσδοκώμενος.
ἑταῖρος καὶ φίλος διαφέρει. ὁ μὲν γὰρ φίλος καὶ ἑταῖρος, ὁ δὲ ἑταῖρος οὐ πάντη φίλος. ἔστι γὰρ ὁ ἑταῖρος καὶ συνεργός. διὸ καὶ Ὅμηρος ἐπὶ τοῦ ἀνέμου «πλησίστιον ἐσθλὸν ἑταῖρον».
ἔκγονος καὶ ἀπόγονος, φασίν, διαφέρει πρόδηλον. ἔκγονος μὲν γὰρ ὁ υἱός, ἀπόγονος δὲ ἤτοι υἱωνὸς ἢ ἔτι ἄπωθεν. καταχρῶνται δʼ ἔσθʼ ὅτε οἱ ῥητορικοὶ τῷ ἀπογόνῳ ἀντὶ τοῦ υἱοῦ.
ἕλκος, ὠτειλή, τραῦμα, πληγὴ διαφέρει. ἕλκος μὲν γὰρ τὸ χρόνιον πάθος μόνον ἐκ σιδήρου γενόμενον· ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ ἐκ τοῦ αὐτομάτου· εἴρηται δὲ παρὰ τὸ διελκοῦσθαι τὴν σάρκα. ὠτειλὴ δέ ἐστιν ἡ ἐκ τοῦ σύνεγγυς σιδήρου πληγή· τραῦμα δὲ τρῶσις σιδήρου γινομένη ἐφʼ ὑγιοῦς σώματος· πληγὴ δὲ ἡ ἐκ χειρὸς πλῆξις.
ἐπίκουροι καὶ βοηθοὶ διαφέρει. ἐπίκουροι μὲν γάρ εἰσιν οἱ τοῖς πολεμουμένοις ἐπικουροῦντες καὶ συλλαμβανόμενοι, βοηθοὶ δὲ καὶ σύμμαχοι τῶν πολεμούντων. Ὅμηρος διʼ ὅλης τῆς ποιήσεως ἐφύλαξε τὴν διαφοράν· ἐπίκουροι γάρ εἰσι τοῖς Τρωσὶ πολεμουμένοις· βοηθοὶ καὶ σύμμαχοι τοῖς Ἕλλησιν· οὐκ ἔστιν οὖν παρʼ αὐτῷ ἐπίκουρον Ἑλλήνων λεγόμενον εὑρεῖν, ἀλλὰ Τρώων.
ἕρκος καὶ ἑρκίον διαφέρει. ἕρκος ἐπὶ πόλεων, ἑρκίον ἐπὶ ἐπαύλων.
ἑτερόφθαλμος καὶ μονόφθαλμος διαφέρει. ἑτερόφθαλμος μὲν ὁ κατὰ περίπτωσιν πηρωθεὶς τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν, μονόφθαλμος δὲ ὁ μόνον ὀφθαλμὸν ἐσχηκώς, ὡς ὁ Κύκλωψ.
ἐοικότα εἰκότων διαφέρει. τὰ μὲν γὰρ πίστεως ἐχόμενα εἰκότα, τὰ δὲ ἐμφερῆ ἐοικότα.
εὐφυὴς καὶ εὐμαθὴς διαφέρει παρὰ Ἀττικοῖς· εὐφυῆ μὲν γὰρ λέγουσι τὸν σκωπτικόν, εὐμαθῆ δὲ τὸν πρὸς μάθησιν εὖ πεφυκότα.
ἐξανέψιοι καὶ ἀνεψιοὶ διαφέρει. καὶ ὅτι βαρυτόνως Ἀττικοὶ προφέρονται τοὔνομα φησὶ Τρύφων ἐν τῷ δευτέρῳ Περὶ Ἀττικῆς προσῳδίας· «ἐξανέψιοι ὡς ἀμέριμνοι, ἀναστελλομένης—φησίν—τῆς ὀξείας ἐκ τοῦ ἀνεψιοῦ ὀνόματος ὀξυτονουμένου».
ἐχθρὸς πολεμίου καὶ δυσμενοῦς διαφέρει. ἐχθρὸς μὲν γὰρ ὁ πρότερον φίλος, πολέμιος δὲ ὁ διʼ ὅπλων χωρῶν πρὸς τοὺς πέλας, δυσμενὴς δὲ ὁ χρόνιον πρὸς τόν ποτε φίλον ἔχθραν διατηρῶν καὶ δυσδιαλλάκτως ἔχων.
ἐξελεύθερος καὶ ἀπελεύθερος διαφέρει. ἐξελευθέρους μὲν γὰρ λέγουσι τοὺς διὰ χρέος προσθέτους τοῖς δανεισταῖς γενομένους, ἔπειτα ἀπολυθέντας, εἴτα ἐλευθερωθέντας· ἀπελευθέρους δὲ συνήθως τοὺς ἐκ δούλου ἐλευθερωμένους, ὥς φησι Τρύφων ἐν πέμπτῳ Περὶ Ἑλληνισμοῦ.
ἐπικήδειον καὶ θρῆνος διαφέρει. ἐπικήδειον μὲν γάρ ἐστι τὸ ἐπὶ τῷ κήδει, θρῆνος δὲ τὸ ἐν οἱῳδήποτε χρόνῳ, ὣς Τρύφων. Ἀριστοκλῆς δὲ ὁ Ῥόδιος ἐν τῷ Περὶ ποιητικῆς ἔμπαλίν φησιν· «θρῆνος δέ ἐστιν ᾠδὴ τῆς συμφορᾶς οἰκεῖον ὄνομα ἔχουσα· ὀδυρμὸν γὰρ ἔχει σὺν ἐγκωμίῳ τοῦ τελευτήσαντος. τινὲς μὲν οὖν κοινῶς εἶπον θρήνους, οἱ δὲ διαφέρειν θρῆνόν τε καὶ ἐπικήδειον· τὸν γὰρ θρῆνον ᾄδεσθαι παρʼ αὐτῇ τῇ συμφορᾷ πρὸ τῆς ταφῆς καὶ μετὰ τὴν ταφὴν καὶ κατὰ τὸν ἐνιαύσιον χρόνον τῆς κηδείας, ᾀδόμενον ὑπὸ τῶν θεραπαινίδων καὶ τῶν σὺν αὐταῖς, τὸ δὲ ἐπικήδειον ἔπαινον εἶναι τοῦ τελευτήσαντος μετά τινος μετρίου σχετλιασμοῦ».
ἐμεῖο καὶ ἐμοῖο … σύναρθρον τοῦ ἐμοῦ, οἷον «παῖδα ἐμεῖο», «τοῦ ἐμοῦ παιδός». καὶ «μνῆσαι πατρὸς σοῖο» ἀντὶ «τοῦ σοῦ πατρός».
ἐρωτᾶν καὶ πυνθάνεσθαι διαφέρει. πυνθάνεσθαι μὲν γάρ ἐστι τὸ κατὰ ἀκοὴν διεξοδικῶς ἀκούειν τὰ ὑπό τινος λεγόμενα, αὐτὸν οὐδὲν ἐρωτῶντα· ἐρωτᾶν δὲ τὸ θέλειν κεφαλαιώδη τινὰ λαβεῖν ἀπόφασιν περὶ τοῦ ὑποκειμένου πράγματος. ὁ γοῦν Τηλέμαχός φησι πρὸς Νέστορα «εἴρεαι ὁππόθεν εἰμέν· ἐγὼ δέ κέ τοι καταλέξω», καὶ Ἀχιλλεύς φησιν «ἀλλʼ ἴθι νῦν, Πάτροκλε Διὶ φίλε, Νέστορʼ ἔρηαι». ὅτι δὲ τὸ πυνθάνεσθαι ἐπὶ ψιλοῦ τοῦ ἀκούειν τῶν λεγόντων τάσσεται, φανερὸν ἐκ τοῦ λέγειν Τηλέμαχον «νῦν δʼ ὅτε δὴ μέγας εἰμὶ καὶ ἄλλων μῦθον ἀκούων πυνθάνομαι». καὶ Ὀδυσσεύς φησιν «πυνθανόμην Ἰθάκης». κατὰ δὲ τοὺς φιλοσόφους ἐρώτησίς ἐστι φράσις συμβολικὴν ἀπόκρισιν ζητοῦσα, οἷον· «ναί, οὔ, ἀμφίβολον, σαφές, ἄδηλον»· αὗται γὰρ αἱ πέντε ἀποφάσεις συμβολικαὶ καλοῦνται. ἔστι μέντοι γε ὅτε οὐχ οὕτως, ἀλλʼ ἑτέρως ἀποκρινόμεθα πρὸς τὰς ἐρωτήσεις, οἷον· «ἡμέρα ἐστίν;» καὶ οὕτως· φήσομεν γάρ· «ἡμέρα ἐστίν», «ἡμέρα», «ἔστιν». πεῦσις δέ ἐστι λέξις πρὸς ἣν οὐκ ἔστι συμβολικῶς ἀποκρίνασθαι, οἷον· «ποῦ οἰκεῖ Ἀρίστων;» φήσεις γάρ· «ἐν τῷδε τῷ τόπῳ»· «πῇ ἔβη Ἀνδρομάχη;» ἡ δὲ ἀποκρίνεται ὅτι «ἐπὶ πύργον ἔβη μέγαν Ἰλίου». οὐκ ἦν γὰρ ἐνταῦθα συμβολικῶς «ναί» ἢ «οὔ». κατά τι οὖν περὶ τῆς διαφορᾶς ταύτης διαφέρονται οἱ φιλόσοφοι σύμφωνον τοῖς προειρημένοις· πυνθανόμενοι περὶ τῆς διαφορᾶς φασιν·
«ἐρώτησις πεύσεως καὶ ἀνακρίσεως διαφέρει. ἐρώτησις μὲν γάρ ἐστι σύντομος ἀπόκρισις, πεῦσις δὲ μακρᾶς πράξεως ἀπαγγελία, ἀνάκρισις δὲ δευτέρων ἐξέτασις».
ἔσται τοῦ γενήσεται διαφέρει. ἔσται μὲν γὰρ καὶ τὰ νῦν ὄντα, γενήσεται δὲ τὰ γενέσεως τευξόμενα, οἷον «νέος πρεσβύτης ἔσται, τῷ ἀτέκνῳ παῖδες γενήσονται».
εὑρεῖν καὶ εὕρασθαι διαφέρει. εὑρεῖν μὲν γὰρ καὶ ἐν τῇ συνηθείᾳ, εὕρασθαι δὲ οἷον πορίσασθαι. Μένανδρος ἐν Δυσκόλῳ· «εὕρηκʼ ἐγὼ τούτου τέχνην». Δίφιλος ἐν Πύρρᾳ· «δῶρον δʼ ἐμαυτὴν πὰρ θεῶν εὑρημένην».
ἐρᾶν τοῦ ποθεῖν διαφέρει. ἐρᾶν μέν ἐστι τῶν ἐν ὄψει, ποθεῖν δὲ τὰ ἀπόντα. διαστέλλει δὲ καὶ Ὅμηρος· «ὡς σέο νῦν ἔραμαι, καί με γλυκὺς ἵμερος αἱρεῖ», πρὸς τὴν Ἥραν ὁ Ζεύς φησι παροῦσαν. ἐπὶ δὲ τοῦ ἀπόντος «ἀλλά με σός τε πόθος σά τε μήδεα». φυλάσσεται ἄκρως Ὅμηρος τὰς τοιαύτας διαφοράς.
εὔμορφος εὐειδοῦς διαφέρει. εὔμορφος μὲν γάρ ἐστιν ὁ τὴν μορφὴν εὖ ἔχων, οἷον εὐπρόσωπος· καὶ γὰρ τὸ τὴν ὄψιν πως σχηματίζειν μορφάζειν λέγομεν. εὐειδὴς δὲ ὁ τὸ εἶδος καλὸν ἔχων, οἷον ἅπαν τὸ σῶμα.
ἔνδον πρὸς τὸ ἔσω διαφέρει. ἔνδον μὲν γὰρ τὸ ἐν τόποις, ἔσω δὲ τὸ εἰς τόπον. ἔνδον μὲν γάρ ἐστιν ὁ παῖς, ἔσω δὲ εἰσέρχομαι. ἁμαρτάνει γοῦν ὁ λέγων «ἔνδον εἰσέρχομαι» ἢ «ἔσω ἐστὶν ὁ παῖς». Σοφοκλῆς τὴν διαφορὰν συγχεῖ· φησὶ γοῦν ἐν Τραχινίαις «γυναῖκες, αἵ τʼ ἔσω στέγης αἴ τʼ ἐκτός», δέον εἰπεῖν «γυναῖκες, αἵ τʼ ἔνδον στέγης». καὶ Εὐριπίδης ἐν Ἡρακλεῖ «γέροντα τὴν δʼ ἔσω γραῖαν δόμων» ἀντὶ τοῦ ἔνδον. καὶ Εὔβουλος ὁ τῆς μέσης κωμῳδίας ποιητὴς Καλαθηφόροις «ὅπως δὲ πεύσεσθʼ· ἔστι τις γέρων ἔσω;» δέον εἰπεῖν «ἔνδον».
ἐνταυθοὶ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐνθάδε διαφέρει. ἐνταυθοῖ μὲν γὰρ τὴν ἐν τόπῳ σημασίαν δηλοῖ, ἐνταῦθα δὲ καὶ τὴν ἐν τόπῳ καὶ εἰς τόπον· ὁμοίως καὶ τὸ ἐνθάδε. τὸ δὲ ἔνθα καὶ τὴν ἐν τόπῳ καὶ τὴν εἰς τόπον καὶ ἀντὶ χρονικοῦ ἐπιρρήματος τοῦ τότε. ἐπὶ μὲν τοῦ ἐνταυθοῖ Ὅμηρος «ἐνταυθοῖ νῦν ἧσο σύας τε κύνας τʼ ἀπερύκων», ἐπὶ δὲ τοῦ ἐνταῦθα Σοφοκλῆς ἐν Ἠλέκτρᾳ «ἐνταῦθα πέμψειν ἔνθα μήποθʼ ἡλίου φέγγος κατόψει». ἔχει γὰρ καὶ τὴν εἰς τόπον σημασίαν καὶ τὴν ἐν τόπῳ. ὁμοίως δὲ καὶ ἐφʼ οὗ φησιν ἡ Καλυψώ «ἐνθάδε κʼ αὖθι μένων σὺν ἐμοὶ τόδε δῶμα φυλάσσοις». καὶ ὁ Ἕκτωρ φησίν· «σὲ δέ τʼ ἐνθάδε γῦπες ἔδονται». ταῦτα γὰρ τὴν ἐν τόπῳ σημασίαν δηλοῖ. τὴν δʼ εἰς τόπον «τοῦδʼ αὐτοῦ λυκάβαντος ἐλεύσεται ἐνθάδʼ Ὀδυσσεύς». ἐπὶ δὲ τοῦ ἔνθα· ἐν μὲν τόπῳ «Αἴας κεῖται ἀρήϊος ἔνθʼ Ἀχιλλεύς», εἰς δὲ τόπον «ἔνθα κατεπλέομεν, καί τις θεὸς ἡγεμόνευεν», ἀντὶ χρονικοῦ δʼ ἐπιρρήματος τοῦ τότε «ἔνθʼ αὖ Τυδεΐδῃ Διομήδει Παλλὰς Ἀθήνη».
ἔνθα σημαίνει γʹ· τὸ τότε, ὡς τὸ «ἔνθʼ ἄλλοι μὲν πάντες ἐπευφήμησαν Ἀχαιοί»· τὸ ὅπου, ὡς τὸ «ἔνθα κατεπλέομεν, καί τις θεὸς ἡγεμόνευεν». τὸ ἐν τούτῳ ἢ ἐκείνῳ τόπῳ, ὡς τὸ «ἔνθα μὲν Αἴας κεῖται ἀρήϊος, ἔνθα δʼ Ἀχιλλεύς, ἔνθα δὲ Πάτροκλος».
ἐξ ὅσου, ἐξ ὅτου· ἐξ ὅσου μὲν χρόνου, ἐξ ὅτου δὲ ἐξ οὕτινος.
ἐπιστρεφὴς εὐστραφοῦς διαφέρει. ἐπιστρεφὴς μὲν γὰρ ὁ ἐπιμελής, εὐστραφὴς δὲ ὁ ἐπιδέξιος ἐν ταῖς μεταβολαῖς.
εὐθύς, εὐθὺ καὶ εὐθέως διαφέρει. εὐθὺς μὲν γάρ ἐστιν ὁ κανών· εὐθὺ δὲ τοῦ γυμνασίου, ἀντὶ τοῦ κατʼ εὐθείαν τοῦ γυμνασίου ἢ εὐθεῖ τῷ κανόνι· τὸ δὲ εὐθέως ἀντὶ χρονικοῦ ἐπιρρήματος. ὁ οὖν ἐναλλάσσων ἁμαρτάνει, καθὰ καὶ Μένανδρος ἐν Δυσκόλῳ «τί φῄς; ἰδὼν ἐνταῦθα παῖδʼ ἐλευθέραν ἐρῶν ἀπῆλθες εὐθύς;» καὶ Ἀριστοφάνης ὁ γραμματικὸς ἐν τῷ Πρὸς τοὺς Πίνακας Καλλιμάχου Περὶ Ἀντιφάνους διαστέλλει τὴν λέξιν. τινὰς μέντοι φησὶ τῶν ἀρχαίων καὶ τὸ εὐθὺς ἀντὶ χρονικοῦ κεχρῆσθαι. φησὶ γοῦν κατὰ λέξιν· «δεῖ δὲ τὸ μὲν εὐθὺ λέγειν ἐπί τινος εὐθέος, οἷον, ἐὰν μὲν ᾖ θῆλυ τὸ ὄνομα, «εὐθεῖα ἡ βακτηρία», ἐὰν δὲ ἄρσεν, «εὐθὺς ὁ κανών», ἐὰν δὲ τὸ οὐδέτερον καλούμενον, «εὐθὺ τὸ ξύλον». οἱ δὲ ἀρχαῖοι ἐνίοτε τὸ εὐθὺ ἐτίθεσαν καὶ ἐπὶ ὁδοῦ τῆς οὔσης ἐπί τινα τόπον, αὐτοῦ· … τὸ δὲ κατὰ … «εὐθὺς ἔσομʼ ἐλεύθερος» καὶ «ὡς τοῦτʼ εἶδεν, εὐθὺς ἤγετʼ ἄνω κάτω».
ἐνθύμημα καὶ ἐνθύμιον διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ ἐνθύμημα ποιὸν λόγου σχῆμα, τὸ δʼ ἐνθύμιον παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ἐτίθετο ἀντὶ τοῦ προστροπαίου· ὁ γοῦν Ἀντιφῶν ἐν τοῖς Φονικοῖς φησι «τεθνεὼς οὗτος ἡμῖν ἐνθύμιον γενήσεται».
ἀρχὴ τοῦ ζ
ζῆλος καὶ ζηλοτυπία διαφέρει. ζηλοτυπία μὲν γάρ ἐστι τὸ ἐν μίσει ὑπάρχον· ζῆλος δὲ ἡ μίμησις τοῦ καλοῦ· «ζηλοῖ δέ τε γείτονα γείτων», ζηλοτυπεῖ δὲ ἡ Ἥρα τὸν Ἡρακλέα καὶ τὴν Σελήνην καὶ τὴν Σεμέλην.
ζώνη καὶ ζώνιον διαφέρει. ζώνη μὲν ἡ τοῦ ἀνδρός, ζώνιον δὲ τὸ τῆς γυναικός.
ἀρχὴ τοῦ η
ἡσυχάζειν καὶ σιγᾶν, φησίν, διαφέρει. ἡσυχάζειν μὲν γάρ ἐστι τὸ ἀτρεμεῖν διʼ ὅλου τοῦ σώματος, σιγᾶν δὲ τὸ μὴ λαλεῖν.
ἡμέρα ἠοῦς διαφέρει. ἡμέρα μὲν γάρ ἐστι τὸ ἀσώματον, ἣν Ἡσίοδος Νυκτὸς γενεαλογεῖ «Νυκτὸς δʼ αὖτʼ Αἰθήρ τε καὶ Ἡμέρα». ἠὼς δέ, ἣν Ἡσίοδος Θείας ὑποτίθεται «Θεία δʼ Ἠέλιόν τε μέγαν λαμπράν τε Σελήνην Ἠῶ θʼ, ἣ πάντεσσιν ἐπιχθονίοισι φαείνει, γείνατο»· ἐπὶ δὲ τῆς σωματοειδοῦς «ἀλλʼ ἤτοι Κλεῖτον χρυσόθρονος ἥρπασεν Ἠώς».
ἦις, ἦσθα, φησίν, διαφέρει παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς. τὸ μὲν γὰρ ἦσθα τὸν παρῳχημένον χρόνον δηλοῖ, τὸ δὲ ᾖς τὸν μέλλοντα. ὁ γοῦν Ἕκτωρ φησίν· «Δηΐφοβʼ, ἦ μέν μοι τὸ πάρος πολὺ φίλτατος ἦσθα». καὶ Μένανδρος ἐν Κόλακι «ἄνθρωπε, πέρυσι νεκρὸς ἦσθα καὶ πτωχός, νυνὶ δὲ πλουτεῖς». ἐπὶ δὲ τοῦ ᾖς πάλιν Μένανδρος ἐν Ψευδηρακλεῖ «ὑπὲρ μὲν οἴνου μηδὲ γρύ, τίτθη, λέγε, ἂν τἆλλα δʼ ᾖς ἄμεμπτος, ἕκτην ἐπὶ δέκα Βοηδρομιῶνος ἐνδελεχῶς ἕξεις ἀεί». καὶ καθόλου πάντα οὕτως λέγεται ἐπὶ τοῦ μέλλοντος καὶ κατὰ τὴν ἡμετέραν συνήθειαν, οἷον «ἐὰν νοῇς· ἐὰν λαλῇς· ἐὰν ᾖς ἀγαθός». ὁ γοῦν λέγων πρός τινα «ᾖς ποτε πλούσιος», ἀγνοήσει τὴν διαφοράν· δέον γὰρ ἦν φάναι «ἦσθα». ἦ πάλιν τάσσει Ὅμηρος ἀντὶ τοῦ ἔφη «ἦ καὶ κυανέῃσιν». διαφέρει δὲ τὰ ῥήματα τῇδε, ὅτι τὸ μὲν ἦ ἐπὶ μόνου τοῦ τρίτου τάσσεται προσώπου, τὸ δὲ ἔφη ἐπὶ τῶν τριῶν· ἔφην ἐγώ, ἔφης σύ, ἔφη ἐκεῖνος.
ἠγγύα καὶ ἠγγυᾶτο διαφέρει. ἠγγύα, ὡμολόγει δώσειν· ἠγγυᾶτο ὁ λαμβάνων. ἐγγυῶ τὸ ὁμολογῶ δοῦναι· ἐγγυῶμαι δὲ τὸ λαμβάνω καὶ ἐν χερσὶ φυλάττω. ὅθεν καὶ ἐγχειρίσαι τὸ δοῦναι· ἐγγύη γὰρ ἡ ἐπὶ ἀσφαλείᾳ πίστις καὶ ἡ ἀσφαλὴς καὶ ἐστηριγμένη δόσις.
ἀρχὴ τοῦ θ
θεωρὸς καὶ θεατὴς διαφέρει. ὁ μὲν γὰρ εἰς θεοὺς πεμπόμενος, θεωρός, θεατὴς δὲ ἀγώνων καὶ θεάτρων. Εὐριπίδης ἐν Ἴωνι «πότερον θεατὴς ἢ χάριν μαντευμάτων», τουτέστι θεωρός. καὶ Αἰσχύλος «βοᾷς τοσούτου πράγματος θεωρὸς ὤν». ἁμαρτάνουσιν οἱ λέγοντες «θεωρῆσαί με δεῖ τὸν ἀγῶνα», δέον εἰπεῖν «θεάσασθαι». διαστέλλει δὲ ταῦτα ἐπιμελῶς Λυσιμαχίδης ἐν τῷ πρὸς Κεκίλιον Περὶ τῶν παρὰ τοῖς Ἀττικοῖς ῥήτορσιν, καὶ πολλὰς παρεισβάσεις ποιεῖται. καὶ ἔστι τὸ θεάσασθαι, ὥσπερ πρόκειται, παρὰ τὴν θέαν· τὸ θεωρεῖν, φησίν, οὐκ ἄλλο τι ἢ τὸ φροντίζειν. διὸ καὶ τοὺς οὐχὶ θυμάτων ἕνεκα πεμπομένους, τοῦ δὲ συνθῦσαι χάριν καὶ εὐσεβεῖν, πάντες ὀνομάζουσι θεωρούς· καὶ τὸ τοῖς Ἀθηναίοις διδόμενον θεωρικὸν οὐ διὰ τὰς θέας, ὡς Κεκίλιος ὑπέλαβεν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐν ταῖς ἑορταῖς δίδοσθαι ἕνεκα τοῦ εἰς θεοὺς εὐσεβεῖν καὶ ἐπιθύειν καὶ εὐφραίνεσθαι.
θύεσθαι τοῦ σφάττεσθαι διαφέρει. ὅτι τὸ μὲν θύεσθαι ἐπὶ τιμῇ θεοῦ· καὶ μαντεύεσθαι διὰ σπλάγχνων θύεσθαί φαμεν. τὸ δὲ σφάττεσθαι καθʼ ἥντινα οὖν αἰτίαν φονεύεσθαι. καὶ τὸ μὲν ἐπʼ ἀλόγου, τὸ δὲ ἐπʼ ἀνθρώπου τάσσεται.
θηβαῖοι καὶ Θηβαγενεῖς διαφέρει. Δίδυμος ἐν Ὑπομνήματι τῶν παιάνων Πινδάρου φησίν· «καὶ τὸν τρίποδα ἀπὸ τούτου Θηβαγενεῖς πέμπουσι τῶν χρυσέων εἰς Ἰσμήνιον πρῶτον. τίς δέ ἐστιν ἡ διαφορὰ τῶν Θηβαγενῶν πρὸς Θηβαίους, Ἔφορός φησιν οὕτως· “οὗτοι μὲν οὖν συνετάχθησαν εἰς τὴν Βοιωτίαν, τοὺς δὲ τοῖς Ἀθηναίοις ὁμόρους προσοικοῦντας ἰδίᾳ Θηβαῖοι προσηγάγοντο πολλοῖς ἔτεσιν ὕστερον· οἱ οὖν σύμμικτοι μὲν ἦσαν πολλαχόθεν, ἐνέμοντο δὲ τὴν ὑπὸ τὸν Κιθαιρῶνα χώραν καὶ τὴν ἀπεναντίον τῆς Εὐβοίας· ἐκαλοῦντο οἱ μὲν σύμπαντες Θηβαγενεῖς, ὅτι προσεγένοντο τοῖς ἄλλοις Βοιωτοῖς διὰ Θηβαίων”.»
θύουσι καὶ θύονται διαφέρει. θύουσι μὲν οἱ τὰ ἱερεῖα σφάζοντες, θύονται δὲ οἱ διὰ τῶν σπλάγχνων μαντευόμενοι.
θύραν καὶ θυραίαν φησὶ διαφέρειν. θυραία μὲν γάρ ἐστι τὸ μέλλον πρὸς ἐκκοπὴν θύρας, θύρα δὲ ἡ ἐξ ἀρχῆς γινομένη, ὡς Μένανδρος ἐν Παρακαταθήκῃ.
θαλαμὰς ὡς ἀγαθὰς καὶ θαλάμας ὡς μεγάλας διαφέρειν φασίν, ὡς Τρύφων ἐν δευτέρῳ Περὶ Ἀττικῆς προσῳδίας. ἐὰν μὲν γὰρ ὀξυτόνως, δηλώσει τὸ τῶν Διοσκούρων· ἐὰν δὲ βαρυτονήσωμεν, θαλάμας ὡς μεγάλας, τὰς καταδύσεις μηνύσει.
θόλος καὶ θολὸς διαφέρει. θόλος τὸ οἰκοδόμημα, ὃ νῦν καμάραν καλοῦσιν· θολὸς δὲ τὸ μέλαν τῆς σηπίας.
θής, λάτρις, ἀμφίπολος, ἄτμενος διαφέρειν φησίν. θὴς μὲν γὰρ ὁ ἐπὶ μισθῷ δουλεύων. λάτρις δὲ ὁ κατὰ πολεμικὴν περίστασιν ἁλοὺς καὶ εἰς δουλείαν ταχθείς. ἀμφίπολος δὲ καὶ ἄρσενος καὶ θηλείας ὄνομα. ἄτμενος δὲ οὐ μόνον ὁ δοῦλος, ἀλλὰ καὶ ὁ ὑποτεταγμένος ἐλεύθερος.
ἀρχὴ τοῦ ι
ἴσθι καὶ γίνου διαφέρειν φασίν. τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ γίνωσκε τάσσεται· Ὅμηρος «ταῦτα δὲ πάντα ἴσθʼ, ἵνα καὶ μετόπισθε τεῇ εἴπῃσθα γυναικί». καὶ τὸ πληθυντικὸν «ἴστε», τουτέστι «γινώσκετε». καὶ Εὐριπίδης ἐν Χρυσίππῳ «σιγῶ … ». Μένανδρος «εὖ ἴσθι». Σοφοκλῆς ἐν Παλαμήδει «ἔφηβος ἴσθι μοῦνον», ἀντὶ τοῦ γίνου. καὶ Αἰσχύλος ἐν Χοηφόροις «ἡμῖν ἠὼς ἴσθι». καὶ ἐν Ἀλόπῃ «μὴ δὲ σκυθρωπὸς ἴσθι». «ταῦτʼ ἴστε νόμου»
ἰταλοὶ καὶ Ἰταλιῶται διαφέρει. Ἰταλοὶ μὲν γάρ εἰσιν οἱ ἐξ ἀρχῆς τὴν χώραν οἰκήσαντες, Ἰταλιῶται δὲ ὅσοι τῶν Ἑλλήνων ἐπῴκησαν μετὰ ταῦτα. τὸ δὲ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν Σικελῶν καὶ Σικελιωτῶν.
ἰσθμὸς καὶ πορθμὸς διαφέρει. ἰσθμὸς μὲν γάρ ἐστι στενὴ δίοδος ἠπείρου ἀμφιθαλάσσης· πορθμὸς δὲ στενὸς καθʼ ἑκάτερον μέρος ἠπείρους ἔχων ἑτερογενεῖς.
ἱκέσθαι καὶ ἀφικέσθαι διαφέρειν φησὶν Ἡρακλείδης. ἱκέσθαι μὲν γάρ ἐστιν ἀντὶ τοῦ ἐλθεῖν, ἀφικέσθαι δὲ ἀντὶ τοῦ ἐπανελθεῖν. Ὅμηρος τηρεῖ τὴν διαφοράν «Ἁρπαλίων, ὅ ῥα πατρὶ φίλῳ ἕπετο πτολεμίζων ἐς Τροίην· οὐδʼ αὖτις ἀφίκετο πατρίδα γαῖαν» καὶ πάλιν «ἵκετο δʼ ἐς Μαραθῶνα καὶ εὐρυάγυιαν Ἀθήνην».
ἰουδαῖοι καὶ Ἰδουμαῖοι διαφέρειν φησὶ Πτολεμαῖος ἐν πρώτῳ Περὶ Ἡρῴδου τοῦ βασιλέως. Ἰουδαῖοι μὲν γάρ εἰσιν οἱ ἐξ ἀρχῆς φυσικοί· Ἰδουμαῖοι δὲ τὸ μὲν ἀρχῆθεν οὐκ Ἰδουμαῖοι, ἀλλὰ Φοίνικες καὶ Σύροι, κρατηθέντες δὲ ὑπʼ αὐτῶν καὶ ἀναγκασθέντες περιτέμνεσθαι καὶ συντελεῖν εἰς τὸ ἔθνος καὶ τὰ αὐτὰ νόμιμα ἡγεῖσθαι, ἐκλήθησαν Ἰδουμαῖοι. χρῆ δὲ γινώσκειν ὥς τινες τῶν Ἑλλήνων τῶν συγγραφέων—τῶν θείων γραφῶν ἀπείρων ὄντων—τοῦ περὶ Ἰουδαίων καὶ Ἰδουμαίων διήμαρτον λόγου. Ἰουδαῖοι μὲν γὰρ οἱ ἐξ Ἰούδα τετάρτου παιδὸς Ἰακὼβ ἐκλήθησαν· οὗτοι δὲ ἐκ γένους εἰσὶν Ἀβραάμ· Ἰδουμαῖοι δὲ Ἠσαῦ τοῦ ἀδελφοῦ Ἰακώβου παιδὸς Ἰσαὰκ υἱοῦ Ἀβραὰμ ἀπόγονοι πεφύκασιν ἐξ Ἐδώμ.
ἀρχὴ τοῦ κ
κύριος καὶ δεσπότης διαφέρει. κύριος μὲν γὰρ τῆς γυναικὸς ὁ ἀνὴρ καὶ υἱῶν ὁ πατήρ, δεσπότης δὲ ἀργυρωνήτων.
κυεῖν καὶ τίκτειν διαφέρει. κυεῖν μὲν γὰρ τὸ ἔγκυον εἶναι, τίκτειν δὲ τὸ ἀπαλλάττεσθαι τοῦ κυεῖν. Εὐριπίδης ἐν Ἀντιόπῃ «κυοῦσα τίκτω».
κομᾶν τοῦ γαυριᾶν διαφέρει. κομᾶν μὲν τὸ γαυριᾶν ἐπί τινι ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι, φησὶ Τρύφων· τὸ δὲ νῦν κομᾶν κυρίως τὸ κουριᾶν. Σιμωνίδης ἐν πρώτῳ ἰάμβῳ «καὶ μήτʼ ἄλουτος γαυρία ὤν, μήθʼ ὕδωρ θαύμαζε, μηδὲ κουρία γενειάδα, μηδὲ ῥύπου χιτῶνα ἕσσον ἐν χροΐ».
κωφὸς καὶ ἐνεὸς ὁ αὐτὸς παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ἐλέγετο, ὁ μὴ φθεγγόμενος. Ὅμηρος «κύματι κωφῷ», τὸ «ἀψόφῳ». καὶ ἡ Πυθία φησίν· «καὶ κωφοῦ ξυνίημι καὶ οὐ λαλέοντος ἀκούω». παραλλήλως γὰρ ἔταξαν. νῦν δὲ κωφὸς ὁ τὴν ἀκοὴν βεβλαμμένην ἔχων.
κίθαριν καὶ κιθάραν διαφέρειν φησὶν Ἀριστόξενος ἐν τῷ Περὶ ὀργάνων. κίθαριν μὲν γὰρ εἶναι τὴν λύραν καὶ τοὺς χρωμένους αὐτῇ κιθαριστάς, οὓς ἡμεῖς λυρῳδούς φαμεν, κιθάραν δὲ ᾗ χρῶνται οἱ κιθαρῳδοί. καὶ Αἰσχίνης ἐν τῷ Κατὰ Τιμάρχου διαστέλλων φησὶν οὕτω· «εἶχε περὶ αὑτὸν κιθαριστὰς καὶ κιθαρῳδούς».
κατοίκισις καὶ κατοίκησις διαφέρει, ὥς φησιν Ἀπολλωνίδης ὁ Νικαεὺς ἐν πρώτῳ Περὶ κατεψευσμένων ἱστροριῶν. καὶ λέγει· «κατοίκισις μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἐφʼ ἑτέρων γινομένη ἵδρυσις· κατοίκησις δὲ ἐπὰν αὐτοί τινες οἰκήσουσι πόλεις ἢ τόπον καταλαβόντες τινά. οἷον Ἀθηναῖοι κατῴκησαν μὲν περὶ τὴν νῦν ἀκρόπολιν, κατῴκισαν δὲ Ἴωνας. καὶ ἔστι παρὰ μὲν τὸ κατοικεῖν ἡ κατοίκησις, παρὰ δὲ τὸ κατοικίζειν ἡ κατοίκισις».
λίβανος καὶ λιβανωτὸς διαφέρει. Λίβανος μὲν γάρ ἐστι τὸ ὄρος καὶ τὸ δένδρον, λιβανωτὸς δὲ τὸ ἀπὸ τοῦ δένδρου δάκρυον θυμιώμενον. Εὐριπίδης συγχεῖ ἐναντίως ὡς ἐπὶ τοῦ θυμιᾶν τὸ λίβανον· καὶ Σοφοκλῆς ἐν Τηρεῖ· καὶ Σαπφὼ ἐν δευτέρῳ λίβανον τὸ λιβανωτὸν λέγει.
λῆμμα μέν ἐστι διὰ βʹ μμ τὸ κέρδος, λῆμα δὲ διʼ ἑνὸς μ ἡ ἀνδρεία.
λαχεῖν καὶ κληρώσασθαι διαφέρει. λαγχάνει μὲν γὰρ εἷς ἀπὸ πάντων, κληροῦνται δὲ πάντες.
λέχος καὶ εὐνὴ διαφέρει. λέχος μὲν γάρ ἐστιν ἡ κλίνη, εὐνὴ δὲ ἡ ἐπʼ αὐτῆς στρωμνή. φησὶ γοῦν Πηνελόπη «ἐμβάλετʼ εὐνήν, δέμνια καὶ χλαίνας». ἐξηγεῖται δὲ τὴν εὐνήν, ὅ ἐστι δέμνια καὶ χλαῖναι.
λυχνίον καὶ λυχνοῦχος διαφέρει. λυχνίον μὲν γάρ ἐστιν ἡ λυχνία, ὥς φησιν Ἀντιφάνης ἐν Ἀφροδίτῃ, λυχνοῦχος δὲ ὁ φανός. Μένανδρος ἐν Νομοθέτῃ «ἑτέρου λυχνοῦχος, ἑτέρου λήκυθος».
ἀρχὴ τοῦ λ
λαβεῖν καὶ δέξασθαι διαφέρει. λαβεῖν μὲν γάρ ἐστι τὸ ἀνελέσθαι ἀπὸ τοῦ μηδὲν διδόντος· Ὅμηρος «ἀλλὰ σύ γʼ ἐν χείρεσσι λάβʼ αἰγίδα θυσσανόεσσαν». δέξασθαι δὲ τὸ παρά τινος προτεινόμενον· καὶ ἐσχημάτισται παρὰ τὴν δεξιάν, ἡ δʼ αὐτὴ δεξιὰ παρὰ τὸ δέξασθαι· «Θέμιστι δὲ καλλιπαρήῳ δέκτο δέπας περικαλλές»
ἀρχὴ τοῦ μ
μεῖραξ καὶ μειράκιον ὅτι διαφέρει εἴρηται ἐν τῇ περὶ τοῦ γέροντος καὶ πρεσβύτου διαφορᾷ. νῦν δὲ κατʼ ἄλλην ἔννοιαν Ἀριστοφάνης τὴν ὀνομασίαν κατέταξε· φησὶ γοῦν ἐν Γήρᾳ «τὴν μείρακʼ ἰδὼν πληκτιζομένην τοὺς ὄρχεις μειρακίῳ τῷ». ὑπομνηματιζόμενος Δίδυμος τὸ δρᾶμα καὶ προσθεὶς τὸν στίχον ἐπιλέγει ὅτι μεῖραξ μὲν θῆλυ, μειράκιον δὲ ἄρρεν.
μνήμη καὶ μνεία διαφέρει. εἴ τι μὲν γάρ ἐστι μνήμη, τοῦτο οὐ πάντως μνεία· εἴ τι δὲ μνεία, τοῦτο εὐθέως μνήμη. ἔστι δὲ μνήμη γενικὴ τύπωσις ψυχῆς, μνεία δὲ λόγος κατʼ ἀνανέωσιν λεγόμενος· ὁ γὰρ μιμνησκόμενος πάντως καὶ μέμνηται, ὁ δὲ μεμνημένος οὐ πάντως καὶ μέμνηται. ἔτι μνήμη ἐστὶν ἡ τῷ μνημονευτικῷ συνοικοῦσα, μνεία δὲ προγεγονότος τινὸς ὑπόμνησις, ὥστε ὁ τούτοις ἐναλλὰξ χρώμενος ληρεῖ.
μεταβαλεῖν τοῦ μεταμορφοῦσθαι καὶ ἀλλοιοῦσθαι καὶ ἑτεροιοῦσθαι διαφέρει. μεταβολὴ μέν ἐστι πάθος κοινόν· καὶ γὰρ καιρῶν γίνονται μεταβολαὶ καὶ πράξεων καὶ ἀφροδισίων. ὁ γοῦν Εὐριπίδης ἐν Ὀρέστῃ παριστῶν τὴν δύναμιν τῆς λέξεώς φησιν· «μεταβολὴ πάντων γλυκύ». μεταμόρφωσις δὲ μορφῆς μεταχαρακτηρισμὸς καὶ μετατύπωσις σώματος εἰς ἕτερον χαρακτῆρα. ἀλλοίωσις δὲ οὐ μόνον μετασχηματισμὸς χαρακτῆρος, ὥς φησιν Ὅμηρος «ἀλλοῖός μοι, ξεῖνε, φάνης νέον ἢ τὸ πάροιθεν», ἀλλὰ καὶ τῆς προτέρας ὑπολήψεως ποίησις ἑτέρα. ἑτεροίωσις δὲ ὡς ἀφʼ ἑτέρου σώματος εἰς ἕτερον μεταβολή, ὡς Νιόβη εἰς λίθον.
μισητὴ ὀξυτόνως καὶ μισήτη βαρυτόνως διαφέρει παρὰ Ἀττικοῖς, ὥς φησι Τρύφων ἐν δευτέρῳ Περὶ Ἀττικῆς προσῳδίας. ἐὰν μὲν γὰρ ὀξυτονήσωμεν, φησίν, τὴν ἀξίαν μίσους δηλοῖ, ἐὰν δὲ βαρυτονήσωμεν, καταφερὴς πρὸς συνουσίαν. τὴν δὲ διαφορὰν τῶν σημαινομένων καὶ παρὰ Δωριεῦσί φησι φυλάττεσθαι καὶ παρʼ Ἴωσιν· «μισήτη γυνή» ὁ Ἀρχίλοχος.
μάχη καὶ πόλεμος διαφέρει. μάχη μὲν ἡ ἐν πολέμοις ἐνέργεια, πόλεμος δὲ ὁ χρόνος καὶ ἡ πρὸς τὴν μάχην παρασκευή.
μηρία καὶ μηροὶ διαφέρει. μηρία μὲν γὰρ τὰ ἐναγιζόμενα τοῖς θεοῖς, μηροὶ δὲ τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα.
μνᾶται καὶ μνηστεύεται διαφέρει. μνᾶται μὲν ὁ ἀνὴρ γυναῖκα, μνηστεύεται δὲ ἡ γυνὴ ἄνδρα.
ἀρχὴ τοῦ ν
νεαρὸν νεαλοῦς καὶ προσφάτου διαφέρει. νεαρὸν μὲν γάρ ἐστι τὸ νεωστὶ ὕδωρ κομισθέν· ἔγκειται γὰρ τῇ λέξει τὸ ἀρύειν. πρόσφατον δὲ τὸ κρέας· πεποίηται γὰρ ἀπὸ τοῦ φάσαι, ὅ ἐστι φονεῦσαι· ὅθεν καὶ τὸ φάσγανον. νεαλὲς δὲ τὸ νεωστὶ ἑαλωκός, οἷον ἰχθύς· δύναται δὲ καὶ τὸ ἁλσὶ νεωστὶ πεπασμένον.
νῆες τῶν πλοίων διαφέρει. Δίδυμος ἐν Ἱστορικῷ φησιν οὕτως· ὅτι διαφέρουσιν αἱ νῆες τῶν πλοίων. αἱ μὲν γὰρ νῆές εἰσι στρογγύλαι, αἱ δὲ στρατιώτιδες. Ἀριστοτέλης δέ φησιν ἐν τοῖς Δικαιώμασι τῶν πόλεων οὕτως· «ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον Ἀλέξανδρος ὁ Μολοττός, αὐτὸν καταπεμψαμένων Ταραντίνων ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς βαρβάρους πόλεμον, ἐξέπλευσε ναυσὶ μὲν πεντεκαίδεκα, πλοίοις δὲ συχνοῖς ἱππαγωγοῖς καὶ στρατιωτικοῖς».
νηρεΐδας καὶ Νηρέως θυγατέρας φασὶ διαφέρειν. Δίδυμος ἐν Ὑπομνήματι Βακχυλίδου Ἐπινίκων κατὰ λέξιν· «εἰσὶ τοίνυν οἵ φασι διαφέρειν τὰς Νηρεΐδας τῶν Νηρέως θυγατέρων, καὶ τὰς μὲν ἐκ Δωρίδος γνησίας αὐτοῦ θυγατέρας νομίζεσθαι, τὰς δὲ ἐξ ἄλλων κοινότερον Νηρεΐδας καλεῖσθαι· καὶ τὰς μὲν γνησίας ἓξ τὸν ἀριθμόν, πλείους … τοῖς Περὶ τῆς Εὐρώπης τὸν τρόπον τοῦτον». πιθανὸν οὖν τὰς μὲν ἐκ μιᾶς, ἐκ Δωρίδος, γνησιωτέρας τῶν ἄλλων οὔσας Νηρέως θυγατέρας λέγεσθαι, τὰς δὲ συμμίκτους αὐτῶν Νηρεΐδας.
νῦν καὶ νυνὶ σὺν τῷ ι διαφέρει, φησὶν Ἡρακλείδης ἐν τῷ πρώτῳ Περὶ καθολικῆς προσῳδίας. τὸ μὲν γὰρ καθολικὸν ἐπίρρημα τάσσεσθαι ἐπὶ τῶν τριῶν χρόνων, ἐνεστῶτος, παρῳχημένου, μέλλοντος, οἷον «νῦν διῆλθεν ὁ ἀγών, νῦν ἔσται ὁ ἀγών»· τὸ δὲ νυνὶ ἐπὶ μόνου τοῦ ἐνεστῶτος.
νεανίσκος καὶ νεανίας διαφέρει. εἴρηται ἐν τῇ τοῦ γέροντος καὶ πρεσβύτου διαφορᾷ.
ἀρχὴ τοῦ ξ
ξόανον, βρέτας, ἄγαλμα διαφέρει. ξόανον μὲν γάρ ἐστι τὸ ἐξεσμένον εἴδωλον ξύλινον ἢ ἐλεφάντινον, βρέτας δὲ τὸ βροτῷ ὅμοιον ἤτοι χαλκοῦν ἢ ἐξ ἐμφεροῦς ὕλης πεποιημένον, ἄγαλμα δὲ τὸ Πάριον ἢ ἔκ τινος ἑτέρου λίθου κατεσκευασμένον.
ἀρχὴ τοῦ ο
οἰκεῖοι καὶ οἰκῆες, φησίν, διαφέρει. οἰκεῖοι μὲν γὰρ οἱ κατʼ ἐπιγαμίαν προσήκοντες, οἰκῆες δὲ πάντες οἱ ἐν τῇ αὐτῇ οἰκίᾳ ὄντες, εἴτε οἰκέται εἴτε ἐλεύθεροι. φησὶ γοῦν Ἕκτωρ· «οἶκόνδʼ ἐσελεύσομαι, ὄφρα ἴδωμαι οἰκῆας». «μὴ δὴν Αἰγιάλεια, περίφρων Ἀδρηστίνη, ἐξ ὕπνου γοόωσα φίλους οἰκῆας ἐγείρῃ», καὶ ἐν Ὀδυσσείᾳ «κήδετο οἰκήων, οὓς κτήσατο δῖος Ὀδυσσεύς».
οἶκτος οἰκτισμοῦ διαφέρει. οἶκτος μὲν γὰρ οἰκτιζομένου ἔλεος, οἰκτισμὸς δὲ ὁ λόγος τοῦ οἰκτείροντος.
ὀρνιθευτὴς ὀρνιθοσκόπου διαφέρει. ὀρνιθευτὴς ὁ θηρεύων, ὀρνιθοσκόπος ὁ μάντις.
οὗτος καὶ οὑτοσὶ διαφέρει. οὑτοσὶ σὺν τῷ ι δεικτικὸν μόνον, τὸ δὲ οὗτος δεικτικὸν καὶ ἀναφορικόν. δεικτικὸν μέν· «οὗτός τοι, Διόμηδες, ἀπὸ στρατοῦ», ἀναφορικὸν δέ· «οὗτος μὲν πανάριστος, ὃς αὐτῷ πάντα νοήσει». ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τοῦτον καὶ τουτονί.
οὐδὲν διὰ τοῦ δ καὶ οὐθὲν διὰ τοῦ θ μακρῷ διαφέρει. οὐδὲν γὰρ λέγεται τὸ ἐν τῷ καθόλου, οἷον ὅταν λέγωμεν· «οὐδὲν ἐν κόσμῳ κενόν». τὸ δὲ διὰ τοῦ θ λεγόμενον συνείληπται ἐκ τοῦ οὔτε καὶ τοῦ ἕν, οἷον «οὔτε ἓν οὔτε δύο». ὁ οὖν ἐναλλάσσων ἁμαρτάνει· διὸ καὶ Ζηνόδοτον εὐθύνουσι γράφοντα «οὐθὲν ἀκιδνότερον» διὰ τοῦ θ.
ὀλίγον καὶ μικρὸν διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ ὑπʼ ἀριθμῷ, τὸ δὲ ἐπὶ μεγέθους τάσσεται. οὕτω Νικίας ἐν Ὑπομνήματι Ἑκάλης ἐπὶ στίχου· «ὀλίγην τε παρὲκ νησῖδα». «τὴν μικρὰν ὑπαλλακτικῶς. τὸ μὲν γὰρ ὀλίγον ἐπʼ ἀριθμῷ, τὸ δὲ μικρὸν ἐπὶ μεγέθει τάσσεται». καὶ Ὅμηρος ἀδιαφόρως· «ὀλίγην τε τράπεζαν», ἀντὶ τοῦ μικράν.
ὅσια καὶ ἱερὰ διαφέρει. ὅσια μὲν γὰρ τὰ ἰδιωτικά, ὧν ἐφίεταί τις καὶ ἔξεστι προσάψασθαι, ἱερὰ δὲ τὰ τῶν θεῶν, ὧν οὐκέτι ἔξεστι προσάψασθαι. Δημοσθένης ἐν τῷ Κατὰ Τιμοκράτους λέγει· «ὥστε τίθησι τοῦτον τὸν νόμον, διʼ οὗ τῶν μὲν ἱερῶν χρημάτων τοὺς θεούς, τῶν ὁσίων δὲ τὴν πόλιν ἀποστερεῖ». ἔλεγον δὲ ὁμοίως· βέβηλα μὲν τὰ ὅσια οἱονεὶ βάσιμα ὄντα, ἀβέβηλα δὲ τὰ ἱερὰ οἱονεὶ μὴ βάσιμα.
ὄρθρος καὶ πρωῒ διαφέρει. ὄρθρος μὲν ἡ πρὸ ἀνατολῆς ὥρα, καθʼ ἣν ἐξ ὕπνου ἀναστάντες ὄρθιοι γινόμεθα, πρωῒ δὲ τὸ πρῶτον καθὰ Ὅμηρος· «πρωῒ δʼ ὑπηοῖοι». καὶ Ἡσίοδος τελευτῆσαί τινά φησι «πρωῒ μάλʼ ἠΐθεον».
ὀψὲ καὶ ἑσπέρα διαφέρει. ἑσπέρα μὲν γάρ ἐστι τὸ μετὰ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου κατάστημα. ὀψὲ δὲ μετὰ πολὺ τῆς δύσεως καὶ καθόλου μετὰ πολὺν χρόνον. Ὅμηρός φησιν· «ὅτε δʼ ἦν ὀψὲ εἶπε».
οὕνεκα καὶ εἵνεκα διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ οὕνεκα σημαίνει τὸ ὅτι, τὸ δὲ εἵνεκα χάριν. «οὕνεκα τὸν Χρύσην» καὶ «εἵνεκα ῥιγεδανῆς Ἑλένης». ἥμαρτεν οὖν ὁ Καλλίμαχος εἰπών· «εἵνεκα οὐχ ἓν ἄεισμα».
ὀφλεῖν καὶ ὀφείλειν διαφέρει. ὀφλεῖ μὲν γάρ τις ἐπὶ τῇ δίκῃ, ὀφείλει δὲ ὡς καὶ ἡμεῖς φαμεν.
ὅτι καὶ διότι διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ διότι αἰτίαν δηλοῖ· τὸ δὲ ὅτι ὁτὲ μὲν αἰτίαν, ὁτὲ δὲ βεβαίωσιν. αὐτίκα ὅτι μὲν ἐκλείπει ἡ σελήνη ἴσμεν, διότι δὲ οὐκέτι.
οἴκαδε τοῦ εἰς οἶκον διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ εἰς τὴν ἰδίαν οἰκίαν βαδίζειν, οἴκαδέ φαμεν, τὸ δὲ εἰς ἑτέραν, εἰς οἶκον.
ἀρχὴ τοῦ π
πόνηρον, ὡς σόλοικον, καὶ πονηρόν, ὡς νοσερόν, διαφέρειν φασίν· ὁμοίως μόχθηρος καὶ μοχθηρός. πονηρὸς μὲν γάρ ἐστιν ὀξυτόνως ὁ κακοήθης, βαρυτόνως δὲ ὁ ἐπίπονος· ὅτι δὲ ὀξυτονεῖν ὁ λόγος ἀπαιτεῖ ἐξ ἀνάγκης σαφές. πᾶν γὰρ παρώνυμον εἰς ρος λῆγον σχηματιζόμενον τοῖς γένεσιν ὀξύτονόν ἐστιν, οἷον κάματος καματηρός, ὄλισθος ὀλισθηρός, μέλι μελιτηρός. εἰ καὶ πόνος καὶ μόχθος τὰ πρωτότυπα, πονηρὸς καὶ μοχθηρὸς ὀξυτόνως. εἰ δʼ Ἀττικοὶ βαρυτονοῦσιν, οὐ θαυμαστόν· χαίρουσι γὰρ τῇ βαρύτητι. ἀδελφέον οὖν λέγουσιν· ὡς ἔθος οὖν τι τηροῦντες, οὕτω προηνέγκαντο.
πρεσβεύεσθαι τοῦ πρεσβεύειν διαφέρει. πρεσβεύεσθαι τὸ πέμπειν πρέσβεις, πρεσβεύειν δὲ τὸ πέμπεσθαι πρεσβευτάς.
πολῖται καὶ πατριῶται διαφέρει. πολῖται οἱ τῆς αὐτῆς πόλεως μετέχοντες, πατριῶται δὲ οἱ μὴ κατὰ τὸν νόμον ἐν τῇ αὐτῇ ὄντες.
πόλις καὶ ἄστυ διαφέρει. πόλις μὲν τὸ οἰκοδόμημα, ἄστυ δὲ ἡ κατασκευὴ τῆς πόλεως.
πάγετος μὲν τὸ κρύος, παγετὸς δὲ ὁ χειμών.
πάτρια καὶ πατρικοὶ καὶ πατρῷα διαφέρει. πατρῷα μὲν γὰρ τὰ ἐκ πατέρων εἰς υἱοὺς χωροῦντα· πατρικοὶ δὲ φίλοι ἢ ξένοι· πάτρια δὲ τὰ τῆς πατρίδος ἔθη.
πρόξενος καὶ ἰδιόξενος καὶ δορύξενος διαφέρει. πρόξενος μὲν γὰρ πόλεως καὶ ἔθνους, ὡς παρὰ Θουκυδίδῃ. ξένος δὲ εἷς ἑνός· καὶ ἰδιόξενος δὲ ὁ αὐτός. δορύξενος δὲ ὁ κατὰ πόλεμον γινόμενος φίλος· ἁλοὺς γὰρ καὶ ξενίων ἀξιωθείς, ἀφείθη πρὸς τοῦ πολεμίου λύτρα λαβόντος.
πελαστὴς καὶ πενέστης διαφέρει. ὁ μὲν γάρ ἐστι ὁ πρόσφυξ, πενέστης δὲ ὁ πραθεὶς ἄλλοις ἢ κατὰ πόλεμον δουλωθείς, ὅπερ παρὰ Λάκωσιν οἱ Εἵλωτες.
πλούσιος ἀφνειοῦ καὶ ὀλβίου διαφέρει. πλούσιος μὲν γάρ ἐστιν ὁ πολλὴν οὐσίαν ἔχων· ἀφνειὸς δὲ ὁ ἀπὸ ἐνιαυτοῦ τὴν οὐσίαν συλλέγων· ὄλβιος δέ ἐστιν ὁ τελείαν τὴν εὐδαιμονίαν ἔχων.
πένης καὶ πτωχὸς διαφέρει. πένης μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ ἐργάζεσθαί τι καὶ πονεῖν περὶ τὸν βίον· πτωχὸς δὲ ὁ ἐπαίτης, ὃν ἐτυμολογῶν Ὅμηρός φησιν· «ἀλλὰ πτώσσων κατὰ δῆμον βούλεται αἰτίζων».
παρέχειν καὶ παρέχεσθαι διαφέρει. παρέχει μὲν γάρ τις ἐσθῆτας, ἐκπώματα καὶ τὰ τοιαῦτα· παρέχεται δὲ προθυμίαν καὶ εὔνοιαν.
πηδάλιον καὶ πλήθριον διαφέρει. πηδάλιον μὲν νηὸς λέγεται, πλήθριον δὲ σχεδίας.
παιδίσκη καὶ παῖς διαφέρει. παιδίσκη μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἐλευθέρα παρὰ Ἀττικοῖς, παῖς δὲ ἡ δούλη.
παιδίον καὶ παιδάριον καὶ παιδίσκος καὶ παῖς διαφέρει. παιδίον μὲν γάρ ἐστι τὸ τρεφόμενον ὑπὸ τῆς τίτθης, παιδάριον δὲ τὸ ἤδη περιπατοῦν καὶ λέξεως ἀντεχόμενον, παιδίσκος δὲ ὁ ἐν τῇ ἐχομένῃ ἡλικίᾳ, παῖς δὲ ὁ διὰ τῶν ἐγκυκλίων μαθημάτων δυνάμενος ἰέναι.
πλῆθος καὶ ὄχλος διαφέρει. ὄχλος μὲν γὰρ κυρίως ἡ ὄχλησις, πλῆθος δὲ σύστημά τινων.
πῇ, ποῖ, ποῦ διαφέρει. τὼ μὲν γὰρ εἰς τόπον, τὸ δὲ ἐν τόπῳ· πῇ καὶ ποῖ εἰς τόπον· «πῇ ἔβη Ἀνδρομάχη;» καὶ «ποῖ φεύγεις;». τὸ δὲ ποῦ ὅτι ἐν τόπῳ σαφές· «ποῦ νῦν δεῦρο κιὼν λίπες Ἕκτορα;».
πολεμικὸς καὶ αἰχμητὴς διαφέρει· πολεμικὸν μὲν γὰρ τὸν ἔμπειρον πολέμων, αἰχμητὴν δὲ τὸν ἐμπείρως τοῖς κατὰ πόλεμον ὅπλοις χρώμενον.
πῦς καὶ πεῖ καὶ πῶ καὶ τουτῶ διαφέρει παρὰ Δωριεῦσιν. τὸ μὲν γὰρ πῦς τὴν εἰς τόπον σημασίαν δηλοῖ· τὸ δὲ πεῖ τὴν ἐν τόπῳ· τὸ δὲ πῶ τὴν ἐκ τόπου, ὁμοίως δὲ καὶ τουτῶ. ὥσθʼ οἱ δωρίζοντες καὶ λέγοντες «πεῖ πορεύῃ;» ἁμαρτάνουσιν· τὸ γὰρ πεῖ τὴν ἐν τόπῳ δηλοῖ. Σώφρων· «πεῖ γὰρ ἁ ἄσφαλτος;». «πεῖ ἐσσί, λειοκόνιτε; —οὕτα», ἀντὶ τοῦ «ποῦ εἶ;». ὅταν δὲ εἰς τόπον θέλῃ εἰπεῖν, φησίν· «πῦς εἰς μυχὸν καταδύῃ;» τουτέστιν «εἰς τὴν ἄβυσσον».
ἀρχὴ τοῦ ρ
ῥὶς καὶ μυκτὴρ διαφέρει. ῥὶς μὲν ἡ ἀπὸ τοῦ μεσοφρύου μέχρι τοῦ χείλους καταγωγή, μυκτὴρ δὲ αἱ τῆς ῥινὸς κατατρήσεις, διʼ ὧν ἔξεισι τὸ ὑγρὸν ἀπομυσσομένων.
ῥέφανον καὶ ῥάφανον διαφέρειν φασὶ παρὰ τοῖς Ἴωσι καὶ τοῖς Ἀττικοῖς. ῥέφανον μὲν γὰρ εἶναι ἣν καὶ ἡμεῖς φαμεν, ῥάφανον δὲ τὴν κράμβην.
ῥεῖθρον ῥεύματος διαφέρει. ῥεῖθρον μὲν γάρ ἐστιν ὁ τόπος διʼ οὗ φέρεται τὸ ῥεῦμα, ῥεῦμα δὲ αὐτὸ τὸ ὕδωρ.
ἀρχὴ τοῦ σ
σταφυλὴν ὀξυτόνως καὶ σταφύλην βαρυτόνως διαφέρει Πτολεμαῖος ὁ Ἀσκαλωνίτης ἐν τῷ δευτέρῳ Περὶ τῶν ἐν Ὀδυσσείᾳ προσῳδιῶν. τὸ μὲν βαρύτονον, φησίν, ὄνομα ἐπὶ τῆς καθιεμένης μολιβδίδος παρὰ τοῖς ἀρχιτέκτοσι τίθεται, τὸ δὲ ὀξύτονον ἐπὶ τῆς ὀπώρας. ὁ δʼ αὐτὸς ἐν τῷ δευτέρῳ Περὶ τῶν ἐν Ἰλιάδι προσῳδιῶν κατὰ λέξιν φησίν· «σταφύλῃ ἐπὶ νῶτον ἐΐσας, σταφύλη βαρυτονητέον ὡς Νιόβη· ἔστι γὰρ οὐχ ὅμοιον τῇ συκῇ· τοῦτο γὰρ διαιρεῖται—συκέα—, ἐκεῖνο δὲ οὐ διαιρεῖται». Ἡρακλείδης δὲ ὁ ἡμέτερος ἡμαρτῆσθαί φησι παρὰ τοῖς ἑλληνίζουσιν ὀξυτόνως τὸ ὄνομα. οὐδὲν γὰρ τῶν εἰς λη ληγόντων θηλυκῶν ὀνομάτων, ἀμέτοχον γένους οὐδετέρου, παρατελευτῶντος τοῦ υ, ὀξυτονεῖται, ἀλλὰ πάντα τὰ ὑπὲρ δύο συλλαβὰς βαρυτονεῖται κατὰ τὸ υ, οὐκ ὀξυτονεῖται, βραχὺ ὂν τὸ στοιχεῖον, οἷον κρωβύλη, Καρδαμύλη, Φαισύλη—δοκεῖ δὲ αὕτη μία εἶναι τῶν τιθηνησαμένων τὸν Διόνυσον, ἃς ὁ Λυκοῦργος «σεῦε κατʼ ἠγάθεον Νυσήϊον»— ἡδύλη, κορδύλη· ὅθεν καὶ τὸ σταφύλη βαρυτονητέον. οἱ οὖν ὀξυτονοῦντές φασιν ὅτι ἀπὸ βαρυτόνου ἀρσενικοῦ εἰς ος λήγοντος τὰ εἰς η λήγοντα ὀξυτονεῖται· ἐὰν γὰρ τὰ ἀρσενικὰ ὀξυτονῇ τις, τὰ θηλυκὰ βαρύνεται, οἷον πόθος / ποθή, νόμος / νομή, ὦνος / ὠνή, τῖμος / τιμή, φόνος / φονή· «ἐν ἀργαλέῃσι φονῇσιν». καὶ τὸ ἔμπαλιν Δαναός / Δανάη. «ἐπεὶ οὖν», φησίν, «καὶ ἐπὶ τούτου ἀρσενικός ἐστι Στάφυλος—οὕτως γὰρ ἐλέγετο ὁ υἱὸς Διονύσου—, τὸ θηλυκὸν σταφυλὴ ὀξυτονητέον. πρὸς οὓς ῥητέον· ἰδοῦ κόγχος / κόγχη, φίλος / φίλη, μόνος / μόνη, μύλος / μύλη· καὶ ἐπὶ τὸ ὀξυτονεῖν· καλός / καλή, σοφός / σοφή καὶ μυρία ἄλλα ὁμοτονεῖ τοῖς μὲν βαρυτόνοις τὰ βαρύτονα, τοῖς δὲ ὀξυτόνοις τὰ ὀξύτονα· ὅθεν οὐ παράδοξον καὶ ἀπὸ τοῦ Στάφυλος βαρυτόνου ὠνομάσθαι καὶ τὸ θῆλυ βαρυτονεῖν σταφύλην».
Τινὲς δὲ βοηθεῖν τῇ συνηθείᾳ καὶ ὀξυτονεῖν βουλόμενοί φασιν· ὅσα τοῦ αὐτοῦ ἀπαραλλάκτως ἔχεται σημαινομένου ὁμοτονεῖ, ὅσα δὲ διαλλάσσει τῷ σημαινομένῳ καὶ τόνῳ διαλλάξει. ὁ μὲν φίλος καὶ φίλη, καὶ ὁ ξένος καὶ ξένη καὶ τὰ προκείμενα ἀπαράλλακτά ἐστιν, διὸ καὶ ὁμοτονεῖ, τὰ διαφέροντα οὐκ ἔστιν· καθάπερ χόλος / χολή, τρόπος / τροπή, νόμος / νομή, γόνος / γονή, δόμος / δομή, στρόφος / στροφή, πόθος / ποθή—περὶ τούτου ἐντελῶς εἴρηται ἐν ἄλλοις ὅτι διαφέρει. εἰ οὖν ἐστι Στάφυλος ἀρσενικόν, διαφέρει δὲ τῷ σημαινομένῳ, ἡ σταφυλή—ὀπώρα— δεόντως ὀξυτονεῖται. Τοσοῦτον μέντοι ὁ λόγος· τὸ μέντοι προκείμενον παρὰ τοῦ Ἡρακλείδου παρατήρημα ἰσχυρὸν καθὸ παραγγέλλει βαρυτονεῖν οὐ μόνον διὰ τὰ παρακολουθοῦντα ἰδιώματα τῷ ὀνόματι, ἀλλʼ ὅτι καὶ ὑπὲρ δύο συλλαβῶν· τὰ δὲ προκείμενα δισύλλαβα. ὥστε ἡ Πτολεμαίου ἀναιρεῖται παρατήρησις, καθʼ ἣν διαφέρει τοῖς τόνοις τοὔνομα, φησίν, καὶ τῷ σημαινομένῳ.
σημεῖον τέρατος διαφέρει. σημεῖόν ἐστι τὸ ἐπὶ τοῦ ἀέρος γινόμενον, τέρας δὲ τὸ ἐν γῇ.
συμμαχεῖν καὶ ἐπιμαχεῖν διαφέρει. συμμαχεῖν μὲν γάρ ἐστι τὸ σὺν αὐτοῖς εἶναι, ὥς φησι Δίδυμος εἴτε αὐτοῖς ἐπίοιεν πολέμιοι εἴτε αὐτοὶ ἑτέροις ἐπιστρατεύοιεν. ἐπιμαχεῖν δὲ … εἰπὼν ἐν τῇ πρώτῃ Κερκυραίοις Ἀθηναίους συμμαχίαν μὲν οὐ ποιήσασθαι, ἐπιμαχίαν δέ.
στρατόπεδον στρατοῦ διαφέρει. στρατόπεδον μὲν γάρ φησιν ὁ τόπος ἐν ᾧ ὁ στρατός ἐστιν, οἷον στρατοῦ πέδον· ὁ δὲ στρατὸς αὐτῶν τῶν στρατευομένων τὸ πλῆθος. Αἰσχύλος· «μεθεῖται στρατὸς στρατόπεδον λιπών». ὁ δʼ Ὅμηρος συγχεῖ τὸν τόπον στρατὸν λέγων· «πολλαὶ γὰρ ἀνὰ στρατόν εἰσι κέλευθοι» καὶ ἴσως Ἀττικῶς στρατὸν λέγει τὸν τόπον ἐν ᾧ ὁ στρατός, ὥσπερ ἐν ἄλλοις χρᾶται. φησὶ γοῦν· «δήεις τόν γε σύεσσι παρήμενον». σύεσσι γὰρ εἶπεν ἐν τῷ τόπῳ τῶν συῶν ἔνθα αὐλίζονται, διαφέρων δέ «αἱ δὲ νέμονται πὰρ Κόρακος πέτρῃ». συγχεῖ δὲ καὶ Θουκυδίδης τὴν διαφορὰν τοῦ στρατοῦ πρὸς τὸ στρατόπεδον· «τῶν δὲ Κερκυραίων τὸ μὲν στρατόπεδον ὅσον ἐπηκολούθησεν ἀνεβόησεν». καὶ Ἡρόδοτος ἐν πρώτῳ· «τὸ μὲν στρατόπεδον διʼ ἀμφοτέρους οὕτως ἠγωνίζετο».
σημεῖον καὶ τεκμήριον διαφέρει. Ἀντιφῶν ἐν πρώτῳ Τέχνης· «τὰ μὲν παροιχόμενα σημείοις πιστοῦσθαι, τὰ δὲ μέλλοντα τεκμηρίοις».
σεῖο καὶ σοῖο διαφέρει ἐν τοῖς ἀκριβῶς ἀναγινώσκουσιν. σοῖο μὲν γάρ ἐστιν ἔναρθρος ἀντωνυμία, οἷον· «μνῆσαι πατρὸς σοῖο, θεοῖς ἐπιείκελʼ Ἀχιλλεῦ»· σημαίνει γὰρ τοῦ σοῦ πατρός. ἡ δὲ σεῖο ἀσύναρθρος «σεῖο δέ κε ζωοῦ καὶ τρὶς τόσα δοῖεν ἄποινα», ἀντὶ «σοῦ ζῶντος», οὐκέτι «τοῦ σοῦ ζῶντος». καὶ φυλάσσεται ταῦτα παρʼ Ὁμήρῳ.
σκῶμμα γελοίου καὶ εὐτραπελισμοῦ καὶ γεφυρισμοῦ διαφέρει. σκῶμμα μὲν γάρ ἐστι τὸ ἐπὶ διασυρμῷ τοῦ πέλας λεγόμενον οἱονεὶ σκέμμα· γελοῖον δὲ τὸ ἐπὶ διαχύσει τῶν ἀκροωμένων, χωρίς τινος ὕβρεως· εὐτράπελον δὲ τὸ μετὰ σεμνότητος χαριέντως λεγόμενον—εἴρηται δὲ παρὰ τὸ εὖ τρέπεσθαι τὸν λόγον—· γεφυρισμὸς δὲ ἀπὸ τοῦ ἐν Ἀθήνησιν ἐπὶ τῶν γεφυρῶν ἐπιγράφειν ἤτοι μέτρα ἢ καὶ δίχα μέτρων διασυρμούς τινων περιέχοντα.
στῆναι καὶ σταθῆναι διαφέρει. τὸ μὲν γὰρ κατὰ προαίρεσιν ἰδίαν γίνεται, τὸ δὲ σταθῆναι ἐκ τῆς ἄλλου προαιρέσεως, οἷον· ἔστη ὁ ἄνθρωπος διʼ ἑαυτοῦ, ὁ ἀνδριὰς δὲ ἐστάθη ὑφʼ ἑτέρου.
σίσυρα καὶ σίσυρις διαφέρει, ὡς Ἐρατοσθένης διαστέλλει. σίσυραν μὲν γὰρ λέγει στέγαστρον αἰγείων δερμάτων τετριχωμένων, σίσυριν δὲ τὸ ἐκ τῶν κῳδίων ῥαπτόμενον ἀμπεχόνιον.
ἀρχὴ τοῦ τ
τύραννοι καὶ βασιλεῖς διαφέρει. τύραννοι δὲ καὶ ἐπὶ βασιλέων ἐτάττοντο. Ἡρόδοτος ἐπὶ Κροίσου «τύραννος δὲ ἐθνέων», καὶ προβὰς «τελευτήσαντος δʼ Ἀλυάττεω διεδέξατο τὴν βασιλείαν».
τροχὸς ὀξυτόνως ὡς σοφὸς καὶ τρόχος βαρυτόνως ὡς νόμος διαφέρει παρʼ Ἀττικοῖς. τροχὸς μὲν γὰρ ὁμοίως ἡμῖν φασιν ὀξυτονοῦντες· τρόχους δὲ ὡς λόγους τοὺς δρόμους. Εὐριπίδης ἐν Μηδείᾳ … ὡς γὰρ λέγω / λόγος, πλέκω / πλόκος, φέρω / φόρος, οὕτω καὶ τρέχω / τρόχος.
τρίετες βαρυτόνως καὶ τριετὲς ὀξυτόνως διαφέρει Πτολεμαῖος ὁ Ἀσκαλωνίτης. βαρυτονούμενον μὲν γάρ ἐστιν ἐπὶ χρόνου· διʼ οὗ καὶ Ὅμηρός φησιν· «ὣς τρίετες μὲν ἔληθε δόλῳ». ἐὰν δὲ ὀξυτονῆται «τριετές», ὡς εὐφυές, «τὸ παιδίον».
τεῖχος καὶ τειχίον διαφέρει. τεῖχος ἐπὶ πόλεων, τειχίον ἐπὶ ἐπαύλεων.
τίτθη καὶ τιθηνὸς διαφέρει. Ἀριστοτέλης γοῦν ἐν τῷ Περὶ γονέων φησίν· «τίτθαι μὲν ἀπὸ τοῦ τὸ στῆθος παρέχειν τὰς τροφούς· τιθηνοὶ δὲ αἱ τὸν ἄλλον πόνον ἀναδεχόμεναι· λέγω δὲ περιφέρειν, προσπαίζειν, ἀποπλύνειν, λούειν κατὰ τὴν μίξιν καὶ τῆς ἄλλης τροφῆς τῆς μετὰ τὸν ἀπογαλακτισμὸν πάσης ἐπιμελείας ἔχειν».
τιμωρεῖν καὶ τιμωρεῖσθαι διαφέρει. τιμωρεῖν μὲν γὰρ τὸ τοῖς ἀδικουμένοις βοηθεῖν, τιμωρεῖσθαι δὲ τὸν ἀδικήσαντα· τιμωρὸς Πατρόκλου Ἀχιλλεύς, τιμωρεῖται δὲ Ἕκτορα.
τοὔνεκα καὶ οὕνεκα διαφέρει. τὸ μὲν γάρ ἐστι τούτου ἕνεκα, τὸ δὲ οὕνεκα διότι. Καλλίμαχος δὲ ἥμαρτεν ἐν Ἑκάλῃ, δέον εἰπεῖν οὕνεκα, τοὔνεκα εἰπών.
τήθη καὶ τηθὶς διαφέρει. τήθη μὲν γάρ ἐστιν ἡ μάμμη, τηθὶς δὲ ἡ τοῦ πατρὸς ἢ τῆς μητρὸς ἀδελφή, ὡς Ἀριστοτέλης.
ἀρχὴ τοῦ υ
ὑποψία ὑφοράσεως διαφέρει. ὑποψία μὲν γάρ ἐστι κακοῦ τινος ὑπόνοια, ὑφόρασις δὲ δόξα ἐπὶ τὸ χεῖρον.
ὑπόσχεσις ἐπαγγελίας διαφέρει. ὑπισχνεῖται μὲν γὰρ ὁ τὸ ἀξιωθὲν διδόναι θέλων· ἐπαγγέλλεται δὲ ὁ δίχα παρακλήσεως παρέχειν τι βουλόμενος. χρὴ οὖν παρατηρεῖν.
ἀρχὴ τοῦ φ
φλαῦρον καὶ φαῦλον διαφέρει. φλαῦρον μὲν γάρ ἐστι τὸ μικρὸν καὶ κοῦφον κακόν, φαῦλον δὲ τὸ μέγα.