Medical Book VIII constitutes the eighth volume of the Tetrabiblos, a sixteen-book medical compendium authored in Greek by Aëtius of Amida during the sixth century CE. Aëtius, who served as a court physician in Constantinople under Emperor Justinian I, compiled this work as a comprehensive practical guide. It systematically addresses ailments and therapeutic interventions for the head and face, organizing its content into a detailed table of contents that lists treatments for cosmetic and dermatological concerns. These include preparations for eyebrow grooming, remedies for dark circles under the eyes, facial cleansers and unguents, treatments to prevent wrinkles, and solutions for skin discolorations. Further chapters are devoted to facial washes, full-body poultices, and internal drinks for improving skin tone. The book also covers specific conditions such as facial moles, freckles, sycosis-like swellings, and acne, alongside detailed treatments for disorders of the lips, gums, and teeth, including inflammation, bleeding, decay, and gum disease.
The work is fundamentally a synthesis, in which Aëtius meticulously excerpts and organizes knowledge from earlier Greek and Roman medical authorities, including Galen, Rufus of Ephesus, and Dioscorides. Modern scholarship values it as a vital repository of ancient medical thought, preserving numerous fragments from authors whose original texts are otherwise lost. It exemplifies the clinical orientation of early Byzantine medicine, effectively blending theoretical humoral principles with empirical, recipe-based treatments. The text also occasionally reflects the syncretic culture of its era, intertwining traditional medical lore with allusions to contemporary Christian practices.
The complete encyclopedia survives intact in numerous Greek manuscripts, attesting to its enduring utility. Its translation into Latin, Arabic, and Syriac facilitated its significant influence on both medieval Islamic medicine and Renaissance European medical thought. Consequently, it remains an indispensable source for understanding the practice, compilation, and transmission of ancient medical science.
| 〈ΑΕΤΙΟΥ ΛΟΓΟΣ ΟΓΔΟΟΣ〉 Τάδε ἐστὶν ἐν τῷ η λόγῳ· [Start of Table] α Πρὸς τὰς τῶν ὀφρύων διακοσμήσεις β Περὶ ὑπωπίων γ Περὶ ἐπιχρισμάτων προσώπων δ Πρὸς τὸ μὴ ῥυτιδοῦσθαι τὸ πρόσωπον ε Πρὸς τὰς τῆς ὄψεως μελανίας ϛ Σμήγματα προσώπων ζ Καταπλάσματα παντὶ τῷ σώματι η Πόματα πρὸς τοὺς δυσώδη ἔχοντας τὸν χρῶτα θ Πρὸς τὰς τοῦ γενείου τραχύτητας ι Πρὸς τοὺς ἐπὶ τοῦ προσώπου φακούς, οἷς τισι καὶ ἐπὶ ἐφηλίδων καὶ ἰόνθων δεῖ κεχρῆσθαι ια Σμήγματα πρὸς τοὺς τετυλωμένους φακούς ιβ Περὶ ἐφηλίδων ιγ Περὶ συκωδῶν ὄγκων ἐν προσώπῳ ιδ Περὶ ἰόνθων ἐν προσώπῳ ιε Πρὸς τὰ ἐπὶ τῶν γενείων ἀχωρώδη ἐξανθήματα ιϛ Περὶ λειχήνων ἐν τῷ γενείῳ ιζ Πρὸς στόματα δυσώδη ιη Πρὸς παχύτητας χειλῶν ιθ Πρὸς χείλη κατερρωγότα κ Πρὸς φύματα ἐν χείλεσιν κα Περὶ τῶν ἐν τοῖς ὀδοῦσι παθῶν κβ Πρὸς οὖλα φλεγμαίνοντα κγ Πρὸς αἱμασσόμενα οὖλα κδ Πρὸς σηπόμενα οὖλα κε Πρὸς διαβιβρωσκόμενα οὖλα κϛ Πρὸς παρουλίδας κζ Περὶ ἐπουλίδος κη Περὶ τῶν κατὰ τὰ οὖλα συρίγγων κθ Ἐπιμέλεια ὀδόντων ὀδυνωμένων λ Θεραπεία ὀδόντων διὰ ψῦξιν ὀδυνωμένων λα Θεραπεία τῶν δι’ ὑγρότητα σειομένων ὀδόντων λβ Περὶ ῥινήσεως ὀδόντων λγ Θεραπεία τῶν ἐξ ἐπιφορᾶς ὀδυνωμένων ὀδόντων λδ Διάγνωσις καὶ θεραπεία τῶν συνθέτων δυσκρασιῶν λε Θεραπεία βεβρωμένων ὀδόντων Γαληνοῦ λϛ Ὀδόντας ἆραι χωρὶς σιδήρου λζ Σμήγματα διάφορα ὀδόντων μελαινομένων καὶ πελιδνουμένων καὶ ἠραιωμένων Γαληνοῦ λη Περὶ ἀγκυλογλώσσων ἤτοι μογιλάλων λθ Πρὸς τὸν ὑπογλώσσιον λεγόμενον βάτραχον μ Πρὸς γλῶσσαν φλεγμαίνουσαν ἢ λεπιζομένην καὶ φυσωμένην καὶ οὐρανίσκον καὶ οὖλα μα Πρὸς ἀπόστημα ἐν τῇ γλώσσῃ μβ Πρὸς γλῶσσαν σαπεῖσαν καὶ σχεδὸν ἀπονεκρωθεῖσαν καὶ τὰς ὀνομαζομένας ἄφθας μγ Περὶ τῶν τοῦ γαργαρεῶνος παθῶν, ἤτοι κιονίδων ἢ σταφυλῆς μδ Περὶ ἀφαιρέσεως κιονίδος Λεωνίδου με Περὶ τῶν ἐν τῷ στόματι φλεγμονῶν Γαληνοῦ μϛ Διάχριστοι στοματικαί, ἤτε διὰ μόρων ἢ διὰ ῥοιῶν ἢ διὰ καρύων ἢ δι’ ὄμφακος καὶ αἱ παραπλήσιοι μζ Καθολικὴ διδασκαλία περὶ τῆς χρήσεως πάντων τῶν στοματικῶν διαχρίστων μη Περὶ τῶν ἐν τοῖς παρισθμίοις φλεγμονῶν ἐκ τῶν Φιλουμένου μθ Περὶ τῶν ἐν παρισθμίοις ἐσχαρωδῶν καὶ λοιμωδῶν ἑλκῶν ν Περὶ συνάγχης καὶ κυνάγχης να Περὶ ἀντιάδων νβ Τῶν ἀπαγχομένων ἀνάκλησις καὶ τῶν ἐκ ναυαγίου ἢ ἐξ ὕδατος μελλόντων πνίγεσθαι νγ Περὶ τῶν καταπειρομένων εἰς τὰ παρίσθμια ἀκανθῶν ἢ ὀστοῦ καὶ τῶν εἰς τὸν λάρυγγα παραρρεόντων νδ Πρὸς ὀστοῦ κατάποσιν καὶ πρὸς ἀναβολὴν τῶν καταπειρομένων εἰς τὰ παρίσθμια νε Περὶ τῶν ἀρτηριακῶν φαρμάκων Γαληνοῦ νϛ Ἀρτηριακαὶ διάφοροι πρὸς τὰς τῆς φωνῆς ἀποκοπὰς καὶ τὰς κεχρονισμένας διαθέσεις ἐν τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ καὶ πνεύμονι Ἀντίνου Μοῦσα νζ Περὶ κατάρρου καὶ κορύζης ἐκ τῶν Γαληνοῦ νη Περὶ βηχός νθ Πρὸς βῆχα ξηράν ξ Σύνθετα ἀνώδυνα βηχικὰ φάρμακα, τὰ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων ξα Περὶ ὑποκαπνισμῶν ξβ Ἐπίθεμα πρὸς βῆχας, τὸ διὰ μελιλώτων ξγ Περὶ ὀρθοπνοικῶν ἀσθματικῶν τῶν λεγομένων δυσπνοικῶν καὶ θωρακικῶν ξδ Περὶ τῶν ἐν καρδίᾳ παλμῶν Γαληνοῦ ξε Περὶ αἵματος ἀναγωγῆς ξϛ Θεραπεία τῶν ἀπὸ κατάρρου αἷμα πτυσάντων ξζ Περὶ τῶν ἐπὶ ψύξει τῶν ἀναπνευστικῶν αἷμα πτυσάντων Γαληνοῦ ξη Θεραπεία τῶν καθ’ ἕτερον ὁντιναοῦν τρόπον ἐκ τοῦ πνεύμονος αἷμα ἀναγόντων ξθ Κοιναὶ μέθοδοι τῆς προσαγωγῆς τῶν βοηθημάτων ἐπὶ ἑκάστου εἴδους τῆς τοῦ αἵματος ἀναγωγῆς μετὰ τὴν τοῦ αἵματος ἐποχήν ο Σύνθετα φάρμακα πρὸς αἱμοπτοικοὺς τὴν πεῖραν δεδωκότα τοῖς ἀρχαίοις ἰατροῖς οα Ὅσα θρόμβους διαλύει αἵματος οβ Περὶ τῶν ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ ἑλκῶν ογ Περὶ ἐμπυικῶν Ἀρχιγένους οδ Περὶ τῶν περιπνευμονικῶν οε Περὶ τῶν φθισικῶν Γαληνοῦ οϛ Περὶ πλευρίτιδος οζ Περὶ τῆς νομιζομένης πλευρίτιδος, μὴ οὔσης δέ. | |
| P (100) | [End of Table] Ἀετίου λόγος ὄγδοος Πρὸς τὰς τῶν ὀφρύων διακοσμήσεις.[1] |
| 1 (t) | προείρηται μὲν περὶ τούτου ἤδη ἐν τῷ περὶ τῶν ἀπορρεουσῶν τριχῶν τῆς κεφαλῆς τόπῳ κατὰ τὸν ϛ λόγον, εἰρήσεται δὲ εὐκαίρως καὶ νῦν διὰ βραχέων. Ἐπίχριστον αὐξητικὸν τριχῶν ἐν ὀφρύσιν καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ τοῦ σώματος, τὸ δ’ αὐτὸ καὶ μελαίνει. καρύων Ποντικῶν τὸ ἐντὸς ὄπτα ἐν ἀγγείῳ κεραμεῷ καὶ λεάνας ἀναλάμβανε στέατι αἰγὸς ἀγρίας καὶ τούτῳ τοὺς τόπους χρίεσθαι κέλευε. Ἄλλο. ἀδιάντου λαδάνου ἀνὰ 𐆄 β γλυκέος Κρητικοῦ 𐆄 α , κόψας φυράσας τῷ γλυκεῖ ὄπτα, καθὰ προείρηται, καὶ λεάνας χρῶ μετὰ στέατος αἰγὸς ἀγρίας ἢ ἀρκείου. χρῶ δὲ καὶ τοῖς προγεγραμμένοις ἐν τῷ ϛ λόγῳ καὶ τῷ Ἀρμενιακῷ λίθῳ, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ εἴρηται ιβ κεφαλαίῳ, ξηρῷ προσπάσσων τὰς ὀφρύας. Περὶ ὑπωπίων.[10] |
| 2 | τὸ ὑπώπιον ὅτι μὲν ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς γίγνεται, τὸ ὄνομα δηλοῖ· ἐν γὰρ τῷ λέγειν ὑπώπιον ὑποφθάλμιον λέγομεν. τοῦ γένους δέ ἐστι τὸ ὑπώπιον τῶν ἐκχυμωμάτων, γίνεται δέ, ὅταν ἐκ πληγῆς τῶν ὑπὸ τὸ δέρμα λεπτῶν φλεβίων θλασθεισῶν, αἷμα διὰ τῶν θλασμάτων ἐκχυθῇ ὑπὸ τὸ δέρμα ἀθρόως, μὴ καθ’ ἕνα τόπον. θρομβοῦται γὰρ αὐτίκα καὶ συμβαίνει πελιδνοῦσθαι τὸν τόπον καὶ μελαίνεσθαι τῷ χρόνῳ· ὅθεν σπεύδειν δεῖ θεραπεύειν αὐτίκα πρὶν μελανθῆναι, σκοπὸν ἔχοντας τῆς ἰάσεως διαφορῆσαι τὸ θρομβωθὲν αἷμα. ἐπεὶ δὲ ὁ χιτὼν θλᾶται τῶν φλεβίων, ἐξ ὧν ἐκκρίνεται τὸ αἷμα, μίγνυται βραχύ τι τοῖς διαφορητικοῖς φαρμάκοις τῶν στυπτικῶν. ἐὰν γὰρ ἐξ ἀρχῆς μόνα τὰ διαφορητικὰ προσάγηται, οὐ διαφορήσει μόνον τὸ ἐκχυθέν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν θλασμάτων ἐξέλκει τι τοῦ περιεχομένου κατὰ τὰς τεθλασμένας φλέβας αἵματος. ὅταν δὲ εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανέλθῃ τὰ φλέβια καὶ χωρὶς τοῦ στύφειν, ἐπὶ τὰ διαφορητικὰ μεταβαίνειν καιρός. ἐγὼ δὲ κατ’ ἀρχὰς χρῶμαι τῷ Νείλου διαρρόδῳ, δι’ ὕδατος αὐτὸ ἀποτρίβων καὶ ἐπιχρίων τὸ ὑπώπιον, ἀφεψήματι δὲ προπυριῶν μελιλώτων καὶ τήλεως, εἶθ’ ἑξῆς δὲ καὶ τὸ κολλύριον διὰ τούτου τοῦ ἀφεψήματος λύω, κἄπειτα δι’ ἀφεψήματος μόνης τήλεως. εἰ δὲ καταλείποιτο λείψανον τοῦ παθήματος, ἐν τῷ τῆς τήλεως ἀφεψήματι τὰ καλούμενα διάσμυρνα κολλύρια λύων, ἐπιχρίω δὶς τῆς ἡμέρας, προπυριῶν διὰ σπόγγου τῷ ἀφεψήματι, ἔπειτα ἐπιχρίων. ποιεῖ δὲ ἐν ἀρχαῖς, μὴ παρόντος τοῦ διαρρόδου κολλυρίου, καὶ τὸ γλαύκιον ἐπιχριόμενον ἢ ἡ ἀμόργη ἑψήσει παχυνθεῖσα· ἐπὶ δὲ τῶν ἤδη χρονιζόντων καὶ τὰ διὰ σάνδυκος κολλύρια καὶ ὅσα διαφορεῖ γενναίως, οἷα ὁ Διοσκουρίδης ἐν τοῖς εὐπορίστοις γεγράφηκεν. ὑπώπια γάρ, φησίν, αἴρει δηλονότι καὶ πελιώματα τὰ χρονίζοντα ῥαφάνου φλοιὸς σὺν μέλιτι ἐπιχριόμενος, βρυωνίας ῥίζα σὺν οἴνῳ ἢ κηρωτῇ ἀναληφθεῖσα, βολβὸς μετὰ λεκίθου ὠοῦ καταπλασσόμενος, θάλασσα θερμὴ πυριωμένη ἢ ἅλμη ἢ ἀφέψημα ὑσσώπου, τυρὸς παλαιὸς καταπλασσόμενος. αἴρει γὰρ παραχρῆμα σηπίας ὄστρακον μετ’ ὄξους ἐπιχριόμενον, σίνηπι ἀναληφθὲν κηρωτῇ, σικύου ἀγρίου ῥίζα λεία μετὰ μέλιτος, λινόσπερμον λεῖον μετὰ γάλακτος. Κρίτωνος σύνθετον πρὸς πελιώματα βαθύτατα καὶ ὑπώπια. ἄγνου λευκῆς καρποῦ στρουθίου ῥίζης νίτρου ἐρυθροῦ ῥαφάνου φλοιοῦ ὑσσώπου κυαμίνου ἀλεύρου ἀνὰ 𐅻 γ μυροβαλάνου 𐅻 μ πνεύμονος ἀρνείου κεκαυμένου τῆς σποδοῦ 𐅻 μ βολβῶν ἐρυθρῶν θαψίας ῥίζης ἢ τοῦ χυλοῦ ἀνὰ 𐅻 μ λιβάνου 𐅻 ιβ , ἀναλάμβανε κηρωτῇ σκευασθείσῃ διὰ ῥοδίνου καὶ χρῶ ἐμπλάσσων εἰς ὀθόνιον ἐπιτιθείς. αἴρειν δὲ δεῖ συνεχῶς καὶ κατανοεῖν μὴ ἑλκωθῇ. ἐγὼ δὲ ἐπειράθην καρύου λιπαροῦ ταγγίσαντος θεραπεύοντος τούτους· δεῖ δὲ λειοῦν καὶ κατακλίνοντα ὕπτιον, ἵνα προσμείνῃ τὸ φάρμακον ὥραις τρισίν, ἐπιτιθέναι. Ἐπίχριστα προφυλακτικὰ προσώπου, ὥστε μὴ ὑπὸ ἡλίου ἢ ἀνέμου καίεσθαι.[40] |
| 3 | ἐπίχριστον προσώπου τὸ χρυσοῦν λεγόμενον. θέρμων ξηρῶν ἀλεύρου ξ̸ γ ὕδατος ὀμβρίου ξ̸ κδ , βαλὼν ἐν ἀγγείῳ χαλκῷ γεγανωμένῳ, ἔα βρέχεσθαι ἡμέρας τρεῖς· τῇ δὲ τετάρτῃ ἕψε ἐπ’ ἀνθράκων μέχρι διαλύσεως τῶν θέρμων, εἶτα διηθήσας τὸ ὑγρὸν ἕψε κατ’ ἰδίαν καὶ ὅταν συστραφῇ καὶ ὅταν παχυνθῇ μέταιρε εἰς ἀγγεῖον ὑελοῦν. ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως αἴρων ὅσον ἐξαρκεῖ, ἄνιε ὀλίγῳ ὕδατι καὶ ἐπίχριε τὸ πρόσωπον. Ἄλλο ἀξιόλογον. σεμίδαλιν πλύνας καὶ διηθήσας διὰ ῥάκους καὶ ἐάσας καταστῆναι ἀπόχεε τὸ ὕδωρ καὶ τῇ ὑποστάθμῃ προσμίξας ὠοῦ τὸ λευκὸν καὶ ποιῶν μέλιτος πάχος, τούτῳ ἐπίχριε τὸ πρόσωπον, ἐν ἡλίῳ μέλλων διατρίβειν· ἀπὸ δὲ τοῦ ἡλίου γενόμενος πρόσκλυζε θερμῷ πολλῷ. Ἄλλο, εὔχρουν ποιεῖ τὸ πρόσωπον καὶ τὸ πᾶν σῶμα. μαστίχην λεάνας μετ’ ἐλαίου ὀμφακίνου ἐπίχριε, ἐνίοτε δὲ ἀντὶ τοῦ ἐλαίου μυελὸν ἐλάφειον ἢ μόσχειον ἐμβάλλομεν, ἔστι δ’ ὅτε κηρωτὴν ὑγράν. Ἄλλο. πελεκήματα κυπαρίσσου κυπρίνῳ ἐλαίῳ ἑψήσας, ἄλειφε τὸ σῶμα. Ἄλλο. στρύχνου χυλὸν σὺν ἐλαίῳ ἄλειφε. Ἄλλο Ἀρχιγένους. στροβίλια λεάνας μετ’ ὀλίγου ὄξους ἐπίβαλλε μέλιτος τὸ ἀρκοῦν, καὶ ὠοῦ ὠμοῦ λέκιθον καὶ κατάχριε· ποιεῖ δὲ καὶ χωρὶς τοῦ ὄξους. Ἄλλο ἐπίχριστον προσώπου θερινὸν προφυλακτικόν. τραγακάνθης ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος κόστου κεκομμένου ἀνὰ 𐆄 β στυπτηρίας ὑγρᾶς 𐅻 δ λιβάνου 𐆄 β ἀμύλου 𐆄 ϛ ὠὰ ὠμὰ πρόσφατα λ̸ γ μέλιτος καλοῦ 𐅻 γ οἰνομέλιτος ξ̸ γ . βρέχε τραγάκανθαν ἀμμωνιακὸν λίβανον τῷ οἰνομέλιτι ἐπὶ ἡμέρας ζ ἐν ἀγγείῳ ὑελίνῳ, τὰ δὲ ὠὰ ὁλόκληρα βαλὼν εἰς ὄξος λευκὸν δριμὺ ἔα βρέχεσθαι ἐπὶ ἡμέρας τρεῖς, τὴν δὲ στυπτηρίαν πλύνων ἐπιμελῶς, εἶθ’ ἅμα πάντα βαλὼν εἰς θυίαν ὀστρακίνην καὶ τρίψας ἐπιμελῶς ἀναλάμβανε τῷ μέλιτι ἑφθῷ, καὶ χρῶ ἐπιχρίων τὸ πρόσωπον. πρὸ δὲ τοῦ βαλανείου ἀφαιρείσθω τὸ φάρμακον· δεῖ δὲ αὐτὸ ἀπὸ μέρους ἀποσπᾶν ἐκ τῆς ὄψεως τοῖς δακτύλοις ξηρόν· μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν προσκλύζεσθαι τὸ πρόσωπον χλιαρῷ προσηνεῖ καὶ σπόγγῳ περιμάττειν· εἶτ’ ἐπιχρίειν μάννῃ διαλυθείσῃ ὠοῦ τῷ λευκῷ. Πρὸς τὸ μὴ ῥυτιδοῦσθαι τὸ πρόσωπον, τετάνωμα προσώπου: κέρας ἐλάφειον μὴ παλαιὸν ἑψήσας ἐν ὕδατι, ἕως χυλὸν ἐμποιήσει, διήθει τὸ ὕδωρ καὶ τούτῳ φυράσας κυάμινον ἄλευρον ἀνάπλασσε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ.[30] |
| 4 | ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως ἐξανέσας ὅσον ἐξαρκεῖ ὕδατι γλυκεῖ καὶ ποιήσας ὑγρᾶς κηρωτῆς πάχος, ἐπιχρίεσθαι τὸ πρόσωπον παραίνει, καὶ ὅταν παγῇ, ἀπονίπτεσθαι κέλευε ὕδατι χλιαρῷ. Πρὸς τὰς τῆς ὄψεως μελανίας.[5] |
| 5 | πρὸς δὲ τὰς τῆς ὄψεως μελανίας χρηστέον τούτοις· ἴρεως λείας πτισσάνης ἀλεύρου κυαμίνου ἀλεύρου ἀνὰ ξ̸ α c ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ κέρατος ἐλαφείου κεκαυμένου ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἀνὰ 𐆄 β · ὕδατι διαλύσας ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως ὕδατι διαλύων ἐπίχριε πρὸ τοῦ βαλανείου. Ἄλλο. πτισσάνης ἀλεύρου κυαμίνου ἀλεύρου ὀροβίνου ἀλεύρου λιβάνου ἴρεως κεκαυμένου ἀφρονίτρου κόστου ἑκάστου. χοίνικος τέταρτον ἀμύγδαλα πικρὰ κ , ἀνάπλαττε ὠῶν τῷ λευκῷ καὶ γάλακτι ὀνείῳ καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται. Σμήγματα προσώπου καὶ στιλβώματα.[5] |
| 6 | ἐπεὶ δὲ ἐν τῇ ἀφαιρέσει τῶν ἐπιχρίστων πειρῶνται τὴν ὄψιν σμήχειν, χρηστέον ταῖς ὑπογεγραμμέναις σκευασίαις. Σμῆγμα λαμπρυντικὸν προσώπου. λιβάνου ἀφρονίτρου κόμμεως ἀνὰ 𐅻 δ ἀμύγδαλα λελεπισμένα μ σεμιδάλεως 𐅻 κδ κυαμίνου ἀλεύρου 𐅻 ιβ ἀναλάμβανε ὠοῦ τῷ λευκῷ καὶ ἀνάπλασσε τροχίσκους καὶ χρῶ δι’ ὕδατος ἀνιὼν ἐν βαλανείῳ καὶ χωρὶς βαλανείου. Νίμμα προσώπου εὐδόκιμον θαυμάσιον, ποιεῖ τὸ πρόσωπον λαμπρὸν καὶ τετανόν, ἐκλεαίνει τὰς τραχύτητας πάσας, ὠφέλησε καὶ ἀρχὴν ἔχοντας ἐλεφαντιάσεως. σὺν τοῖς ἄλλοις δηλονότι βοηθήμασι χρῶ αὐτῷ καὶ ἐπὶ τῷ παντὶ σώματι. μαστίχης λιβάνου ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἴρεως ἀνὰ 𐆄 α τραγακάνθης 𐆄 α c ὀμφακίου χυλοῦ 𐆄 θ πέπονος σπέρματος σὺν τῷ ἐν αὐτῷ ὑγρῷ 𐆄 ι ὠῶν τὰ λευκὰ κθ σεμιδάλεως ξ̸ ε , κόψας πάντα καὶ φυράσας τῷ λευκῷ τῶν ὠῶν καὶ τῷ ὑγρῷ τοῦ πέπονος καὶ τῷ χυλῷ τῆς ὄμφακος, ἀνάπλαττε ἀρτίσκους πλατεῖς καὶ ξήραινε, ἔπειτα κόψας σήσας φύλαττε ἐν ὑελίνῳ σκεύει καὶ χρῶ. Στίλβωμα προσώπου· τὸ δ’ αὐτὸ καὶ ὑπερυθραίνει. ὀροβίνου καὶ κυαμίνου καὶ θερμίνου καὶ πτισσάνης καὶ ἐρεβίνθων ἀλεύρων καὶ ναρκίσσου βολβῶν ἀνὰ ξ̸ Ἰταλικοῦ τὸ ἥμισυ σεμιδάλεως ξ̸ α , κόψας σήσας λεπτοτάτῳ κοσκίνῳ καὶ φυράσας ὠοῦ τῷ λευκῷ, ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως αἴρων ὅσον ἐξαρκεῖ, διάλυε ὕδατι καὶ χρῶ μετὰ βαλανείου. Ἄλλο λαμπρυντικὸν προσώπου καὶ παντὸς τοῦ σώματος, τετανὸν δὲ καὶ καθαρὸν ποιεῖ τὸν χρῶτα. βρυωνίας ῥίζης τὸν φλοιὸν ἀποξύσας, ξήραινε τὸ λοιπὸν τῆς ῥίζης ἐν ἡλίῳ θερινῷ, ἔπειτα κόψας σήσας λάμβανε ἐκ ταύτης Ἰταλικοῦ χοίνικος τὸ ἥμισυ, ἴρεως κεκομμένης τὸ ἴσον μυροβαλάνου λελεπισμένης ξηρᾶς τὸ ἴσον κυαμίνου ἀλεύρου χοίνικα α , οἴνῳ λευκῷ παλαιῷ εὐώδει φυράσας, ἀνάπλασσε τροχίσκους λεπτοὺς καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐν δὲ τῇ χρήσει κόπτων σήθων χρῶ μεθ’ ὕδατος. Ἄλλο σμῆγμα Κλεοπάτρας βασιλίσσης πολυτελὲς εὐῶδες. κόστου σμύρνης τρωγλίτιδος ἴρεως ναρδοστάχυος ἀμώμου φύλλου κασσίας σχοίνου ἄνθους ἀνὰ 𐆄 α μυροβαλάνου λίτρας δ νίτρου ἀφροῦ λίτρας β , κόψας σήσας χρῶ· ποιεῖ εἰς ὅλον τὸ σῶμα. Ἄλλο σμῆγμα ἐνεργὲς εὐῶδες. σχοίνου ἄνθους ἴρεως ἀνὰ 𐅻 β μαστίχης 𐅻 α , λεάνας ἀναλάμβανε πτισσάνης χυλῷ παχυτάτῳ καὶ ποίει ἀρτίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐπὶ δὲ τῆς χρείας ἀνέσας ὕδατι κατάχριε καὶ διαστήσας ὥραν πρόσκλυζε ὕδατι ψυχρῷ. Πρὸς τὸ λαμπρὸν καὶ τετανὸν ποιεῖν τὸ πρόσωπον καὶ τὸ ὅλον σῶμα. κυαμίνου ἀλεύρου μόδιον Ἰταλικὸν α σεμιδάλεως Ἰταλικοὺς ξ̸ δ τριφύλλου κεκομμένου ξ̸ δ μυροβαλάνου τὸ ἴσον ἴρεως κεκομμένης τὸ ἴσον ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος κόστου ἀνὰ λίτραν α ὠῶν ὠμῶν προσφάτων ξ̸ τὰ λευκὰ πέπονος σπέρματος σὺν τῷ ὑγρῷ ξ̸ β ὀμφάκων χυλῶν ξ̸ β , φυράσας ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐπὶ δὲ τῆς χρείας ὕδατι διαλύων ὅσον ἐξαρκεῖ ἐπίχριε μετὰ βαλανείου. ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς τὰς ἐν τῷ τραχήλῳ καὶ τῷ λοιπῷ σώματι μελανίας. Σάπων ᾧ ἐχρήσατο Πελαγία πατρικία πρὸς τὸ λαμπρύναι τὸ πρόσωπον. σάπωνος Γαλλικοῦ 𐆄 ϛ ἀμύλου 𐆄 α c ψιμμυθίου 𐆄 α c μαστίχης 𐆄 τὸ c μυελοῦ ἐλαφείου 𐆄 α ἀφρονίτρου λευκοῦ τροχίσκους δ κηροῦ τρακτοῦ 𐆄 γ · πρόβρεχε τὸν σάπωνα εἰς ὕδωρ εἰς ὑελοῦν ἀγγεῖον ἡμέρας ε , ἀλλάσσων τὸ ὕδωρ τὸ ὄμβριον καθ’ ἡμέραν καὶ ὕλιζε τὸν σάπωνα· καὶ μετὰ ταῦτα βαλὼν εἰς χύτραν καινουργίαν τὸν σάπωνα καὶ τῇ ϛ ἡμέρᾳ πάλιν ὕδωρ ὄμβριον, ἐπίθες ἐπ’ ἀνθράκων, χθαμαλῷ πυρί, ἕως διαλυθῇ ὁ σάπων· εἶτα ἐπίπασσε κηρὸν καὶ τὸν μυελόν, καὶ ὅταν διαλυθῶσι λαβὼν τὴν λοπάδα κίνει συνεχῶς σπάθῃ καὶ πᾶσσον τὴν μαστίχην καὶ τὸ ἄμυλον προλειωθέντα, εἶτα τὸ ψιμμύθιον προλελειωμένον ὀλίγῳ ὕδατι βάλλε εἰς κόγχον καὶ ἀνάκοπτε τῇ χειρὶ εὐτόνως καὶ βαλὼν εἰς ὑελοῦν ἀγγεῖον χρῶ καθολικῶς.[55] |
| 6 (50) | Σάπων· ἄλλο ἐν λουτρῷ σάπωνος. Γαλλικοῦ πρωτείου λίτρας ε νίτρου λίτρας ε κρότωνος ἀμμωνίτου θυμιάματος λίτραν α ψιμμυθίου λίτραν α ὀστρέων κεκαυμένων λίτραν α κηροῦ κεκαυμένου λίτραν α μαστίχης 𐆄 ϛ ἀμύλου 𐆄 ϛ . Ἄλλο πρὸς μελανίας προσώπου διὰ πολλῆς πείρας. λιβάνου 𐆄 α c ψιμμυθίου πεπλυμένου ἐπιμελῶς, λιθαργύρου πεπλυμένου πλειστάκις ἐν ἡλίῳ ἐν ἀφεψήματι λευκῶν ἐρεβίνθων, ἀμύλου προσφάτου μαρμάρου λευκοτάτου ῥινίσματος μαστίχης καθαρᾶς ἀφρονίτρων λευκῶν σηπίας ὀστράκων ἀνὰ 𐆄 α σάπωνος Γαλλικοῦ 𐆄 ιβ ὠῶν δέκα τὰ λευκά, σκεύαζε καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται. Ἄλλο θαυμάσιον πάνυ ἀποκαθαῖρον τὴν ὄψιν καὶ λαμπρύνον. τηλίνου ἀλεύρου γῆς ἀστέρος ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἀνὰ 𐆄 γ ἀμύλου 𐆄 δ μαστίχης 𐆄 ϛ μυελοῦ ἐλαφείου προσφάτου 𐆄 ϛ τραγακάνθης 𐆄 δ · γάλακτι γυναικείῳ ἢ ὀνείῳ ἀπόβρεχε τὴν τραγάκανθαν καὶ λεάνας ἀναλάμβανε αὐτῇ τὰ λοιπὰ λειότατα γενόμενα καὶ ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται. Ἄλλο σμῆγμα ὄψεως καὶ τοῦ λοιποῦ σώματος. κικέας κροτώνων τοῦ ἐντὸς ναρκίσσου βολβῶν ξηρῶν λελεπισμένων ἀνὰ 𐅻 η σεμιδάλεως 𐅻 δ λιβάνου 𐅻 β ὠῶν β τὰ λευκὰ σκεύαζε καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται. [τουτέστι φυράσας ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ. ἐπὶ δὲ τῆς χρείας διαλύων ὅσον ἐξαρκεῖ, ἐπίχριε μετὰ βαλανεῖον.] Πρὸς ῥυτίδωσιν τοῦ παντὸς σώματος, σμῆγμα ἐκ τῶν Ῥούφου· συνεχῶς γὰρ σμηχόμενον τοῦτο τὸ ῥυσὸν σῶμα περιτείνεται. σῦκα λιπαρώτατα καὶ βρυωνίας ῥίζαν λελεπισμένην ξηρὰν σηπίας ὄστρακον κεκαυμένον ὀρόβων ἄλευρον, ἕκαστον ἰδίᾳ κόπτε, ἔπειτα καὶ ἀνακόπτων παράσταζε μέλιτος τὸ σύμμετρον καὶ χρῶ. Σμῆγμα ὅλου τοῦ σώματος εὐῶδες πάνυ. γῆς κιμωλίας 𐆄 κ ἴρεως λειοτάτης νάρδου Κελτικῆς ἀνὰ 𐅻 κδ κυπέρων καρδαμώμου στύρακος ξανθοῦ λιπαροῦ ἀνὰ 𐅻 ιβ . τὸν στύρακα οἴνῳ παλαιῷ εὐώδει διαλύσας ἔχε ἐν ἑτοίμῳ, ἔπειτα τὴν κιμωλίαν ἐν ὀστράκῳ βαλὼν τίθει ἐπ’ ἀνθράκων καὶ ὅταν πυρωθῇ ἔμβαλλε εἰς τὸν διαλυθέντα στύρακα, εἶτα ἐπίπασσε τὰ ξηρὰ λειότατα καὶ ἑνώσας ἱκανῶς ἀνάπλαττε ἀρτίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ καὶ κόψας σήσας χρῶ. Καταπλάσματα θερινὰ εὐωδίαν ποιοῦντα τῷ παντὶ σώματι Κρίτωνος.[90] |
| 7 | ἱδρώτων δ’ ἐνοχλούντων τῷ σώματι πολλὴ ἔσται ἡ ἐκ τούτων ἀηδία, καὶ μάλιστα θέρους· καὶ γὰρ πολλὴν ἄσην ἐπιφέρει καὶ δυσωδίαν καὶ διὰ τοῦτο χρηστέον τοῖς ὑπογεγραμμένοις οὐ μόνον ἐπὶ τῶν γυναικῶν ἀλλὰ κἀπὶ τῶν ἀνδρῶν· καιρὸς γὰρ καὶ τούτων μνήμην ποιεῖσθαι σὺν τοῖς σμήγμασι. Καταπαστὸν ὅλου τοῦ σώματος εὐῶδες θερινόν. ῥόδων ξηρῶν κασσίας ἀνὰ 𐆄 γ ἀμώμου κόστου ναρδοστάχυος ἀνὰ 𐅻 β στυπτηρίας ὑγρᾶς 𐆄 β , οἴνῳ παλαιῷ εὐώδει διαλύσας, ἀνάπλασσε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐπὶ δὲ τῆς χρείας κόψας σήσας δίδου διαπάσσεσθαι λουομένους καὶ ἀνατριβέσθωσαν ἐπιμελῶς καὶ τότε ψυχρῷ ὕδατι περιχείσθωσαν. Ἄλλο. λιθαργύρου λελευκασμένου ἐν ἀφεψήματι ἐρεβίνθων ἐν ἡλίῳ ἀμώμου κασσίας κόστου φύλλου ναρδοστάχυος στυπτηρίας ὑγρᾶς ἴρεως, ἑκάστου ἴσον σκεύαζε· καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται. χρηστέον δὲ καὶ τοῖς ὑπογεγραμμένοις. Καταπαστὸν ὅλου τοῦ σώματος, ἐν ᾧ βούλει χρήσασθαι καιρῷ, εὐῶδες προσηνές. ῥόδων χλωρῶν ἀβρόχων 𐅻 μ σμύρνης τρωγλίτιδος ἴρεως Ἰλλυρικῆς ναρδοστάχυος κασσίας ἀνὰ 𐅻 η , οἴνῳ εὐώδει φυράσας ἀνάπλαττε τροχίσκους· ἐπὶ δὲ τῆς χρείας κόπτων καὶ σήθων κατάπλασσε τὸ σῶμα, μάλιστα μετὰ τὸ λουτρόν. Ἄλλο. κασσίας ἀμώμου φύλλου ναρδοστάχυος κόστου σμύρνης, ἴσον ἑκάστου, οἴνου τὸ ἀρκοῦν, σκεύαζε καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται. Ἄλλο. κασσίας ἴρεως σμύρνης στυπτηρίας ἴσα λειώσας, οἴνῳ εὐώδει φυράσας, ποίει τροχίσκους καὶ χρῶ. Ἄλλο. ἴρεως ναρδοστάχυος σχοίνου ἄνθους ἀνὰ 𐅻 δ ἀμώμου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 β μέλιτος 𐅻 ε σκεύαζε καὶ χρῶ ὁμοίως. Ἀρχιγένης δέ φησι πρὸς τὰς τοῦ παντὸς σώματος δυσωδίας καὶ τὰς καλουμένας γρασωνίας ἁρμόδια μὲν πρὸ πάντων γυμνάσια, ἀλείμματα, ξηροτριβία κοιλίας συνεχὴς ὑποσυρμὸς καὶ τροφαὶ καὶ χρίσματα τὰ πρὸς ἀνασκευὴν τοῦ πάθους ἁρμόδια, ὁποῖά ἐστι· ῥόδινον μήλινον μύρσινον ἶρις ξηρὰ λεία καθ’ αὑτὴν ἐπιπασσομένη· ἢ στυπτηρίαν ὑγρὰν λεάνας σὺν ὕδατι ἢ οἴνῳ καὶ σμύρναν λειοτάτην παραμίξας καὶ ποιήσας μέλιτος πάχος, ἐπίχριε τράχηλον μασχάλην μεσομήρια καὶ βουβῶνας καὶ τοὺς περιιδροῦντας τόπους. Ἄλλο. στυπτηρίας ὑγρᾶς 𐅻 δ σμύρνης 𐅻 δ λιθαργύρου πεπλυμένου 𐅻 β κασσίας 𐅻 α , λείοις χρῶ, παρατρίβων μασχάλας μεσομήρια καὶ βουβῶνας. περιαίρει γὰρ παραχρῆμα τὰς δυσωδίας. Ἄλλο. κασσίας 𐅻 β στυπτηρίας σχιστῆς 𐅻 ϛ , χρῶ μετ’ οἴνου· ἐνεργὲς σφόδρα, ποιεῖ καὶ ἡ σχιστὴ μετ’ οἴνου καθ’ αὑτήν. Ἄλλο. μαστίχης 𐆄 γ σχιστῆς 𐆄 α , χρῶ μετ’ οἴνου. Ἄλλο. σμύρνης τρωγλίτιδος ἴρεως Ἰλλυρικῆς ῥόδων ἀβρόχων ἄνθους ἴσα κόπτε καὶ σῆθε καὶ ἀναλάμβανε τροχίσκους μετ’ οἴνου καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ, ὅπου ἄνεμος μὴ πνεῖ· εἶτα κόψας σήσας ἀπόθου ἐν πυξίδι πωμάσας, ἵνα μὴ διαπνεύσῃ, καὶ χρῶ μετὰ τὸ λουτρὸν ἐπιπάσσων καὶ ἀνατρίβων τοὺς τόπους ἠρέμα καὶ ἐάσας συμπιεῖν, ἔπειτα κατάκλυζε ψυχρῷ καὶ μένει ἡ ὀσμὴ ὥστε θαυμάσαι. καλῶς ποιεῖ καὶ ἡ σμύρνα μετὰ στυπτηρίας σὺν οἴνῳ καὶ τὸ κροκόμαγμα μετὰ σμύρνης καὶ κυπαρίσσου πρίσματα καὶ στυπτηρία μετ’ οἴνου. Πόμα πρὸς τοὺς δυσώδη ἔχοντας τὸν χρῶτα καὶ πρὸς ὀζοστόμους.[40] |
| 8 | πόμασι δὲ τοιούτοις κεχρῆσθαι ἐπὶ τῶν δυσῶδες ἐχόντων τὸ σῶμα. σκολύμου ῥίζαν ἑψήσας σὺν οἴνῳ λευκῷ δίδου πίνειν, καὶ οὐρήσει οὖρον παχὺ καὶ δυσῶδες. Ἄλλο. τερεβινθίνης ὅσον ἐλαίας μέγεθος μετὰ μέλιτος ἴσου ἑψήσας, δίδου καθ’ ἡμέραν καταπίνειν. Ἄλλο. σμύρναν καὶ ἕρπυλλον ἴσα λεάνας καὶ καταπότια ποιήσας δίδου δύο καταπίνειν, καὶ οἶνον ἐπιρροφεῖν. ταῦτα δὲ καὶ πρὸς ὀζοστόμους ποιεῖ. Πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ γενείου τραχύτητας Γαληνοῦ.[5] |
| 9 | αἱ ἐπὶ τοῦ γενείου τραχύτητες γίγνονται τὰ πολλὰ ἰχώρων ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ἀπορρεόντων, προηγησαμένης πιτυριάσεως· ἐνίοτε δὲ καὶ τῶν ἀκουστικῶν πόρων καθάπτεται καὶ καθέρπει μέχρι τοῦ τραχήλου καὶ τῶν παρακειμένων μερῶν ἐπώδυνος δέ ἐστιν ἡ τοιαύτη διάθεσις κνησμὸν ἐπιφέρουσα, καὶ περιτείνουσα τὸν χρῶτα. χρηστέον οὖν ἐπὶ τούτων τοῖς ὑπογεγραμμένοις, ἀμόργῃ τῇ ἀποσταζούσῃ ἀπὸ τῆς ἐλαίας, πρὶν ἐκπιασθῆναι ἡψημένῃ καὶ συνεστραμμένῃ, κατάχριε συνεχῶς. Ἄλλο. σμύρνης 𐆄 α ὠῶν ὠμῶν λεκίθους ε · πρότερον γάλακτι διαλύσας, εἶτα ἐπιβαλὼν τὰ ὠά, τότε ἀναλάμβανε γλυκεῖ καὶ κατάχριε συνεχῶς καὶ θαυμάσεις. Ἄλλο φάρμακον ἐπιτετευγμένον· πολλοὺς κατεχομένους ὑπὸ τῆς τοιαύτης διαθέσεως ἀπηλλάξαμεν τούτῳ. γλαυκίων 𐅻 ιϛ κόμμεως 𐅻 λ ἐλαίας δακρύου τὸ ἴσον, γλυκεῖ διαλύσας καὶ γλοιοῦ πάχος ποιήσας ἐπίχριε συνεχῶς. ἑλκουμένης δὲ τῆς ἐπιφανείας καὶ περιωδυνίας οὔσης χρηστέον τοῖς ὑπογεγραμμένοις. Λιπαρὰ πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ προσώπου διαθέσεις τὰς ἀχωρώδεις· ἔστι δὲ καὶ ἑδρικὴ ἀγαθή, ποιεῖ καὶ πρὸς πυρίκαυστα. λιθαργύρου 𐆄 γ κηροῦ Τυρρηνικοῦ 𐆄 δ ὠῶν ὀπτῶν λεκίθους η στέατος χηνείου κατειργασμένου λίτρανα · τὴν λιθάργυρον λειοτάτην ποιήσας ἐπίβαλλε τὰ ὠὰ καὶ ἑνώσας ἐπίβαλλε γάλακτος ὅσον ἐξαρκεῖ, καὶ λείου ὡς γλοιοῦ πάχος ἔχειν· ἔπειτα κηρὸν μετὰ τοῦ στέατος τήξας ψύξας ἐπίβαλλε καὶ ἑνώσας φύλαττε. ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως αἴρων ἐξ αὐτοῦ ὅσον ἐξαρκεῖ καὶ διαλύων ῥοδίνῳ ἐπιτίθει· χρῶ δὲ καὶ ταῖς ἑδρικαῖς καὶ τοῖς πυρικαύστοις. Πρὸς τοὺς ἐπὶ τοῦ προσώπου φακούς, οἷς τισι καὶ ἐπὶ ἐφηλίδων καὶ ἰόνθων δεῖ κεχρῆσθαι· πρὸς θύμους δὲ καὶ μυρμηκίας καὶ ἀκροχορδόνας γέγραπται ἐν τῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τοῦ ιδ λόγου.[20] |
| 10 | βρυωνίας ῥίζα λευκὴ καὶ μέλαινα ἑψηθεῖσα μετ’ ἐλαίου, μέχρι χυλωθῇ, αἴρει φακοὺς καὶ ἰόνθους, ἀμυγδάλινον ἔλαιον σὺν κηρῷ, κρίνου ῥίζα μετὰ μέλιτος· μάλιστα δὲ φακοὺς αἴρει κόμμι καὶ νίτρον ἴσα σὺν μέλιτι. Ἄλλο. σπέρμα κράμβης μεθ’ ὕδατος τρίψας ἐπίχριε προαποσμήξας τὸν τόπον. ὅταν δὲ ξηρανθῇ καὶ μετεωρίζηται ὁ χρώς. χρηστέον προσκλύσματι πολλῷ ὕδατι ψυχρῷ καὶ καταχριστέον στέατι χηνείῳ ἢ μυελῷ ἐλαφείῳ ἢ κηρωτῇ σκευασθείσῃ διά τινος τούτων. παραφυλακτέον δὲ μετὰ τὴν ἐκδορὰν τῷ μὴ περιπεσεῖν τινι τῶν βλαπτόντων, οἷον ἀέρι ψυχρῷ ἢ ἀνέμῳ ἢ προσκλύσματι. Ἄλλο πρὸς μώλωπας καὶ φακούς. κόπρον περιστερᾶς μετ’ ὄξους δριμέος λειώσας χρῶ καὶ θαυμάσεις. Ἄλλο. σανδαράκην λειώσας μετὰ μέλιτος ὡς γλοιοῦ πάχος σχεῖν ἐπίχριε ἐπὶ ἡμέρας ἕξ. ξηρανθείσης δὲ τῆς ἐπιφανείας καὶ μετεωρισθείσης χρηστέον χαλβάνῃ μετ’ ὀλίγου νίτρου καὶ ὄξους λειωθείσῃ. χρονίων δὲ ὄντων τῶν φακῶν, χρηστέον τούτοις· σικύου ἀγρίου ῥίζης 𐆄 β κιμωλίας 𐆄 α , λειότατα ποιήσας ἀπόθου· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως ὅσον ἐξαρκεῖ ὕδατι διαλύων, ἐπίχριε. Ἄλλο. βολβῶν κεκαθαρμένων λιβάνου ἀνὰ 𐆄 α τρῖβε ἐπιβάλλων κοχλίων χερσαίων μεγάλων τὸν ἰχῶρα· δεῖ δὲ τούτους διακεντεῖν γραφείῳ ζῶντας καὶ τὸ ἀπορρέον αὐτῶν μυξῶδες ἐπιβάλλειν τῷ φαρμάκῳ· ὅταν δὲ διαλυθῇ, ἀναλάμβανε μέλιτι καὶ χρῶ. ποιεῖ καὶ ἡ τοῦ ἄρου ῥίζα ξηρὰ μετὰ μέλιτος καὶ ἡ τῆς κοτυληδόνος ῥίζα κηρωτῇ ὑγρᾷ ἀναληφθεῖσα καὶ καταχριομένη. Σμήγματα πρὸς τοὺς τετυλωμένους φακούς. ἐπεὶ δὲ συμβαίνει αἰρομένων τῶν φακῶν τυλοῦσθαι τὴν ἐπιφάνειαν καὶ δυσαπαλλάκτους εἶναι τὰς διαθέσεις, χρηστέον μετὰ τὴν ἐκδορὰν τῶν φαρμάκων σμήγμασι τοιούτοις. Σμῆγμα πρὸς τοὺς τετυλωμένους φακούς.[25] |
| 11 | ἀλεύρου ὀροβίνου Ἰταλικοῦ χοίνικος τὸ ἥμισυ κριθίνου ἀλεύρου τὸ ἴσον σκίλλης ὀπτῆς 𐆄 β , ἅπαντα λεῖα ποιήσας, ἀναλάμβανε ὠῶν τῷ λευκῷ καὶ ποίει τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ. ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως ὕδατι διαλύων ἐπίχριε καὶ διαστήσαντα βραχὺ ψυχρῷ προσκλύζεσθαι παραίνει, ἢ πιτύρων ἀποβρέγματι, μάλιστα ὅτε ἐστὶ φλεγμονή. Ἄλλο. ἀφρονίτρου ἀλκυονίου χαλβάνης ἀνὰ 𐅻 η ἀμυγδάλων πικρῶν λελεπισμένων 𐅻 μ , μέλιτι ἀναλάμβανε, εἶτα ἐπιχρίων ἔα ξηραίνεσθαι. ἔπειτα παραίνει σμήχεσθαι κυάμῳ διαμεμασημένῳ καὶ προσκλύζεσθαι ὕδατι συμμέτρως ψυχρῷ φειδομένους ἡλίου καὶ ἀνέμου. Περὶ ἐφηλίδων.[10] |
| 12 | γίγνονται περὶ τὸ πρόσωπον καὶ αἱ λεγόμεναι ἐφηλίδες περὶ τὰ μῆλα καὶ τὴν ῥῖνα· φαίνονται μέντοι μὴ πάνυ κατὰ βάθος εἶναι, ἀλλ’ ὥσπερ ἐπανθισμῷ ὅμοιαι· διόπερ ἐλαφρῶς αὐτὰς τῇ παρατρίψει μετεωρίσαντες, ἐᾶσαι δεῖ ξηρανθῆναι καὶ παραινεῖν ἑνὶ τῶν σμηγμάτων σμήχεσθαι. διαφορεῖται γὰρ διὰ τούτων, εἶθ’ οὕτως ἀφίσταται, ὥστε τοῖς δακτύλοις αὐτὰς ἀφαιρεῖν. δεῖ δὲ μὴ βιαίως τοῦτο ποιεῖν, ἀλλὰ κούφως καὶ κατ’ ὀχίγον. εἰ δὲ ἐπιμένοιεν μὴ κουφιζόμεναι, χρηστέον τοῖς ὑπογεγραμμένοις· κράμβη λεία ἐπιχριομένη πρὸς ἐφήλεις καὶ φακοὺς καὶ ὅσα ἄλλα μετρίας δεῖται στύψεως ἢ ῥύψεως ποιεῖ· ὁμοίως δὲ καὶ σηπίας ὄστρακα καυθέντα ἢ πορφυρῶν ἢ κηρύκων καὶ μετὰ μέλιτος ἐπιχριόμενα. δεῖ δὲ βαλόντας ταῦτα ἐν χυτριδίῳ ὠμῷ δοῦναι ὀπτᾶσθαι ἐν καμίνῳ· χρῶ καὶ πρὸς φακούς· ἢ περιστερᾶς κόπρον εἰς ὀθόνιον βαλών, κατάκαυσον ὡς τεφρωθῆναι καὶ σὺν ἐλαίῳ λεάνας ἐπίχριε θαρρῶν, καὶ μυροβάλανος δὲ λεία ἐπιχριομένη καλῶς ποιεῖ καὶ βολβὸς ὠμὸς καθ’ αὑτὸν καὶ σὺν ὠοῦ λεκίθῳ καὶ ὄξει ἢ μέλιτι. κεκαυμένοι δὲ οἱ βολβοὶ μετ’ ἀλκυονίου καὶ ἐπιχριόμενοι ἀποκαθαίρουσι τὴν ἔφηλιν. ποιεῖ καὶ ἐλατήριον ἐπιχριόμενον καὶ κασσία σὺν μέλιτι, κράμβης σπέρμα σὺν ὄξει, κισσοῦ φύλλα σὺν οἴνῳ ἑφθά, κοτυληδόνος ῥίζα μετὰ κηρωτῆς ὑγρᾶς ἐπιχριομένη ἢ σικύου ἀγρίου ῥίζα. καὶ συκῆς ἀκρεμόνας ἕψε σὺν ὄξει καὶ λείοις κατάπλασσε· ποιεῖ καὶ πρὸς ἀλφούς. ἢ ἐρυθρόδανον λεάνας σὺν ἐλαίῳ χρῖε, ἢ κόστον λεῖον μεθ’ ὕδατος ἢ ἀφρόνιτρον μετὰ κηρωτῆς ὑγροτέρας ἢ θέρμους ὠμοὺς ἑψήσας μετὰ κονίας πηλοποιϊκῆς καὶ λεάνας μετὰ μέλιτος ἐπίχριε. Ἄλλο. ναρκίσσου ῥίζας λεπίσας ἕψε μετ’ ὄξους καὶ λεάνας ἐπίβαλλε ἀλεύρου ὀροβίνου ὅσον ἐξαρκεῖ καὶ ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ ξήραινε ἐν σκιᾷ· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως λεάνας μετὰ μέλιτος ἐπίχριε ἢ ναρκίσσου ῥίζας ὁμοίως σκευάσας χρῶ, ὡς εἴρηται, ἐπιχρίων μετὰ μέλιτος ἑσπέρας, πρωῒ δὲ ἀπονίπτεσθαι παραινῶν. Ἄλλο. κρίνου βολβοὺς ε τρίψας ἐπίβαλλε ἀφρονίτρου λίτραν α , εἶτα μέλιτι ἀνεὶς τὸ ἀρκοῦν, ἐπάλειφε μέχρι παντελοῦς ἀπαλλαγῆς, ὡς προείρηται. Ἄλλο. ἀμυγδάλων πικρῶν μέρη β μελανθίου πεφρυγμένου μέρος α , ἕκαστον ἰσίᾳ λεάνας, μῖξον μετὰ μέλιτος καὶ ἑσπέρας ἐπιχρίων, πρωῒ ἀπόνιπτε ὕδατι γλυκεῖ. Σμήγματι δὲ χρῶ τινι τῶν προγεγραμμένων πρὸς τὰς τοῦ προσώπου μελανίας καὶ τοῖς παραπλησίοις· ποιεῖ δὲ καλῶς καὶ τοῦτο, μάλιστα πρὸς χρονίους· κήρυκας καύσας καὶ λεάνας μετὰ μέλιτος κατάχριε ἑσπέρας, πρωῒ δὲ ἀπονίπτεσθαι παραίνει ὕδατι γλυκεῖ. Ὀριβασίου πρὸς ἔφηλιν ἰόνθους ἀλφούς. ὀροβίνου ἀλεύρου λι ͵ β εὐζώμου σπέρματος λι ͵ α ἀμυγδάλων πικρῶν σικύου ἀγρίου ῥίζης ἀνὰ λι ͵ α , οἰνομέλιτι λεάνας ἐπίχριε καὶ μετὰ ὡριαῖον διάστημα ἀποσπόγγιζε. Ἄλλο πάνυ θαυμάσιον. κηροῦ Τυρρηνικοῦ 𐅻 ιε ῥοδίνου 𐅻 ζ c στέατος χηνείου λιθαργύρου πεπλυμένης καὶ λευκανθείσης ψιμμυθίου ἀνὰ 𐆄 α κόμμεως 𐅻 δ μέλιτος Ἀττικοῦ τὸ ἀρκοῦν ἢ 𐆄 α · ἀναλύσας ἐπίχριε τὸ πρόσωπον καὶ μετὰ ὥρας ζ ἀποσπογγίσας νίπτε σάπωνι. Ὀριβασίου πρὸς φακούς. θέρμους βρέχων ἐν κονίᾳ ἡμέρας γ καὶ λειώσας, ἐπίχριε τοὺς φακούς, ἕως ἀφέλῃ. Ἄλλο. σάπωνα Γαλλικὸν ὕδατι λειώσας καὶ ὀλίγον μέλιτος προσβαλὼν ἐπίχριε καὶ ἔα ὥρας γ . Ἄλλο πρὸς τὰς ἐφήλεις καλὸν πάνυ. ὠὰ ὅλα ἀποβρέχων ὄξει, μέχρις ἂν αὐτῶν τὸ ὄστρακον ἁπαλώτατον γένηται· καὶ παρακεντήσας ἄνωθεν, ἐκλάμβανε τὰ λευκὰ καὶ παραμίξας ἴρεως Ἰλλυρικῆς κεκομμένης καὶ σεσησμένης καὶ μελανθίου λειοτάτου καὶ λιβάνου, ἑκάστου ἴσον συλλεάνας καὶ ἐπιβαλὼν μέλιτος τὸ ἀρκοῦν χρῶ, καθὰ προείρηται.[45] |
| 12 (50) | ἐπιμόνου δὲ τῆς διαθέσεως γιγνομένης, χρηστέον ἐκδορίοις τοιούτοις. Ἐκδόριον ἐφηλίδων καὶ φακῶν μελανθίου ὠκίμου σπέρματος ἄρου ῥίζης ἀνὰ 𐆄 γ , ὕδατι φυράσας κατάπλαττε, εἶτα ἔα παγῆναι· διαστήματος δὲ γενομένου ἀφελὼν τὸ ἐπικείμενον, πρόσκλυζε ὕδατι θερμῷ, ὡς ὅτι πλείστῳ. Ἄλλο ποιεῖ καὶ πρὸς τὰ τετυλωμένα πρόσωπα διὰ γῆρας ἢ διὰ συνεχεῖς ἐκδορὰς ὑπὸ φαρμάκων δριμυτάτων γενομένας. εὐζώμου σπέρματος 𐆄 ϛ ἄμεως καρδαμώμου ἄρου ῥίζης κόστου ἀνὰ 𐆄 γ , κόψας σήσας ἀπόθου· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως αἴρων ὅσον ἐξαρκεῖ καὶ ὄξει φυράσας ἐπιτίθει, εἰς πάχος καταπλάσσων· πηγνυμένου δὲ ὄξος ἢ ὕδωρ ἐπίσταζε διὰ σπόγγου. γενομένης δὲ ἐκδορᾶς, προσαντλητέον ὕδατι θερμῷ πολλῷ, μετὰ δὲ τὴν ἐπάντλησιν ἐπιτίθει τὴν ὑποκειμένην σκευασίαν εἰς ῥάκος ἐμπλάσσων ἐρεοῦν. ψιμμυθίου 𐆄 η λιθαργύρου πεπλυμένου 𐅻 δ στέατος χηνείου 𐆄 ϛ μυελοῦ ἐλαφείου 𐆄 γ c ὑσσώπου φαρμάκου ὁμοίως στέατος χοιρείου προσφάτου 𐆄 γ σησαμίνου ἐλαίου ὅσον ἐξαρκεῖ· δεῖ δὲ ἀποπυριᾶν δὶς τῆς ἡμέρας· ἀρθέντος δὲ τοῦ δέρματος ἐπιτιθέναι χρὴ τὴν ὑποκειμένην κηρωτήν· στέατος αἰγείου ἐξινιασμένου καὶ πεπλυμένου λι ͵ β σουσίνου ἐλαίου 𐆄 ϛ ῥοδίνου ἐλαίου καὶ ἀμυγδαλίνου κηροῦ μαστίχης κέρατος ἐλαφείου κεκαυμένου ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ ἀνὰ 𐆄 α γῆς κιμωλίας 𐆄 δ μυελοῦ ἐλαφείου 𐆄 δ , τὰ τηκτὰ τήξας καὶ διηθήσας πάλιν ἕψε ἐπ’ ἀνθράκων ὀλίγον καὶ κατάχει ἐν τῇ θυίᾳ τῶν ξηρῶν καὶ ἑνώσας χρῶ. ἐπὶ τῶν ἡλκωμένων ἐν τῷ γενείῳ τραχυτήτων χρηστέον τοῖς ἀναγεγραμμένοις μετὰ βραχὺ ἐν τῷ ιε κεφαλαίῳ πρὸς τὰ ἀχωρώδη ἐπὶ τῶν γενείων ἐξανθήματα. Περὶ στιγμάτων. στίγματα καλοῦσι τὰ ἐπὶ τοῦ προσώπου ἢ ἄλλου τινὸς μέρους τοῦ σώματος ἐπιγραφόμενα, οἷα ἐπὶ τῶν στρατευομένων ἐν ταῖς χερσί· μέλανι δὲ χρῶνται τοιούτῳ· ἀκάνθης Αἰγυπτίας ξύλου καὶ μάλιστα τοῦ φλοιοῦ λι ͵ α χαλκοῦ κεκαυμένου 𐆄 β κηκίδων 𐆄 β χαλκάνθου 𐆄 α , κόψας σήσας, λείου πρῶτον μετ’ ὄξους τὸν χαλκόν, ἔπειτα καὶ τὰ λοιπὰ λεῖα ἐπιβαλὼν ἐπίχεε ὕδατος μέρη β καὶ πράσου χυλοῦ μέρος α καὶ ἑνώσας χρῶ, κεντῶν τοὺς τόπους ταῖς βελόναις καὶ ἀφελὼν τὸ αἷμα καὶ ἐπιχρίων πρῶτον χυλῷ πράσου, ἔπειτα τῷ φαρμάκῳ. ἐφ’ ὧν δὲ τὰ τοιαῦτα στίγματα ἀφελεῖν βουλόμεθα, χρηστέον ταῖς ὑπογεγραμμέναις σκευασίαις· τιτάνου μέρος α νίτρου ὀπτοῦ μέρος α λεῖα μεθ’ ὕδατος πηλοποιϊκοῦ ποιήσας καὶ προεκνιτρώσας ἀποσμήξας κατάχριε συνεχῶς· ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς μυρμηκίας. Ἄλλο, ὥστε ἐξαίρειν στίγματα. πεπέρεως 𐅻 β πηγάνου ἀρσενικοῦ ἀνὰ 𐅻 δ , λεάνας καὶ μέλι ἐπιβαλὼν ἀναλάμβανε εἰς πυξίδα κεραμεᾶν· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως προεκνιτρώσας τὰ στίγματα, κατάπλασσε ῥητίνῃ τερεβινθίνῃ καὶ κατάδησον ἐπὶ ἡμέρας ε , τῇ δὲ ϛ κατακεντήσας βελόνῃ τὰ στίγματα καὶ κατασπογγίσας τὸ αἷμα κατάπλασσε ἁλσὶ λεπτοῖς τὰ κεντήματα καὶ διαλείπων τοσοῦτον, ὡς διελθεῖν σταδίους ι , ἐπίθες τὸ προειρημένον φάρμακον, ἐμπλάσας λινῷ καὶ μὴ λῦε ἐπὶ ἡμέρας ε · τῇ δὲ ἕκτῃ λύσας ἀπόξυε τὰ στίγματα καὶ τὸ μέλαν ἀφελὼν κατάχριε πάλιν πτερῷ ἐκ τοῦ φαρμάκου· ἐξαιρεῖται δὲ ἐν ἡμέραις κ , χωρὶς μεγάλης ἑλκώσεως καὶ χωρὶς οὐλῆς. ποιοῦσι τὸ αὐτὸ καὶ αἱ σηπταὶ αἱ ἐν τοῖς τραυματικοῖς γεγραμμέναι. Περὶ συκωδῶν ὄγκων ἐν προσώπῳ καὶ τὰς ἐν τῷ προσώπῳ γιγνομένας ὑπεροχὰς μεγάλας, ἃς καλοῦσι συκάς, ἀπὸ τοῦ μεγέθους τοὔνομα θέμενοι, Γαληνοῦ.[95] |
| 13 | ἕν τι καὶ τοῦτο πάθημα τῶν ἐπὶ τοῦ γενείου γιγνομένων ἐστί, διαφέρον τῶν ἰόνθων τῷ μὴ μόνον παχὺν εἶναι τὸ ἐργαζόμενον αὐτὸ χυμόν, ἀλλὰ καὶ λεπτότητος ἰχωροειδοῦς μετέχειν, δι’ ἣν καὶ ταχέως ἑλκοῦται μὴ θεραπευόμενον ὡς προσήκει καὶ διὰ τοῦτο δεῖται ξηραντικωτέρων φαρμάκων ἢ κατὰ τοὺς ἰόνθους. [Ὀριβασίου πρὸς Εὐστάθιον· σῦκα ὀνομάζουσι βλαστήματα ἑλκώδη στρογγύλα ὑπόσκληρα ἐνερευθῆ, οἷς ἀκολουθεῖ καὶ ὀδύνη. φύεται δὲ ταῦτα τὸ μὲν πλεῖστον ἐν κεφαλῇ καὶ ἐν τῷ ἄλλῳ σώματι.] περὶ ὧν ὁ Κρίτων οὕτως ἔγραψεν. Πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ γενείου συκώδεις ἐπαναστάσεις. λιθαργύρου 𐅻 δ λιβάνου σανδαράκης ἁλῶν ὀρυκτῶν ἀνὰ 𐅻 β , λείοις κατάπλασσε. Ἄλλο. χαλκάνθου 𐅻 β θείου ἀπύρου 𐅻 β ἰοῦ 𐅻 α νίτρου ἐρυθροῦ 𐅻 δ , λείοις κατάπλασσε. Ἄλλο σφόδρα γενναῖον. ἐλατηρίου ἁλῶν ὀρυκτῶν ἀνὰ 𐅻 δ χαλκάνθου 𐅻 β μίξας κατάπλασσε, παραπτόμενος πυρῆνι μήλης προϋγραίνων τὸν τόπον, ὥστε προσκαθίσαι τὸ φάρμακον. μετὰ δὲ τὴν ἐπίθεσιν καταπλαστέον ἄνωθεν λινοσπέρματι λειωθέντι μεθ’ ὕδατος. Ἀρχιγένους. ἄλλο πρὸς τὰς ἐπὶ τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ γενείου συκώσεις. χαλκάνθου ὀπτοῦ στυπτηρίας σχιστῆς ταυροκόλλης ἴσα, λεπίδος χαλκοῦ τὸ διπλοῦν· ὄξει βρέξας τὴν ταυρόκολλαν καὶ λύσας, ἀναλάμβανε αὐτῇ τὰ λοιπὰ λεῖα· ἐπὶ δὲ τῆς χρείας ὄξει διαλύων ἐπίχριε τὰς συκώδεις ὑπεροχὰς καὶ κάλυπτε ξύσματι ὀθονίου λεπτοῦ. ἐμφύεται δὲ συντόνως καὶ χωρὶς οὐλῆς ἀποκαθαίρει τὰ συκώματα. χρῶμαι δὲ αὐτῷ καὶ πρὸς ἐκτύλωσιν συρίγγων, ἀναπλάσσων αὐτὸ εἰς κολλύρια. καθύγρων δὲ ὄντων τῶν ὄγκων, καὶ γὰρ καὶ ὕδωρ ἀπ’ αὐτῶν ἀπορρεῖ καθαρὸν ὡς ἀπὸ πηγῆς, χρηστέον ταῖς ὑπογεγραμμένοις. Τροχίσκος πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ γενείου συκώδεις ἐπαναστάσεις· ἔστι δὲ καὶ παντὸς ὄχθου κατασταλτικός, οἷα συμβαίνουσιν ἐπὶ τῶν κακῶς συνουλωκότων, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀναρραφέντων τὰ βλέφαρα εὑρίσκομεν, ἢ τὰ χείλη ἐρραμμένων. λεπίδος μίσυος ὀπτοῦ ἀρσενικοῦ ἀνὰ 𐆄 β διφρυγοῦς 𐆄 γ χαλκίτεως κεκαυμένης χαλκοῦ κεκαυμένου κόλλης τεκτονικῆς ἀνὰ 𐅻 δ , συντίθει καὶ χρῶ, καθὰ προείρηται ἐπὶ τοῦ προτέρου· καὶ γὰρ καὶ αὐτῷ χρησάμενος ηὐδοκίμησα. Περὶ ἰόνθων ἐν προσώπῳ· τινὲς δὲ ἄκνας καλοῦσιν.[30] |
| 14 | ὄγκος μικρὸς καὶ σκληρὸς ἐν τῷ κατὰ τὸ πρόσωπον δέρματι γίγνεται καλούμενος ἰόνθος, ὑπὸ παχέος δηλονότι χυμοῦ συνιστάμενος. ἡ οὖν τούτου θεραπεία διὰ τῶν μαλαττόντων τὴν σκληρότητα καὶ διαφορούντων τὸν ὄγκον φαρμάκων γίνεται, ὧν ἡ ὕλη ἐστὶ τοιαύτη· κρίνου ῥίζαν λεάνας σὺν μέλιτι ἐπίχριε ἢ κυκλαμίνου ῥίζαν σὺν μέλιτι ἢ ναρκίσσου ῥίζαν ὁμοίως ἢ κασσίαν μετὰ σμύρνης καὶ μέλιτος ἢ μολύβδαιναν σὺν ὄξει ἢ γλήχωνα λειοτάτην κηρωτῇ ἀναλαβὼν ἐπιτίθει. Ἄλλο. μέλιτος καὶ ὄξους δριμυτάτου τὸ ἴσον ἑκάστου μίξας ἐπίχριε τῷ δακτύλῳ παρατρίβων. Ἄλλο. σηπίας ὀστράκων κεκαυμένων κόστου ἀνὰ 𐆄 β μυροβαλάνου 𐆄 α , λεάνας μεθ’ ὕδατος ἐπίχριε, ξηραινόμενον δὲ πάλιν νότιζε. Ἄλλο. κόστον κόψας σήσας λεπτοτάτως ἀναλάμβανε αἰγείᾳ χολῇ καὶ ποιήσας κηρωτῆς πάχος, ἐπίχριε τοὺς ἰόνθους πρὸς ἑσπέραν καὶ πρωῒ ἀναστὰς κέλευε γάλακτι τῷ παρόντι προσκλύζεσθαι τὸ πρόσωπον. Ἄλλο. στυπτηρίαν σχιστὴν λειοτάτην ποιήσας, ἀναλάμβανε τερεβινθίνῃ ὀλίγῃ καὶ ἐμπλάσας ἐπιτίθει. ἐγχρονιζόντων δὲ τῶν ἰόνθων χρηστέον τοῖς ὑπογεγραμμένοις. Πρὸς τετυλωμένους ἰόνθους. σάπωνος Γαλλικοῦ 𐅻 δ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος λιβάνου ἀνὰ 𐅻 α , ὕδατι διαλύσας ποίει κηρωτῆς πάχος καὶ τούτῳ ἐπιχρίσας καὶ διαστήσας ὥραν μίαν, ἀπονίπτεσθαι παραίνει χλιαρῷ. Ἄλλο. ῥοῦ μαγειρικοῦ ὑσσώπου γλήχωνος ἁλῶν ὀρυκτῶν ὠκίμου σπέρματος ἴσον ἑκάστου ἀναλαβὼν κηρωτῇ ῥοδίνῃ χρῶ. Ἄλλο. ὠκίμου σπέρματος ῥοῦ μαγειρικοῦ γλήχωνος κόστου σχιστῆς, ἑκάστου ἴσον ἀναλάμβανε στέατι χηνείῳ ἢ ὀρνιθείῳ, ὡς ἐμπλαστρῶδες γενέσθαι καὶ ἐπιτίθει μέχρι παντελοῦς ἀπαλλαγῆς. Ἄλλο· ποιοῦν καὶ πρὸς τὰς ὀχθώδεις διαθέσεις καὶ τοὺς ἐπὶ τοῦ προσώπου κνησμοὺς καὶ ἀρχὴν ἐλεφαντιάσεων. κόμμεως λευκοῦ καὶ νίτρου τὸ ἴσον ὄξει δριμεῖ διαλύων ἐπίχριε· ὅταν δὲ ξηρανθῇ, ἀπόσμηχε τῇ ὑπογεγραμμένῃ σκευασίᾳ· σάπωνος Γαλλικοῦ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἀνὰ λι ͵ α λιβάνου 𐅻 δ μαστίχης ἀφρονίτρου ἀνὰ 𐆄 γ · ἕψε σάπωνα καὶ ἀμμωνιακὸν εἰς ἀγγεῖον κεραμεοῦν μεθ’ ὕδατος ξ̸ β , καὶ ὅταν διαλυθῇ, ἐπίβαλλε τὰ ξηρὰ κεκομμένα καὶ σεσησμένα λεπτοτάτῳ κοσκίνῳ, ἔπειτα μετεράσας εἰς θυίαν καὶ ἀνακόπτων ἐπιμελῶς ἀνελοῦ εἰς ἀγγεῖον ὑέλιον· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως μολύνων τὸ πρόσωπον καὶ μικρὸν διαστήσας ἀπονίπτου ὕδατι δαψιλεῖ προανατρίβων μαλακῶς. χρῶ δὲ αὐτῷ ἀεὶ ἐπὶ ἰόνθων. Ἄλλο δόκιμον πρὸς ἰόνθους. νίτρου ἐρυθροῦ 𐆄 β κιμωλίας 𐆄 α λιβάνου 𐆄 δ ἀλεύρου ὀροβίνου 𐆄 α · χρῶ δὲ οὕτως· λαβὼν ἀλκυόνιον καθ’ αὑτό, λέαινε καλῶς, εἶτα ἐπιβαλὼν ἔλαιον καὶ συλλεάνας, χρῖε τὸ πρόσωπον ἑσπέρας, ἕωθεν δὲ ἀναστὰς σμήχου τῷ προγεγραμμένῳ συνθέτῳ. Ἄλλο σμῆγμα, ᾧ δεῖ κεκρῆσθαι παρ’ ὅλην τὴν θεραπείαν τῶν ἰόνθων καὶ ὄγκων. κυαμίνου ἀλεύρου ἢ σησαμίνου πέπονος ἐντεριώνης ξηρᾶς ἀνὰ 𐅻 δ , λεάνας σμῆχε. Ἄλλο. νίτρον μετὰ σμύρνης λεάνας, δίδου μεθ’ ὕδατος σμήχεσθαι. Πρὸς τὰ ἐπὶ τοῦ γενείου ἀχωρώδη ἐξανθήματα.[40] |
| 15 | ποιεῖ μὲν καὶ πρὸς τούτους τὰ πλεῖστα τῶν προγεγραμμένων ἐπὶ τῶν ἐν κεφαλῇ ἀχώρων, ἰδίως δὲ καὶ ταῦτα· λιθαργύρου χαλκάνθου σιδίων μύρτων ἴσα λεάνας μετὰ οἴνου καὶ ἐλαίου μυρσίνου ἐπίχριε. Ἄλλο. περιστερεῶνος ὑπτίου ἀκακίας ἀνὰ 𐅻 η σμύρνης 𐅻 β μετ’ οἴνου λεάνας, χρῶ. 〈Ἄλλο〉. σμύρνης 𐆄 α λιβάνου 𐆄 β ἀκακίας 𐆄 γ , χρῶ μετ’ ἐλαίου. Ἄλλο. λιθαργύρου λαδάνου μύρτων μελανῶν ὑοσκυάμου σπέρματος σιδίων ἴσα, χρῶ μετ’ οἴνου καὶ ἐλαίου μυρσίνου ἢ ῥοδίνου. Ἄλλο· ποιεῖ καὶ πρὸς τὰ μελικηρώδη ἕλκη ἐν τῷ γενείῳ καὶ τῇ κεφαλῇ, ἃ καλοῦσι Σύροι σανάλια. λιθαργύρου καὶ δαφνοκόκκων ἴσα, λείοις μετ’ ὄξους καὶ μυρσίνου ἐλαίου ἐπίχριε, πεπείραται πλειστάκις. Περὶ τῶν ἐν τῷ γενείῳ καὶ τῷ λοιπῷ σώματι λειχηνωδῶν ὄγκων.[10] |
| 16 | καὶ τοῦτο τὸ πάθος ἐκ μικτοῦ τινος γίγνεται χυμοῦ, μιγνυμένων τῶν ἰχωρωειδῶν τε καὶ λεπτῶν καὶ δριμέων χυμῶν τοῖς παχέσι, καὶ διὰ τοῦτο ῥᾳδίως εἰς ψώραν τε καὶ λέπραν μεταπίπτει. δέεται μὲν οὖν τὸ πάθος τῶν ξηραινόντων ἰσχυρῶς φαρμάκων· ἐὰν δὲ εἰς ψώραν ἢ λέπραν καταπέσῃ πρὸς τὸ ξηραινόντων δεῖσθαι, ἔτι καὶ τῶν ῥυπτόντων χρῄζει. ὁ μὲν οὖν Κρίτων περὶ τούτων ἔγραψεν οὕτως πρὸς τοὺς ἐπὶ τῶν γενείων λειχῆνας πάθος δέ ἐστιν ἀηδέστατον καὶ κνησμὸν ἐπιφέρον καὶ περίστασιν καὶ κίνδυνον οὐκ ὀλίγον· ἕρπει γὰρ ἔστιν ὅτε καὶ καθ’ ὅλου τοῦ προσώπου καὶ τῶν ὀφθαλμῶν ἐφάπτεται καὶ διὰ τοῦτο χρηστέον ἂν εἴη ἐπιμελέστερον τῇ θεραπείᾳ, διακρίνοντας ἀπὸ τῶν κεχρονισμένων τὰ νεοσύστατα. πρὸς μὲν οὖν τοὺς προσφάτους λειχῆνας ἁρμόσει ταῦτα· περδικίου βοτάνης φύλλοις συνεχῶς ἀπότριβε τὸν τόπον ἢ λίβανον ἢ ἀμμωνιακὸν ὄξει λεάνας ἢ τῷ χυλῷ τῆς περδικίου ἐπίχριε ἢ ὑγρὸν τὸ ἀπορρέον ἐκ ξύλων ὑγρῶν ἐλαίας καιομένων ἐπίχριε. ποιεῖ καὶ τὸ ἀπορρέον ἐκ τῶν τῆς κράμβης καυλῶν καιομένων. Ἄλλο. μαλάχης ἀγρίας τὸν καρπὸν καθαρίως συνάγων κόψας σήσας καὶ ἐκθλίψας τὸν χυλὸν ἀπόθου καὶ τούτῳ συνεχῶς ἐπίχριε ἢ ἀνδράχνης χυλῷ ἐπίχριε συνεχῶς. Ἄλλο. ἐλαίας ἀγρίας δάκρυον λεάνας μεθ’ ὕδατος καὶ στύρακος ὀλίγον ἐπιβαλὼν καὶ ἑνώσας ἐπιτίθει. ἐγχρονιζόντων δὲ τῶν λειχήνων ἄγνου τὰ φύλλα λεάνας μετ’ ὄξους ἐπίχριε ἢ ἀσφοδέλου ῥίζαν ὄξει ἑψήσας καὶ λεάνας ἐπίχριε. Ἄλλο. χαμαιλέοντος μέλανος ῥίζαν σὺν ὄξει ἑψήσας λεάνας χρῶ. πρὸς δὲ τοὺς κεχρονισμένους λειχῆνας, ἐπεὶ πολλή ἐστι καὶ ποικίλη ἡ τούτων θεραπεία, ἐν μέρει περὶ ἑκάστου ἐρῶ· ἄρχομαι δὲ ἀπὸ τῶν τροχίσκων. Τροχίσκος πρὸς λειχῆνας ἐν παντὶ τόπῳ τοῦ σώματος. ἀλκυονίου κεκαυμένου 𐅻 ιβ χαμαιλέοντος μέλανος ῥίζης ἀσφοδέλου ῥίζης ταυροκόλλης ἀνὰ 𐅻 δ θείου ἀπύρου λιβάνου πυρέθρου νίτρου ἀφροῦ ἀνὰ 𐅻 β , ὄξει διαλύων τὴν ταυρόκολλαν ἀναλάμβανε αὐτῇ τὰ λοιπὰ καὶ ξήραινε καὶ χρῶ σὺν ὄξει. Ἄλλο· τροχίσκος εὐδόκιμος. συκῆς φύλλων ξηρῶν 𐅻 ιβ χαλκίτεως ὠμῆς 𐅻 ι ἀσβέστου 𐅻 η μίσυος ὠμοῦ λιβάνου ἀνὰ 𐅻 δ θείου ἀπύρου 𐅻 η , ὄξει ἀναλάμβανε καὶ χρῶ σὺν ὄξει. Ἄλλο· τροχίσκος λειχηνικὸς ἀφίστησι καὶ τύλους καὶ οὐλὰς παραδόξως. λιβάνου κηρύκων ὀστράκων κεκαυμένων κόπρου περιστερᾶς ἀλκυονίου κόμμεως ἴσα λείου γάλακτι καὶ ποίει τροχίσκους καὶ χρῶ σὺν ὄξει. Ἄλλο· τροχίσκος. ἐλαίας ἀγρίας δακρύου 𐅻 δ λιβάνου ὁμοίως θείου ἀπύρου 𐅻 β ἀλκυονίου ἀφρονίτρου ἄλικος κεκομμένου καὶ σεσησμένου ἀνὰ 𐅻 η · ὄξει δριμυτάτῳ πλείστῳ ἐπιπάσας τὸν ἄλικα ἕψε ἐπὶ πολύ, ὡς ἰξῶδες γενέσθαι· καὶ τούτῳ ἀναλάμβανε τὰ λοιπὰ λεῖα καὶ ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ χρῶ σὺν ὄξει. Περίχριστον πρὸς λειχῆνας, πρὸς τοὺς ἀγρίους λειχῆνας. νίτρου χαλκίτεως ὀπτῆς ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος σεραπιάδος τῆς τριόρχεως χυλῷ ἴσα λεάνας σὺν ὄξει ἐπίχριε. Ἄλλο· ποιεῖ καὶ πρὸς ὑγροὺς λειχῆνας, ᾧ χρώμενος ἐπιτυγχάνω. δορκάδος κόπρου 𐆄 α λιβάνου 𐆄 β , λεάνας χρῶ σὺν ὄξει. [Ἄλλο. τὸν ἀφρὸν τοῦ θείου λαβών, χριστέον λειχῆνα προστρίψας καὶ θαυμάσεις.] Ἄλλο τῶν λινοπλύτων. τὸν ἀφρὸν τοῦ θείου λαβὼν χρῖε τὸν λειχῆνα καὶ θαυμάσεις. Ἄλλο· ποιεῖ πρὸς λειχῆνας καὶ ἀλφοὺς καὶ λέπρας, ἀγαθὸν σφόδρα. μυοχόδων χαλκάνθου θείου ἀπύρου ἀνὰ 𐆄 η κυαμίνου ἀλεύρου 𐆄 ιδ ὄξους ξ̸ ε δ , λεάνας τὰ μυόχοδα ἕψε σὺν τῷ ὄξει. καὶ ὅταν ἀναζέσῃ δὶς ἢ τρίς, ἐπίπασσε θεῖον καὶ χάλκανθον, προσέχων μὴ ἀναζέσῃ καὶ ὑπερχυθῇ, εἶτα ἕψε ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἐπίπασσε τὸ κυάμινον ἄλευρον, καὶ ἕψε ἕως σχῇ γλοιοῦ πάχος· καὶ ἄρας χρῶ, πρὸς μὲν τὰς λέπρας ἐμπλάσσων εἰς ὀθόνιον καὶ λύων δι’ ἡμερῶν ε , πρὸς δὲ λειχῆνας ἀνέσας ὄξει ἐπίχριε συνεχῶς.[45] |
| 16 (50) | Ἄλλη περίχριστος ἑφθὴ πρὸς λειχῆνας χρονίους, ὥστε χωρὶς ἑλκώσεως ἀπαλλάττειν. ἄλικος ἀληλεσμένου καὶ σεσησμένου λεπτοτάτως 𐆄 ιδ θείου ἀπύρου μίσυος χαλκίτεως κιμωλίας ἀνὰ 𐆄 β νίτρου ἀφροῦ σχιστῆς ἀλκυονίου ἀσφοδέλου ῥίζης λιβάνου ἐλαίας δακρύου ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος σμύρνης ἀνὰ 𐆄 α ὄξους ξ̸ εγ · ἕψε ἀλκυόνιον ἀσφόδελον μετ’ ὄξους. ὅταν δὲ εἰς ἥμισυ ἔλθῃ διύλιζε 𐅻 ε , ἐκ δὲ τοῦ διυλισθέντος διάλυε ἀμμωνιακὸν σμύρναν λίβανον ἐλαίας δάκρυον, εἶτα ἐπίβαλλε αὐτοῖς τὰ λοιπὰ ξηρά· τὸν δὲ ἄλικα ἕψε ἐν τῷ ὑπολιμπανομένῳ ὄξει καὶ ἐπίβαλλε τοῖς λοιποῖς καὶ ἑνώσας χρῶ. ἐν ἄλλαις γραφαῖς ἔχει οὕτως· θείου ἀπύρου μίσυος χαλκίτεως ἀνὰ 𐆄 α καὶ 𐅻 β , τὰ δὲ λοιπὰ ὁμοίως. Ἄλλο σφόδρα ἐνεργές. ὄξους δριμυτάτου ξ̸ ε η ἀλεύρου κριθίνου 𐆄 κ μάννης λιβάνου ἀνὰ 𐆄 ιδ λαπάθου ἀγρίου ῥίζης 𐅻 κ ἀσφοδέλου ῥίζης ὁμοίως ἐλλεβόρου λευκοῦ 𐅻 ι ἀλκυονίου ὁμοίως καρδαμώμου 𐅻 λ γῆς κιμωλίας 𐅻 ιη ταυροκόλλης ἀφρονίτρου ἀνὰ 𐅻 ιϛ ἀλικακάβου χλωρῶν ἀκρεμόνων δεσμίδιον χειροπληθές, σκεύαζε καὶ χρῶ, ὡς προείρηται. ἐπιτεινομένης δὲ τῆς διαθέσεως καὶ τυλώδους γιγνομένης, χρηστέον καὶ τούτοις τοῖς ὑπογεγραμμένοις [καὶ τοῖς νῦν προρρηθησομένοις]· μίσυος σμύρνης λιβάνου σχιστῆς ἀνὰ 𐅻 η ἀλόης θείου ἀπύρου ἀνὰ 𐅻 δ ἀναλάμβανε γλυκεῖ, ὡς γλοιοῦ σχεῖν πάχος καὶ δὶς καὶ τρὶς τῆς ἡμέρας προαποσμήχων ἐπίχριε καὶ ἔξωθεν ἐπιτίθει φυλακῆς χάριν τοῦ φαρμάκου κύστεως ὑμένα ἢ ὠοῦ 〈τῶν λεπύρων〉 ἢ χλωρῶν φύλλων ὅσον ἐξαρκεῖ. Ἄλλο· λειχηνικόν. θεραπεύομεν ὀλίγαις ἡμέραις· πάνυ κάλλιστον, διὸ παραλάμβανε τὸν μισθόν. θείου 𐅻 η ἀσβέστου 𐅻 η χαλκίτεως ὠμῆς 𐅻 η λιβάνου 𐅻 δ μίσυος 𐅻 δ καππάρεως χλωρῶν φύλλων κεκαυμένων 𐅻 ιβ · ὄξει λείου καὶ ποίει τροχίσκους καὶ χρῶ. Ἔμπλαστροι πρὸς λειχῆνας. ἐπεὶ δὲ οἱ πολλοὶ τὰς μὲν τῶν ἐπιχρίστων δυνάμεις παραιτοῦνται, αἱροῦνται δὲ τὰς τῶν ἐμπλάστρων, αἵτινες οὔτε ἱδρώτων ἐπιγιγνομένων ἀπορρέουσιν οὔτε ξηραινομένων περιτείνουσι τὸν χρῶτα, συναπτέον ἂν εἴη καὶ τὰς τούτων σκευασίας. Ἔμπλαστρος ὑγρὰ πρὸς λειχῆνας πάνυ διὰ πείρας, ἣν ἄρτι ἐδοκίμασα. πίσσης ξηρᾶς κηροῦ κολοφωνίας ἐλλεβόρου λελειωμένου ἐλαίου ἴσα. ἐν πείρᾳ, διὸ δεῖ προσλαμβάνειν τὸν μισθόν. Ἔμπλαστρος λειχηνική, ὥστε χωρὶς ἑλκώσεως ἀπαλλάττειν. κηροῦ πίσσης ὑγρᾶς λιβανωτοῦ τερεβινθίνης θείου ἀπύρου ἀνὰ 𐆄 ϛ · τὰ τηκτὰ κατὰ τῶν ξηρῶν. Ἄλλη ὁμοία. πίσσης ὑγρᾶς λι ͵ α μάννης θείου ἀπύρου θερμίνου ἀλεύρου ἀνὰ 𐆄 α χαλβάνης 𐆄 β · θερμάνας τὴν πίσσαν ἐπίβαλλε τὴν χαλβάνην προμεμαλαγμένην καὶ τακείσης ἄρας ἀπὸ τοῦ πυρὸς ἐπίπασσε τὰ λοιπὰ καὶ ἑνώσας χρῶ, ὡς πάνυ σπουδαίῳ. Ἄλλη ὁμοία. χρυσοκόλλης τῆς τῶν χρυσοχόων ξηρᾶς χαλκίτεως ὀπτῆς μίσυος ὀπτοῦ λεπίδος διφρυγοῦς ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ γῆς κιμωλίας ἀνὰ 𐅻 δ ἰοῦ 𐅻 ιβ χαλκάνθου λίθου ἀσίου χαλκοῦ κεκαυμένου ἀνὰ 𐅻 ϛ σώρεως 𐅻 ε στυπτηρίας ὑγρᾶς 𐅻 δ , ἅπαντα λεάνας ἐπιμελῶς καὶ ἐπιβαλὼν ὄξος τρῖβε φιλοπόνως ἐν ἡλίῳ, ἐν τοῖς ὑπὸ κύνα καύμασιν, ἕως ἂν ἐξιπωθῇ τὸ φάρμακον. σκευαζέσθω δὲ ἐν ἄλλῃ θυίᾳ λιβάνου σμύρνης ἀνὰ 𐆄 β ἀλόης λαδάνου ὀποπάνακος ἀνὰ 𐆄 α , ὄξει διαλύσας καὶ ταῦτα, ὡς ἔχειν γλοιοῦ πάχος, ἐπίβαλλε τοῖς ἐν ἡλίῳ λειωθεῖσι καὶ πάλιν λείου καὶ τούτοις ἐπίβαλλε ἀριστολοχίας κεκομμένης καὶ σεσησμένης 𐆄 α , εἶτα λείου· ὅταν δὲ λειούμενα ἐμπλαστρώδη γένηται, τήξας τὰ τηκτὰ ἐπίβαλλε· ἔστι δὲ ταῦτα· κηροῦ 𐅻 ρ τερεβινθίνης 𐅻 c χαλβάνης 𐅻 θ ἐλαίου λι ͵α · καὶ μαλάξας ἀνελόμενος χρῶ.[95] |
| 16 (100) | κείμενον 〈δὲ〉 τὸ φάρμακον διπρόσωπον γίγνεται. Ἄλλη ποιεῖ πρὸς τοὺς εἰργομένους λειχῆνας, ὥστε καταστέλλειν τὰ ἐγκαταλιμπανόμενα. πίσσης ἀσφάλτου κηροῦ πιτυίνης θείου ἀπύρου μάννης ἴσα ἐλαίου κυπρίνου βραχύ, τήξας ἐπίπασσε τὰ ξηρὰ καὶ χρῶ ἐμπλάσσων εἰς δερμάτιον λεπτόν. Ἔμπλαστρος λειχηνικὴ διὰ πείρας. πίσσης ξηρᾶς 𐆄 γ καὶ ὑγρᾶς 𐆄 α κολοφωνίας θείου ἀπύρου κηροῦ ἀνὰ 𐆄 γ νίτρου πυρροῦ 𐆄 α ἅλατος χαλκίτεως ἀνὰ 𐆄 α ἐλαίου 𐆄 β , χρῶ. Ὀριβασίου λειχηνικὴ καὶ πρὸς κνησμούς. χαλκάνθου θείου ἀπύρου νίτρου λιβάνου ἴσα, χρῶ ἐπὶ μὲν λειχήνων ὄξει, ἐπὶ δὲ κνησμοῦ οἴνῳ. Ἐκδόρια λειχήνων. τῆς δὲ διαθέσεως ἐμμόνου γενομένης καὶ πρὸς τὴν τῶν φαρμάκων ἐπίθεσιν ἀντιβαινούσης, χρηστέον τοῖς ἐκδορίοις· καὶ γὰρ ἀφίστησι τὴν ἐπιφάνειαν ἐκ προχείρου. Ἐκδόριος λειχήνων· ταύτῃ Πάμφιλος χρησάμενος ἐπὶ τῆς Ῥώμης, πλεῖστα ἐπορίσατο, ἐπικρατούσης ἐν τῇ πόλει τῆς μεντάγρας λεγομένης, τουτέστιν ἀγριολειχήν. λεπίδος ἀρσενικοῦ ἀνὰ 𐅻 η σανδαράκης 𐅻 δ χαλκοῦ κεκαυμένου ἐλλεβόρου λευκοῦ κανθαρίδων χωρὶς πτερῶν καὶ ποδῶν ἀνὰ 𐅻 α c· ἕκαστον τρῖβε κατ’ ἰδίαν, εἶτα καὶ ἅμα λεάνας ἀναλάμβανε κεδρίᾳ καὶ ποιήσας ῥύπου τὸ πάχος ἀπόθου εἰς πυξίδα κυπρίου χαλκοῦ· ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως νίτρῳ καὶ ὄξει βραχεῖ ἀποσμήχων τὸν λειχῆνα ἐπίχριε τῷ φαρμάκῳ σπαθομήλῃ χρώμενος καὶ παρατρίβων καὶ διαστήσας ἀπόξυε τῇ σπαθομήλῃ καὶ πάλιν ἕτερον ἐπίχριε· εἶτα δὶς καὶ τρὶς αὐτὸ ποιήσας, σκέπαζε τοὺς ἐπιχρισθέντας τόπους ὑμένι κύστεως βοείας ἢ ἑτέρου τινὸς ζῴου· μετὰ δὲ τὴν τοῦ ὑμένος ἐπίθεσιν ταινιδίῳ κούφως ἐπιδήσας ἔα διανυκτερεῦσαι, εἰ ὑπομένοι· εἰ δὲ μή, μέχρις ὡρῶν τινων, ὥστε φλυκταίνας γενέσθαι ἰχῶρας περιεχούσας παχεῖς καὶ κωλλώδεις. φλυκταίνης οὖν γενομένης, λούεσθαι παραινοῦμεν καὶ χρονίζειν ἐν τῷ βαλανείῳ· καὶ γὰρ συνεργεῖ τῇ θεραπείᾳ. ἔστω δὲ θερμότερον τὸ βαλανεῖον· εἰ δέ τι κωλύοι χρῆσθαι τῷ βαλανείῳ, ἀποπυριατέον θερμῷ ὕδατι πολλῷ. πολλῆς δὲ παρενοχλήσεως γενομένης, περιμάττειν καὶ καταπλάττειν ἄρτῳ φυραθέντι ὑδρομέλιτι. ῥυπαρῶν δὲ γενομένων τῶν ἑλκῶν τῆς χλωρᾶς ἐπιτίθει σπληνίον, προσβάλλων αὐτῷ ὀλίγον τοῦ ἐκδορίου. ἰχώρων δὲ ἐκκρινομένων καὶ μηδεμιᾶς ἐπικειμένης ἐφελκίδος, ἐπιτίθεμεν τῆς λευκῆς σπληνίον καὶ ταύτῃ χρώμεθα μέχρι παντελοῦς ἀπουλώσεως, ἀποπυριῶντες καθ’ ἑκάστην ἡμέραν καὶ νεαρῷ χρώμενοι σπληνίῳ. πρὸ δὲ τῆς τῶν ἐκδορίων ἐπιθέσεως περιλαμβάνειν χρὴ τὰ ἔξωθεν τοῦ λειχῆνός τινι τῶν ἀφλεγμάντων φαρμάκων καὶ οὕτως ἐπιτιθέναι ἐπὶ τὸν λειχῆνα μόνον τὸ ἐκδόριον. Ἄλλη ἐκδόριος πρὸς τὰς λεγομένας μεντάγρας, ὥστε χωρὶς οὐλῆς ἀποθεραπεύειν· ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς ἀλωπεκίας, ἐν ἡλίῳ ἢ παρὰ πυρὶ καταχριομένη. φλυκταίνης δὲ γενομένης βελόνῃ χρὴ κεντεῖν, ὑγροῦ δὲ ἐκκριθέντος κηρωταῖς ἀποθεραπεύειν. μετὰ δὲ τὴν ἀπούλωσιν ἐκφύονται αἱ τρίχες. ταῦτα μὲν ἐπὶ τῶν ἀλωπεκιῶν, ἐπὶ δὲ τῶν λειχήνων χρηστέον καθὰ προείρηται ἐπὶ τῆς πρώτης ἐκδορίου· τὸ δὲ φάρμακον ἔχει οὕτως· σανδαράκης ἀρσενικοῦ λεπίδος ἐλλεβόρου μέλανος ἀνὰ 𐅻 β ἐλατηρίου 𐅻 α κανθαρίδων τῶν κοιλιῶν 𐅻 α , ἀναλάμβανε κεδρίᾳ· ἡ χρῆσις δεδήλωται.[145] |
| 16 (150) | χλωραὶ μετὰ τὰ ἐκδόρια ἐπιτιθέμεναι. μετὰ δὲ τὴν τῶν ἐκδορίων χρῆσιν χρηστέον ταῖς ὑποκειμέναις χλωραῖς πρὸς τὴν τῶν ἑλκῶν ἀνακάθαρσιν. Χλωρά· ταύτῃ Πάμφιλος ἐχρήσατο ἐπὶ τῆς μεντάγρας λεγομένης μετὰ τὴν ῥῆξιν τῆς φλυκταίνης· κηροῦ πιτυίνης ξηρᾶς ἀνὰ λίτραν α ἰοῦ 𐆄 γ ἐλαίου παλαιοῦ 𐆄 η ὄξους δριμυτάτου ὅσον ἐξαρκεῖ· τὸν ἰὸν λείου ἐν ἡλίῳ μετ’ ὄξους καὶ τήξας τὰ τηκτὰ καὶ ψύξας ἐπίβαλλε ἐν τῇ θυίᾳ καὶ ἑνώσας χρῶ. Ἄλλη. ἰοῦ 𐅻 β μάννης 𐅻 δ χαλβάνης 𐅻 γ στέατος μοσχείου 𐅻 ιβ κηροῦ πιτυίνης ἀνὰ 𐅻 η ὄξους τὸ ἀρκοῦν. Ἄλλη εὔχρους λεγομένη. χαλκοῦ κεκαυμένου 𐆄 γ στυπτηρίας στρογγύλης ἰοῦ ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ μάννης ἀνὰ 𐆄 β κηροῦ πιτυίνης ξηρᾶς ἀνὰ λι ͵ β ἐλαίου 𐆄 γ , ὄξους ὅσον ἐξαρκεῖ εἰς τὰ ξηρά. Λευκαὶ ἀπουλωτικαί. μετὰ δὲ τὰς χλωράς, καθαρῶν γενομένων τῶν ἑλκῶν, χρηστέον ταῖς λεπταῖς ἐμπλάστροις· καὶ γὰρ φροντιστέον ὥστε χωρὶς οὐλῆς ἀπουλοῦσθαι· καὶ διὰ τοῦτο χρηστέον ἐστὶ φαρμάκοις τοιούτοις, ἅτινα πολλὴν εὐάφειαν ἐπιφέρει. Λευκὴ ὑδατίνη λεγομένη· ταύτῃ Μάγνος ἐχρήσατο μετὰ τὴν τῶν λειχήνων ἐκδοράν. ψιμμυθίου λιθαργύρου κηροῦ Τυρρηνικοῦ ὕδατος καθαροῦ ἀνὰ λιʹ α ἐλαίου ὀμφακίνου λιʹβ · τρῖβε λιθάργυρον, ψιμμύθιον καὶ τὸ ὕδωρ, καὶ ὅταν λειότατον γένηται ἐπίβαλλε κατὰ βραχὺ τὸ ἔλαιον καὶ τρῖβε καὶ ὅταν ἱκανῶς ἑνωθῇ, μεταίρου εἰς ἀγγεῖον κεραμεοῦν καὶ ἐπιτίθει ἐπὶ τὸ πῦρ συνεχῶς κινῶν, καὶ ὅταν τὸ ὕδωρ δαπανηθῇ, ἐπίβαλλε τὸν κηρόν· καὶ οὕτως ἐπίχεε ἐν θυίᾳ καὶ μαλάξας χρῶ. Ἄλλη. ψιμμυθίου λιʹ β μίσυος ὠμοῦ τερεβινθίνης ἀνὰ 𐆄 β κηροῦ 𐆄 ϛ ἐλαίου λιʹ γ ὕδατος χοίνικας β · συντίθει, καθὰ προείρηται, καὶ χρῶ. χρῶ δὲ καὶ ταῖς ἑδρικαῖς κηρωταῖς καὶ ταῖς πυρικαύστοις ἁπλαῖς. Πρὸς στόματα δυσώδη.[170] |
| 17 | πρὸς τὰς δυσχερεῖς ὀσμὰς τοῦ στόματος δίχα ἑλκῶν γιγνομένας ἶριν ἀποβρέχων οἴνῳ παλαιῷ εὐώδει δίδου διακλύζεσθαι συνεχῶς καὶ κατέχειν ἐν τῷ στόματι χρόνον τινά· ἢ σμύρναν οἴνῳ ἀκράτῳ διαλύσας δίδου διακλύζεσθαι ἢ ὄξει δριμεῖ διακλυζέσθω καθ’ ἡμέραν μέλλων καθεύδειν· ἕωθεν δὲ ἀφέψημα ναρδοστάχυος διακλυζέσθω ἢ αὐτὴν διαμασάσθω ἢ ποταμογείτονος φύλλα καθ’ ἑκάστην διαμασσόμενος ἀποπτυέτω. ἢ ῥόδων ἄνθος παράτριβε συνεχῶς ἢ συκῆς ἀγρίας ῥίζαν καύσας διάχριε τὴν τέφραν μετὰ μέλιτος καὶ βραχὺ κυπέρου ἢ σχοίνου ἄνθος λεαίνων παράτριβε τὰ οὖλα συνεχῶς. ἢ κιμωλίαν μεθ’ ἁλῶν λεάνας παράτριβε τὰ οὖλα συνεχῶς ἢ κριθὰς μεθ’ ἁλῶν μέλιτι φυράσας καὶ εἰς ὀθόνιον 〈οἴνῳ〉 ἐμβαλὼν καῦσον καὶ λείοις χρῶ· ἢ σεμίδαλιν μέλιτι φυράσας καὶ καύσας χρῶ ἢ κίσσηριν σμύρναν ναρδόσταχυ μετὰ μέλιτος λεάνας χρῶ. Ἄλλο. ἁλὸς λευκοῦ κισσήρεως ὀριγάνου ἀνὰ 𐆄 α ἴρεως σχοίνου ἄνθους ἀνὰ 𐆄 β , τούτοις λείοις παράτριβε τούς τε ὀδόντας καὶ ὅλον τὸ στόμα· εὐωδίαν γὰρ ἐμποιεῖ καὶ τοὺς ὀδόντας λευκούς. Ἄλλο πρὸς ὀζοστόμους. χαλκίτεως ὠμῆς 𐅻 ιβ ἐλλεβόρου λευκοῦ 𐅻 η , λειότατα ποιήσας διάχριε. Ἄλλο. χαλκίτεως 𐅻 ιβ ἐλλεβόρου λευκοῦ καδμίας ἀνὰ 𐆄 η , ὄξει λεάνας ἐν ἡλίῳ θερινῷ ἐπὶ πλείους ἡμέρας καὶ ξηράνας χρῶ. ποιεῖ καὶ πρὸς αἱμορραγοῦντα οὖλα καὶ σηπόμενα πινέτωσαν δὲ καὶ οὗτοι καὶ τὰ πρὸ βραχέος γραφέντα πρὸς τοὺς δυσῶδες τὸ πᾶν σῶμα ἔχοντας ἐν τῷδε τῷ λόγῳ ἐν τῷ η κεφαλαίῳ. Πρὸς παχύτητας χειλῶν.[20] |
| 18 | προκύπτει ἐπὶ πολλῶν τὸ ἄνω χεῖλος, ἐνίοτε δὲ καὶ τὸ κάτω ἐξ ἐπιφορᾶς ῥεύματος σφοδροῦ ἀπὸ κεφαλῆς καταφερομένου, ὥστε παχυνομένου τοῦ χείλους διοιδίσκεσθαι καὶ ἐμποδίζειν τῇ τοῦ λόγου προφορᾷ μετὰ τοῦ καὶ ἀπρέπειαν παρέχειν. θεράπευε δὲ ἢ φλεβοτομῶν ἢ καθαίρων ἢ τὰς συνήθεις ἐκκρίσεις ἐπεσχημένας κινῶν, οἷον καταμήνια γυναιξὶ καὶ ἀνδράσι τὰς συνήθεις ἐκκρίσεις. μετὰ δὲ ταῦτα διαχρίστοις χρηστέον καὶ ἀποφλεγματισμοῖς, ἔπειτα ταῖς λεγομέναις στοματικαῖς διαχρίστοις διαχριστέον τὴν ὑπερῷαν. τούτων δὲ προγεγενημένων, πράσου χυλῷ σὺν ἐλαίῳ παλαιοτάτῳ διάχριε ἔνδοθεν τὰ χείλη συνεχῶς ἢ κράμβης φύλλων χυλῷ σὺν τῷ ἐλαίῳ διάχριε, ἔξωθεν δὲ ἐπίχριε τὸ πεπονθὸς χεῖλος γλαυκίῳ μετ’ οἴνου ἢ κιμωλίᾳ ἢ τῷ Μούσα τροχίσκῳ ἢ τῷ δι’ ἀλικακάβου μετ’ οἴνου. Πρὸς χείλη κατερρωγότα.[10] |
| 19 | ὠοῦ τὸν ἐντὸς ὑμένα ταῖς ῥαγάσι τῶν χειλῶν προσκόλλιζε ἢ τῶν φοινίκων τὸ περὶ τὸ ὀστέον ὑμενῶδες ἢ ἀραχνίων τῶν ἐν τοῖς δοκοῖς τὸ λευκὸν ὕφασμα. τὰς δὲ βαθυτέρας ἐν χείλεσι ῥαγάδας στέατι αἰγείῳ ἢ χηνείῳ προτεθεραπευμένῳ ἢ μυελῷ βοείῳ ἢ ἐλαφείῳ μετ’ ἀειζῴου καὶ τερεβινθίνης ἑνώσας ἐπιτίθει ἢ κηκῖδα ὀμφακίνην λείαν ἀναλάμβανε τερεβινθίνῃ ἢ ὑσσώπῳ ὑγρῷ ἢ μέλιτι καὶ ἐπιτίθει. Ἄλλο. κηκῖδα καὶ μαστίχην λειότατα ποιήσας ἀναλάμβανε ὑσσώπῳ τῷ κηρωτοειδεῖ καὶ χρῶ. Ἄλλο. κηκίδων καδμίας ἀνὰ 𐆄 α ψιμμυθίου 𐆄 γ , λεάνας σὺν ῥοδίνῳ κατάχριε. Ἄλλο. κυπέρου 𐆄 β κηκίδων 𐆄 α σχιστῆς 𐆄 β , λεάνας ξηρὸν ἐπίπασσε. Ἄλλο. μαστίχην σὺν οἴνῳ λεάνας ἐπίχριε. Ἄλλο. τρύγα ὄξους καύσας καὶ κηρωτῇ ῥοδίνῃ ἢ μυρσίνῃ ἀναλαβὼν ἐπιτίθει. ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς τὰς ἐν τοῖς ἄλλοις ἀκρωτηρίοις ὑπερμεγέθεις φλεγμονάς. Ἄλλο. ὠῶν κελυφῶν κεκαυμένων κηκίδων σμύρνης στυπτηρίας σχιστῆς ἴσα, ὑσσώπῳ ἀναλαβὼν ἐπιτίθει. Ἄλλο πρὸς πάντα τὰ ἐν τοῖς χείλεσιν ἕλκη καὶ τὰ κακοήθη. ὄστρεα κεκαυμένα λειότατα ἐπίπασσε. ἐγὼ δὲ καὶ ἄκαυτα λειότατα ποιήσας ἐχρησάμην καὶ ηὐδοκίμησα. Ἄλλο πρὸς ῥαγάδας ἐν χείλεσι. τὸν τοῦ Μούσα τροχίσκον ἀνέσας μετὰ ἑψήματος ἢ οἴνου παχὺν ἐπίχριε. καλῶς ποιεῖ καὶ τὸ διὰ ἀμόργης σκευαζόμενον πρὸς ἄφθας ἐν στόματι καὶ τὰ ὅμοια πρὸς ῥαγάδας ἀναγραφέντα καὶ ὁ δι’ ἀλικακάβων τροχίσκος [ἐν τοῖς ἑδρικοῖς] μετ’ οἴνου [ἀνέσας] καὶ Ἡρᾶ τροχίσκος. Πρὸς φύματα ἐν χείλεσι.[20] |
| 20 | χρηστέον τοῖς προγεγραμμένοις κηρωτοειδέσι καὶ τούτῳ δέ· λαπάθου ῥίζης κεκαυμένης νίτρου κεκαυμένου τερεβινθίνης κεκαυμένης ἴσα, λεάνας ἀναλάμβανε κηρωτῇ καὶ τὰ ἕλκη προσμίξας ἐπίχριε. Ἄλλο. στέαρ χήνειον μέλιτι καὶ στρύχνου χυλῷ μίξας διάχριε πτερῷ πλεονάκις· ἀποκαθαίρει γὰρ τὰ ἔνδοθεν τῶν χειλῶν γιγνόμενα φύματα· διακλυζέσθω δὲ γάλακτι γυναικείῳ πρὸ τῆς διαχρίσεως καὶ μετὰ τὴν διάχρισιν. Περὶ τῶν ἐν τοῖς ὀδοῦσι παθῶν Γαληνοῦ.[5] |
| 21 | μέρος τι τῆς τρίτης συζυγίας τῶν ἀπ’ ἐγκεφάλου νεύρων καταφερομένων ἑκατέρωθεν, διανέμεται μὲν τῷ ὑπειληφότι τὸ στόμα καὶ τὴν γλῶτταν καὶ τὰ οὖλα ὑμένι, αἴσθησιν τούτοις χορηγοῦν. ἐμφύεται δὲ εἰσδῦνον τῇ τε ἄνω καὶ τῇ κάτω γένυι καὶ ὑποστρωννύμενον πᾶσι τοῖς ὀδοῦσι κατὰ τὰς ῥίζας αὐτῶν· διὰ τοῦτο μόνοι ἐν τοῖς ὀστοῖς ὀδόντες ὀδυνῶνται. ταῦτα δὲ τὰ νεῦρα δεχόμενα τὴν χορηγουμένην αὐτοῖς τροφήν, ὅσον μὲν ἐν αὐτῇ ὑγρότερόν ἐστι, τοῦτο κερδαίνει, ὅσον δὲ ξηρότερον τοῦ δέοντος, ἀποβάλλεται ὡς ἀλλότριον. τοῦτο γὰρ τὸ τῶν νεύρων περίττωμα ἐν ταῖς τῶν φατνίων κοιλότησιν, ἐν αἷς πεπήγασιν οἱ ὀδόντες, ἀθροιζόμενον κατὰ βραχὺ γλισχρότερον καὶ παχύτερον ἑαυτοῦ γιγνόμενον τῇ πολυχρονίῳ ὁμιλίᾳ πρὸς τὴν ἰδέαν τῶν ὀστῶν μεταβάλλεται καὶ οὕτω τροφὴ τοῖς ὀδοῦσι γίγνεται. οἱ οὖν ὀδόντες τοιαύτην δεχόμενοι τροφὴν μέχρι γήρως τὴν αὔξησιν ἔχουσιν· ὅθεν ἐπὶ τῶν γερόντων ἐνδείᾳ τῆς τρεφούσης ὕλης λεπτύνονται οἱ ὀδόντες καὶ σαλεύονται καὶ ἀποπίπτουσιν. ὅσον μὲν οὖν αὔξονται οἱ ὀδόντες, τοσοῦτον ἐν τῇ τῶν σιτίων λειώσει τριβόμενοι ἀναλίσκονται· εἰ δὲ ἀδύνατόν ἐστιν αὐξάνεσθαι χωρὶς τοῦ τρέφεσθαι, πάντως δήπου καὶ δυοῖν ὑποκείσονται παθήμασιν ἐναντίοις, ἐνδείᾳ τε καὶ πλεονεξίᾳ τῆς χορηγουμένης αὐτοῖς τροφῆς. ἡ μὲν οὖν ἔνδεια ξηροτέρους τε καὶ ἀτροφωτέρους καὶ διὰ τοῦτο καὶ λεπτοτέρους ἐργάζεται, ἡ πλεονεξία δὲ ποιήσειεν αὐτοῖς διάθεσιν ἀνάλογον τῇ κατὰ τὰ σαρκώδη μόρια φλεγμονῇ. ταύτης μὲν οὖν τῆς διαθέσεως ἰάματα γενήσεται τὸν αὐτὸν ἔχοντα σκοπὸν τοῖς τὰς φλεγμονὰς ἰωμένοις, ὅπερ ἐστὶ κενῶσαι τὴν πλεονεξίαν τὰ μὲν διαφοροῦντα, τὰ δὲ ἀποκρουόμενα αὐτῆς. τῆς δὲ δι’ ἔνδειαν τροφῆς λεπτότητος τῶν ὀδόντων ἴαμα μὲν οὐδέν ἐστι· χαλᾶσθαι γὰρ ἀναγκαῖον τηνικαῦτα καὶ σείεσθαι τοὺς ὀδόντας χαλαρωτέρας τῆς ἐγγομφώσεως γεγονυίας, οὐ μόνον αὐτῶν τῶν ὀδόντων λεπτυνθέντων, ἀλλὰ καὶ τῶν περιεχόντων αὐτοὺς φατνίων. αὕτη μὲν οὖν ἡ διάθεσις ἐξ ἀνάγκης ἐπιγίγνεται τοῖς γηρῶσιν ἢ πρωιαίτερον ἢ ὀψιαίτερον. βοηθητέον δὲ αὐτοῖς διὰ τῶν στυφόντων φαρμάκων, εὐτονώτερα τὰ οὖλα καὶ περιεσφιγμένα περὶ τοὺς ὀδόντας ποιοῦντας καὶ τοὺς ἐκτριβομένους δὲ ὀδόντας, ὡς ἂν ἐκ μαλακότητος τοῦτο πάσχοντας, ἐργάζεσθαι χρὴ σκληροτέρους τε καὶ δυσπαθεστέρους διὰ τῶν αὐστηρῶν τε καὶ στρυφνῶν φαρμάκων. Πρὸς οὖλα φλεγμαίνοντα.[35] |
| 22 | οὔλων δὲ διὰ φλεγμονὴν ὀδυνωμένων ἄριστόν ἐστι φάρμακον ἔλαιον σχίνινον θερμαινόμενον ἐπὶ διπλώματος καὶ διακρατούμενον ἐν τῷ στόματι. ἔστω δὲ νέον τὸ ἔλαιον, βλαβερὸν γὰρ τὸ παλαιόν· ἀποκρούεται γὰρ τὸ σχίνινον ἄνευ τραχύτητος καὶ διαφορεῖ ἄνευ δήξεως, ὧν μάλιστα χρεία τοῖς φλεγμαίνουσιν. καὶ τὸ ὄνειον δὲ γάλα ἐν ταῖς μεγίσταις ὀδύναις διακρατούμενον ἐν τῷ στόματι γενναίως τὰς ὀδύνας παρηγορεῖ καὶ παραχρῆμα ταύτας παύει καὶ τὸ ἐκ τοῦ οἴνου ἀποτριτουμένου ἐν τῇ ἑψήσει σκευαζόμενον, ὃ καλοῦσιν ἕψημα, καὶ τὸ ἀπὸ τῶν φοινίκων στάγμα διακρατούμενον ὁμοίως ἐν τῷ στόματι θερμὸν σφόδρα παρηγορεῖ. δεῖ δὲ θερμὸν ὕδωρ προσπλέκειν τῷ ἀπὸ τῶν φοινίκων στάγματι διὰ τὸ παχὺ τῆς συστάσεως· καὶ τὸ τοῦ μικροῦ ἀειζῴου ἀφέψημα καθ’ αὑτὸ καὶ σὺν ῥοδομέλιτι ἢ ἑψήματι διακρατούμενον ἁρμόδιον φλεγμαίνουσιν οὔλοις, καὶ ὁ τοῦ ὑοσκυάμου χυλὸς ἢ ἀφέψημα καθ’ αὑτὸ θερμὸν ἢ σὺν τῷ ἑψήματι ἢ στάγματι διακρατούμενον παραδόξως παρηγορεῖ καὶ ἀνδράχνης χυλός· πολεμιώτατον δὲ ὄξος τοῖς φλεγμαίνουσιν οὔλοις καὶ πάντα τὰ στρυφνὰ καὶ τὰ δριμέα καὶ ἁλυκά. Αἱμασσομένοις οὔλοις.[15] |
| 23 | αἱμασσομένοις οὔλοις διὰ δριμύτητα παραδόξως ποιεῖ ὑοσκυάμου φύλλων χυλὸς ἢ τὸ ἀφέψημα σὺν ἑψήματι ἢ στάγματι θερμὸν διακρατούμενον ἐν τῷ στόματι· μὴ παρόντων δὲ τῶν φύλλων τὴν ῥίζαν ἕψε μετὰ γλυκέος καὶ δίδου διακρατεῖν. ποιεῖ δὲ καὶ στυπτηρία σχιστὴ μετὰ μυρσίνης, λειοτάτων προσπαττομένων· στυφθέντων δέ, διακλυζέσθωσαν ἑψήματι θερμῷ. Ἄλλο πρὸς αἱμασσόμενα οὖλα Ἀσκληπιάδου. βαλαυστίων ῥόδων ἄνθους μυρσίνης ἀκρεμόνων ἑκάστου ἴσα ἕψε μεθ’ ὕδατος ἢ ὀξυκράτου καὶ τὸ ὑγρὸν διηθήσας δίδου ἐν τῷ στόματι διακρατεῖν. Ἄλλο. σχοίνου ἀκρεμόνων βαλαυστίων μήλων κυδωνίων ῥίζης ἑκάστου ἴσον ἑψήσας ὀξυκράτῳ δίδου. Ἐπίθεμα πρὸς τὰς ἐκ τῶν οὔλων αἱμορραγίας. ἀλφίτων μέρος α γιγάρτων σταφυλῆς τὸ ἴσον πολυγόνου χυλοῦ ὅσον ἐξαρκεῖ, τρίψας ἅμα καὶ κηρωτῆς ποιήσας πάχος ἐπιτίθει κατὰ τῶν αἱμορραγούντων τόπων ἢ λεάνας αὐτῷ τῷ χυλῷ ἕως ξηρανθῇ ἐπίπασσε λεῖα. Ἄλλο ξηρόν. σπόγγον καινὸν βρέξας αἵματι ταυρείῳ καὶ καύσας ἐν ὀστρακίνῳ ἀγγείῳ καὶ λεάνας ἀπόθου καὶ βαλὼν τῆς μὲν σποδοῦ 𐅻 δ λιβάνου δὲ 𐅻 β χαλκίτεως ὠμῆς 𐅻 β λεάνας ἐπίπασσε. Ἄλλο. τερεβινθίνης ἐν ὄξει πεφρυγμένης 𐅻 δ χαλκάνθου 𐅻 β λείοις χρῶ. Τὰς μὲν ἐν τῷ στόματι θερμὰς φλεγμονὰς καὶ τὰς διαβρώσεις τῶν οὔλων, ἐφ’ αἷς ἁλυκοῦ ὄντος τινὸς ἢ δακνώδους ὑγρότητος αἴσθησις γίνεται, ὠφελεῖ μεγάλως τὰ ἐκ τῶν γλυκέων ὑδάτων βαλανεῖα, κενοῦντα μὲν δι’ ὑδάτων τὸ περιττόν, ἀμαυροῦντά τε καὶ κατακενοῦντα τὸ [μόνον τε καὶ] δριμὺ τοῦ αἵματος· ὥστε, εἰ μηδὲν κωλύει, καὶ δεύτερον καὶ τρίτον εἰ λούσεις οὐ βλάψεις. καταχρίειν δὲ τὴν κεφαλὴν [τοῖς ἐλαίοις τοῖς] διὰ ῥοδίνου καὶ ὄξους. Πρὸς τὰ ἐκσαρκοῦντα οὖλα καὶ οἰδοῦντα καὶ σηπόμενα.[25] |
| 24 | πρὸς τὰ οἰδήματα τῶν οὔλων καὶ πρὸς ἐκσαρκοῦντα καὶ σηπόμενα ἁρμόζει διακλυζόμενα καὶ διακρατούμενα ἔλαιον ὠμοτριβές, ἐλαιῶν κολυμβάδων ἅλμη, κεδρία σὺν ὄξει κηκίδων ἀφέψημα κοκκυμηλέας φύλλα ἐν οἴνῳ ἑψηθέντα κυτίνων ἀφέψημα μόρων φλοιοῦ ἢ φύλλων ἀφέψημα· ξηρὰ δὲ λεῖα προσαπτόμενα τοῖς οὔλοις ὠφελεῖ τὰ τοιαῦτα· ἀριστολοχίας ῥίζα ἀρνογλώσσου σπέρμα λεῖον ἄσφαλτος λεία μαράθρου ῥίζα κεκαυμένη γλήχων κεκαυμένος διφρυγὲς ἰὸς σιδήρου χάλκανθος ὀπτὴ κηκῖδες κύτινοι σίδια βαλαύστια. κάλλιστα δὲ ποιεῖ πρὸς τὰ ῥευματιζόμενα οὖλα ὄξους καὶ μέλιτος ἀνὰ λιʹ α στυπτηρίας 𐆄 β , ἕψε ἕως τὸ ὄξος ἀναλωθῇ καὶ χρῶ. Ἄλλο. στυπτηρίας σχιστῆς σμύρνης λιβάνου ἴσα μέλιτι διάχριε καὶ ὕστερον διακλυζέσθω οἴνῳ. Πρὸς τὰ διαβιβρωσκόμενα καὶ νεμόμενα οὖλα.[10] |
| 25 | ἐπὶ δὲ τῶν διαβιβρωσκομένων οὔλων μετ’ οἰδήσεώς τε καὶ ὀδύνης ἢ καὶ ὑπονεμομένων ἄκρως ποιεῖ πυρία ἥδε· μηλωτρίδι ἔριον περιειλήσας εἰς ξεστὸν ἔλαιον ἀπόβαπτε καὶ πρόσαγε τοῖς οὔλοις, ἕως ἐξομαλισθῇ καὶ λευκὰ τὰ κύκλῳ γένηται· οὕτω γὰρ ἵσταται ἡ νομή, καὶ ἐξ ὑγιοῦς τῆς σαρκὸς τὸ περιβρωθὲν τρέφεται. μετὰ δὲ ταῦτα χρῶ προστρίμμασι τοῖς πρὸς ταῦτα ἀναγεγραμμένοις· ἰδίως δὲ συμφωνεῖ κηκὶς λειοτάτη ὅσον ὀξύβαφον μετὰ σμύρνης κυάμου μέγεθος· χρῶ λείοις ξηροῖς. παραδόξως δὲ ποιεῖ πρὸς τὰ διαβεβρωμένα καὶ νεμόμενα οὖλα τὸ διὰ χαλκίτεως καὶ καδμίας ξηρόν· ἔστω δὲ τῆς μὲν χαλκίτεως ὠμῆς 𐆄 β , τῆς δὲ καδμίας 𐆄 α · λειούσθω δὲ πρῶτον ἡ καδμία μετ’ ὄξους ἐν ἡλίῳ θερινῷ ἐπὶ ἱκανὰς ἡμέρας, ἔπειτα ἐπιβαλλέσθω ἡ χαλκίτης καὶ συλλειούσθω ὁμοίως, ἐπιβαλλομένου πλειστάκις ὄξους· ἔπειτα ξηράνας κόπτε καὶ σῆθε καὶ χρῶ ξηρῷ, κελεύων μὴ καταπίνειν ἐκ τοῦ φαρμάκου. ποιεῖ δὲ γενναίως ἐπὶ τῶν νεμομένων οὔλων καὶ τὸ ἡλιοκαὲς λεγόμενον ξηρὸν δι’ ἀσβέστου δύο μερῶν καὶ ἀρσενικοῦ ἑνὸς μέρους σκευαζόμενον. λειούσθω δὲ καὶ τοῦτο ἐν τοῖς ὑπὸ κύνα καύμασι σὺν ὕδατι, ἀποχεομένου τοῦ ὕδατος τρίτον, ἔπειτα ξηραινόμενον. παραφυλάττεσθαι δὲ χρὴ καὶ τὴν τούτου κατάποσιν. θαυμάσιον δὲ βοήθημα ἐπὶ τῶν νεμομένων οὔλων καὶ τὸ διὰ τοῦ κεκαυμένου χάρτου ξηρὸν καθ’ αὑτὸ καὶ σὺν μέλιτι προσαγόμενον. Πρὸς τὰς τῶν οὔλων νομάς. στυπτηρίας σχιστῆς ῥόδων ἄνθους ἀνὰ 𐅻 β ἁλῶν ὀρυκτῶν 𐅻 δ κρόκου 𐅻 α , χρῶ ξηρῷ καὶ μετὰ μέλιτος ἑφθοῦ. Ἄλλο. ὀμφακίου 𐅻 β σχιστῆς σμύρνης νίτρου κρόκου ἀνὰ 𐅻 α , χρῶ ξηρῷ καὶ μετὰ μέλιτος. Ἡ ἀνθηρὰ πρὸς οὖλα ἀφεστῶτα καὶ ἐσχάρας ἐν στόματι. σχιστῆς κυπέρου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 η σανδαράκης 𐅻 δ ἴρεως 𐅻 γ κρόκου 𐅻 α . Ἄλλο. κυπέρου 𐅻 γ σανδαράκης 𐅻 γ σμύρνης κρόκου σχιστῆς ἴρεως ἀνὰ 𐅻 β , χρῶ ξηρῷ καὶ μετὰ μέλιτος. τὰ δὲ γεγυμνωμένα οὖλα σαρκοῖ τοῦτο· ῥόδων σπέρματος μὴ παλαιοῦ μέρη β καλάμου ἀρωματικοῦ ἢ Ἰνδικοῦ μέρος α , ξηρῷ λείῳ προσάπτου. Ἄλλο. ῥόδων ἄνθους 𐅻 δ καλάμου 𐅻 𐆄 γ σιδίων 𐅻 β στυπτηρίας σχιστῆς 𐅻 α . καλῶς δὲ σαρκοῖ καὶ τὸ δι’ ὀρόβων κεφαλικὸν ξηρόν· γραφήσεται δὲ ἐν τοῖς τραυματικοῖς. Περὶ παρουλίδος.[30] |
| 26 | παρουλὶς φλεγμονή ἐστι περί τι μέρος τῶν οὔλων, ἥτις μὴ λυθεῖσα ἐκπυΐσκεται. κατ’ ἀρχὰς μὲν οὖν συνεργεῖν δεῖ τῇ τῆς φλεγμονῆς λύσει διὰ τῶν χαλαστικῶν διακλυσμάτων, οἷόν ἐστι χυλὸς πτισσάνης λινοσπέρμου ἀφέψημα μελίκρατον χλιαρὸν ἢ οἰνόμελι, ἔπειτα ξηροῖς προσστέλλειν τὴν τῆς σαρκὸς ἐπανάστασιν. ἁρμόδιον δὲ αὐτοῖς τοῦτο· θείου ἀπύρου πεπέρεως σχιστῆς ἴσα προσστέλλει καὶ τὰς παρουλίδας, στυπτηρία πᾶσα κεκαυμένη ἢ σῶρι λεῖα προσαπτόμενα. εἰ δὲ διαπυηθείη, φλεβοτόμῳ αὐτὴν διελὼν καὶ ἐκτάμνων διάστελλε μοτῷ ἢ ξύσματι ὀθονίου· χαίρει γὰρ ἐκτομῇ τὰ ἀφιστάμενα οὖλα· ἁπλοτομούμενα γὰρ συριγγοῦται. μετὰ δὲ τὴν ἐκτομὴν θεράπευε τὸ ἕλκος διακλύσματι καὶ τὸ μὲν κοῖλον τῷ κεφαλικῷ δι’ ὀρόβων ξηρῷ ἀναπλήρου· ἰσόπεδον δὲ γενόμενον τῷ ἀνθηρῷ χρῶ. Ξηρὸν πρὸς σηπεδόνας ἐν στόματι καὶ οὖλα νεμόμενα καὶ αἱμασσόμενα. ποιεῖ πρὸς παρίσθμια καὶ ἀντιάδα καὶ κιονίδα ξηρὸν προσαγόμενον. ἐπὶ δὲ σειομένων ὀδόντων ὄξει διαλυθὲν διακρατεῖται ἐν τῷ στόματι. κηκίδων ὀμφακίνων σχιστῆς ἴσα, χρῶ ὡς ἐνέργῳ. Ξηρὸν ἀνθηρόν. κυπέρου κρόκου ἀνὰ 𐅻 β στυπτηρίας 𐅻 δ ῥόδων ἄνθους 𐅻 ϛ σανδαράκης ἴρεως κηκῖδος κυτίνων ἀνὰ 𐅻 δ , χρῶ. Ἄλλο ἀνθηρόν. κυπέρου 𐅻 η σμύρνης κροκομάγματος σχιστῆς ἴρεως ἀνὰ 𐅻 β κρόκου 𐅻 α σανδαράκης 𐅻 γ . Πρὸς σηπεδόνας ἐν στόματι. ἐλαίας φύλλων κεκαυμένων θρίδακος ῥίζης κεκαυμένης σιδίων ἴσα, κόστου βραχύ. ἰᾶται τὰς τῶν οὔλων διαβρώσεις καὶ πλάδους γάλα ὄνειον διακλυζόμενον θερμὸν ἐλαίας φύλλων ἀφέψημα ἀσπαλάθου ἀφέψημα πλατάνου φύλλων ἐν ὄξει ἢ οἴνῳ ἡψημένων· ξηρὰ δὲ προσαπτόμενα ἰὸς σιδήρου βαλαύστια κύτινοι. Περὶ ἐπουλίδος.[25] |
| 27 | ἐπουλίς ἐστιν ἀπὸ φλεγμονῆς ὑπερσάρκωμα κατὰ τὸν ἐσώτατον γομφίον, ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ μετὰ πυρετοῦ καὶ ὀδύνης σφοδρᾶς ἔνδον πρὸς τοῖς χαλινοῖς γιγνομένης, ὥστε μηδὲ διανοίγειν τὸ στόμα δύνασθαι τὸν πάσχοντα. πρότερον οὖν ἡ φλεγμονὴ λυέσθω διὰ τῶν χαλώντων διακλυσμάτων, ὡς τῷ μελικράτῳ χλιαρῷ ἢ χυλῷ πτισσάνης ἢ λινοσπέρμου ἀφεψήματι. συμφέρει δὲ καὶ ὅλην τὴν σιαγόνα περιπλάσσειν τῷ διὰ λινοσπέρμου καὶ μελικράτου καταπλάσματι. τῆς δὲ φλεγμονῆς διαλυθείσης, ἤδη τοῦ πάσχοντος χαίνειν δυναμένου, θεραπεύειν χρὴ τὴν ἐπουλίδα ξηρῷ σταλτικῷ, μάλιστα μὲν τῷ προρρηθέντι ἐπὶ τῶν παρουλίδων, ἤδη δὲ καὶ τῷ πρὸς τὰ νεμόμενα οὖλα ἀναγραφέντι τῷ τε διὰ χαλκίτεως καὶ καδμίας χρῆσθαι καὶ τῇ τοῦ ξυσματίου τῆς ὀθόνης παρενθέσει. βραδέως δὲ δαπανωμένης τῆς σαρκός, σαρκοφάγον ξηρίον προστιθέσθω, οἷον ἰὸς καθ’ αὑτόν τε καὶ μετὰ ἴσης κηκῖδος ἢ τὸ ξανθὸν καὶ πάλιν ξυσμάτιον ὀθονίου προστιθέσθω, κἂν οὕτω βραδύνῃ ἡ θεραπεία, αὐτὴ ἡ ἐπουλὶς μυδιοσκέλῳ ἀποτεμνέσθω ἀποταθεῖσα σμιλαρίῳ στενῷ ἢ μᾶλλον τῷ σπαθίῳ καὶ ταῖς ἑξῆς ἡμέραις θεραπευέσθω τὸ ἕλκος διακλύσματι, μελικράτῳ καὶ τῷ κεφαλικῷ ξηρῷ, τοῦ ξυσματίου προστιθεμένου, ἔπειτα τῷ ἀνθηρῷ ἀποθεραπευέσθω. καταστέλλει τὰς ἐπουλίδας καὶ κηκὶς καθ’ αὑτὴν καὶ χαλκίτης ὠμὴ ἢ κεκαυμένη, σῶρι κεκαυμένον στυπτηρία πᾶσα κεκαυμένη βαλαύστια λεπὶς χαλκοῦ μετ’ ὄξους λειωθεῖσα ἐπὶ ἱκανὰς ἡμέρας, ἐν ἡλίῳ μάλιστα καὶ ξηρανθεῖσα. ποιεῖ καὶ τοῦτο καλῶς· σχιστῆς 𐅻 β κηκῖδος 𐅻 α ἁλῶν ὀπτῶν ὁμοίως, χρῶ ξηρῷ. Περὶ τῶν κατὰ τὰ οὖλα συρίγγων.[20] |
| 28 | τὰ μὲν ἐν τοῖς οὔλοις συρίγγια ἐπιδιαιρεῖσθαι καὶ ἐξαπλοῦσθαι ὀφείλει καὶ θεραπεύεσθαι μετὰ τὴν ἐπιδιαίρεσιν τὸ ἕλκος, ὡς μικρῷ πρόσθεν εἴρηται. ἐὰν δὲ εἰς τὰς ῥίζας φθάσῃ τοῦ πλησίον ὀδόντος ἡ σύριγξ, πειρᾶσθαι μὲν διὰ τῶν συριγγιακῶν κολλυρίων ἁπλώσαντα, ὡς οἷόν τε, θεραπεύειν ἀναλαμβάνοντα μέλιτι ἑφθῷ τὸ ξανθὸν ξηρίον, ἔπειτα τὸ δι’ ὀρόβων ὁμοίως. ἐὰν δὲ συνανασχεθῇ ὁ πάσχων καὶ μᾶλλον ἡδέως ἔχῃ στερήσει τοῦ πάσχοντος ὀδόντος, συνεξαιρεθήσεται καὶ τὸ συρίγγιον καὶ τὸ οὖλον συμπεσεῖται καὶ εὐχερὴς ἔσται ἡ μετὰ ταῦτα θεραπεία. Περὶ ἐπιμελείας ὀδόντων θερμὸν νόσημα ὀδυνῶδες ἐχόντων Ἀδαμαντίου σοφιστοῦ.[5] |
| 29 | οὔλων μὲν ὀδυνωμένων ἐκ φλεγμονῆς ἢ διαβρώσεως τὰ κατάλληλα τῇ χρήσει βοηθήματα γυμνοῖς τοῖς πάσχουσι τόποις προσφέρεται, καὶ διὰ τοῦτο ἢ ἄδηκτα παντάπασίν ἐστιν ἢ μετρίως στρυφνὰ καὶ γεώδη ταῖς συστάσεσι. τῶν δὲ ὀδόντων πασχόντων μόνων ἢ μετὰ τῶν ἐν αὐτοῖς ἐμφυομένων νεύρων τε καὶ ὑμένων τοῖς ἰωμένοις φαρμάκοις προσπλέκομεν τὰ λεπτομερῆ ταῖς οὐσίαις, πρὸς τὸ τὴν δύναμιν τοῦ βοηθήματος εἰς τὸ βάθος διαδοθῆναι. καὶ εἰ μὲν ψυχρὸν εἴη τὸ νόσημα, θερμὰ λεπτομερῆ προσπλέκομεν τοῖς βοηθήμασιν, εἰ δὲ θερμὸν εἴη, τὰ δυνάμενα ψύχειν καὶ λεπτομερῆ ταῖς οὐσίαις συνάψομεν. θερμῆς οὖν οὔσης τῆς διαθέσεως καὶ ἡλικίας ἀκμαζούσης καὶ κράσεως θερμῆς καὶ ἐν χωρίῳ καὶ καταστάσει ἀέρος τοιαύτῃ διακλύσματα προσάξομεν, ἐναφεψῶντες ὄξει λευκῷ ῥίζαν ἀλικακάβου ἀείζῳν τὸ μικρὸν ἀνδράχνην περδίκιον γλυκύριζαν. εἰ δὲ ἀφόρητος εἴη ἡ συναίσθησις τῆς θερμασίας, χρηστέον ὑοσκυάμου φύλλοις ἢ σπέρματι μήκωνος [μήκωνί τε κηπαίᾳ καὶ σπέρματι] ἢ θριδακίνης, ἑψομένων τούτων ἐν τῷ λευκῷ ὄξει. εἰ δὲ σὺν τοῖς ὀδοῦσι καὶ τὰ οὖλα ἐν ὀδύνῃ ὑπάρχοι καὶ φλεγμαίνοι, τὸ ὄξος τούτοις, ὡς ὀξὺ ξίφος πολεμιώτατον παραιτοῦ, τῇ δριμύτητι διάβρωσιν ἐργαζόμενον τῶν οὔλων· τὸ γὰρ δριμὺ ἕπεται τῷ θερμῷ. παρηγορικώτατον οὖν ἐπὶ τούτοις ἐστὶν ὄνειον γάλα· ἐγὼ δὲ τοιαύτην ἔχοντί τινι κρᾶσίν τε καὶ διάθεσιν περιπεσὼν ἔλαιον ῥόδινον καὶ μύρσινον ἔδωκα διακατέχειν ἐν τῷ στόματι καὶ φλέγεσθαι ἐδόκει ὁ ἄνθρωπος καὶ ὡς ὑπὸ λαμπάδος ἐξάπτεσθαι· χιόνα τοίνυν ῥοδομέλιτι μίξας καὶ χλιάνας μετρίως πρὸς τῷ τὸ σφοδρὸν τῆς ψύξεως θραῦσαι ἔδωκα διακατέχειν ἐν τῷ στόματι καὶ τῆς ὀδύνης ἀπήλλαξα. μέγιστον δὲ αὐτοῖς ἀγαθὸν καὶ ἡ διὰ κωδιῶν σκευαζομένη ἀντίδοτος ὑπνωτικὴ χλιαρὰ ἐν τῷ στόματι κατεχομένη καὶ τὸ ὄνειον γάλα συνεχῶς διακλυζόμενον καὶ τὸ ἕψημα θερμὸν κατεχόμενον ἐν τῷ στόματι. ἀγαθὸν δὲ αὐτοῖς φάρμακον καὶ ὁ διὰ σπέρματος ὑπνωτικὸς τροχίσκος καὶ οἱ παραπλήσιοι ἑψήματι φυρόμενοι καὶ περιπλαττόμενοι τῷ πάσχοντι. χρὴ δὲ θερμοτέραν τε εὑρισκομένην τὴν κεφαλὴν τῷ ὀξυροδίνῳ ἢ τῷ ὀμφακίνῳ ἐλαίῳ σὺν ὄξει δριμυτάτῳ 〈διαβρέχειν〉. εἰ δὲ μὴ τοῦτο παρείη, τῷ γλυκεῖ ἐλαίῳ συνεψεῖν ἀείζῳον ἢ στρύχνον ἢ ὑοσκύαμον καὶ πολύγονον καὶ κωδίας. μὴ ἀποσμήχεσθαι δὲ τὴν κεφαλήν, εἰ μὴ πολὺν ἔχει ῥύπον. αὖθις δὲ ἀλείφειν σὺν ὄξει δριμυτάτῳ καὶ τὴν κεφαλὴν διαβρέχειν ῥοδίνῳ μετὰ βραχέος ὄξους καὶ τοῖς ὠσὶν ἐγχεῖν τὸ ῥόδινον σὺν τῷ ὄξει· ἢ τὰ λεγόμενα γῆς ἔντερα ἐν ἐλαίῳ ἑψήσας ἐγχυμάτιζε εἰς τὸ κατάλληλον οὖς ἢ τοὺς ὑπὸ τὰς ὑδρίας ὄνους ὁμοίως ἢ ἀράχνας ὁμοίως ἢ τίλφης τὸ ἐντὸς ὁμοίως μετ’ ἐλαίου ἐγχυμάτιζε 〈εἰς〉 τὸ οὖς. τροφαὶ δὲ ἔστωσαν πτισσάνη χόνδρος ὠὰ θριδακίναι κολοκύνθη καὶ ὅσα τῆς τούτων ἔχεται δυνάμεως. οἴνου δὲ ἀφεκτέον· δίδου δὲ καὶ μασᾶσθαι κατὰ τὸν ἀλγοῦντα ὀδόντα βοτάνης περδικίου ῥίζαν ἢ ὑοσκυάμου καὶ μάλιστα ἐν βαλανείῳ καὶ διακρατείτω τὸν χυλὸν μέχρις ἂν ἐξέλθῃ· καὶ ὑποθυμιᾶν δὲ τῷ ἀλγοῦντι ὀδόντι ὑοσκυάμου σπέρμα ἢ κυνὸς νεκροῦ ὀδόντα καὶ παραχρῆμα ἄπονος ἔσται, ὁμοίως καὶ γῆς ἔντερα ὑποθυμιᾶν. Ἄλειμμα εἰς πόνον ὀδόντων καὶ εἰς τὸ βιβρωσκόμενον τοῦ Κουφαρᾶ. ξανθοκάρυα ὁλόκληρα τῶν φοινίκων ὀστᾶ κεκαυμένα ἐλαίων μαύρων ὀστᾶ κεκαυμένα σηπίας ὀστράκου πυρέθρου λεπτοκαρύων τηκτῶν κεκαθαρμένων στάχυος κινναμώμου καρεοφύλλου σμύρνας ἀνὰ ἐξάγιον ἓν μέλιτι ἀναδεύσας καλλίστῳ ἀπηφρισμένῳ· τὸ χρυσοβάλανον ἔχε κεκοπανισμένον ἰδίως καὶ ἐπίπασσε ἐπάνω τοῦ ἀλείμματος.[45] |
| 30 | Θεραπεία τῶν διὰ ψῦξιν ὀδυνωμένων τοὺς ὀδόντας. ψυχροῦ δὲ ὄντος τοῦ νοσήματος, ὅπερ διαγνώσῃ ἐκ τῆς ἰδέας τῆς τε κεφαλῆς καὶ τοῦ λοιποῦ σώματος καὶ τῆς προγεγενημένης διαίτης καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῆς λοιπῆς συστοιχίας, θεράπευε [δὲ] τὴν δίαιταν πᾶσαν θερμὴν ἐπιτηδεύων. τροφαὶ μὲν οὖν ἔστωσαν πτισσάνη μετὰ γλήχωνος καὶ πηγάνου καθεψηθεῖσα ἢ πεπέρεως προσλαβοῦσα μετὰ τὴν ἕψησιν καὶ ἄλιξ ὡσαύτως, λάχανα δὲ πετροσέλινα καὶ τὰ παραπλήσια. ποτὸν δὲ οἶνον δοτέον σύμμετρον τῷ πλήθει καὶ οἰνόμελι καὶ κονδῖτον. διδόναι δὲ πίνειν ἢ ἐκλείχειν καὶ τοῦ διὰ καλαμίνθης ὀξυπορίου εἰς ὕπνον· διακλύσματα δὲ διδόναι ὄξει συνεψῶν ὀρίγανον καλαμίνθην ὕσσωπον γλήχωνα δίκταμνον θύμον θύμβραν κύμινον μελάνθιον τιθυμάλλου ῥίζαν ἢ ἀγρίου σικύου ῥίζαν ξανθίου ῥίζαν χαμαιλέοντος μέλανος ῥίζαν περιστερεῶνος ὀρθοῦ ῥίζαν φλόμου ῥίζαν ἠρυγγίου ἐλλεβόρου μέλανος καππάρεως ῥίζαν· τούτων ἕκαστον σὺν ὄξει ἡψημένον καὶ διακλυζόμενον παύει τὰς ὀδύνας τῶν ὀδόντων τὰς διὰ ψύξιν γιγνομένας. εἰ δέ τινες αἰσθητικώτατον ἔχουσι τὸ στόμα σὺν ὀξυκράτῳ ταῦτα ἑψείσθω. σὺν οἴνῳ δὲ ἀφηψημένα τὰ προειρημένα καὶ διακλυζόμενα δὶς ἢ τρὶς τοῦ μηνὸς ἐπὶ τῶν ψυχροτέρων κράσεων προφυλάττει καὶ διατηρεῖ ἀπόνως τοὺς ὀδόντας. τετήρηται δὲ ὠφελοῦν αὐτοῖς καὶ τὸ ἀφέψημα τῶν λιπαρῶν ξύλων, οἷον δᾳδίνων ἢ συκίνων· θλᾶται δὲ ταῦτα καὶ ἕψεται μετὰ ἰσχάδων ἐπιχεομένου οἴνου. διακλυζόμενον γὰρ τοῦτο ἐπὶ τῶν τοιούτων ὀδονταλγίας παρηγορεῖ καὶ μετ’ ἐλαίου δὲ ἑψήσας τὰς δᾷδας τεθλασμένας δίδου τὸ ἔλαιον θερμὸν ἐν τῷ στόματι διακρατεῖν καὶ αὐτὰ τὰ θραύματα τῶν δᾴδων διακρατεῖν κατὰ τὸν ἀλγοῦντα ὀδόντα· καὶ τὸ ὀποβάλσαμον δὲ διακρατούμενον ἐν τῷ στόματι μεγάλην ὠφέλειαν ἐνδείκνυται καὶ τὸ καστόριον μετὰ νάρδου τοῖς ὠσὶν ἐγχεόμενον. ἐὰν δὲ καὶ πάντες πονῶσιν οἱ ὀδόντες, κεδρίαν διακρατείτω ἐν τῷ στόματι, εἰσερχόμενος ἐν τῷ βαλανείῳ μέχρις ἂν ἐξέλθῃ καὶ ἄπονος ἔσται. δίδου δὲ καὶ διαμασᾶσθαι τούτοις καὶ διακρατεῖν κατὰ τὸν ἀλγοῦντα ὀδόντα πυρέθρου ῥίζαν κικέας τῆς κροτωνίας καλουμένης ῥίζαν ξανθίου ῥίζαν λευκῆς ἀκάνθης ῥίζαν τιθυμάλλου ῥίζαν· καὶ τῆς θηριακῆς δὲ καὶ τῆς Ἕσδρα ἀντιδότου λαβὼν καὶ διαλύσας ἑψήματι δίδου διακατέχειν ἐν τῷ στόματι. καλῶς δὲ ποιεῖ καὶ ἡ Φίλωνος ἀντίδοτος διαχριομένη καὶ ἡ σώτειρα. ὑποθυμία δέ, ἵνα τὸν καπνὸν ὑποδέχεται τῷ στόματι, κυνὸς νεκροῦ ὀδόντα, εἶτα τὸν καυθέντα ὀδόντα λεάνας σὺν ὀλίγῳ ὄξει καὶ θερμάνας δίδου διακρατεῖν ἐν τῷ στόματι καὶ ἄπονος ἔσται, ἢ ἀλκυόνιον ὑποθυμία. ἐπιμελητέον δὲ καὶ τῆς κεφαλῆς πάσμασι χρώμενοι τοιούτοις· ἑλενίου 𐆄 γ ἴρεως 𐆄 β ἀριστολοχίας μακρᾶς 𐆄 α . ἀλγημάτων δὲ σφοδρῶν ἐπικειμένων καὶ πυρία τούτοις ἁρμόδιος διὰ κέγχρου ἢ ὀρόβου ἢ πυρῶν πεφρυγμένων σὺν δαφνίσιν, ἁλῶν ὀλίγων ἐμβαλλομένων. Πρὸς τὸ μύλας ἀσήπτους καὶ ἀκινήτους διαφυλάξαι. βρυωνίας τῆς λευκῆς τῶν βοτρύχων χυλοῦ λιʹ α μορέας φλοιοῦ τῆς ῥίζης 𐆄 ϛ , ἕψε εἰς τὸ ἥμισυ καὶ δίδου θερμαίνειν καὶ διακρατεῖν ἐν τῷ στόματι ἐπὶ ἡμέρας ζ καὶ ὁ τούτῳ χρώμενος οὐδέποτε πονέσει ὀδόντας. Μαντιδίου διάκλυσμα ὀδόντων. ὑοσκυάμου ῥίζης φλοιοῦ 𐅻 η πυρέθρου 𐅻 δ ναρδοστάχυος 𐅻 α μέλιτος 𐆄 θ ὄξους λιʹ γ , ἕψε μετ’ ὄξους ἐν καινῇ χύτρᾳ καὶ διηθήσας ἐπίβαλλε τὸ μέλι καὶ χρῶ. Θεραπεία τῶν δι’ ὑγρότητα ὀδυνωμένων ὀδόντων καὶ σειομένων.[45] |
| 31 | πάλιν ἕτερος ἄρρωστος ὑποκείσθω τῷ λόγῳ τὴν κρᾶσιν πᾶσαν τοῦ σώματος καὶ μάλιστα τῆς κεφαλῆς ὑγροτέραν ἔχων καὶ ἁβροδίαιτος καὶ τὴν οἴκησιν ἐν ὑγροτέροις τόποις ἔχων καὶ ἐν καταστάσει νοτινῇ καὶ ὥρᾳ ἐαρινῇ πάσχων, τίς νοῦν ἔχων θεώμενος ταῦτα, οὐκ ἂν εἴποι τῆς ὑγρότητος εἶναι τὴν νόσον τούτου ἀπόγονον; διαβρεχομένων γὰρ τῶν εἰς τοὺς ὀδόντας ἐμφυομένων νεύρων καὶ χαλωμένων τούτων σὺν τοῖς περικειμένοις σώμασι σεισμὸν ὑπομένουσι· τοῖς πλείστοις δὲ χωρὶς ὀδύνης τοῦτο συμβαίνει. εἴρηται γὰρ πλειστάκις ὅτι ἡ ὑγρότης καθ’ αὑτὴν οὐκ εἴωθεν ὀδύνας ἐπιφέρειν· εἴρηται δὲ καὶ πρόσθεν ὡς διὰ γεροντικὴν ἡλικίαν ἔνιοι τῶν ὀδόντων σείονται καὶ ὅτι τοῖς στύφουσι καὶ πυκνοῦσι τὰ οὖλα φαρμάκοις οἱ γέροντες βοηθοῦνται. ἔνιοι δὲ πληγέντες ἐσείσθησαν καὶ μεγάλως τούτοις ὠφελεῖ στυπτηρία σχιστὴ μετὰ σμύρνης τρωγλίτιδος λεῖα ἐπιπασσόμενα τῷ πεπονθότι ὀδόντι δαψιλῶς καὶ συνεχῶς· ἵστησι γὰρ αὐτόν. τοὺς δὲ δι’ ὑγρότητα σειομένους θεραπευτέον ξηρὰν τὴν δίαιταν ἐπιτηδεύοντας μετὰ μακρᾶς ἀσιτίας. τροφαὶ μὲν οὖν τούτοις ἁρμόδιοι ῥοφηματώδεις χόνδρος ἄλικος ἢ ἄρτος διάβροχος ἢ ὄρυζα ἢ ἄλφιτα σὺν μελικράτῳ καὶ κέγχρος δὲ τούτοις οὐκ ἀνεπιτήδειος καὶ φακός, ἰχθύων δὲ οἱ ταριχηροί, πτηνῶν τὰ ὄρεια καὶ ξηρότερα, λαχάνων ἡ κράμβη καὶ τὰ ὅμοια. ποτὸν δ’ ὕδωρ δοτέον μὴ πάνυ δαψιλῶς. εἰ δὲ τὰς πέψεις μὴ βλάπτοιντο, μελίκρατον δοτέον, εἰ δὲ οὐκ ἀνέχοιντο, προσπλέκειν τῷ ὕδατι οἶνον ὀλίγον. κατὰ δὲ τοὺς παροξυσμοὺς πυριᾶν τοῖς τόποις κέγχρῳ σὺν ἁλσί· διακλύσματα δὲ διδόναι τὰ στύφοντα καὶ ξηραίνοντα ἢ ἁλυκά, εἰ μὴ τὰ οὖλα συμπάσχοι. κηκῖδας οὖν ὀμφακίτιδας ὄξει δριμεῖ συνεψήσαντες καὶ στυπτηρίαν τῷ ὄξει συμπλέξαντες προσάξομεν, τῆς τε ἀκάνθης τῆς Αἰγυπτίας τὸν καρπὸν σίδια μυρρίνας κυτίνους βαλαύστια ἐλαίας φύλλα πλατάνου φύλλα κυπαρίσσου σφαιρία λαπάθου ἀγρίου ῥίζαν ξανθίου ῥίζαν βάτου φύλλα καὶ τὰ ἄλλα ὅσα στρυφνῆς ποιότητος ἔχεται, ἀεὶ ἑψῶντες ἐν ὄξει ἢ ὀξυκράτῳ ἢ οἴνῳ προσάξομεν διακλύζεσθαι καὶ διακατέχειν ἐν τῷ στόματι τὸ κατάλληλον ὑγρὸν τῇ τοῦ κάμνοντος αἰσθήσει, δηλονότι κρίνοντες καὶ μετροῦντες τὰς δυνάμεις τῶν φαρμάκων τῶν προσφερομένων παρὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον τῷ ποσῷ τοῦ πλεονάζοντος χυμοῦ. ἄριστον δὲ διάκλυσμα τούτοις οἶδα τὸ τῶν ἁλμάδων ἐλαιῶν ὕδωρ, εἰς ὃ ταριχεύονται. τήν τε γὰρ ἐν τῷ στόματι ὑγρασίαν ἡ τῆς ἅλμης ἐκβόσκεται δύναμις καὶ τὴν τῶν σωμάτων χάλασιν ἡ τῶν ἐλαιῶν στύψις περισφίγγουσα εἰς ῥώμην καὶ τόνον ἐπάγει. ἐνίοτε δὲ τῶν λευκῶν ἐλαιῶν τεθλασμένων καὶ ἐκπιεσθέντων τὸν χυλὸν μετὰ πηγάνου χυλοῦ καὶ μέλιτος μίξαντες παρατρίβομεν τοὺς ὀδόντας, ἔπειτα παραπάσσομεν νάρδῳ Ἰνδικῇ μετὰ στυπτηρίας στρογγύλης ἴσοις καὶ ἅλατος τὸ διπλοῦν. ἄριστα δὲ τούτοις καὶ τὰ στρυφνὰ διάχριστα ἥ τε διὰ μόρων στοματικὴ προσλαμβάνουσα σχιστῆς στυπτηρίας καὶ ἡ διὰ καρύων χυλοῦ σκευαζομένη ὁμοίως, ἢ σχιστὴ στυπτηρία καὶ μίσυ ἴσα κεδρίᾳ ἀναλαβὼν ὡς ἔχειν ὑγρᾶς κηρωτῆς πάχος, διάχριε τοὺς ὀδόντας καὶ ἔα ἀπορρεῖν φλέγμα, ἔπειτα διακλυζέσθωσαν διὰ τὴν δῆξιν γάλακτι ὀνείῳ θερμῷ ἢ οἴνῳ γλυκεῖ· ἢ στυπτηρίαν καὶ σμύρναν τρωγλοδυτικὴν καθ’ αὑτὴν ἐπίπασσε ἢ σὺν ὄξει ἢ μέλιτι διάχριε. ξηρὰ δὲ ἀεὶ τούτοις προσπασσόμενα ἁρμόδια· πρὸς γὰρ τὸ τοὺς κινουμένους ὀδόντας ῥωννύναι καὶ τὰ μυδῶντα οὖλα προσστέλλει κυπρία σποδὸς πεπλυμένη, ξηρὰ προσπάσσων διακλύζεσθαι δίδου ὕδατι, μυρσίνης ἢ βάτου ἤ τινος παραπλησίου ἀφηψημένου, ἔπειτα πάλιν τῇ σποδῷ παραπτόμενος ἡσυχάζειν κέλευε· ἢ ἰῷ σιδήρου ξηρῷ λείῳ παράπτου ἢ σώρει κεκαυμένῳ.[45] |
| 31 (50) | Ἄλλο πρὸς σειομένους ὀδόντας καὶ οὖλα μυδῶντα. στυπτηρίας σχιστῆς κεκαυμένης ἐπ’ ὀστράκῳ 𐅻 ζ σμύρνης 𐅻 δ κηκίδων ῥόδων ἄνθους ἴρεως ἀνὰ 𐅻 β κρόκου 𐅻 α , χρῶ. Ἄλλο. κέρατος ἐλαφείου κεκαυμένου 𐅻 η ῥοῦ μαγειρικοῦ 𐅻 δ ὀμφακίου ξηροῦ 𐅻 β βαλαυστίων 𐅻 δ πίτυος φλοιοῦ κρόκου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 α , χρῶ. Ἄλλο. στυπτηρίας στρογγύλης μεθ’ ἁλὸς διπλοῦ λεάνας περίπασσε τοῖς δι’ ὑγρότητα κινουμένοις ὀδοῦσιν. Ἄλλο. στυπτηρίας σχιστῆς σμύρνης ἀμύλου πομφόλυγος ἴσα λεῖα ξηρὰ ἐπιπασσόμενα πήσσει τοὺς κινουμένους ὀδόντας. Ἄλλο. ὀδόντας σειομένους στῆσαι. κεράτια ἀκάνθης Αἰγυπτίας τρίψας μετὰ μέλιτος χρῶ. Ἄλλο. ἴαμα ἀπαράβατον σειομένων καὶ ἐπαλγῶν ὀδόντων. στυπτηρίας σχιστῆς 𐆄 β στρουθίου ῥίζης ξηρᾶς λειοτάτης 𐆄 α , λεάνας ἅμα ἐπίπασσε τὸν ἀλγοῦντα ὀδόντα καὶ διακρατείτω ἄχρις οὗ πληθῇ τὸ στόμα σιέλου καὶ τότε ἀποχεέτω καὶ ἄπονος ἔσται. Πρὸς τοὺς σειουμένους ὀδόντας Γαληνοῦ, ᾧ ἐγὼ χρῶμαι, φησί. πολυτρίχου καρφῶν κεκαυμένων ξ̸ ε α [ἔχει δὲ τοῦτο ὄξος 𐆄 ι ] στυπτηρίας σχιστῆς 𐆄 γ στυπτηρίας στρογγύλης 𐆄 γ ναρδοστάχυος 𐆄 β φύλλου πεπέρεως ἀνὰ 𐆄 α πυρέθρου 𐅻 ε , κόψας σείσας παράπτου τῶν οὔλων αὐτῶν ἄχρι τῶν ῥιζῶν τῶν ὀδόντων. ὠφέλιμος δὲ αὐτοῖς καὶ λιβανωτὸς διαμασσόμενος μετὰ πεπέρεως καὶ βάτος διαμασσομένη καὶ κικέας ῥίζα, ἀγαθὸν δὲ καὶ ἡ τοῦ Ἕσδρα ἀντίδοτος μετὰ ἑψήματος ἀναλυθεῖσα καὶ διακατεχομένη ἐν τῷ στόματι καὶ ἡ θηριακὴ Ἀνδρομάχου ὁμοίως καὶ πινομένη δὲ ἡ θηριακὴ Ἀνδρομάχου εἰς ἑσπέραν ὀνίνησι τούτους μεγάλως. φυσικὸν δέ, γράφει Ἀρχιγένης, ἀληθὲς πρὸς τοὺς κινουμένους ὀδόντας· ὀδόντα κυνὸς τεθνεῶτος ἐπ’ ὀνόματος μάλιστα τοῦ πάσχοντος λαβὼν τίθει ἐπ’ ἀνθράκων καὶ δεχέσθω τὸν ἀτμὸν ἐν τῷ στόματι ὁ πάσχων καὶ στερεωθήσονται οἱ ὀδόντες· τὸν δὲ καυθέντα ὀδόντα τρίψας μετ’ ὄξους καὶ θερμάνας δίδου κατέχειν ἐν τῷ στόματι, ἐπὶ δὲ τῶν εὐαισθήτων μετ’ οἴνου. Ἄλλο ὀδόντας κινουμένους ἵστησι καὶ κρατύνει. ἰοῦ σχιστῆς ἢ φορίμης μᾶλλον στυπτηρίας μίλτου ἴσα, χρῶ ξηρῷ ἢ μετὰ γλυκέος. Ἄλλο πρὸς σειομένους ὀδόντας. ῥόδων ἄνθους βαλαυστίων σμύρνης μαστίχης ἀνὰ 𐆄 α χαλκίτεως ὀπτῆς λιβάνου ἄρρενος πίτυος φλοιοῦ ἀνὰ 𐅻 δ ἁλῶν ἀμμωνιακῶν 𐆄 α · χρῶ ξηρῷ. Πρὸς σειομένους ὀδόντας καὶ τὰς περὶ τὸ στόμα ἑλκώσεις. ἰὸν σιδήρου ἢ αὐτὸν τὸν σίδηρον ἔχοντα πολὺν ἰὸν πυρώσας σβέσον ὄξει ἢ ὀξυκράτῳ ἢ οἴνῳ ἐπὶ τῶν εὐαισθήτων καὶ δίδου διακρατεῖν ἐν τῷ στόματι· κρατύνει γὰρ τοὺς ὀδόντας καὶ τὰ ἕλκη ἰᾶται. ποιεῖ καλῶς καὶ τὸ ἀνθηρὸν ξηρίον. Πρὸς κινουμένους ὀδόντας καὶ τὰ αἱμασσόμενα οὖλα· ἵστησι καὶ τὸ ἐπιφερόμενον ῥεῦμα καὶ λευκαίνει τοὺς ὀδόντας. σχιστῆς 𐆄 δ μαστίχης 𐆄 α λιβάνου φύλλου ἀνὰ 𐅻 δ . Περὶ ῥινήσεως ὀδόντων.[90] |
| 32 | ἐπειδὴ δὲ προπετεστέρους τῶν ἄλλων ἑώρων τοὺς σειομένους ὀδόντας καὶ κινουμένους, καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐκ πληγῆς τοῦτο πάθωσιν, ἔδοξέ μοι ῥινᾶν αὐτῶν τοσοῦτον ὅσον ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἐστίν, ὅπως μὴ προσκρούωσι τοῖς ἀντιτεταγμένοις ἐν τῷ διαλέγεσθαι καὶ μασᾶσθαι. εὑρὼν δὲ καὶ τὴν πεῖράν μοι μαρτυρήσασαν σιδηροῦν ἐποίησα ῥινάριον, ὡς ἐνεργεῖν ταχέως. αἱ γὰρ πολλαὶ παραγωγαὶ σείουσι τὸν ὀδόντα δεόμενον ἀκινησίας, εἰ μέλλοι παγήσεσθαι. ἔστω δὲ ἡ ἀρχὴ τοῦ ῥιναρίου ἀμβλεῖα καὶ πυρηνοειδὴς καὶ λειοτάτη· ποτὲ μὲν οὖν ἐξοχαί τινες ἀνώμαλοι τῶν ὀδόντων φαίνονται κατά τινα μέρη ῥινήσεως δεόμεναι, ἔσθ’ ὅτε δὲ ὁμαλὸν ἔχουσαι τὸ πέρας ὁμαλῆς καὶ τῆς ῥινήσεως δέονται. χρὴ δὲ περιτιθέντα τοῖς οὔλοις ἄχρι τῆς ῥίζης τῶν ὀδόντων ὀθόνην μαλακήν, εἶτα περιλαμβάνοντα πρᾴως τοῖς δακτύλοις τῆς ἀριστερᾶς χειρός, ἀσφαλῶς τε ἅμα καὶ ἀθλίπτως, ὅπως μὴ σείοιτο ῥινούμενος, οὕτως ἐπιχειρεῖν τῇ χειρουργίᾳ. ἐὰν δὲ ἀλγήματος αἰσθάνηται ὁ πάσχων ἐν τῷ παράγεσθαι τὴν ῥίνην ἢ ἐν τῷ διακρατεῖσθαι σφοδρότερον τοῖς δακτύλοις ὀδόντας, παύεσθαι μὲν ἐν τῷ παραυτίκα, προσενεγκόντα δὲ ἐν τῷ μεταξὺ τῶν προρρηθέντων 〈τι〉 πραϋντικῶν διακλυσμάτων, αὖθις ἐπιχειρεῖν, ὡς εἴρηται, πάλιν καὶ κατὰ βραχὺ ῥινᾶν καὶ τοῦτο ποιεῖν οὐ τῇ πρώτῃ μόνον ἡμέρᾳ δίς που καὶ τρίς, ἀλλὰ καὶ τῇ δευτέρᾳ προστάξαντα τῷ πάσχοντι μήτε φθέγγεσθαι σφοδρότερον μήτε σκληρῶδες μηδὲν ἔδεσμα προσφέρεσθαι, χρῆσθαι δὲ ταῖς ῥοφηματώδεσι τροφαῖς ἢ ἄρτῳ διαβρόχῳ ἢ τοῖς οὕτω μαλακοῖς. εἰ δέ τισι χωρὶς τοῦ σείεσθαι αὔξησίν τινα λαμβάνοιεν οἱ ὀδόντες πλεῖον τοῦ δέοντος καὶ τούτους ῥινᾶν ὁμοίως καὶ διακλύσματα πυκνωτικὰ προσάγειν. Θεραπεία τῶν ἐπὶ ξηρότητι ὀδυνωμένων ὀδόντων.[25] |
| 33 | τέταρτος ἄρρωστος τῷ λόγῳ ὑποκείσθω ὑπὸ ξηρᾶς δυσκρασίας ἐνοχλούμενος. γεννητικὴ δὲ τῆς τοιαύτης δυσκρασίας ἐστὶν ἡ φθινοπωρινὴ κατάστασις, μᾶλλον καὶ βίος ταλαίπωρος ἐπὶ διαίτῃ λεπτῇ χωρίον τε ξηρὸν καὶ κατάστασις τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος τοιαύτη πρὸς τούτοις δὲ καὶ ἡ τοῦ παντὸς σώματος κρᾶσις ξηρὰ καὶ μάλιστα τῆς κεφαλῆς τοῖς τῇ τοιαύτῃ δυσκρασίᾳ ἐνεχομένοις. δίψος 〈δὲ〉 συνεδρεύει, εἰ μὴ συμπάρεστι ψῦξις τῇ ξηρότητι καὶ ἥκιστα σιαλοχοοῦσιν οὗτοι. διὰ δὲ τὴν ξηρότητα καὶ ἄλγημα δυσφορώτατον αὐτοῖς συνεδρεύει, πολεμιωτάτη τοῖς τοιούτοις ἡ τῶν αὐστηρῶν καὶ στρυφνῶν ἐστι χρῆσις. πολλάκις οὖν ἡ διὰ μόρων αὐτοῖς σφοδρὰν ὀδύνην ἐπήγαγε. πάντα δὲ χρὴ ἄστυφα καὶ μετρίως ὑγραίνοντα μηχανᾶσθαι διακλύσματα· ὕδωρ χλιαρὸν καθ’ αὑτὸ ἢ πιτύρων ἀφέψημα ἢ γλυκυρίζης ἢ πτισσάνης χυλὸν ἢ ἄμυλον μετὰ ἑψήματος θερμῷ κεκραμένον γάλα εὔκρατον καὶ μάλιστα ὄνειον, μαλάχης ἀφέψημα καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τούτοις ἐστὶ παραπλήσια· τροφὴ δὲ τούτοις ἐπιτήδειος χυλὸς πτισσάνης ψίχες πλυταὶ κολοκύνθη μαλάχη ὠὰ ῥοφητὰ καὶ ὅσα συντελεῖ τοῖς ὑγραίνεσθαι δεομένοις. Διάγνωσις καὶ θεραπεία τῶν συνθέτων δυσκρασιῶν.[15] |
| 34 | αὕτη μὲν ἡ τῶν ἁπλῶν δυσκρασιῶν ἐπιμέλεια· εὐσύνοπτος δὲ καὶ ἡ τῶν συνθέτων μίξει μὲν τῶν εἰρημένων γνωριζομένη, κράσει δὲ τῶν δεδειγμένων βοηθημάτων ἐπιτελουμένη. διὰ δὲ τοὺς ἀρτιμαθεῖς ἢ ἀπείρους φέρε διὰ βραχέος συνθέτου μιᾶς δυσκρασίας μνημονεύσωμεν, ὑπόδειγμα σαφὲς τῶν λοιπῶν ἐσόμενον. Θεραπεία ὀδόντων ὀδυνωμένων διὰ θερμότητος καὶ ὑγρότητος. ἔστω εἶναι τὸ χωρίον θερμὸν καὶ ὑγρὸν τὴν δὲ ὥραν τοῦ ἔτους τὸ ἔαρ καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ ἀέρος ὑγρὰν καὶ θερμήν, οἷά ἐστιν ἡ νότιος· αὐτὸν δὲ τὸν ἄρρωστον κεφαλὴν ἔχοντα ῥᾳδίως πληρουμένην τοιαύτης ὑγρότητος καὶ κόμην πολλὴν καὶ ὑπέρυθρον ἔχειν καὶ τὴν τοῦ παντὸς σώματος κρᾶσιν ὑγρὰν καὶ θερμὴν καὶ διαίτῃ τοιαύτῃ χρῆσθαι· τίς τῶν εὐδοκίμων ἰατρῶν οὐκ ἂν θερμὸν καὶ ὑγρὸν φαντασθείη τὸ νόσημα; θεραπεύειν δὲ τοὺς τοιούτους διττῶς· εἰ μὲν γὰρ ἡ τοῦ κατὰ φύσιν ἐκτροπὴ μόνον εἴη τῶν ποιοτήτων, ἔσται σοι σκοπὸς τῆς ἐπιμελείας ἡ ἀλλοίωσις· εἰ δὲ καὶ πλῆθος σὺν ταῖς ποιότησι παρέσται, εὔδηλον ὡς πρῶτον μὲν δοκεῖ κενῶσαι, ἔπειτα κατακερᾶσαι. τοῦτο μὲν οὖν ἐπὶ πάσης δυσκρασίας μεμνῆσθαι χρή. τὸν δὲ θερμὸν καὶ ὑγρὸν ἔχοντα νόσημα, περὶ οὗ νῦν πρόκειται λέγειν, ὡς ὑπὸ πλήθους αἵματος ἐνοχλούμενον κενώσεις διὰ φλεβοτομίας· ὑγρὸν γὰρ καὶ θερμὸν τὸ αἷμα. τέμνειν δὲ δεῖ τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα τὴν ἄνω καλουμένην ὠμιαίαν· εἰ δὲ μή, τὴν μέσην· εἰ δέ τε ἕτερόν τι κωλύει τὴν φλεβοτομίαν, διαίτῃ ὀλίγῃ καὶ λεπτῇ τὸν περιττὸν τῆς χρείας κλέπτε χυμόν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὡσαύτως κἀπὶ τῶν ἄλλων ἐργάσῃ συνθέτων δυσκρασιῶν, τὰς μὲν κατὰ ποιότητα μόνον συνισταμένας ἀλλοιῶν καὶ μεταβάλλων ταῖς ἐναντίαις ποιότησιν, [εἰ μὲν χυλώδης ἦν ὁ περιττεύων χυμὸς τοῖς διὰ σκαμμωνίας καὶ κολοκυνθίδος κενώσεις αὐτόν, εἰ δὲ μελαγχολικὸς εἴη τῇ σκαμμωνίᾳ σὺν τῷ ἐπιθύμῳ χρῆσθαι, ἀπέχειν τε αὐτοῖς τά τε παχύνοντα πόματα καὶ σιτία· εἰ δὲ φλέγμα εἴη, πρόσθες τῇ κολοκυνθίδι μᾶλλον ⟦ ὑπὲρ ⟧ τὴν σκαμμωνίαν καὶ δίδου αὐτοῖς μετά τινος ὀξυπορίου ἢ διὰ καλαμίνθης ἢ τοῦ διοσπολίτου ἢ μετὰ κυδωνάτου] τὰς δὲ μετά τινος οὐσίας χυμῶν κενῶν διὰ τῶν καταλλήλων καθαρτηρίων, εἰ μὴ πάλιν κἀπὶ τούτων ἕτερόν τι κωλύοι τὴν κένωσιν. καὶ τὰ λοιπὰ δὲ βοηθήματα, οἷον διακλύσματα καὶ διαιτήματα, ῥᾷον ἀπὸ τῶν προειρημένων εὑρεῖν. ἔχων γὰρ ἐπὶ τῶν ἁπλῶν νοσημάτων τοὺς τύπους τῶν ἐγχειρήσεων, ἑτοίμως δυνήσῃ κἀπὶ τῶν συνθέτων ἐξευρίσκειν κατάλληλα. διαγιγνώσκεται δὲ ὁ ἐνοχλῶν χυμὸς σὺν τοῖς λοιποῖς περὶ τὸ σῶμα σημείοις καὶ ἐκ τῶν ἑπομένων ἀλγημάτων. τῇ μὲν γὰρ ξανθῇ χολῇ τὸ νυγματῶδες ἄλγημα παρέπεται, τῷ δὲ φλέγματι τὸ μετὰ ψύξεως διατείνεσθαι τοὺς τόπους· καὶ τῷ μὲν τρυγώδει τῷ μελαγχολικῷ [τῆς τρυγὸς καὶ ἰλύος τοῦ αἵματος] τὸ οἷον θλάσεως τῶν ἐν βάθει σωμάτων συναίσθησιν ἔχειν, τῷ δὲ πλήθει τὸ βαρὺ ἀλλὰ καὶ ἡ γεῦσις τοῦ ἐπιρρέοντος χυμοῦ ἐμφαίνει τῷ κάμνοντι τὴν ἰδέαν αὐτοῦ· ἢ γὰρ πικρότητος αὐτῷ αἴσθησις γίγνεται ἢ ἁλυκότητος ἢ ὀξύτητος. Θεραπεία βεβρωμένων ὀδόντων Γαληνοῦ.[45] |
| 35 | τὰ βρώματα καὶ τρήματα τῶν ὀδόντων ἐξ ἐπιρροῆς ὑγρῶν δριμέων τε καὶ διαβρωτικῶν ἀποτελεῖται, καθάπερ τὰ ἐπὶ τοῦ δέρματος ἕλκη, χωρὶς τῆς ἔξωθεν αἰτίας. δῆλον οὖν ὅτι καὶ ἡ ἴασις ἔσται τῶν διαβιβρωσκομένων ὀδόντων ἀναξηραινομένης τῆς ἐπιρρεούσης κακοχυμίας. εἰ μὲν ὀλίγη τις εἴη, τοῖς τοπικοῖς βοηθήμασι χρηστέον διὰ τῶν ξηραινόντων φαρμάκων, εἰ δὲ πλεῖον εἴη τὸ ἐπιρρέον, καὶ ὅλης τῆς κεφαλῆς πρόνοιαν ποιουμένους, κἂν ἡ κεφαλή ποτε πάσχοι διὰ τὸ σύμπαν σῶμα καὶ τοῦ παντὸς σώματος ἐπιμελουμένους. ὁ μὲν οὖν Ἀρχιγένης πρὸς τούτους τοιαῦτα βοηθήματα ἔγραψε· σῶρι ῥητίνῃ ἢ τερεβινθίνῃ ἀναλαβὼν περίπλασσε τὸν ὀδόντα καὶ τῷ βρώματι ἐντίθει ἢ ἀνιεὶς αὐτὸ νάρδῳ ἢ ῥοδίνῳ, μάλιστα δὲ ἀμυγδαλίνῳ καὶ εἰς τὸ οὖς δὲ τὸ αὐτὸ ποίει ἢ κόμην γλήχωνος τρίψας ἐντίθει. ποιεῖ δὲ καὶ τοῦτο ἄκρως· θεῖον ἄπυρον λυκίῳ ἀναλαβὼν ἐντίθει εἰς τὸ βρῶμα καὶ προπερικαθάρας τὸν ὀδόντα περίπλασσε ἢ κηκῖδα λείαν τῷ λυκίῳ ἢ τερεβινθίνῃ ἀναλαβὼν ἐντίθει εἰς τὸ βρῶμα καὶ προπερικαθάρας περὶ κύκλον περίπλασσε. ἐπὶ δὲ τῶν μεγίστων ὀδονταλγιῶν ἄκρως ποιεῖ τοῦτο· ὄφεως γῆρας καύσας καὶ λεάνας μετ’ ἐλαίου, πάχος ποιῶν μέλιτος, χρῶ καθὰ προείρηται. ἢ προσπίεζε τῷ γήρᾳ τοὺς ὀδόντας μὴ κεκαυμένῳ καὶ ἐκπίπτουσιν ἢ μελάνθιον φρύξας λεάνας μετ’ ἐλαίου χρῶ ὁμοίως· ἢ τὸ μελάνθιον φρύξας καὶ μετ’ ὄξους δριμέος λεάνας ἐντίθει τῷ βρώματι καὶ περίπλασσε· καὶ οὐκέτι βρωθήσεται ἀλλὰ μένει οἷον ἦν. Ἄλλο. μελανθίου μέρος α σκορόδου τὸ c καὶ ἁλὸς ὀλίγον συλλεάνας περίπλασσε· ἀπόνους ποιεῖ. Ἄλλο. ἐλλέβορον μέλαν λεῖον σὺν μέλιτι ἑφθῷ ἀναλαβὼν ἐντίθει εἰς τὸ βρῶμα καὶ προπερικαθάρας περίπλασσε τὸν ὀδόντα. Ἄλλο. λιβάνου μέρος α χαλκάνθου μέρη β λεάνας σὺν γλυκεῖ καὶ ποιήσας κηρωτῆς πάχος χρῶ, ὡς προείρηται, καὶ τάχιον παύσεις τῆς ὀδύνης. Ἄλλο. χαλβάνης μέρη β λιβάνου μέρος α λεάνας μετὰ γλυκέος καὶ κηρωτῆς πάχος ποιήσας χρῶ, ὡς προείρηται, καὶ αὐθημερὸν παύσεται. Ἄλλο. στυπτηρίαν σχιστὴν ἐντίθει εἰς τὸ βρῶμα καὶ ἄπονον ποιήσεις. Ἄλλο. χολὴν ἄρκου ἐντίθει καὶ ἰάσῃ αὐτό. Ἄλλο. ῥοδοδάφνης κλάδον καύσας καὶ λεάνας ἐπίπλασσε καὶ ἰάσῃ. Ἄλλο Ἀνδρομάχου· μυλικὴ Ἀνδρομάχου παύουσα αὐθωρὸν τὰς ὀδύνας. πεπέρεως πυρέθρου τιθυμάλλου ὀποῦ χαλβάνης ἴσα λεάνας πάντα ἀναλάμβανε τῇ χαλβάνῃ καὶ ἐντίθει εἰς τὸ βρῶμα. Ἄλλο Ἀσκληπιάδου. τούτῳ, φησί, χρησάμενος διετήρησα βεβρωμένους ὀδόντας ἀνωδύνους. ζιγγίβερι ἕψε μετ’ ὀξυμέλιτος καὶ τρίψας ἐπιμελῶς, ἐντίθει εἰς τὸ βρῶμα καὶ περίπλασσε ἔξωθεν τὸν ὀδόντα. καλῶς δὲ ποιεῖ καὶ ἡ διὰ δύο πεπέρεων ἀντίδοτος ἐντιθεμένη τῷ βρώματι καὶ ἐλαίῳ ἀμυγδαλίνῳ ἢ ναρδίνῳ ἢ ῥοδίνῳ ἀνιεμένη καὶ ἐγχεομένη χλιαρὰ εἰς τὸ παρακείμενον οὖς τῷ ὀδόντι. ἐγὼ δὲ τούτῳ χρῶμαι πρὸς βρώματα ὀδόντων μετ’ ὀδύνης· τῆς Ἔσδρα ἀντιδότου ἀναλύων μεθ’ ἑψήματος καὶ θερμαίνων δίδωμι διακρατεῖν τῷ στόματι καὶ θαυμασίως τὰς ὀδύνας παρηγορεῖ. ταύτης δὲ μὴ παρούσης τῇ θηριακῇ Ἀνδρομάχου χρῶμαι ὁμοίως. πυρία δὲ ἁρμόζει κατὰ τοῦ ἀλγοῦντος ὀδόντος τοιαύτη· ὀριγάνου ξηροῦ κλωνίον εἰς ζεστὸν ἔλαιον βάπτων ἐπέρειδε τῷ πονοῦντι ὀδόντι, ἢ κίκεως χαυλῷ ὁμοίως χρῶ. ἢ ἀγρίαν σταφίδα γραφείῳ πήξας ἢ πύρεθρον, χρῶ ὁμοίως· ἢ κηρὸν ἐπιθεὶς τῷ ἀλγοῦντι ὀδόντι ἄνωθεν, ἐπέρειδε πυρῆνα μήλης πυρώσας καὶ συνεχῶς τοῦτο ποίει. εἶδος δὲ πυρίας ἐστὶ καὶ τοῦτο· εὖ μάλα περικαθάρας τὸν ὀδόντα ὑποθυμία ὑοσκυάμου σπέρματι, διὰ χωνείου δὲ τὸν ἀναφερόμενον ἀτμὸν δεχέσθω ὁ πάσχων εἰς τὸν ἀλγοῦντα ὀδόντα.[45] |
| 35 (50) | θαυμαστῶς δὲ παρηγορεῖ, καθὼς προείρηται, καὶ τὰ βρώματα τῶν ὀδόντων κυνὸς νεκροῦ ὀδούς, ὁμοίως ὑποθυμιώμενος καὶ μετὰ τὸ καυθῆναι λειούμενος σὺν ὄξει θερμῷ καὶ ἐν τῷ στόματι διακρατούμενος. ἱκανῶς δὲ ὠφελεῖ καὶ γῆς ἔντερα ὑποθυμιώμενα. καὶ εἰς τὸ παρακείμενον δὲ τῷ ὀδόντι οὖς ἐγχεόμενον ἔλαιον χλιαρόν, ἐν ᾧ ἥψηται γῆς ἔντερα, παρηγορεῖ ἢ σίλφης κατοικιδίου τῆς βδεούσης τὸ στέαρ σὺν ῥοδίνῳ τήξας, ἔνσταζε εἰς τὸ οὖς ἢ κισσοῦ λευκοῦ κορύμβους ε μετὰ ῥοδίνου τρίψας καὶ ἐν κελύφει ῥόας θερμάνας ἔνσταζε εἰς τὸ οὖς συνεχῶς. καὶ ἀσφοδέλου ῥίζης χυλὸς καὶ καρδάμου ὠφελεῖ ἐνσταζόμενος ὁμοίως. εἰς δὲ τὸν πλησίον τοῦ ἀλγοῦντος ὀδόντος μυξωτῆρα ἔνσταζε ἀναγαλλίδος τῆς κυανῆς χυλὸν ἢ σεύτλου ῥίζης χυλὸν ἢ χάλκανθον μετὰ γάλακτος. Ἄλλο Ἀπολλωνίου. κυμίνου ὅσον τοῖς τρισὶ δακτύλοις καὶ σμύρνης ὅσον κύαμον καὶ σικύου ἀγρίου τὸ ἐντὸς διπλάσιον γάλακτι γυναικείῳ ἀνάπλασσε κολλύρια καὶ ἔνθες εἰς ἑκάτερον τῶν μυκτήρων, εἶθ’ οὕτω κέλευε ἀνασπᾶν, ἐφ’ ὅσον ἄν τις διέλθῃ σταδίους ε · εἶτα ἐκμυξάσθω τὸ φάρμακον. ποιεῖ καὶ πρὸς ὠταλγίαν ὁμοίως. Ὀδόντα ἆραι χωρὶς σιδήρου.[65] |
| 36 | εἰ δὲ δόξειεν ἀρθῆναι τὸν ὀδόντα, ἀπόνως ἂν ἀρθείη φαρμάκῳ συμφωνοῦντι λίαν τῷδε· πύρεθρον δριμυτάτῳ ὄξει ταριχεύσας ἡμέρας μ τρῖψον καὶ ἀπόθου· ἐπὶ δὲ τῆς χρείας τοὺς λοιποὺς κηρωτῇ ἀσφαλισάμενος, αὐτὸν τὸν ἀλγοῦντα περικαθάρας περίπλασσε τῷ φαρμάκῳ, εἶτα διαστήσας ὥραν ἕλκυσον τοῖς δακτύλοις ἢ γραφείῳ ἀνάλαβε. Ἄλλο. σῶρι μετ’ ὄξους δριμυτάτου ἐπὶ ἡμέρας ἱκανὰς ἐν ἡλίῳ θερινῷ λεάνας καὶ ξηράνας κατάπλασσε προπερικαθάρας καὶ ἐκπεσεῖται. Ἄλλο. σανδαράκην ὁμοίως καύσας χρῶ. Ἄλλο. σῶρι καὶ τιθυμάλλου ὀπὸν ἀναλαβὼν χαλβάνῃ περίπλασσε προπερικαθάρας. Ἄλλο. σικύου ἀγρίου ῥίζαν σκεύαζε ὡς τὸ πύρεθρον καὶ χρῶ. Ἄλλο. κόκκους κνιδίους λεάνας ἀναλαβὼν χαλβάνῃ περίπλασσε καὶ ἐκπεσεῖται. Ἄλλο. ξανθίου βοτάνης ῥίζα θερμαινομένη ἐν θερμοσποδίᾳ καὶ ἐπιτιθεμένη τῷ ὀδόντι συνεχῶς καλῶς ποιεῖ· μετὰ γὰρ βραχὺ αἴρεται τοῖς δακτύλοις. Ἄλλο. κολοκυνθίδος ἀγρίας ῥίζαν ἐντίθει τῷ βρώματι, καὶ ἐκπεσεῖται ὁ ὀδοὺς ἢ αὐτὴν τὴν κολοκυνθίδα κόψας σήσας ἀπόβρεχε ὄξει ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ὡς πάχος ἔχειν μέλιτος, καὶ ἀποβάπτων εἰς τὸ φάρμακον τὸν περιχαρακτῆρα καὶ περιχαράσσων πλειστάκις, κέλευε μύειν τὸ στόμα ἐπ’ ὀλίγον, εἶτα ἐπιλαβόμενος τοῖς δακτύλοις ἕλκε καὶ ἀκολουθήσει. Ἄλλο. ῥοὸς βυρσοδεψικῆς δάκρυον ἐπιτιθέμενον τῷ βρώματι. Ἄλλο. γῆς ἔντερα ἐπ’ ὀστράκῳ καύσας ὡς τεφρωθῆναι καὶ λεάνας καὶ προσπεριχαράξας ἐπίπασσε δαψιλῶς· καὶ διὰ τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτὸς αὐτομάτως ἐκπίπτει, χρῶ. πολλάκις γὰρ ἐδοκιμάσθη ὡς μυστήριον· ἔστι δὲ ὅτε καὶ χωρὶς τοῦ περιχαράξαι ἐπιπασσόμενον τὸ αὐτὸ ποιεῖ. Ἄλλο. μορέας ῥίζης τὸν φλοιὸν τρυφερώτατον λαβὼν καὶ λεάνας ἐπιτίθει κατ’ αὐτοῦ μόνου τοῦ ὀδόντος καὶ ἐκπεσεῖται. Ἄλλο. σώρεως κηκῖδος ὀμφακίτιδος σταφίδος ἀγρίας σχιστῆς θείου ἀπύρου πεπέρεως μακροῦ λεῖα ποιήσας καὶ ἐπιβαλὼν κεδρίαν λέαινε· εἶτα κηρὸν ὀλίγον τήξας ἐπίχεε, καὶ ἀναλάμβανε καὶ ἐπὶ τῆς χρείας μαλάσσων ἐξ αὐτοῦ καὶ προπερικαθάρας περίπλασσε. Ἄλλο. κράμβης κάμπην λαβὼν πυκνότερον προσάπτου τοῦ ὀδόντος καὶ ἐκπεσεῖται αὐτομάτως. ἀποβάλλει δὲ τὸν ὀδόντα καὶ ἐλαίας ἀγρίας δάκρυον ἐντιθέμενον τῷ βρώματι καὶ ῥοὸς βυρσοδεψικῆς δάκρυον καὶ ὀπὸς ἀγρίας συκῆς καὶ τιθυμάλλου, ἄνωθεν δὲ χαλβάνῃ φράττε τὸ τρῆμα ἢ κηρῷ. Σμήγματα διάφορα ὀδόντων μελαινομένων καὶ πελιδνουμένων καὶ ἠραιωμένων Γαληνοῦ.[30] |
| 37 | πελιδνοῦνται δὲ οἱ ὀδόντες δι’ ὅλης αὑτῶν τῆς οὐσίας καὶ μελαίνονται φλεγμονῇ τινι παραπλήσιον πάσχοντες ἐξ ἐπιρροῆς ὑγρῶν μοχθηρῶν. ὁμοίας οὖν δέχονται θεραπείας τοῖς τετρωμένοις διὰ τῶν ξηραινόντων φαρμάκων, σμήγματα δέ εἰσι τὰ τούτοις ἁρμόδια. Ἀπολλώνιος οὖν, φησί, πρὸς μεμελασμένους ὀδόντας τάδε γράφει· ἅλας ὀρυκτὸν μέλιτι φυράσας ὄπτα ἐπ’ ὀστράκῳ καὶ τρίψας μίσγε σμύρνης βραχὺ καὶ παράτριβε τοὺς ὀδόντας. [εἰ δὲ πελιδνοὶ δι’ ὅλης αὑτῶν τῆς οὐσίας φαίνονται, θαυμαστὸν οὐδέν ἐστι πάσχειν αὐτούς τι καὶ τῇ φλεγμονῇ παραπλήσιον, ἔτι δὲ μᾶλλον ἄν τις τοῦτο πιστεύσῃ ἐκ τοῦ τρέφεσθαί τε καὶ σχεδὸν ἐν ἅπαντι τῷ τῆς ζωῆς χρόνῳ τὴν αὔξησιν ἔχειν. ἐναργῶς γὰρ τοῦτο φαίνεται πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τοῖς ἐξαιρεθεῖσιν ὀδοῦσιν, ὡς ἂν αὐξανομένων μὲν διὰ παντός, οὐδὲ αὔξονται τοσοῦτον ἐν τῇ τῶν σιτίων λειώσει τριβομένων· εἰ δὲ ἀδύνατόν ἐστιν αὐξάνεσθαι χωρὶς τοῦ τρέφεσθαι, πάντως δήπου καὶ δυσὶν ὑποκεῖσθαι παθήμασιν ἐναντίοις, ἐνδείᾳ τε καὶ πλεονεξίᾳ τῆς χορηγουμένης αὐτοῖς τροφῆς, ἡ μὲν οὖν ἔνδεια ξηροτέρους καὶ ἀτροφωτέρους καὶ διὰ τοῦτο καὶ λεπτοτέρους ἐργάζεται, ἡ πλεονεξία δέ ποτε ποιήσει διάθεσιν αὐτοῖς ἀνάλογον τῇ κατὰ τὰ σαρκώδη μόρια φλεγμονῇ. ταύτης μὲν οὖν ἰάματα γενήσεται τὸν αὐτὸν ἔχοντα σκοπὸν τοῖς τὰς φλεγμονὰς ἰωμένοις, ὅπερ ἐστὶ κενῶσαι τὴν πλεονεξίαν, τῶν μὲν διαφορούντων, τῶν δὲ ἀποκρουομένων αὐτῆς. τῆς δὲ δι’ ἔνδειαν τροφῆς λεπτότητος τῶν ὀδόντων ἴαμα μὲν οὐδέν ἐστιν, χαλᾶσθαι δὲ ἀναγκαῖον τηνικαῦτα καὶ σείεσθαι χαλαρωτέρας τῆς ἐγγομφώσεως γεγονυίας, οὐ μόνον αὐτῶν τῶν ὀδόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν περιεχόντων αὐτοῖς φατνίων. αὕτη μὲν οὖν ἡ διάθεσις ἐξ ἀνάγκης ἐπιγίγνεται τοῖς γηρῶσιν εἴτε πρωϊαίτερον εἴτε ὀψιαίτερον, ὥσπερ γε καὶ ἔτι μᾶλλον ἢ ἧττον ἢ ἀνάλογον τῇ φλεγμονῇ, μᾶλλον τοῖς νέοις. βοηθητέον γοῦν ἐστι καὶ τοῖς γέρουσι τῇ διὰ τῶν οὔλων θεραπείᾳ· καλοῦνται δὲ λίπαι αἱ περιλαμβάνουσαι τοὺς ὀδόντας σάρκες, ἔνθα ἂν ἴσχωσι τῶν φατνίων· ταύτας οὖν τοῖς στύφουσι φαρμάκοις εὐτονωτέρας καὶ μᾶλλον ἐσφιγμένας περὶ τὸν ὀδόντα ποιεῖν, ὡς ἂν καὶ αὐτὰς προσωφελούσας τῇ τῶν μονίμων τε καὶ δυσκινήτων διὰ τὸ τῆς ἐγγομφώσεως ἀκριβείᾳ γεγονός. καὶ μὴν καὶ τὰ τμήματα τῶν ἐξ ἐπιρροῆς ὑγρῶν δριμέων τε καὶ διαβρωτικῶν ἀποτελεῖται]. Ἄλλο. γλήχωνος καὶ ἁλὸς ἴσον ἑκάστου ὕδατι φυράσας καὶ φρύξας ὁμοίως χρῶ. Ἄλλο. ἰσχάδας κατακαύσας καὶ τρίψας νάρδου βραχὺ καὶ μέλιτι διεὶς χρῶ· τοῦτο καὶ τὰ οὖλα προσστέλλει. Ἄλλο. ἄλφιτα φυράσας ὄξει δριμεῖ· κατακαύσας ἐν χύτρᾳ καὶ λεάνας παράτριβε τοὺς ὀδόντας. τοῦτο καὶ τὰ οὖλα κρατύνει. κοινῶς δὲ πρὸς πάντα σμήγμασιν ὀδόντων χρώμεθα τοῖς τοιούτοις· ἀριστολοχίας ῥίζης κεκαυμένης ἢ ἐλάφου ὀστέον καύσας καὶ λεάνας χρῶ. ἰᾶται καὶ πόνους ὀδόντων. Ἄλλο. κέρας ἐλάφειον καύσας καὶ μαστίχην ὀλίγην μίξας χρῶ. Ἄλλο. ἀστραγάλους προβατίους καύσας, λείοις χρῶ· καλῶς ποιοῦσι καὶ κήρυκες πληρωθέντες ἁλσὶ καὶ καυθέντες καὶ κίσσηρις ὀπτὴ οἴνῳ σβεσθεῖσα, σηπίας ὄστρακα καέντα κεκαυμένοι μύακες κοχλίας χερσαῖος καεὶς σὺν μέλιτι· ἑκάστῳ δὲ τούτων εὐωδίας χάριν μίγνυται ἴρεως Ἰλλυρικῆς βραχὺ ἢ σχίνου ἄνθους ἢ καλάμου Ἰνδικοῦ ἢ ναρδοστάχυος. ἄριστα δὲ ποιεῖ, φησὶν Ἀρχιγένης, πρός τε προφυλακὴν ἀλγημάτων καὶ ῥῶσιν τῶν οὔλων καὶ τῶν ὀδόντων καὶ εὐπρέπειαν καὶ τοῦτο· ἔρια οἰσυπηρὰ ὀθονίῳ ἐνδήσας καῦσον, εἶτα ἁλῶν πεφρυγμένων τὸ τρίτον μίξας λείοις σμήχου.[45] |
| 37 (50) | Ἄλλο. μέλι καὶ ἁλὸς λεάνας ὡς κηρωτοειδὲς γενέσθαι καὶ ὀθονίῳ ἐνδήσας καῦσον, εἶτα μίξας ἶριν Ἰλλυρικὴν ὀλίγην σμῆχε τοὺς ὀδόντας. Πόλλητος ὀδοντότριμμα. θεῖον ἄπυρον λεάνας χρῶ. Ἄλλο σμῆγμα. ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ κυπέρων ἴρεως ἴσα διατρίψας ἐπὶ ἱκανόν, τούτῳ τὰ οὖλα διακλυζέσθω οἴνῳ εὐώδει. Σμῆγμα καλόν. μαρμάρου 𐆄 δ ἁλὸς κεκαυμένου 𐆄 β φύλλου 𐆄 α ἀμώμου 𐆄 β κέρατος ἐλαφείου κεκαυμένου 𐆄 β βαλαυστίων 𐆄 α ἴρεως 𐆄 α c μαστίχης 𐆄 ϛ σμύρνης 𐅻 ε κόστου 𐅻 γ . Σμῆγμα κάλλιστον. κισσήρεως 𐆄 δ σηπίας ὀστράκων 𐆄 γ μαστίχης σχιστῆς φύλλων ἀνὰ 𐆄 α . Ἄλλο. κισσήρεως κεκαυμένης 𐆄 γ σηπίας ὀστράκων 𐆄 δ κέρατος ἐλάφου κεκαυμένου 𐆄 β ἁλῶν ὀπτῶν 𐆄 β ναρδοστάχυος 𐅻 δ κυπέρου 𐅻 β κόστου Γρ δ . Ἄλλο. βοὸς ἀστράγαλος κεκαυμένος σμήχει κάλλιστα τοὺς ὀδόντας καὶ στερεοῖ τοὺς κινουμένους καὶ τοὺς ἐπαλγεῖς ἀπόνους ἐργάζεται. Ἄλλο· τρίμμα εὐῶδες ποιοῦν τὸ στόμα καὶ λευκοὺς καὶ ἀβρώτους ποιοῦν καὶ ἀσινεῖς τοὺς ὀδόντας φυλάττον. νίτρου σηπίας ὀστράκων σμύρνης τρωγλίτιδος ἴσα, χρῶ. Ἄλλο κάλλιστον. σχιστῆς 𐆄 c μαστίχης 𐆄 α ῥόδων κάλυκας ξηροὺς 𐆄 α λείοις χρῶ καὶ ὕδατι χλιαρῷ διακλύζου. Ἄλλο ὀδοντότριμμα, ὃ σκευάζω. κισσήρεως 𐆄 β σηπίας ὀστράκων 𐆄 α c μαστίχης 𐆄 δ σχιστῆς 𐅻 δ φύλλου 𐅻 δ χρῶ. Ἄλλο ὃ σκευάζω. κηρύκων κεκαυμένων ἁλὸς πεφρυγμένου σηπίας ὀστράκων κεκαυμένων ῥινήματος μαρμάρου Προικονησίου ἀνὰ 𐆄 α κόστου Γρ η κόψας χρῶ. Ἄλλο· Τιμοκράτους πρὸς οὖλα μυδῶντα καὶ πλαδῶντα καὶ αἱμάσσοντα, σηπεδόνας παρουλίδας, κινουμένους ὀδόντας καὶ ὀδυνωμένους καὶ πάντα τὰ ἐν τῷ στόματι. λαβὼν περδικίου βοτάνης τῶν ἁπαλῶν φύλλων μόδιον Ἰταλικὸν καὶ ἁλῶν λεπτῶν καὶ λευκῶν ξ̸ α καὶ μέλιτος ξ̸ α , κόψας ἅμα ὡς γενέσθαι μάζαν ψαφαρωτέραν, εἶτ’ ἐμβαλὼν εἰς χύτραν περίπλασον πηλῷ, ἐάσας κατὰ τὸ μέσον τοῦ πώματος τρῆμα, δι’ οὗ κινείσθω ῥάβδῳ καὶ ὄπτα ἐπ’ ἀνθράκων, μέχρις οὗ ὁ ἀναφερόμενος καπνὸς καθαρὸς γένηται, εἶτα ἄρας ἀπὸ τοῦ πυρὸς καὶ ἐάσας ψυγῆναι λάμβανε ἐξ αὐτοῦ 𐅻 ι δ πεπέρεως λευκοῦ 𐅻 ε πεπέρεως μέλανος 𐅻 ϛ πυρέθρου 𐅻 ϛ στυπτηρίας σχιστῆς κεκαυμένης ἐπ’ ἀνθράκων ἢ ἐπ’ ὀστράκῳ καὶ ἐσβεσμένης οἴνῳ αὐστηρῷ 𐅻 β κισσήρεως κεκαυμένης σμύρνης ὑσσώπου γλήχωνος σελίνου σπέρματος ἀνὰ 𐅻 β ἡδυόσμου ξηροῦ ἴρεως ἀνὰ 𐅻 γ . ταῦτα προξηράνας ἐν ἡλίῳ κόψας σήσας μίγνυε τοῖς ἐν τῇ χύτρᾳ κεκαυμένοις καὶ χρῶ. ἐπὶ τίνων δὲ βούλεται προσφέρεσθαι τὸ φάρμακον ὁ Τιμοκράτης προείρηται· εἰδέναι δὲ χρὴ ὡς ἐπὶ τῶν ψυχρῶν διαθέσεων τῶν ὀδόντων μάλιστα ἁρμόζει, ἐάν τε διὰ ψυχροῦ πόσιν ἢ ὀπωρῶν ψυχρῶν γεγόνασι καὶ ἐπὶ τῶν διὰ χυμὸν ψυχρὸν βλαβέντων μετὰ τὸ ἱκανῶς διὰ κλυσμάτων καὶ διὰ μασημάτων ἀποφλεγματίσαι, τούτῳ κεχρῆσθαι καὶ τοῖς ὁμοίοις. Περὶ ἀγκυλογλώσσων ἤτοι μογιλάλων.[90] |
| 38 | ἀγκυλόγλωσσοι γίγνονται οἱ μὲν ἐκ γενετῆς, οἱ δὲ ἐκ πάθους τινός. ἐκ γενετῆς μὲν οὖν γίγνονται τῶν ἀντεχόντων τὴν γλῶτταν ὑμένων κάτωθεν σκληροτέρων τε καὶ κολοβωτέρων γεγονότων· ἐκ πάθους δὲ ἡ ἀγκύλωσις τῆς γλώττης γίγνεται, ἕλκους προηγησαμένου καὶ οὐλῆς σκληρᾶς ὑπὸ τὴν γλῶσσαν γιγνομένης. οἱ τοιοῦτοι δὲ μόγις διαλέγονται, διὸ καὶ μογιλάλοι ὑπό τινων προσαγορεύονται, μάλιστα δὲ οἱ ἐκ φύσεως ἀγκυλόγλωσσοι· κατ’ ἀρχὰς μὲν βραδέως ἄρχονται διαλέγεσθαι, ἀρξάμενοι δὲ τοῦ λόγου ἀνεγκόπτως καὶ μετὰ σπουδῆς ὁμιλοῦσιν, παραποδίζονται δὲ καὶ τῇ προφορᾷ τῶν δυσφράστων ὀνομάτων ἢ ῥημάτων, ὡς τοῦ ρ ἢ τοῦ λ ἢ τοῦ κ . τούτους μὲν οὖν χειρουργία μόνη θεραπεύει. δεῖ δὲ πρὸς τὴν χειρουργίαν καθέδριον σχηματίσαντα τὸν πάσχοντα τὴν γλῶσσαν ἄνω ὡς πρὸς τὴν ὑπερῴαν μετεωρίσαι, ἔπειτα εἰ μὲν ὑμένες εἰσὶν οἱ τῆς ἀγκύλης αἴτιοι μικροκαμπεῖ ἀγκίστρῳ τούτους ἀνατείνοντα ἐκτέμνοντα, προσέχειν μὴ συνδιαιρεῖν τὰ ὑποκείμενα ἀγγεῖα. ἐὰν δὲ οὐλὴ ἔσται ἡ τῆς ἀγκύλης αἰτία, ὁμοίως τῷ ἀγκίστρῳ ἀναταθεῖσα ἡ οὐλὴ ἐκκοπτέσθω 〈καὶ〉 πᾶν τὸ σκληρὸν σῶμα ἀπὸ τοῦ κατὰ φύσιν ἔχοντος. μετὰ δὲ τὴν χειρουργίαν ὕδατι ψυχρῷ ἢ ὀξυκράτῳ διακλυζέσθω ὁ πάσχων. ἔπειτ’ ἐμπλασσέσθω ἡ τοῦ λιβανωτοῦ μάννα καὶ τότε περιτιθέσθωσαν οἱ τιλτοὶ μοτοί· ταῖς δὲ ἑξῆς ἡμέραις θεραπευέσθω τὸ ἕλκος διακλύσματι μὲν μελικράτῳ, διαχρίσματι δὲ τῇ Αἰγυπτίᾳ, τῶν τιλτῶν μοτῶν ἐκτιθεμένων, ἵνα ἐν διαστάσει ἡ διαίρεσις θεραπευθῇ, καὶ πάλιν μὴ ἡ αὐτὴ γένηται ἀγκύλη. Πρὸς τὸν ὑπογλώσσιον λεγόμενον βάτραχον.[20] |
| 39 | πρὸς δὲ τὸν ὑπογλώσσιον βάτραχον—ἔστι δὲ διόγκωσις τῶν ὑπὸ τὴν γλῶσσαν μερῶν, μάλιστα δὲ φλεβῶν—χρηστέον μὲν πᾶσι τοῖς ἰσχυροτέροις πρὸς ἄφθας ἀναγραφησομένοις, ἰδίως δὲ ποιεῖ ἐπ’ αὐτῶν καὶ τὰ τοιαῦτα· ἰοῦ ξυστοῦ χαλκίτεως κηκῖδος ἴσα σὺν γλυκεῖ, ἔστι καὶ διάκλυσμα. Ἄλλο. ὀροβίῳ μετὰ μέλιτος προαποσμήξας τοὺς τόπους διάχριε, κηκῖδι λείᾳ μετὰ τοῦ μέλιτος ἢ ῥόδων σπέρματι μετὰ μέλιτος ἐπὶ τῶν εὐαισθητοτέρων σωμάτων ἢ ῥοῦ ἐρυθροῦ 〈σπέρματι〉 μετὰ μέλιτος. ἢ τοῦτο ῥοῦ 𐅻 η ῥόδων ἄνθους 𐅻 δ κρόκου 𐅻 β κόστου 𐅻 β μίσυος ἰοῦ ἴσα, ξηρῷ διάτριβε τοὺς ὑπὸ τὴν γλῶσσαν τόπους. ἐλαίας δὲ φύλλων ἀφέψημα διακλυζέσθωσαν συνεχῶς. Ἄλλο. κάρυα βασιλικὰ παλαιὰ κατακαύσας ὁλόκληρα πέντε μετὰ τοῦ κελύφους λείου, ἔπειτα ἐπίβαλλε πεπέρεως κόκκους ιβ λιβάνου χόνδρους συμμέτρους γ καὶ ἐπιβαλὼν μέλιτος τὸ ἀρκοῦν διάχριε καὶ θαυμάσεις. τῶν δὲ τελείων καὶ χρονίων δίελε τὰς ὑπὸ τῇ γλώσσῃ φλέβας, κατὰ δὲ τοῦ ἀνθερεῶνος ἔξωθεν ἐπιθετέον τὸ δι’ ὠῶν φάρμακον, μᾶλλον δὲ τὸ σφαιρίον. Πρὸς τὸν ὑπογλώσσιον βάτραχον. ἀρτεμισίαν μάλιστα χλωρὰν καὶ πάλιν λειώσας μεθ’ ἁλῶν ὑπότριβε τοὺς ὑπὸ τῇ γλώσσῃ τόπους. Πρὸς γλῶσσαν φλεγμαίνουσαν ἢ λεπιζομένην ἢ φυσωμένην.[15] |
| 40 | πρὸς γλῶσσαν λεπιζομένην ἢ οὐρανίσκον καὶ οὖλα. γλαύκιον ἐπ’ ἀκόνης μεθ’ ὕδατος ἀνέσας διάχριε τοὺς τόπους καὶ αὐθημερὸν παύσεται. ποιεῖ καλῶς καὶ ἀμόργη ἐν χαλκῷ σκεύει ἑψηθεῖσα ἕως συστάσεως καὶ διαχριομένη. Ἄλλο· πρὸς ἕλκωσιν γλώσσης. παλιούρου φύλλα διαμασάσθωσαν καὶ ἀποπτυέτωσαν. ὅταν δὲ ἡ γλῶσσα φυσηθῇ, ἄμμι διαμασάσθωσαν καὶ ἀποπτυέτωσαν. ἐὰν δέ τις ἀλγῶν τὰ πλησία τῆς γλώττης καὶ τὸν χαλινὸν μὴ δύνηται διαλέγεσθαι, φύλλα ἁπαλὰ ἐλαίας τρίψας καὶ ἐλαίῳ διεὶς διάχριε· ἀγαθὸν σφόδρα· ἢ ὀρίγανον ἐν γλυκεῖ ἑψήσας δίδου διακλύζεσθαι ἢ φύλλα κοκκυμηλέας τρίψας μετὰ μέλιτος, χρῶ. Πρὸς γλῶσσαν σαπεῖσαν καὶ σχεδὸν ἀπονεκρωθεῖσαν. τῆς λευκῆς βρυωνίας τῶν φύλλων τὸν χυλὸν μίξας μετὰ μίσυος διάχριε· ἀνακαθαίρει καὶ ἀναπληροῖ· τινὲς καὶ μέλι προσπλέκουσι. πρὸς δὲ τὸ ἐπουλῶσαι τὴν ῥίζαν τῆς βρυωνίας κόψας σήσας ἐπίπλασσε· βέλτιον δὲ τὸ μέλι μίσγειν, ἵνα μὴ ἀφανισθῇ. Πρὸς ἀποστήματα ἐν τῇ γλώσσῃ.[15] |
| 41 | εἰ δὲ ἀπόστημα ἐν τῇ γλώττῃ γένηται, πίτυρα ἀφεψήσας μεθ’ ὕδατος ἐπὶ πολύ, ὡς γλίσχρον γενέσθαι τὸ ὑγρόν, καὶ διηθήσας καὶ προσβαλὼν τῷ χυλῷ μέλι δίδου κατέχειν ἐν τῷ στόματι θερμόν, πλειστάκις τοῦτο ποιῶν· ἢ γὰρ διαφορεῖ ἢ ῥήσσει· μετὰ δὲ τὴν ῥῆξιν τῷ ἀνθηρῷ χρώμεθα. Πρὸς ἄφθας Γαληνοῦ.[5] |
| 42 | τὰς ἐπιπολῆς ἑλκώσεις ἐν τῷ στόματι γιγνομένας ὀνομάζουσιν ἄφθας, ἐχούσας τι καὶ θερμότητος πυρώδους. γίγνονται δὲ τοὐπίπαν τοῖς βρέφεσιν, ὅταν ἤτοι μοχθηρὸν ᾖ τὸ γάλα τῆς τίτθης ἢ μὴ καλῶς αὐτὸ πέττῃ τὸ παιδίον. εὐίατοι δέ εἰσι τοὐπίπαν ἐπὶ τοῖς μετρίως στύφουσι καθιστάμεναι· ποτὲ μὲν καὶ χρονίζουσαι δυσλύτως τῷ χρόνῳ σηπεδονῶδές τι ἴσχουσιν ἢ τὴν καλουμένην νομήν. γίγνονται δ’ ἐνίοτε καὶ ἐπὶ τῶν τελείων ἢ χυμῶν μοχθηρῶν συρρευσάντων εἰς τὸ στόμα ἢ διὰ δριμύτητα τῶν ἐσθιομένων ἢ πινομένων. διαγιγνώσκονται δὲ ἅπασαι ῥᾳδίως ὄψει τε ἅμα καὶ ἁφῇ· τῇ μὲν γὰρ ἁφῇ θερμότεροι τοῦ δέοντος οἱ τόποι γίγνονται καὶ ὄγκον ἴσχουσι, τῇ δὲ ὄψει διὰ τῶν χρωμάτων. αἱ μὲν γὰρ ἐρυθρότεραι τὸν αἱματικὸν ἐπικρατεῖν ἐνδείκνυνται χυμόν, αἱ δὲ ξανθότεραι τὸν πικρόχολον, καὶ αἱ μὲν λευκότεραι τὸν φλεγματικόν, αἱ δὲ πελιούμεναί τε καὶ μελαινόμεναι τὸν μελαγχολικὸν χυμόν. ὁ γὰρ ταῦτα διορισάμενος ἐπιστάμενός τε τὴν ἑκάστου τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δύναμιν καθ’ ἕκαστον εἶδος ἄφθας ἐπιστήσεται χρῆσθαι τοῖς τε ἁπλοῖς καὶ τοῖς συνθέτοις φαρμάκοις. συνεπισκέψεται δὲ καὶ τὰς τῶν σωμάτων φύσεις, εἰ μαλακαί τέ εἰσι καὶ ὑγραὶ ἢ σκληραὶ καὶ ξηραί. τοῖς γὰρ ἰσχυροτέροις σώμασι τὰ ἰσχυρότερα προσάξεις φάρμακα, τοῖς δὲ ἀσθενεστέροις τὰ μαλακώτερα. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν βρεφῶν ἐπιτήδειά ἐστιν ὅσα ψωμίζουσιν αἱ γυναῖκες, φακῆ μετὰ βραχέος ἄρτου καὶ μυελοῦ ἐλαφείου ἢ μοσχείου. μιγνύειν δὲ δεῖ τῇ τροφῇ μηλοκυδωνίων ἢ τῶν ἄλλων ὅσα στύφει, οἷον ἀπίων μεσπίλων, καί ποτε καὶ θριδακίνης καὶ σέρεως καὶ ἀνδράχνης μικτέον τῷ ψωμίσματι, διαπύρου τῆς ἄφθης ὑπαρχούσης. εἰ δὲ μηδέποτε δύναιτο τὸ παιδίον ψωμίζεσθαι, τὴν τροφὴν αὐτοῖς τοιούτοις χρὴ διαιτᾶν καὶ μέντοι καὶ διαχρίειν τὰ στόματα τῶν βρεφῶν φαρμάκοις, ὑπερύθρων μὲν οὐσῶν τῶν ἀφθῶν τοῖς μετριώτατα στύφουσί τε καὶ ψύχουσι φαρμάκοις κατ’ ἀρχάς, ἑξῆς δὲ τοῖς διαφοροῦσιν ἀδήκτως. εἰ δὲ ὑπόξανθοι αἱ ἄφθαι εἶεν, τοῖς αὐτοῖς μὲν χρηστέον, ἀλλὰ μᾶλλον ψύχουσιν· εἰ δὲ ὑπόλευκοι καὶ φλεγματικώτεροι, τοῖς ῥυπαροῖς χρηστέον· εἰ δὲ μελαινόμεναι γένοιντο, τοῖς γενναιότερον διαφοροῦσι χρηστέον. ἐπὶ δὲ τῶν μειζόνων παίδων ταῖς ὁμογενέσι δυνάμεσι τῶν φαρμάκων χρώμενος ἐπιτείνω τὴν δύναμιν αὐτῶν, ἐπὶ δὲ τῶν ἤδη τελείων καὶ σκληρότερα τὰ σώματα ἐχόντων τοῖς ἤδη δραστικοῖς χρώμεθα. μέτρια μὲν οὖν ἐστι πρὸς ἄφθας καὶ μάλιστα τὰς ἀρχομένας ὀμφάκιον διαλυόμενον σὺν οἴνῳ ἢ οἰνομέλιτι καὶ ῥοῦς ὁ μαγειρικὸς ὁμοίως. ἐπὶ δὲ τῶν βρεφῶν ἀρκεῖ ἐν ἀρχαῖς καὶ τὸ τῶν ῥόδων ἄνθος καὶ αὐτὰ τὰ ῥόδα ξηρὰ σὺν τῷ οἰνομέλιτι ἢ ῥοδομέλιτι χρονίζοντος δὲ ἤδη τοῦ πάθους, ἐπὶ μὲν τῶν μικροτέρων παίδων θαυμάσιον ὤφθη βοήθημα τοῦτο, φησὶν Ἀσκληπιάδης· κηκῖδας θλάσας ἕψε σὺν ὕδατι καὶ διηθήσας καὶ ἴσον τῷ ἀφεψήματι μέλιτος μίξας ἕψε πάλιν ὡς ἔχειν μέλιτος ὑγροτέρου πάχος καὶ χρῶ ὡς μεγίστῳ φαρμάκῳ διαχρίων καὶ τῷ δακτύλῳ παρατρίβων τοὺς τόπους ἐπὶ πολύ, ἢ κροκύδα διαφυράσας περὶ τὸν δάκτυλον ἑλίξας οὕτω σμῆχε τοὺς τόπους. ἐπὶ δὲ τῶν τελειοτέρων καὶ σκληροτέρων σωμάτων ἤρκεσέ μοι διὰ παντὸς ἐπὶ τούτων μίσυι ὠμῷ χρῆσθαι μετ’ οἴνου στύφοντος, ἐπιτείνοντι καὶ ἀνιέντι τὴν δύναμιν αὐτοῦ, τῷ ποτε μᾶλλον ἢ ἧττον στύφειν τὸν οἶνον καὶ τῷ παχύτερον ἢ ὑγρότερον ἐργάζεσθαι τὸ σκευασθὲν ἐκ τῆς τοῦ μίσυός τε καὶ τοῦ οἴνου μίξεως. εἰ δὲ ῥυπαρὰ ἡ ἄφθα φαίνοιτο, σὺν οἰνομέλιτι τρίβω τὸ μίσυ.[45] |
| 42 (50) | τοῖς δὲ ἔτι ἰσχυροτέρων χρῄζουσι φαρμάκων ὁ ἰὸς σὺν οἴνῳ τε καὶ οἰνομέλιτι χρήσιμος ὑπάρχει. ἀγαθὸν δὲ τούτοις φάρμακόν ἐστι καὶ ἡ χαλκίτης ὠμὴ σὺν ἐλαίῳ λειωθεῖσα. διαχρίεται δὲ δηλονότι τοῖς τοιούτοις φαρμάκοις μόνα τὰ πεπονθότα μόρια τοῦ στόματος καὶ διακλύσματα δὲ προσάγοντες ἢ μέτρια ἢ ἐπιτεταμένα τῇ στύψει, τοῖς μὲν ἰσχυροῖς σώμασι τὰ ἰσχυρότερα, τοῖς δὲ μαλακοῖς τὰ ἀσθενέστερα. εἰ δὲ εἰς σηπεδόνα ἡ ἄφθα τραπείη, οὔτ’ ἄφθαν ἔτι προσήκει τὸ πάθος ὀνομάζειν· οὔτε γὰρ τὰ τὰς ἄφθας ἰώμενα φάρμακα προσάγομεν τούτοις, ἀλλὰ τὰ ἰσχυρότερα, ἅτινα ἐν τῷ περὶ ἐσχαρῶν ἐν στόματι μετὰ βραχέος εἰρήσεται. ποιεῖ μὲν οὖν ἐπὶ τῶν ἀρχὴν σηπεδόνος λαβόντων μάλιστα ἐπὶ τῶν νηπίων καὶ τὸ προγεγραμμένον δι’ ἀφεψήματος κηκίδων καὶ μέλιτος διάχρισμα καὶ ἡ στοματικὴ ἀνθηρὰ μετὰ μέλιτος διαχριομένη καὶ τὸ διὰ τοῦ ῥοῦ καὶ ῥόδων ἀνθῶν καὶ κρόκου καὶ κόστου πρὸς κιονίδας φλεγμαινούσας γραφησόμενον ξηρὸν φάρμακον, μετὰ μέλιτος δὲ ἐπὶ τούτων διαχρίεται καὶ ἡ τοῦ λεπτοῦ κενταυρίου κεκαυμένου τέφρα μετὰ μέλιτος διαχριομένη γενναίως ποιεῖ καὶ ἡ σφαιρῖτις κεκαυμένη ὁμοίως· ἰδίως δέ, φησὶν Ἀρχιγένης, ποιεῖ· κέρας ἐλάφου καύσας λεάνας παράτριβε· ἄκρως δὲ ποιεῖ πρὸς τὰς νεμομένας ἄφθας καὶ μαράθρου ῥίζα κεκαυμένη καθ’ αὑτὴν καὶ μετὰ μέλιτος διαχριομένη. Πρὸς ἄφθας καὶ λοιπὰς περὶ τὸ στόμα καὶ τὴν γλῶτταν ἑλκώσεις. ἀμόργην ἑφήσας ἐν χαλκῷ μέχρι μελιτώδους συστάσεως διάχριε. Ἄλλο πρὸς ἄφθας καὶ τὰ λοιπὰ ἐν τῷ στόματι ἕλκη. σχιστῆς 𐆄 β κηκίδων 𐆄 α , λεῖα ποιήσας, εἶτα ἐλαίῳ φυράσας βρέχων τὸν δάκτυλον ἀναλαβὼν τοῦ ξηρίου ἐκμάσσου ἐπὶ πολὺ τοὺς ἑλκώδεις τόπους· ἀφίστησι δέρματα, αἴρει τραχυσμοὺς καὶ ἐπουλοῖ τὰ ἕλκη. Περὶ τῶν τοῦ γαργαρεῶνος παθῶν Γαληνοῦ.[75] |
| 43 | τὸν γαργαρεῶνά τινες καὶ κιονίδα ὀνομάζουσι. σταφυλὴ δὲ καλεῖται καὶ τὸ ἕτερον ἐν αὐτῷ γιγνόμενον πάθος, ὅταν ῥαγὶ σταφυλῆς ἐοικὸς γίγνηται τὸ ἄκρον τοῦ γαργαρεῶνος, ἱμάντα δὲ καλοῦσιν ἕν τι τῶν ἐν αὐτῷ γιγνομένων παθῶν, ὅταν ἐξ ἀναθυμιάσεων πυρωδῶν λεπτυνθεὶς ἐπὶ πολὺ οἷον ἱμαντώδης γένηται. ὀλιγάκις μὲν οὖν ταῦτα τὰ παθήματα γίγνεται περὶ τὸν γαργαρεῶνα, φλεγμαίνει δὲ πάνυ πολλάκις. ἔστι δ’ ὅτε καὶ χωρὶς φλεγμονῆς ὑγραινόμενος ἐπὶ πλέον χαλᾶται, ὡς ἐν τοῖς κατάρροις συνεχῶς γίγνεται. ἀρχομένης τοίνυν τῆς φλεγμονῆς τῶν ἀποκρουομένων φαρμάκων ἐστὶ χρεία· στυπτικῆς μὲν οὖν αὐτὰ χρὴ εἶναι δυνάμεως· μετρίας μὲν οὔσης τῆς ἐπιρροῆς τῶν ὑγρῶν τὰ μετρίως στύφοντα παραλαμβάνειν· ὅταν δὲ σφοδροτέρα συστῇ, τὰ στρυφνὰ προσάγειν. διακλύσματα μὲν μέτρια τά τε διὰ τῶν φοινίκων ἐστίν, ἀφηψημένων ποτὲ μὲν ὕδατι μόνῳ, ποτὲ δὲ καὶ βραχυτάτου μέλιτος ἐπεμβαλλομένου. παραπλησίως δὲ τούτῳ καὶ τὸ διὰ τῶν ῥόδων καὶ γλυκυρίζης ἑλίκων τε ἀμπέλου καὶ βάτου 〈καὶ〉 σχίνου καὶ τερεβινθίνης καὶ ῥάμνου 〈καὶ〉 κυπέρου καὶ τῶν κερατίων καὶ μορέας ῥιζῶν, ὑποκυστίδος τε καὶ μηλοκυδωνίων καὶ ἀπίων αὐστηρῶν. τούτων δὲ ἰσχυρότερα τὸ τῆς μυρσίνης καὶ τῶν μύρτων ἐστὶν ἀφέψημα καὶ πρίνου ἀκρεμόνων 〈τε〉 τῶν μαλακῶν καὶ πάσης δρυὸς καὶ τῶν βαλάνων αὐτῶν, μεσπίλων τε καὶ κράνων. γενναιότατα δὲ κηκίδων καὶ ῥοῦ μαγειρικοῦ καὶ τοῦ βυρσοδεψικοῦ, Αἰγυπτίας τε ἀκάνθης καὶ μυρίκης ἢ ἐρείκης καρποῦ, βαλαυστίων τε καὶ κυτίνων καὶ σιδίων, τούτων ἑκάστου κατὰ μόνας τε καὶ σὺν ἀλλήλοις ἀφεψηθέντων ἀνακογχυλίζεσθαι χρὴ τῷ ὕδατι· θαυμαστὸν δὲ ὅπως αἱ μίξεις αὐτῶν ὠφελιμώτεραι πολλάκις γίγνονται τῆς τῶν ἁπλῶν χρήσεως. καλῶς 〈δὲ〉 ποιεῖ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἀνάθλιψις διὰ κοχλιαρίου ψυχρότατον ὕδωρ ἔχοντος καὶ ὀξύκρατον ἐν τῷ βαλανείῳ ψυχρὸν ἀναγαργαριζόμενον. καὶ ξηροῖς δὲ λειωθεῖσι προσάπτεσθαι χρὴ τοῦ γαργαρεῶνος, ἀτρέμα πως ἀνάγοντα πρός τε τὴν ἄνω χώραν καὶ τὴν ἐκτός, ὡς ἐπὶ τὴν γλῶτταν. ἐμβεβλήσθω δὲ κοχλιαρίῳ ἢ κυαθίσκῳ μήλης τὸ προσαγόμενον. τῶν μὲν οὖν ξηρῶν μέτρια μέν ἐστι τά τε ξηρὰ ῥόδα καὶ τὸ ἄνθος αὐτῶν καὶ ἀκρεμόνες ξηρανθέντες τῶν προειρημένων φυτῶν, ὑποκυστὶς καὶ τὸ Ποντικὸν ῥέον, ὅ τε τῶν σκυτέων λίθος, ᾧ λαμπρύνουσι τὰ ὑποδήματα, ἀγήρατος καλούμενος, ὅ τε Σάμιος ἀστὴρ καὶ τὸ ὀμφάκιον ξηρόν. τούτων ἀσθενέστερα καὶ ἀδηκτότερά ἐστι κόμμι τραγάκανθα σαρκοκόλλα ἄμυλον, οἷς χρηστέον ἐπὰν θλιβῇ μᾶλλον ὁ γαργαρεὼν σφιγγόμενος ὑπὸ τῶν στυφόντων ἢ ἐρεθιζόμενος ὑπὸ δακνόντων καὶ διαφορούντων. ἰσχυρότερα δὲ τῶν πρότερον εἰρημένων ἐστὶν αἱματῖτις λίθος καὶ οὐκ ἔλαττον ὁ Φρύγιος κεκαυμένος καὶ Σινωπὶς μίλτος καὶ ἡ Λημνία σφραγὶς καὶ τὸ διφρυγὲς τῆς τε Αἰγυπτίας ἀκάνθης ὁ καρπὸς καὶ ῥοῦς μαγειρικός· στύφει δὲ ταῦτα ἐπιφανῶς χωρὶς μὲν τοῦ τραχύνειν. στρυφνὰ δέ ἐστι βαλαύστια καὶ κύτινοι καὶ σίδια καὶ κηκῖδες. στύφουσι δὲ ἱκανῶς καὶ αἱ στυπτηρίαι πᾶσαι. ἁπλᾶ μὲν οὖν ταῦτα χρήσιμα· σύνθετα δὲ ἐξ αὐτῶν γίγνεται, ὅταν τῷ σφοδρῷ τὸ μαλακὸν μίσγομεν ἢ ὅταν τὸ στῦφον τῷ διαφοροῦντι, τὴν μίξιν πρὸς τὴν κρᾶσιν τοῦ θεραπευομένου σώματος ποιούμενοι. χρονίσαντος δὲ ἤδη τοῦ πάθους ἀδύνατόν ἐστι διὰ τῶν ἀποκρουομένων αὐτὸ τελείως ἰάσασθαι, καὶ μάλισθ’ ὅταν ἤτοι τὸ τοῦ κάμνοντος σῶμα πολύχυμον ἢ τὸ πεπονθὸς μόριον ἄρρωστον φύσει ὑπάρχει.[45] |
| 43 (50) | διὰ τοῦτο οὖν ἀναγκαζόμεθα πολλάκις μὲν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ ἢ πάντως γοῦν ὀλίγον ὕστερον μιγνύναι τι τοῖς στύφουσι τῶν διαφορητικῶν. εἰ δὲ ὀδύνη συνείη σφοδρὰ καὶ τῶν παρηγορικῶν προσπλέξωμεν. ὄντων δὲ καὶ τῶν διαφορητικῶν παμπόλλων, ἀπὸ τῶν μαλακωτέρων ἄρχεσθαι χρή· παροξύνεται γὰρ ὑπὸ τῶν δριμέων τὰ φλεγμαίνοντα· διὰ τοῦτο οὖν ἐγένετο σύνθετα φάρμακα πρός τε τὰς τῶν ἄλλων μορίων φλεγμονὰς καὶ πρὸς τὰς τοῦ γαργαρεῶνος, οἷον ὅταν τῇ στυπτηρίᾳ μίξωμεν ἶριν Ἰλλυρικὴν ἢ λίβανον ἢ σμύρνην. σὺ δὲ θεασάμενος ὅπως ἔχῃ μεγέθους τε καὶ θερμότητος ἡ φλεγμονὴ τό τε ἀπορρέον αὐτῆς ποσὸν ἐπισκεψάμενος, ἔτι καὶ τὴν ἐν τῷ παντὶ σώματι ποσότητα τῶν χυμῶν στοχασάμενος ἢ τῶν στυφόντων ἢ τῶν διαφορούντων ἐπιτείνεις τὴν κρᾶσιν. κάλλιστον δὲ φάρμακόν ἐστι πρὸς γαργαρεῶνας φλεγμαίνοντας καὶ ἐν ἀρχῇ καὶ ἐν ἀκμῇ προσαγόμενον· ῥοῦ μαγειρικοῦ 𐅻 η ῥόδων ἄνθους κρόκου κόστου ἀνὰ 𐅻 β , κόψας σήσας ἀπόθου ἐν ὑελῷ ἀγγείῳ. ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως ὅσον ἥμισυ κοχλιάριον δυσὶ κυάθοις ἐνδιαλυθὲν μελικράτου ὑδαρεστέρου εἰς ἀναγαργάρισμα παραλαμβανέσθω. ποιεῖ δὲ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὁ διὰ κρόκου τροχίσκος, ὃν ἶριν ὀνομάζουσί τινες, διὰ τὸ προσλαμβάνειν σμύρνης μὲν καὶ κρόκου ἀνὰ 𐅻 η στυπτηρίας δὲ ὑγρᾶς 𐅻 ρ · λειοῦται δὲ οἴνῳ. τὴν δὲ ἀλόην, ἥν τινες τούτῳ προσπλέκουσι, παραιτούμεθα. οὗτος ταῖς ῥευματικωτέραις καὶ καθύγροις φλεγμοναῖς ἄκρως ἁρμόζει· διαχρίεται δὲ ἀναλυόμενος οἴνῳ καὶ τοῖς ἀναγαργαρίσμασι προσπλέκεται. ἐπὶ δὲ τῶν σκληροτέρων σωμάτων ποιεῖ καὶ ὁ τοῦ Μούσα τροχίσκος, ἔτι δὲ τούτου δραστικώτερος ὁ τοῦ Ἄνδρωνος τροχίσκος. ποιεῖ καὶ τοῦτο δὲ ὅπερ Ἀσκληπιάδης ἔγραψε· λίθου ἀγηράτου λίθου ἀσίου ἄνθους γῆς Σαμίας ἀνὰ 𐅻 δ σχιστῆς κρόκου πεφρυγμένου κηκίδων ἀνὰ 𐅻 β , λείοις χρῶ. τούτῳ καὶ ἡμεῖς ἐχρησάμεθα, φησὶν ὁ Γαληνός, πολλάκις ὄντι καλλίστῳ, πλὴν μήτε κατ’ ἀρχὰς εὐθὺς μήθ’ ὅταν ἐξέρευθος ἢ καὶ θερμὸς ὁ τῆς φλεγμονῆς ὄγκος ὑπάρχῃ. ἐπὶ δὲ τῶν κεχρονισμένων καὶ τοῦ σώματος περικεκενωμένου, κατὰ μίαν χρῆσιν εὐθὺς ἐπιδείκνυται μεγάλην ὠφέλειαν. Πρὸς τὰς χωρὶς φλεγμονῆς κεχαλασμένας κιονίδας. κηκῖδος ὀμφακίνης ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ ἴσα λεῖα διὰ κοχλιαρίου προσαπτόμενα παραδόξως ποιεῖ· ἄριστα δὲ ποιεῖ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὁ Κυρηναικὸς ὀπὸς λεῖος προσαπτόμενος· εἰ δὲ μὴ παρείη οὗτος, τὸ λάσαρ. Πρὸς κεχαλασμένην κιονίδα. κηκίδων 𐅻 λβ διφρυγοῦς 𐅻 ιβ μετὰ μέλιτος διάχριε. Πρὸς κιονίδα τοῦ φιλοσόφου· σκεύαζε παρ’ αὐτὸν τὸν καιρόν, χρονίσαν γάρ, ἀδυναμώτερον γίγνεται. κάρυα χλωρὰ ἄωρα λαβὼν ξήραινε καὶ φοινίκων ὀστᾶ καὶ ὅτε βούλει καύσας τὸ ἀρκοῦν καὶ βαλὼν ἑκάστου ἴσον, λείοις, χρῶ ξηρῷ. ἱκανῶς δέ ἐστι διαφορητικόν. καὶ γὰρ καὶ ἐπ’ ἄλλων παθῶν πεῖραν αὐτοῦ ἔσχομεν. Ἄλλο πρὸς κιονίδας κεχαλασμένας. μέλιτος λι α στυπτηρίας ὑγρᾶς λι α ῥόδων ἄνθους 𐅻 ϛ ὑποκυστίδος χυλοῦ 𐆄 γ , ἕψε στυπτηρίαν καὶ μέλι, εἶτα ἐπίβαλε τὰ ἄλλα λειωθέντα καὶ ἐπ’ ὀλίγον ἑψήσας χρῶ, ποτὲ μὲν διαλύοντα ὕδατι θερμῷ, ποτὲ δὲ μελικράτῳ εἰς ἀναγαργάρισμα, ποτὲ δὲ διαχρίοντα καὶ ἀναστέλλοντα αὐτῷ τὴν κιονίδα. καλόν ἐστι τοῦτο τὸ φάρμακον, φησὶν ὁ Γαληνός, καὶ δεῖ κεχρῆθαι αὐτῷ. Ἄλλο πρὸς κιονίδα κεχαλασμένην· ὑγιάζει καὶ τὰς μελλούσας ἤδη τέμνεσθαι, ποιεῖ καὶ πρὸς οὖλα νεμόμενα καὶ πᾶσαν τὴν ἐν τῷ στόματι νομήν· ἀκάνθης Αἰγυπτίας κηκίδων μυρίκης καρποῦ βαλαυστίων φύλλων στυπτηρίας σχιστῆς κασσίας ἴσα ξηρῷ χρῶ. Ἄλλο Ἀσκληπιάδου.[95] |
| 43 (100) | ῥόδων ξηρῶν ἀβρόχων ξ̸ α Ἰταλικὸν νάρδου Κελτικῆς σὺν ταῖς ῥίζαις καὶ τῇ περικειμένῃ γῇ δεσμίδιον ἓν χελιδόνων ἀγρίων κόπρου ἐκ τῆς νεοττίας ξηρᾶς 𐅻 γ σμύρνης 𐅻 η κηκῖδας ὀμφακίτιδας ἀριθμῷ με , κόψας σήσας ἐμφύσα διὰ καλάμου καὶ παράπτου διὰ κυαθίσκου μήλης. Ἄλλο ξηρὸν πρὸς τὰς ἄγαν κεχρονισμένας καὶ κεχαλασμένας κιονίδας καὶ ὀγκώσεις ὑπαρχούσας. πεπέρεως σμύρνης ἀνὰ 𐅻 β σχιστῆς κηκίδων ἀνὰ 𐅻 α , λείοις χρῶ· σταφιδοῖ γὰρ αὐτὰς παραχρῆμα. Ἄλλο· εὐπόριστον πρὸς κεχαλασμένην κιονίδα καὶ πνίγουσαν. νίτρον λεάνας καὶ λαβὼν τῷ δακτύλῳ ἀνάθλιβε· ἀπορρεύσει γὰρ φλέγμα πολὺ ᾑματωμένον καὶ ὑγιὴς ἔσται. Φυσικόν. φυσικὸν Φιλουμένου πρὸς κιονίδα κεχαλασμένην. πίσσαν ὑγρὰν λαβὼν μόλυνον τὸ ἄκρον τοῦ ἀντίχειρός σου, καὶ διαστείλας τοῦ βρέγματος τὰς τρίχας, διάχριε τὸ πισσάριον καὶ ἀναδραμεῖται ἡ σταφυλή. εἰ δέ τις ἀνενόχλητος ἀπὸ σταφυλῆς καὶ ἀντιάδων ἐθέλοι διαμένειν, ἐν τοῖς διαλείμμασιν ἑκάστης ἡμέρας ἅμα τοῦ λούεσθαι καὶ ἐκ τοῦ θερμοῦ ἀνελθεῖν, ψυχροῦ ὕδατος βρόχον καταπινέτω. τὸ δ’ αὐτὸ καὶ πρὸς βῆχας καὶ πλευροῦ πόνον καὶ στομάχου πλάδοις πολλοῖς ἥρμοσεν· διὰ τῶν προειρημένων τοίνυν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανάγειν προσήκει τὸν γαργαρεῶνα παντὶ τρόπῳ καὶ μὴ σπεύδειν ἐκτέμνειν. Περὶ ἀφαιρέσεως κιονίδος.[115] |
| 44 | εἰ δὲ συνεχῶς ἐνοχλοίη καὶ τὸν ἐκ πνιγμοῦ ἢ φθίσεως κίνδυνον ἐπιφέρει, ἢ ὅταν ἰσχνὸς καὶ ἱμαντώδης γένηται δι’ ἀτροφίαν, ὥς ποτε συμβαίνει, ἢ ὅταν πάρεσιν ὑπομένῃ, γίγνεται γὰρ καὶ τοῦτο ἐπί τινων, τότε δεῖ ἀφαιρεῖν. ἄριστος δέ ἐστι καιρὸς τῆς ἀφαιρέσεως, ὅταν ὁ πνιγμὸς κατεπείγῃ, τότε γὰρ κινδυνεύοντι τῷ πάσχοντι δεῖ βοηθεῖν, ἐπὰν ἡ φλεγμονὴ λήξῃ. πρὸς δὲ τὴν χειρουργίαν καθέδριος ὁ πάσχων σχηματιζέσθω πρὸς αὐγὴν λαμπρὰν καὶ τότε διαστελλέσθω τὸ στόμα, ἔπειτα τῷ μυδίῳ ἀποτεινέσθω ἐρείδοντες τὴν σταφυλάγραν κατὰ τὸ μεσώτατον αὐτῆς ἢ μᾶλλον ἐξωτέρω καὶ ἀποταθεῖσα ἐπιστρεφέσθω· τῇ γὰρ ἐπιστροφῇ ὡς ἂν εἴη ἀποβροχιζομένη γρυποῦται πελιοῦται, γίγνεται δυσαιμορράγητος καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένειν χρὴ ἐπί τινα χρόνον κατέχοντα ἐφ’ ὅσον ὁ πάσχων μὴ δυσανασχετῇ καὶ τότε ἀφαιρεῖν μὴ ἀνωτέρω τοῦ μυδίου, ἀλλὰ πρὸς τῇ βάσει αὐτοῦ. δερματώδης γὰρ οὖσα ἡ κιονὶς καὶ τῇ ἀποστάσει εἴκουσα, εὐμήκης φαίνεται τοῖς ὁρῶσιν, ὅθεν πολλοὶ τῶν ἀπείρων ἰατρῶν πλανώμενοι ἢ ἀγνοοῦντες ἀνωτέρω τέμνοντες ἐκ βάσεως αὐτὴν ἀφαιροῦσι καὶ μεγίστης βλάβης αἴτιοι γίγνονται τῷ πάσχοντι· καταλιπεῖν τοίνυν χρὴ τὴν πρὸς τὴν ὑπερῴαν αὐτῆς βάσιν. μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν διδόναι ὀξύκρατον ὑδαρὲς τῷ πάσχοντι. ἠρέμα δὲ τοῦτο προσκολλιζέσθω ἢ κογχυλιζέσθω· ἡ γὰρ πλῆξις αἱμορραγίας αἰτία γίγνεται. ὅταν δὲ ἀναδάκνηται, ὕδατι ψυχρῷ προσκλυζέσθω καὶ ταῦτα ἐκ διαδοχῆς γιγνέσθω, ἕως ἐπισχεθῇ τὸ αἷμα. ταῖς δὲ ἑξῆς ἡμέραις ἀναγαργάρισμα διὰ γλυκυρίζης καὶ φοινίκων προσφερέσθω καὶ διάχριστοι αἱ πρὸς φλεγμονὰς τῶν παρισθμίων ἀναγεγραμμέναι. ὁ δὲ Γαληνός φησιν· ἐγὼ μετὰ τὴν ἐκτομὴν ἀεὶ τῷ διφρυγεῖ χρῶμαι μέχρι συνουλώσεως· τὴν γὰρ οὐλὴν ἀκριβῶς ἐσφιγμένην ἐργάζεται τοῦ μορίου τούτου καὶ πάντων δὲ τῶν ἑλκῶν. ἄλλοι δὲ διὰ καυστικοῦ φαρμάκου καίουσι τὴν σταφυλὴν ἤτοι κιονίδα. τὸ δὲ ὅπως δεῖ σκευάζειν τὸ φάρμακον καὶ ἐγχειρεῖν ἐγράφη ἐν τῷ δ λόγῳ κεφαλαίῳ ν . Περὶ τῶν ἐν τῷ στόματι φλεγμονῶν Γαληνοῦ.[25] |
| 45 | ὅταν μὲν πᾶν τὸ σῶμα φαίνηται πληθωρικὸν ἢ κακόχυμον, φλεβοτομίᾳ δεόντως χρώμεθα ἢ καθάρσει καὶ κλυστῆρσι καὶ ἀσιτίαις. εἰ δὲ μηδέτερον τούτων εἴη, ἐπὶ τὴν διὰ τῶν τοπικῶν βοηθημάτων ἴασιν εὐθὺς ἀφικνούμεθα, κατ’ ἀρχὰς μὲν ἀναστέλλοντες διὰ τῶν στυφόντων καὶ ψυχόντων. τῆς δὲ τῶν στυφόντων ἐστὶν ὕλης χάλκανθος καὶ τὰ παραπλήσια. ἀλλὰ τοῖς οὕτως ἰσχυροῖς τε ἅμα καί τινα δηλητηρίαν δύναμιν ἔχουσιν οὐ προσήκει χρῆσθαι, θεραπεύοντας τὰς ἐν τῷ στόματι διαθέσεις ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης. βλάπτει γὰρ ἱκανῶς, ὁπότε παραρρυῇ τι ἐξ αὐτῶν πρὸς στόμαχον καὶ γαστέρα ἢ τὸν λάρυγγα καὶ τὸν πνεύμονα. συνυπάρχει δὲ τοῖς τοιούτοις καὶ ἡ κατὰ τὴν γεῦσιν ἀηδία, κατά τε τὴν χρῆσιν αὐτὴν ἀνιῶσα καὶ παραμένουσα δι’ ὅλης ἡμέρας. περὶ δὲ τῶν γυναικῶν τί χρὴ καὶ λέγειν, καὶ μάλισθ’ ὡς αἱ πλούσιαι δυσχεραίνουσιν ὑπὸ τρυφῆς τὰς φαρμακώδεις στοματικάς; ἤδη δὲ καὶ ἄνδρες τινὲς οὐ μόνον ὑπὸ τρυφῆς, ἀλλὰ καὶ φύσει κακοστόμαχοί πως ὄντες, οὐ φέρουσι τὰ τοιαῦτα φάρμακα. τὰ γοῦν ἐπιεικέστατα τῶν στοματικῶν κρόκον ἔχει καὶ σμύρναν καὶ στυπτηρίαν. ἄμεινον οὖν ἐστιν ἐνίας τῶν στοματικῶν σκευάζειν ἄνευ τούτων. ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν μετρίων φλεγμονῶν ἀρκοῦσιν οἱ χυλοὶ μόνοι τῶν καρπῶν, μόρων λέγω ἢ ῥοῶν καὶ τῶν ὁμοίων [μετὰ μέλιτος μόνον ἀποθεραπεύειν, ἡδεῖαν ἔχοντα καὶ τὴν γεῦσιν]. καὶ μέντοι καὶ τὸ διὰ τοῦ χυλοῦ τῶν καρύων, ὅταν μετὰ μέλιτος μόνου σκευάζηται, ἡδεῖαν ἔχει τὴν γεῦσιν. τῶν μὲν οὖν μόρων ὁ χυλὸς ἀσθενέστερόν ἐστι φάρμακον, ἰσχυρὸς δὲ οὐδενὸς ἧττόν ἐστιν ὁ τοῦ λέμματος τῶν καρύων χυλός· μέσος δὲ τούτων ἐστὶ κατὰ τὴν στύψιν ὁ τῶν βατίνων μόρων. προσήκει δὲ τούτων ἑκάστῳ μιγνύειν, ἐὰν βουληθείης σφοδρότερον ἐργάσασθαι τὸ φάρμακον, ὄμφακος χυλὸν κατὰ τὸ ἴσον, εἰ δὲ μή γε, κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἀνδρόμαχος βάλλει κρόκου σμύρνης ὀμφακίου σχιστῆς ἀνὰ 𐅻 α . Διάχριστοι στοματικαί, ἥ τε διὰ μόρων ἢ διὰ ῥοιῶν ἢ διὰ καρύων ἢ δι’ ὄμφακος καὶ αἱ παραπλήσιαι.[25] |
| 46 | σκευάζεται δὲ ἡ διὰ μόρων οὕτως, ὡς Ἡρᾶς φησι. μόρων χυλοῦ κοτύλας ε οἴνου αὐστηροῦ κοτύλην α μέλιτος κοτύλην α , ἕψε τὸν χυλὸν τῶν μόρων μετ’ οἴνου, ἕως γλοιοῦ σχῇ πάχος, εἶτα ἐπιβαλὼν τὸ μέλι ἕψε μέχρι καλῆς συστάσεως. εἶτα πρόσμιξον λεῖα ἐν τῇ θυίᾳ· κρόκου σμύρνης ὀμφακίου ξηροῦ ἀνὰ 𐅻 α c. κάλλιστον δέ ἐστι καὶ τοῦτο καὶ πᾶσι τοῖς στοματικοῖς διαχρίστοις συνεψεῖν τῷ προγεγραμμένῳ μέτρῳ καὶ γλυκυρίζης 𐅻 κ · πραϋντικὴ γάρ ἐστι καὶ κατὰ τοῦτο τὴν ἐκ τῶν στυφόντων τραχύτητα παρηγορεῖν δυναμένη. ποιεῖ δέ, φησὶν ὁ Ἡρᾶς, πρός τε παρίσθμια καὶ τὰς ἄλλας ἐν τῷ στόματι φλεγμονὰς διαχριόμενόν τε καὶ ἀνακογχυλιζόμενον· ἔνεστι δὲ τὸν χυλὸν τῶν μόρων μόνον μετὰ τοῦ μέλιτος σκευάσαντας ἀποτίθεσθαι διὰ τὸ ἡδὺ τῆς γεύσεως. Διὰ μόρων ἁπλῆ, ὡς Ἀσκληπιάδης. μόρων χυλοῦ ξ̸ γ ὄμφακος χυλοῦ ὁμοίως μέλιτος λι τρʹ ιβ , τοὺς χυλοὺς ἑψῶμεν μέχρι ποσῆς συστάσεως, εἶτα τούτοις ἐπιβάλλομεν τὸ μέλι καὶ πάλιν ἑψῶμεν τὸ φάρμακον· πάνυ ἐστὶ καλόν. Ἡ διὰ τῶν ῥοῶν Γαληνοῦ· ῥόας λαβόντας δεῖ τῶν ἀκμαίων καὶ πεπείρων καὶ προσφάτων ἐξ ἴσης τῶν τριῶν διαφορῶν γλυκειῶν τε καὶ ὀξειῶν καὶ αὐστηρῶν κόπτειν ἐν ὅλμῳ μετὰ τῶν λεμμάτων, εἶτα τὸν χυλὸν ἐκθλίψας καὶ βαλὼν τοῦ μὲν χυλοῦ κ ο ε μέλιτος δὲ κ ο α καὶ γλυκυρίζης 𐅻 α ἕψε βαλὼν τὸν χυλὸν καὶ τὴν γλυκύριζαν καὶ διηθήσας ἐπίβαλλε τὸ μέλι καὶ ἕψε μέχρι συστάσεως καὶ χρῶ. ἐπιτηδειότερον δὲ τοῦτο προσάγεσθαι ἐφ’ ὧν φλεγμαίνει μὲν τὸ στόμα, ἔκλυτον δὲ ἔχουσι τὸν στόμαχον καὶ ἀνόρεκτον, χρήσιμον δὲ καὶ πινόμενον πρὸς τὰς κοιλιακὰς διαθέσεις. προσπλέκειν δ’ αὐτῷ ἐγχωρεῖ, καθάπερ καὶ τοῖς ἄλλοις στοματικοῖς φαρμάκοις, κατ’ ἀρχὰς μὲν τὰ στύφοντα, κατὰ δὲ τὰς ἀκμὰς τὰ συμπέπτοντα, κατὰ δὲ τὰς παρακμὰς τὰ διαφοροῦντα. ποιεῖ δὲ πρὸς τὰ ἐν στόματι ἕλκη καὶ τὰ ἀφθώδη. Ἡ διὰ ῥοῶν Ἀσκληπιάδου· φάρμακον στοματικὸν ἐπιτετευγμένον, ποιεῖ καὶ πρὸς νομάς. ῥοᾶς χυλοῦ Ἰταλικοὺς ξ̸ ϛ μέλιτος λι τρʹ ιβ κρόκου 𐅻 δ σμύρνης ὁμοίως, ἕψε τὸν χυλὸν καθ’ αὑτὸν ἐπὶ πολύ· ἔπειτα ἐπιβαλὼν τὸ μέλι ἕψε μέχρι καλῆς συστάσεως, εἶτα ἕνωσον ἐν τῇ θυίᾳ κρόκον καὶ σμύρναν καὶ χρῶ ὡς μεγίστῳ φαρμάκῳ. Στοματικὴ διὰ γλεύκους Ἀνδρομάχου, ᾗ χρῶμαι, φησί, καλή. κηκῖδας λ ῥοῦ βυρσοδεψικοῦ ξ̸ β γλεύκους καλλίστου λευκῆς Ἀμιναίας σταφυλῆς ξ̸ ϛ · τὰς κηκῖδας θλάσας βρέχε σὺν τῷ ῥοὶ ἡμέραν καὶ νύκτα ἐν τῷ γλυκεῖ, εἶτα ἕψε ἕως ἂν τὸ τέταρτον ὑπολειφθῇ καὶ διηθήσας δι’ ὀθονίου ἕψε πάλιν τὸν χυλὸν ἐν λωπάδι, ἕως ἂν μελιτῶδες γένηται, εἶτα πρόσβαλε κρόκου 𐅻 α σχιστῆς 𐅻 α σμύρνης 𐅻 α καὶ ἑνώσας ἀπόθου· ποιεῖ καὶ πρὸς τὰ ἐν ὠσὶ καὶ ἕδρᾳ ἕλκη. Ἐκ τοῦ νάρθηκος στοματικὴ Σωρανοῦ διάχριστος διὰ χυλοῦ ὄμφακος πρὸς τὰς ἀρχομένας φλεγμονὰς καὶ οὖλα πλαδῶντα καὶ τὰ καθαρὰ ἕλκη τῶν παρισθμίων. ὄμφακος χυλοῦ ἑψηθέντος μέχρι συστάσεως ξ̸ α ῥόδων ἄνθους 𐅻 ιβ κρόκου 𐅻 δ μέλιτος κ οα · σκευάζεται ὡς προείρηται, σκευάζεται δὲ ὁμοίως καὶ διὰ τοῦ χυλοῦ τῶν κυδωνίων καὶ ἀπίων καὶ ἀχράδων καὶ μεσπίλων καὶ τῶν βατίνων μόρων καὶ τοῦ τῶν ἄλλων ὀπωρῶν χυλοῦ καὶ τῶν κρανίων. πλεῖον δὲ ἐμβάλλεται τούτοις τοῦ μέλιτος ὅσα ἐστὶ στυπτικώτερα. δέχεται γὰρ ὁ τῶν ἀπίων καὶ ἄλλων ὀπωρῶν χυλός, ἐνίοτε ἴσον ἑαυτῷ τὸ μέλι, τῶν δὲ στυφόντων ἱκανῶς, οἷός ἐστιν ὁ τῆς κρανίας, ἐνίοτε δὲ καὶ διπλάσιον δέχεται τὸ μέλι.[45] |
| 46 (50) | Ἡ διὰ καρύων. σκευάζεται δὲ καὶ διὰ τοῦ χυλοῦ τῶν χλωρῶν καρύων στοματικὸν φάρμακον οὕτως· τὸ ἔξωθεν λέπος, ᾧ οἱ βαφεῖς χρῶνται, λαβὼν χλωρὸν κόπτε ἐν ὅλμῳ, καὶ ἐκπιέσας καὶ διηθήσας τὸν χυλὸν ὀθονίῳ λάμβανε τούτου μὲν κ ο ε [λι τρʹ λϛ c] μέλιτος δὲ κ ο α [λι τρʹ ξ c] γλυκυρίζης 𐅻 κ [λι τρʹ β 𐆄 α ], καὶ ἕψε τὸν χυλὸν μετὰ τῆς γλυκυρίζης μέχρι συστάσεως καὶ διηθήσας ἐπίβαλλε τὸ μέλι καὶ συνεψήσας χρῶ τῇ ῥηθησομένῃ μεθόδῳ, ἔστι μὲν οὖν τὸ διὰ τῶν καρύων φάρμακον ἁπάντων δραστικώτερον καὶ εὐτονώτερον, οὐ μέντοι εὐστόμαχον ὡς τὰ ἄλλα, καὶ μάλιστα ὡς τὸ διὰ τῶν ῥοῶν. Καθολικὴ διδασκαλία περὶ τῆς χρήσεως πάντων τῶν στοματικῶν διαχρίστων.[55] |
| 47 | μίγνυται χρησίμως ἀρχομένων τῶν φλεγμονῶν πᾶσι τοῖς στοματικοῖς φαρμάκοις τι τῶν στυφόντων καὶ ἀποκρουομένων. καὶ διὰ τοῦτο χρήσιμον τὸν χυλὸν μόνον μετὰ τοῦ μέλιτος σκευάζειν καὶ ἀποτίθεσθαι. ἔστι δὲ εὐπόριστα τῶν στυφόντων τὰ κατ’ ἀρχὰς μιγνύμενα ῥόδα καὶ τὸ ἄνθος αὐτῶν μύρτα μυρσίναι σχῖνος βάτος ὀμφάκιον, ἐφεξῆς δὲ τούτων κύτινοι καὶ βαλαύστια καὶ τὰ τῆς ῥοᾶς λέμματα, κηκῖδες καὶ ὁ τῆς Αἰγυπτίας ἀκάνθης καρπός· καὶ στυπτηρίαι πᾶσαι ῥοῦς ὅ τε μαγειρικὸς καὶ ὁ βυρσοδεψικός· ἕψεται δὲ τούτων ἕκαστον ὕδατι μέχρι καλῆς συστάσεως καὶ οὕτως διηθέντα μίγνυται τῇ διαχρίστῳ. κάλλιστον δὲ καὶ ὁ τῶν ῥοῶν χυλὸς κατ’ ἀρχὰς μιγνύμενος. χρὴ δὲ θλᾶν αὐτὰς ὅλας ἐν ὅλμῳ σὺν τῷ λέμματι καὶ οὕτως ἐκπιέζειν καὶ διηθεῖν καὶ ἑψεῖν μέχρι συστάσεως ποσῆς καὶ μιγνύειν τῇ παρούσῃ διαχρίστῳ. εἰ δὲ πολυτελέστερον ἐθέλεις ποιῆσαι τὸ φάρμακον ἢ πλουσίοις σκευάζων ἐμβάλλεις κασσίας φλοιὸν νάρδον Ἰνδικὴν ἢ Κελτικὴν ἢ μαλαβάθρου φύλλα· μετὰ δὲ τὴν ἀρχήν, ὅταν στῇ τὸ ἐπιρρέον, μόνον ἀρκεῖ τὸ διὰ μόρων τοῦ κρόκου τι καὶ τῆς σμύρνης προσειληφὸς εἰς τὸ πέψαι τὴν φλεγμονήν. κατὰ δὲ τὰς ἀκμὰς τῶν φλεγμονῶν, ὀλιγάκις μὲν χρῆσθαι δεῖ τοῖς στοματικοῖς διαχρίστοις, διακλύσμασι δὲ καὶ ἀνακογχυλισμοῖς παρηγορητικωτέροις πέττειν τὴν φλεγμονήν, οἷόν ἐστι τό τε διὰ πιτύρων καὶ διὰ γλυκυρίζης. ἐνίοτε δὲ καὶ ἰσχάδων λιπαρῶν ἀφέψημα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ στοματικὸν φάρμακον ἐν ἀκμαῖς ἀνακογχυλίζεσθαί τις δύναται, μιγνύων μελικράτῳ ἢ ὕδατι ἢ ἑψήματι θερμανθέντι ἐπὶ διπλώματος ἢ αὐτῷ μόνῳ τῷ θερμῷ ὕδατι, μὴ παρόντος μέλιτος ἢ ἑψήματος. κάλλιστον δὲ κατὰ τὰς ἀκμὰς τῶν φλεγμονῶν καὶ τὸ σχίνινον ἔλαιον θερμανθὲν ἐπὶ διπλώματος καὶ κατεχόμενον ἐν τῷ στόματι· μὴ παλαιὸν δὲ ἔστω. συμπεφθείσης δὲ ἤδη τῆς φλεγμονῆς καὶ τῶν σφοδρῶν ὀδυνῶν παυσαμένων ἤδη καὶ τῶν διαφορούντων μίγνυμεν τῷ στοματικῷ φαρμάκῳ, ἅτινά ἐστι τοιαῦτα· ἑψήματι ἢ μελικράτῳ ἑψῶντες ὀρίγανον ἢ ὕσσωπον ἢ γλήχωνα ἢ θύμον ἢ καλαμίνθην ἢ θύμβραν ἢ ἡδύοσμον, εἶτα διηθήσαντες μίγνυμεν τὸ ἀφέψημα τῷ στοματικῷ φαρμάκῳ. εὐπόριστον δέ ἐστι τῶν διαφορούντων καὶ τὸ τῶν ἰσχάδων ἀφέψημα μελιτῶδες γενόμενον· ἕκαστον γὰρ τῶν προρρηθέντων ἰσχυρότερον ποιῆσαι βουλόμενοι ἐπὶ πλέον ἑψῶμεν. ἔτι δὲ τούτων ἰσχυρότερα νίτρου ἀφρὸς καὶ τὸ βερνικάριον νίτρον καὶ μάλιστα κεκαυμένον, καὶ τούτου ἰσχυρότερον τὸ θεῖον ἄπυρον. πρὸς δὲ τὰς ἤδη χρονιζούσας καὶ σκληρυνομένας φλεγμονὰς τὰ δυνάμενα διαφορεῖν γενναιότερον ἐμβάλλεται, κοπέντα δηλονότι καὶ σηθέντα. ἔστι δὲ καὶ ταῦτα ἐπὶ μὲν τῶν πλουσίων κόστος καὶ ἄμωμον καὶ τὸ καλούμενον μάκερ, θερμαῖνον ἱκανῶς μετὰ στύψεως καὶ ὁ Κυρηναικὸς δὲ ὀπὸς εἰς διαφόρησιν τῶν σκληρυνομένων φλεγμονῶν ἐπιτήδειος ἤ τι τῶν μετ’ αὐτῶν, οἷόν ἐστι τὸ λάσαρ. τοῖς δὲ πένησιν ἐμβλητέον ἀντὶ τῶν πολυτελῶν φαρμάκων δίκταμνον ἢ ἄκορον ἢ μῆον ἢ πύρεθρον ἢ καρδαμώμου βραχὺ ἢ νάπυος. ἔστι δὲ ὁ σταθμὸς ἑκάστου τῶν προσπλεκομένων πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς εἰρημένην συμμετρίαν, ἐν οἷς ἢν ᾖ λίτρα τοῦ μέλιτος καὶ πέντε τοῦ χυλοῦ λίτραι, 𐅻 δὲ δ ἢ ε τῶν προσπλεκομένων. Περὶ τῶν ἐν τοῖς παρισθμίοις φλεγμονῶν ἐκ τῶν Φιλουμένου.[45] |
| 48 | συνεχέστατα τὰ παρίσθμια ἐν φλεγμονῇ γίγνεται· θερμοὶ γὰρ καὶ ὑγροὶ οἱ τόποι. ἁλίσκονται δὲ μάλιστα τῷ πάθει οἱ πολύαιμοι καὶ παῖδες, ὡς ἁπαλοὶ τὴν σύγκρισιν καὶ ἀδηφάγοι καὶ τὰ θηλάζοντα βρέφη ἐν τῇ καταπόσει τοῦ γάλακτος κακοπαθοῦντα. φέρει δὲ τὸ πάθος καὶ ἡ παρὰ τὸ ἔθος ἀκρατοποσία πολλὴ καὶ ἡ βιαιοτέρα τῶν τροφῶν κατάποσις καὶ μάλιστα τῶν δριμυτέρων ἢ τραχυτέρων. παρέπεται δὲ τοῖς πάσχουσι δυσκαταποσία καὶ ὀδύνη, ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ πυρετός. ἀρχομένης μὲν οὖν τῆς φλεγμονῆς ὑποστολῇ σιτίων δεῖ κεχρῆσθαι καὶ ὑδροποσίᾳ καὶ μάλιστα πυρετοῦ συνεισβάλλοντος. ἀναγαργαρίσματά τε διδόναι τὰ στύφοντα καὶ ἀποκρουόμενα, οἷον φακοῦ ἀφέψημα μετὰ ῥόδων καὶ μύξων καὶ φοινίκων καὶ τὰ λοιπὰ τὰ ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῆς φλεγμαινούσης κιονίδος παραλαμβανόμενα. παραιτητέον δὲ ἐν ἀρχαῖς τὸ μέλι προσπλέκειν τοῖς ἀναγαργαρίσμασι· δριμὺ γὰρ καὶ ἐρεθιστικόν. σφοδροτέρου δὲ τοῦ πάθους γενομένου καὶ τοῦ κατὰ πνιγμὸν κινδύνου ἐν ὑπονοίᾳ ὄντος, μάλιστ’ ἐπὶ νέου πολυαίμου, φλεβοτομεῖν ἀπ’ ἀγκῶνος μετὰ ἐπαφαιρέσεως καὶ τροφὰς διδόναι ῥοφηματώδεις καὶ εὐκοιλίους καὶ τῆς κοιλίας μὴ εὐοδούσης κλύζειν. ἐπὶ δὲ τῶν νηπίων βαλάνοις καὶ διαχρίστοις τῆς ἕδρας ἐρεθιστέον τὴν κοιλίαν. μετὰ δὲ τὴν κένωσιν ἀναγαργαριζέσθωσαν πιτύρων ἀφεψήματι θερμῷ ἢ πτισσάνης χυλῷ, ἐναφεψημένων αὐτῷ σταφίδων ἢ ἑψήματι χλιαρῷ ἢ ἀφεψήματι γλυκυρίζης καὶ μετὰ τοῦ γλυκέος ἢ σύκων καὶ ὑσσώπου ἀφεψήματι. ἔστω δὲ ἅπαντα χλιαρά· οὔτε γὰρ ψύξεως ἀνέχεται τὰ φλεγμαίνοντα, οὐδὲ πλείστης θερμασίας. ἱκανῶς δὲ ὠφελοῦνται ἐὰν ἀμυγδάλινον ἔλαιον τοῖς ὠσὶν ἐγχέοις. ἔξωθεν δὲ πυριαστέον πράως σπόγγοις ἀποτεθλιμμένοις καὶ καταπλαστέον διὰ κριθίνου ἢ λινοσπέρμου ἢ τήλεως ἢ καὶ μίξας ἅμα. ἐνδιδούσης δὲ τῆς φλεγμονῆς ἢ παρακμαζούσης μικτέον τοῖς ἀναγαργαρίσμασι τὸ μέλι, ὃ ἐν ἀρχαῖς οὐ δεῖ ποιεῖν οὐδ’ ἐν ἐπιδόσει. ἔστω δὲ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ καὶ θερμότερα τὰ ἀναγαργαρίσματα, περιθετέον δὲ τῷ τραχήλῳ ἔξωθεν ἔριον μαλακὸν ἐλαίῳ θερμῷ βεβρεγμένον καὶ μάλιστα χειμῶνος καὶ συνεχῶς τῷ θερμῷ ἐλαίῳ ἐμβαπτόμενον τὸ ἔριον περιτιθέσθω τῷ τραχήλῳ. εἰ δὲ δριμυτέρων προσαχθέντων διακλυσμάτων ἢ διαχρίστων τραχύνοιτο ἡ φλεγμονὴ καὶ δῆξις παρέποιτο, τοῖς πραοτέροις ἀναγαργαριστέον, οἷά ἐστι πτισσάνης χυλὸς ἢ χόνδρου καὶ ψιχῶν σιλιγνιτῶν ἀπόβρεγμα. χλιαρώτατα δὲ ἔστω τὰ προσαγόμενα καὶ τὸ γάλα δὲ χλιαρὸν ἀναγαργαριζέσθωσαν. ἐνδιδούσης δὲ τῆς ὀδύνης διαχριστέον ταῖς προειρημέναις στοματικαῖς καθιέντας τὸν λιχανὸν δάκτυλον καὶ μετὰ προσηνοῦς ἐπαναθλίψεως παραπιεζοῦντας τὰ παρῳδηκότα τῶν παρισθμίων, ἵνα τὴν περιεχομένην ὕλην προίηται· μὴ μέντοι βιαίως προσπιέζειν, ὥς τινες ποιοῦσιν αἴτιοι γιγνόμενοι τῆς αὐξήσεως τῆς φλεγμονῆς. εἰ μέντοι περιπέσωμέν τινί ποτε ὑπὸ τῆς τοιαύτης θεραπείας βλαβέντι, ἀρκεσθησόμεθα τοῖς παρηγορεῖν δυναμένοις ἀναγαργαρίσμασι μὴ διαχρίοντες. ἐπιμενούσης δὲ τῆς φλεγμονῆς καὶ τῶν παρισθμίων κατὰ τὴν χρόαν ὑπερύθρων ὄντων καὶ μὴ κουφιζομένων πρὸς τὰ ῥηθέντα βοηθήματα προσδοκητέον μεταβολήν· ταχὺ γὰρ ἀφίσταται τὰ παρίσθμια. ἀποστήματος δὲ γενομένου παραύξεται τὰ τῆς φλεγμονῆς σημεῖα· καὶ οἱ παροξυσμοὶ περὶ ἑσπέραν μᾶλλον σφοδρότεροι γίγνονται μετὰ φρίκης τινὸς καὶ ἀνωμαλίας, ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ πυρετοῦ. χρὴ οὖν κατὰ τὰς ὑπονοίας τῶν διαπυήσεων συνεργεῖν τῇ διαπυήσει ὡς τάχιστα.[45] |
| 48 (50) | ἔστω δὲ τὰ ἀναγαργαρίσματα ἐπ’ αὐτῶν θερμότερα, μελίκρατον θερμὸν ἀφέψημα ἰσχάδων καὶ ὑσσώπου· συνεργεῖ δὲ εἰς τὸ μαλάξαι καὶ πεπᾶναι τὰ παρίσθμια ἐν ἀποστάσει γενόμενα διάχριστος, ἡ λεγομένη Αἰγυπτία, σκευαζομένη διὰ ῥητίνης τερεβινθίνης καὶ μέλιτος καὶ ἐλαίου γλυκυτάτου· καὶ καταπλάττειν ἔξωθεν τῷ κριθίνῳ μετὰ τήλεως καὶ ἀφεψήματος ἰσχάδων καὶ ἀλθαίας καὶ μέλιτος. ὅταν δὲ ἤδη πύον γένηται, μειοῦνται οἱ πόνοι καὶ τῷ δακτύλῳ μαλακώτερος ὑποπίπτει ὁ τῆς φλεγμονῆς ὄγκος, τότε δεῖ δριμύτερα προσαγαγεῖν τὰ ἀναγαργαρίσματα καὶ τὰς προειρημένας στοματικὰς διαχρίστους, διδόντας αὐτοῖς ἐν τροφῇ ψωμοὺς ἐξ ὕδατος εὐμεγέθεις καὶ τὰς λοιπὰς δὲ προσφορὰς ἀθρόας ποιείτωσαν. βιαιοτέρᾳ γὰρ τῇ τῶν παρισθμίων περιστολῇ χρησάμενοι, οἷόν τινα τομὴν ὑπομένουσιν οἱ ὄγκοι. μετὰ δὲ τὰς ῥήξεις ἀναγαργαριστέον μελικράτῳ κατ’ ἰδίαν ἢ μετὰ φακοῦ ἢ ῥόδων καὶ τούτοις ἐπιμενητέον μέχρι παντελοῦς ἀπουλώσεως, συνεμπλέκοντας πολλάκις αὐτοῖς καὶ τὰς στοματικὰς λεγομένας τὰς προρρηθείσας. εἰ δὲ ἡ ῥῆξις χρονίζοι διὰ στερεότητα τῶν ἐπικειμένων σωμάτων, ἐπωδύνου τῆς φλεγμονῆς οὔσης, διελεῖν χρὴ τὸ ἀπόστημα πρὸς τὴν τοῦ πύου ἔκκρισιν. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν τελείων καθέδριον δεῖ σχηματίζειν τὸν πάσχοντα, ἔπειτα διαστεῖλαι τὸ στόμα καὶ τὴν γλῶτταν σπαθομήλῃ καταστεῖλαι ἢ γλωσσοκατόχῳ καὶ τότε διελεῖν τὸ ἀπόστημα σμιλαρίῳ ἢ κατιάδι. εἰ δὲ παιδίον ὁ πάσχων εἴη τὸ κεφάλιον ἐρειδέσθω ἐπὶ τῶν τοῦ ἐνεργοῦντος γονάτων, εἶτα ἅμα τῇ διαιρέσει ἐπικλινέσθω τὸ κεφάλιον πρὸς τὴν τοῦ ὑγροῦ ἔκκρισιν. μετὰ δὲ τὴν χειρουργίαν ὕδωρ γαλακτῶδες προσδιδόσθω πλειστάκις· μετὰ δὲ διάστημα ἱκανὸν τῆς χειρουργίας καὶ ταῖς ἑξῆς ἡμέραις μελίκρατον διακλυζέσθω, διάχριστος δὲ προσφερέσθω ἡ ἐπὶ τῶν ἡλκωμένων παρισθμίων ἁρμόδιος, οἷά ἐστιν ἡ Αἰγυπτία κροκηρὰ καὶ αἱ παραπλήσιοι. ἔστι δὲ ἡ Αἰγυπτία αὕτη· κρόκου 𐅻 γ μέλιτος λι τρʹ α c ῥοδίνου ἐλαίου γο β τήλεως καὶ λινοσπέρμου ἑψηθέντων τοῦ χυλοῦ 𐆄 γ · τὸν κρόκον τῷ χυλῷ λείου καὶ ἐπιβαλὼν τὸ ἔλαιον καὶ ἑνώσας καὶ ἀπαφρίσας τὸ μέλι ἐπίβαλλε καὶ μίξας χρῶ. Περὶ τῶν ἐν παρισθμίοις ἐσχαρωδῶν καὶ λοιμικῶν ἑλκῶν.[80] |
| 49 | τὰ ἐν παρισθμίοις γιγνόμενα λοιμώδη καὶ ἐσχαρώδη ἕλκη τὰ πολλὰ μὲν ἄρχεται μὴ προηγησαμένου ῥευματισμοῦ τῶν παρισθμίων, ἔστι δ’ ὅτε ἀπὸ τῶν συνήθως γιγνομένων περὶ τὰ παρίσθμια φλεγμονῶν ἀποτελεῖται ἀγριωθεισῶν τῶν φλεγμονῶν. γίγνεται δὲ συνεχέστατα μὲν παιδίοις, ἤδη δὲ καὶ τελείοις καὶ μάλιστα τοῖς κακοχύμοις ἐν ταῖς περὶ τὸ ἔαρ συμβαινούσαις λοιμικαῖς καταστάσεσιν. ἐπὶ δὲ τῶν παίδων ὡς ἐπίπαν ἄφθης προηγησαμένης ἀποτελεῖται τὸ πάθος. ἔστι δὲ τὰ μὲν αὐτῶν λευκὰ σπίλοις ὅμοια, τὰ δὲ τεφρώδη τὴν χρόαν ἢ ἐσχάραις ταῖς ἀπὸ καυτηρίων προσεικότα. παρέπεται δὲ τοῖς πάσχουσι ξηρότης περὶ τὴν κατάποσιν καὶ πνιγμὸς ἀθρόως ἐπιπίπτει, καὶ μᾶλλον ὅταν ἐρύθημα ὑπὸ τὸν ἀνθερεῶνα γίγνοιτο, ἢ ταύτης τῆς ὀξύτητος παραδραμούσης νομὴ διαδέχεται τοὺς τόπους καὶ σηπεδών. ὀξέως οὖν δεῖ βοηθεῖν καὶ ἐπὶ τῶν τελείων, εἰ μηδὲν μεῖζον κωλύει, τέμνειν τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα ἀνυπερθέτως. πολλαὶ γὰρ ἐπ’ ἀκμῆς παρθένοι ὀργῶσαι πρὸς τὴν ἔμμηνον κάθαρσιν ἁλίσκονται τῷ πάθει, καὶ αὗται μᾶλλον δέονται τῆς φλεβοτομίας, ἐφ’ ὧν δεῖ μᾶλλον τὰς ἐν τοῖς σφυροῖς τέμνειν φλέβας. ὑπὸ μίαν δὲ ἀφαίρεσιν ἀρκεῖ κενῶσαι καὶ μὴ μέχρι λειποθυμίας· εἶτα βαλανισμοῖς καὶ διαχρίσμασι τῆς ἕδρας καὶ κλυστῆρσι χρηστέον καὶ σικύαις κατ’ ὀσφύος καὶ διαδέσμοις τῶν ἄκρων, καὶ πάσῃ τῇ ἀπὸ τῶν πεπονθότων μερῶν ἀντισπάσει. μετὰ δὲ ταῦτα ἀναγαργαρίσματα προσάγειν φακοῦ ἀφέψημα καὶ μύξων καὶ φοινίκων μετὰ μέλιτος πτισσάνης χυλοῦ, εἶτα πιτύρων ἀφέψημα γλίσχρον ἐν τῇ ἑψήσει γενόμενον καὶ προσλαβὸν μέλι, ἢ 〈τὴν〉 διὰ τῶν μόρων στοματικὴν καὶ μάλιστα τὴν διὰ τῶν ῥοῶν σὺν τῷ ὑδρομέλιτι μίξαντα διδόναι ἀναγαργαρίζεσθαι. Φιλουμένου. ἐμπάσσεται δὲ τῷ ὑδρομέλιτι καὶ κόστος καὶ ἶρις καὶ ἀριστολοχία καὶ τὰ παραπλήσια μετὰ τὰς ἀρχάς. καλῶς δὲ ποιεῖ ἐμπασσόμενον τῷ μελικράτῳ καὶ τὸ προγεγραμμένον πρὸς τὰς κιονίδας ξηρὸν φάρμακον διὰ τοῦ ῥοῦ καὶ ῥόδων ἄνθους καὶ κρόκου καὶ κόστου. καὶ γλαυκίου δὲ τῶν φύλλων ξηρῶν ἀφέψημα πικρὸν μέν, ἀλλὰ βέλτιστα ποιεῖ. ἐγὼ δὲ καὶ τοῦ χυλοῦ, ᾧ εἰς τὰ κολλύρια χρώμεθα, ὑδρομέλιτι ἀκρατεστέρῳ διαλύων χρῶμαι ἀναγαργαρίσματι, καὶ μετὰ τοῦτο τῷ τῆς ἴρεως ἀφεψήματι. αὐτοῦ μέντοι τοῦ θαμνίσκου ξηροῦ τοῦ γλαυκίου λέγω κεκομμένου καὶ σεσησμένου ἀρίστη χρῆσις, ἐμφυσωμένου ἐν τῷ στόματι, ἔνθα τὸ ἕλκος ἐστί. πειρᾶσθαι δὲ δεῖ μὴ προσάγειν δάκτυλον τοῖς τόποις τὸ σύνολον ἢ εὐαφῶς γε πάνυ χειραπτεῖν. οἱ γὰρ ἰδιῶται, οὓς μάλιστα ἐν ἀπόροις ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι, βιαιότερον διαχρίουσιν, ἅμα μὲν πιέζοντες τὸν φλεγμαίνοντα τόπον, ἅμα δὲ ἀποσύροντες τὰς ἐσχάρας· τοῦτο δὲ δεῖ ποιεῖν, ὅταν προσηρτημένην ἤδη τὴν ἐσχάραν θεασώμεθα. εἰ δὲ ἐχέκολλον οὖσαν τὴν ἐσχάραν ἀποσπᾶν αὐτὴν ἐπιχειροῦμεν, βαθύνονται μᾶλλον αἱ ἑλκώσεις καὶ ἐρεθίζονται αἱ φλεγμοναὶ καὶ αὔξουσιν αἱ ὀδύναι καὶ παρακολουθοῦσιν αἱ νομαί. οὐκ οὖν τὰ μὲν ξηρὰ προσήκει ἐμφυσᾶν, τὰ δὲ ὑγρὰ πτερῷ διαχρίειν, ὡς ἔνι ἐσωτάτω ἐκτείνοντας τῷ πτερῷ. χρηστέον δὲ καὶ τῇ δι’ αὐτοῦ τοῦ βησασὰ συναγχικῇ καὶ τῇ διὰ τῶν κεκαυμένων χελιδόνων, ἀνιέντας μέλιτι καὶ διαχρίοντας καὶ σὺν ὑδρομέλιτι ἀναγαργάρισμα προσάγοντας. ὤνησε δὲ πολλάκις καὶ ἀριστολοχία καὶ ἶρις καὶ χαλκῖτις μετὰ μέλιτος προσαχθεῖσαι, ἐν αἷς ἐστι καὶ ὁ τοῦ Ἄνδρωνος τροχίσκος καὶ ὁ τοῦ Μούσα. θαυμαστῶς δὲ ἀφιστᾷ τὰς ἐσχάρας καὶ ἡ κυνεία κόπρος μετὰ μέλιτος διαχριομένη καὶ τῶν κεκαυμένων χελιδόνων ἡ τέφρα καὶ τοῦ κεκαυμένου κενταυρίου λεπτοῦ ἡ τέφρα μετὰ μέλιτος διαχριομένη καὶ τῶν χερσαίων κοχλιῶν μάλιστα τῶν γυμνῶν κεκαυμένων ἡ τέφρα μετὰ μέλιτος.[45] |
| 49 (50) | πρὸς δὲ τοὺς ἀπηλπισμένους ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ἕνεκα ἐσχαρῶν χολὴν κροκοδείλου ξηράνας καὶ λεάνας ἐπίπασσε τῇ ἐσχάρᾳ ἢ μετὰ μέλιτος. δεήσει δὲ μετ’ αὐτοὺς ἐκ τῶν τοιούτων φαρμάκων γιγνομένους ἐρεθισμένους, πραΰνειν ἀφεψήματι γλυκυρίζης καὶ τῷ διὰ τοῦ σκυβελλίτου καὶ μαστίχης Χίας καὶ σμύρνης καὶ κρόκου ἀναγαργαρίσματι, εἶτα καὶ ἀμύλου καὶ τραγακάνθης. σταθείσης δὲ τῆς νομῆς γάλα ἀναγαργαριστέον προσειληφὸς Σαμίαν γῆν. ἐπιμελεῖσθαι δὲ καὶ τῶν πυρετῶν προσήκει· εἰώθασι γὰρ σφοδροὶ παρακολουθεῖν καὶ ἐν ταῖς ἀνακαθάρσεσι μάλιστα τῶν ἑλκῶν φροντίζειν· ἐσπάσθη γὰρ ἤδη τὰ μὲν πολλὰ τῶν νηπίων ἐν τῷ τῆς ἀνακαθάρσεως καιρῷ, τὰ δὲ ἀποξηρανθείσης τῆς καταπόσεως ἀπεπνίγη. εἰσὶ δὲ οἷς αὐτῶν ἐπιβιβρώσκονται οἱ γαργαρεῶνες καὶ μέχρι πολλοῦ κατασχόντων τῶν ἑλκῶν καὶ βαρυνθέντων οὐλῆς ἐπιδραμούσης φθέγγονται στενώτερον. καὶ τὸ πινόμενον πόμα αὐτοῖς ἐπανακάμπτεται εἰς τὰς ῥῖνας, ὥστε καὶ μετὰ τὴν τεσσαρακοστὴν ἡμέραν ἔγνων τινὰ διαφθαρεῖσαν κόρην ἤδη ἐπὶ τῆς ἀναλήψεως οὖσαν· μέχρι δὲ τῶν ἑπτὰ ἡμερῶν οἱ πλεῖστοι κινδυνεύουσιν. ἀεὶ δὲ τῶν φλεγμονῶν καὶ τῶν νομῶν ἐπίτασιν εἰληφυιῶν καὶ ἔξωθεν δεῖ πυριᾶν καὶ καταπλάσμασι κοινοῖς χρῆσθαι, φυλαττομένους περίψυξιν· ἄμεινον γὰρ εἰ γένοιτο μεταστῆναι εἰς τὸ ἔξω τὴν ἔνδον ὕλην. προσκεπέσθω οὖν ἀεὶ μετὰ τὰ καταπλάσματα τὰ περὶ τὸν ἀνθερεῶνα μέρη ναρδίνη ἢ κυπρίνῃ κηρωτῇ μετὰ περιθέσεως ἐρίων μαλακῶν. τῶν δὲ ἐσχαρῶν ἀπολυθεισῶν καὶ καθαρῶν γενομένων τῶν ἑλκῶν ταῖς ἀνθηραῖς χρηστέον· ἀποθεραπεύουσι γὰρ τὰς ἑλκώσεις καὶ ξηραίνουσι προσαπτόμεναι καὶ μετὰ μέλιτος διαχριόμεναι. ἔστι δὲ τὰ πρὸς τὰς ἐν τῷ στόματι καὶ παρισθμίοις ἐσχάρας σύνθετα φάρμακα τοιαῦτα· Ἀσκληπιάδου διάχριστος πρὸς τὰς μεθ’ ἑλκώσεως φλεγμονάς. ῥόδων ἄνθους 𐅻 η κρόκου 𐅻 δ βαλαυστίων σμύρνης ἀνὰ 𐅻 α στροβίλων καθαρῶν 𐅻 α , ἀναλάμβανε μέλιτι καὶ χρῶ διαχρίων. Ἄλλη Ἀσκληπιάδου πρὸς τὰς ἐν τῷ στόματι σηπεδόνας. ῥοῦ μαγειρικοῦ 𐅻 δ ἀκακίας 𐅻 α μυελοῦ ἐλαφείου ἢ μοσχείου 𐅻 δ , οἴνῳ γλυκεῖ διαλύσας, ἀναλάμβανε μέλιτι ἀπηφρισμένῳ καὶ χρῶ. Ἀνδρομάχου στοματικὴ εὐώδης ἁπαλὴ πρὸς φλεγμονὰς καὶ ἐσχάρας καλή. στροβίλων κεκαθαρμένων 𐅻 γ ἀμύλου 𐅻 β σχιστῆς ἀστέρος ῥόδων ἄνθους κρόκου ἀνὰ 𐅻 α μέλιτος τὸ ἀρκοῦν. Ἄλλη πρὸς πάντα τὰ ἐν τῷ στόματι καὶ παρισθμίοις. ῥοῦ μαγειρικοῦ 𐅻 δ ῥόδων ἄνθους 𐅻 β κρόκου κόστου ἀνὰ 𐅻 α σὺν μέλιτι διάχριε καὶ σὺν ὑδρομέλιτι ἀναγαργαρίζεσθαι δίδου. Κρίτωνος πρὸς ἐσχάρας. μίσυ ὠμὸν ἢ ὀπτὸν μετὰ μέλιτος διάχριε, παραχρῆμα αἴρει. ἔστω δὲ τοῦ μὲν μίσυος 𐅻 γ , τοῦ δὲ μέλιτος λι τρʹα · χρῶ δὲ ὁμοίως καὶ τῇ χαλκίτιδι. Ἀρχιγένης δέ φησιν· ἐπὶ τῶν ἐσχαρῶν συμφωνεῖ κυνεία κόπρος μετὰ μέλιτος. ἀρίστη δέ ἐστιν ὅταν ὀστᾶ βεβρωκότες ὦσιν οἱ κύνες· βοηθεῖ γὰρ οὕτως μεγάλως καὶ οὐδεμίαν ἀηδίαν παρέχει τῷ προσφερομένῳ. χρῶ καὶ τοῖς πλείστοις τῶν πρὸς συναγχικοὺς ἀναγραφησομένων βοηθημάτων. Ἄλλο Ἀρχιγένους πρὸς ἐσχάρας ἐν στόματι. χελιδόνων κεκαυμένων καὶ ἀνθρωπείας κόπρου τὸ ἴσον σὺν μέλιτι διάχριε. λάμβανε δὲ τὴν κόπρον οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ παιδίῳ διδοὺς τροφὴν πρὸ ἡμερῶν β ἄρτον μετὰ θερμίων καὶ οἶνον σύμμετρον καὶ οὕτως τῇ τρίτῃ τῶν ἡμερῶν λαμβάνων τὴν κόπρον καὶ ξηραίνων ἔχε ἀποκειμένην καὶ ἐπὶ τῆς χρείας λεάνας χρῶ, ὡς προείρηται· ποιεῖ καὶ πρὸς συνάγχας.[95] |
| 49 (100) | καὶ τῶν ὑπὸ Σωρανοῦ γεγραμμένων φαρμάκων, φησὶν ὁ Γαληνός, πεπειράμεθα καλῶς ποιούντων, ἃ κατὰ λέξιν οὕτως ἔγραψεν. Στοματικὴ πρὸς ἐσχάρας ποιοῦσα καὶ πρὸς οὖλα μυδῶντα καὶ δυσώδη. μίσυος κεκαυμένου 𐅻 η ἴρεως Ἰλλυρικῆς 𐅻 δ κρόκου 𐅻 α , λεῖα ποιήσας ἀπόθου εἰς πυξίδα ξυλίνην καὶ χρῶ κατ’ ἰδίαν καὶ μετὰ μέλιτος. Ἀνθηρὰ ποιοῦσα πρὸς τὰ εἰρημένα. ἴρεως Ἰλλυρικῆς σανδαράκης κυπέρου ἀνὰ 𐅻 δ σχιστῆς σμύρνης 〈κρόκου〉 ἀνὰ 𐅻 β κροκομάγματος ἴσον, λεῖα ποιήσας χρῶ. τινὲς δὲ καὶ ῥόδων ἄνθους καὶ κηκῖδος προσβάλλουσιν ἀνὰ 𐅻 β . χρῶ δὲ πρὸς μὲν τὰς σηπεδόνας καὶ τὰ ἀφιστάμενα οὖλα ξηρῷ, πρὸς δὲ τὰς ἐσχάρας μετὰ μέλιτος. Φιλαγρίου πρὸς τὰς ἐν στόματι ἀναβρώσεις. σχοίνου καρποῦ μηδέπω μελανθέντος κηκίδων ἀνὰ 𐅻 δ κόστου φύλλου ἀνὰ 𐅻 α χρῶ. Θεοδώρου πρὸς τὰ ἐν παρισθμίοις ἕλκη καὶ ἐν οὔλοις καὶ αἰδοίοις καὶ πρὸς σηπεδόνας καὶ ἄνθρακας. στυπτηρίας σχιστῆς σανδαράκης σμύρνης τρωγλίτιδος ἴσα, χρῶ ξηρῷ. Ἕρμου πρὸς τὰς ἐν στόματι περιστάσεις πάσας ἀπὸ ἄφθης μέχρις ἐσχαρῶν καὶ καρκινωμάτων. ἐρείκης καρπὸν λεάνας ἀναλάμβανε ὑοσκυάμου χυλῷ καὶ χρῶ μετὰ μέλιτος. Ἄλλο πρὸς νομὰς ἐν στόματι καὶ οὔλοις καὶ γλῶσσαν νεμομένην. χυλῷ φύλλων λευκῆς ἀμπέλου, ἣν βρυωνίαν καλοῦσι, μίσυ λεάνας καὶ μέλι ἐπιβαλὼν καὶ συλλεάνας χρῶ διαχρίων· σμήχει θειότατα καὶ ἀνακαθαίρει· μετὰ δὲ τὸ ἀνακαθᾶραι καὶ σαρκῶσαι τὴν τῆς βρυωνίας ῥίζαν κόψας σήσας χρῶ καὶ ἐπουλοῖ. Ἄλλο τοῦ αὐτοῦ πρὸς τὰς ἐν τῷ στόματι σήψεις καὶ ἑλκώσεις καὶ νομάς. φύλλων λευκῆς ἀμπέλου χυλοῦ 𐆄 γ σχιστῆς 𐆄 δ μίσυος ὠμοῦ 𐅻 δ ἴρεως 𐅻 δ μάννης 𐅻 δ χαλκάνθου 𐅻 β , λείου ἕως ξηρανθῇ καὶ χνοῶδες γένηται καὶ χρῶ ξηρῷ· ἀνακαθαίρει πληροῖ ἀναστέλλει τὸ ἐπιφερόμενον ῥεῦμα· ἐγὼ δὲ τοῦ πρὸ αὐτοῦ πεπείραμαι· διακλύσματι δὲ χρῶ πρὸς πάντα τὰ ἐν στόματι ἕλκη καὶ νομὰς καὶ σηπεδόνας καὶ μελανίας οὔλων· περιστερεῶνα ὀρθὸν ἑψήσας σὺν οἴνῳ δίδου τὸ ἀφέψημα θερμὸν διακρατεῖν ἐν τῷ στόματι. πρὸς πάντα τὰ ἐν τῷ στόματι καὶ παρισθμίοις μακάριον βοήθημα φύλλα ἐλαίας χλωρὰ ἐν ὕδατι ἑψήσας δίδου ἀναγαργαρίζεσθαι. Περὶ συνάγχης καὶ κυνάγχης Γαληνοῦ.[130] |
| 50 | τῆς συνάγχης τέσσαρές εἰσι διαφοραί, μία μέν, ὅταν ἡ φάρυγξ φλεγμαίνοι· φάρυγγα δ’ ὀνομάζω τὴν ἔνδον τοῦ στόματος χώραν, εἰς ἣν ἀνήκει τό τε τοῦ στομάχου καὶ τὸ τοῦ λάρυγγος πέρας. ἑτέρα δέ, ὅταν μήτ’ ἄλλο τι τῶν κατὰ τὸ στόμα μήτε ἡ φάρυγξ, ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἔξωθέν τι φαίνηται φλεγμαῖνον, αἴσθησις δὲ πνίξεως ᾖ τῷ κάμνοντι κατὰ τὸν λάρυγγα. τρίτη δὲ ἐπὶ τούτοις, ὅταν ἡ ἐκτὸς χώρα τῆς φάρυγγος συμφλεγμαίνοι κατὰ τὰς γνάθους· καὶ τετάρτη, ὅταν ἡ τοῦ λάρυγγος ἐκτὸς χώρα ὁμοίως συμφλεγμαίνῃ τῇ ἐντὸς ἢ κατὰ τὸν ἀνθερεῶνα. [πρὸς] ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ κατὰ τὸν αὐχένα γίγνεταί τι πάθος εἰς τὴν πρόσω χώραν μεθισταμένου τινὸς τῶν ἐν τῷ τραχήλῳ σπονδύλων, ὡς κοῖλον φαίνεσθαι τὸν τόπον καὶ ἀλγεῖν τῇ ἁφῇ ἔξωθεν ψαυόμενον. τοῦτο δὲ συμβαίνει ἑλκωμένων εἴσω τῶν σπονδύλων ὑπὸ τῆς συνισταμένης περὶ τοὺς μῦς τῆς φάρυγγος ἢ τοῦ λάρυγγος φλεγμονῆς [ὅτι ἐπὶ τῶν κυναγχῶν ἡ γλῶσσα ἔξω τῶν ἑαυτῆς ὠθεῖται τόπων ὑπὸ τοῦ μεταστάντος τῇ βίᾳ σπονδύλου, καὶ δυσχεραίνουσι πρὸς τὸ ἀναπνεῖν]. τοῦτο δὲ τὸ εἶδος ἰδίως κυνάγχην ὠνόμασαν οἱ ἀρχαῖοι. ὠθουμένη γὰρ ὑπὸ τοῦ μεταστάντος σπονδύλου κατὰ τὴν ῥίζαν ἡ γλῶττα ἔξω τῶν ἑαυτῆς τόπων προέχει. ἀλλὰ καὶ δυσχέρεια τούτοις πλείστη μᾶλλον γίγνεται περὶ τὴν ἀναπνοήν, ὅθεν ἀναγκάζονται ἀεὶ τῷ στόματι κεχηνέναι καὶ ἕλκειν τὸν ἀέρα. πάντες δὲ οἱ προειρημένοι δυσχερῶς καταπίνουσι παρὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ τὸ ποτὸν αὐτοῖς εἰς τὰς ῥῖνας ἀνακάμπτει. τὰ μὲν οὖν πάθη ταῦτα, ἡ δὲ θεραπεία ἐν ὀλίγοις διαφέρει. [Ἀρεταῖος δέ φησιν· αἰτίαι τῆς συνάγχης πολλαὶ μέν, μάλιστα δὲ ψῦξις πλείων τῶν ἐγκαύσεων καὶ πληγὴ καὶ ὀστέων ἰχθυηρῶν εἰς τὰ παρίσθμια ἔμπαρσις καὶ ψυχροποσίαι, μέθη, πλησμονὴ καὶ τὰ ἀναπνεόμενα κακά. Ἀρχιγένης δέ φησι τῆς κρυπτῆς συνάγχης αἴτιον εἶναι ἐπί τινων τὰ νεῦρα τὰ καταφερόμενα ἐπὶ τὸν στόμαχον κακῶς παθόντα· ταῦτα καὶ τοῖς κατωτέρω μορίοις, πνεύμονι λέγω καὶ καρδίᾳ, πυροῦντι τὴν ἀναπνευστικὴν ὁρμήν, καρωτίσι δὲ ἀρτηρίαις καὶ ταῖς ἄλλαις ταῖς παρακειμέναις μεταδίδωσι. οὐ μὴν κακροῦνται οὗτοι διὰ τὸ δυσκρασίαν εἶναι τὴν αἰτίαν τοῦ πάθους ἐπὶ τούτων, οὐ μέντοι στενοχωρίαν. ἀγαθαὶ οὖν, φησὶν Ἀρχιγένης, αἱ ἐμετικαὶ δυνάμεις ἐπὶ τούτων αἱ διὰ τοῦ ἐλατηρίου καὶ λεπίδος μετὰ μέλιτος διαχριόμεναι. ἐγὼ δέ φησι, τοὺς ὑπὸ τῆς κρυπτῆς κατεχομένους συνάγχης τῷ διὰ τοῦ σινήπεως ἀναγαργαρίσματι κουφίσας, αὐτίκα εἰς βαλανεῖον ἀπήγαγον, καὶ οὕτως ἐρρυσάμην κινδύνου, ὥσπερ λήθης γενομένης τοῦ πάσχοντος μέρους διὰ τῆς εἰς ὅλον τὸ σῶμα μεταδόσεως. Ἀρεταῖος δὲ πρὸς τούτοις φησί· ἐπὶ τῆς κρυπτῆς, εἰ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις μὴ ἐνδίδωσι, σικύας δεῖ κολλῆσαι πάντῃ τοῦ θώρακος· ἀρχὴ δὲ γιγνέσθω κάτωθεν τοῦ ὀμφαλοῦ, προσανατρέχειν δὲ ἐπὶ πλευρὰς καὶ μετάφρενα, συνεχῶς μεταφέροντα ἀπὸ τόπου εἰς ἕτερον τόπον καὶ ἕλκοντα τὴν σικύαν ἄνωθεν ἐπὶ τὰ κάτω. εἰ δὲ πάνυ ἐπείγει ἡ πνῖξις, σίνηπι τρίψαντας σὺν ὕδατι καὶ ἐμπλάσαντας ῥάκει, ἐπιτιθῆναι ἐπὶ τὸ στῆθος. ἔκλειγμα δὲ ἐπὶ τούτοις· σίνηπι νίτρον ὕσσωπον σκίλλαν ὀπτὴν θεῖον ἄπυρον δίδου ἴσα πάντα μετὰ μέλιτος κοχλιάριον ἐκλείχειν]. Ἀρχιγένους. ἐξ ἀρχῆς οὖν συντόμου καὶ ἀποτόμου τῆς βοηθείας χρῄζει πᾶσα συνάγχη· ἐπειδὴ ὡς ἐπίπαν τοῖς νέοις γίγνεται, φλεβοτομητέον αὐτοὺς τοίνυν ἀπ’ ἀγκῶνος αὐτίκα, εἰ μηδὲν μεῖζον κωλύοι· ἀφαιρεῖν δὲ πεφεισμένως καὶ μὴ μέχρι λειποθυμίας· θᾶττον γὰρ οὗτοι λειποθυμοῦσιν· ἄλλως τε διὰ τῶν περιψύξεων καὶ τῶν λειποθυμιῶν ῥᾳδίως ἡ ὕλη εἰς τὸν πνεύμονα ἐκ τῶν περὶ φάρυγγα τόπων μεθίσταται καὶ ἄφυκτον τὸν κίνδυνον ἐπιφέρει.[45] |
| 50 (50) | φροντιστέον δὲ καὶ τοῦ σύμμετρον εἶναι τὴν διαίρεσιν· ἐπὶ γὰρ τῶν μεγάλων διαιρέσεων ἀθρόως ἐμπίπτει λειποθυμία, μηδὲ μὴν στενὴν διδόναι τὴν διαίρεσιν, ἵνα μὴ διυλιζόμενον τὸ αἷμα ἔνδον ἀπομείνῃ τὸ παχύτερον, ὅπερ ἐστὶ τῆς διαθέσεως αἴτιον. ὠφέλιμος δὲ αὐτοῖς ἡ ἐπαφαίρεσις τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ γιγνομένη, εἰ φόβος εἴη λειποθυμίας. εἰ δὲ γυνὴ εἶεν σφυροτομεῖν πάντως καὶ συμμέτρως ἀφαιρεῖν, εἶτα μετὰ τρεῖς ἡμέρας τέμνε τὰς ἐπιγλωττίδας, σκοπῶν μηδόλως λειποθυμίαν γενέσθαι. τοῦτο δὲ ποίει ἐὰν ὁ ζωτικὸς τόνος ἐπιτρέπῃ καὶ ἰσχνότης τοῦ σώματος οὔκ ἐστιν. εἰ δέ τι κωλύοι τὴν φλεβοτομίαν, κλύζειν δι’ ἀφεψήματος κενταυρίου ἀψινθίου καλαμίνθης ἀριστολοχίας μέλιτος νίτρου πλείστου, ἔπειτα δὲ καὶ καθαρτήριον διδόναι τῶν μᾶλλον φλέγμα κενούντων. καταλληλότατον δὲ τοῖς συναγχικοῖς εἶναι δοκεῖ τὸ ἐλατήριον, ἄμεινον δὲ αὐτὸ διδόναι μετ’ ὀροῦ γάλακτος καὶ κνήκου τοῦ ἐντὸς συνεψομένου τῷ ὀρῷ. καὶ τὰ δι’ ἀλόης δὲ καὶ κολοκυνθίδος καταπότια αὐτοῖς ἁρμόδια, εἴγε καταπίνειν δύναιντο. εἰ δ’ εὔτολμος εἴη ὁ ἰατρὸς καλὸν ἐπὶ τούτων καὶ τῆς διὰ κολοκυνθίδος ἱερᾶς Ἀρχιγένους 𐅻 γ μετ’ ἀφεψήματός τινος τῶν προρρηθέντων διὰ κλυστῆρος ἐνιέναι προκενώσαντα ἐκκοπρωτικῷ τινι. μετὰ δὲ τὰς καθολικὰς κενώσεις σικύας δεῖ προσάγειν. ὄγκου μὲν οὖν ὄντος παρὰ τὰς γνάθους ἢ ὑπὸ τῷ ἀνθερεῶνι, κατ’ αὐτοῦ τοῦ ὄγκου μετὰ ἀμυχῶν καὶ ἱκανὸν αἷμα ἑλκυστέον καὶ ἁλσὶ καταπάσσειν τὰς ἀμυχὰς καὶ ἀνατρίβειν. εἰ δὲ μηδεὶς ὄγκος ἔξωθεν φαίνοιτο, ὡς εἴωθε γίγνεσθαι ἐπὶ τῆς κρυπτῆς λεγομένης κυνάγχης, ὄπισθεν ὑπὸ τῷ ἰνίῳ κολλητέον τὴν σικύαν κατὰ τῶν πρώτων σπονδύλων, ἐπιμόνως δὲ τῇ ὁλκῇ χρησόμεθα καὶ δαψιλέστερον ἐπισπασόμεθα τὴν σικύαν. καλῶς γὰρ ἀντιβαίνει ταῖς γιγνομέναις τῶν σπονδύλων μεταβάσεσιν ἡ τοιαύτη ἔνστασις· εἶτα διαστήματος γιγνομένου ἀπὸ τῶν ἄλλων βοηθημάτων καταπλάσσειν χρὴ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἢ τῇ ἑξῆς, τὴν δὲ πλείω ἐλπίδα ἐν τοῖς διαχρίστοις καὶ τοῖς ἀναγαργαρίσμασι θετέον. καταπλάσμασι δὲ κεχρῆσθαι δεῖ τοῖς δυναμένοις συμπέττειν καὶ διαφορεῖν τὰ φλεγμαίνοντα, οἷόν ἐστι τὸ διὰ κριθῶν καὶ λινοσπέρμου [καὶ φοινίκων ἑψηθέντων εἰς ἕψημα, ἔχοντα κρόκου καὶ ψιχῶν, πολλάκις μετὰ τοῦ ἑψήματος, χωρὶς τοῦ λινοσπέρμου] καὶ τῶν ἄλλων φεύγειν δὲ δεῖ τὰ χαλῶντα μόνον καὶ πάνυ ἀποκρούοντα. εἰ δὲ χρονίζουσα ἡ φλεγμονὴ σκληρὰ γένοιτο, προσπλέκειν δεῖ ἰσχάδας καὶ λάπαθα καὶ στέατα καὶ νίτρου βραχέος, ἕλκειν δὲ τὴν ὕλην τὴν παγεῖσαν. φεύγειν δὲ τὰ δι’ ὑδρελαίου γιγνόμενα καταπλάσματα, ὡς πάνυ βλαπτικὰ τυγχάνοντα. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν μετὰ φλεγμονῆς πολλῆς ἀρχομένων τὰ πράως στύφοντα παραλαμβάνειν χρὴ ἐν ἀρχαῖς, ῥόδων φακῆς φοινίκων ἀφέψημα, ἄνθος ῥόδων ὑδρομέλιτι ἐμπάσσοντα, ῥοῦν ἐναφεψῶντας τῷ ὑδρομέλιτι, μύξων ἀφέψημα. εἰ δέ τις ἀναδορὰ γένηται τῶν σωμάτων, ἄρτου ἀπόβρεγμα θερμὸν δοτέον ἢ πιτύρων ἀφέψημα διακλυζέσθωσαν ἢ γάλα. ἐμοὶ δὲ ξηρὸν φάρμακον ἀπόκειται, φησὶν Ἀρχιγένης, πεποιημένον ἀπὸ ῥοὸς μὲν μαγειρικοῦ 𐅻 η ῥόδων δὲ ἄνθους 𐅻 δ , κόστου δὲ καὶ κρόκου ἀνὰ 𐅻 β · ἐκ τούτου εἰς μελίκρατον ἐμπάσσων ἀναγαργαρίσματι χρῶμαι καὶ φλεγμονὰς καὶ ἑλκώσεις ἐν παρισθμίοις θεραπεύω ῥᾷστα, κἂν τύχωσιν ἐπὶ τῆς ἀνωτάτω ἀπειλῆς οὖσαι.[95] |
| 50 (100) | καὶ διαχρίσματα δὲ τοῖς ἐν φλεγμονῇ οὖσι τὰ πραότερα οἰκειότερα, οἷόν ἐστι τὸ διὰ μόρων καὶ τοῦ ῥοὸς τοῦ μαγειρικοῦ τὸ ἀπόβρεγμα ὑδρομέλιτι ἐνεψόμενον, ἕως συστάσεως. προαποβρέχειν δὲ δεῖ τὸν ῥοῦν ἕως κατακόρως χρωσθείη τὸ μελίκρατον καὶ τῇ γεύσει ἐμφαίνοι τὴν δύναμιν. ποιεῖ δὲ καὶ ῥόας γλυκείας ὅλης μετὰ τῶν λεμμάτων θλασθείσης ὁ χυλὸς μέλιτι μιγείς, ὡς εἶναι τοῦ μὲν χυλοῦ μέρη τρία, τοῦ δὲ μέλιτος μέρος α · ἕψεται δὲ μέχρις συστάσεως καὶ διαχρίεται. εἰ δὲ πρὸς μηδὲν τούτων εἴκοι, ἀλλ’ ἐπιτείνοιτο τὸ πάθος, τὰς ὑπὸ τὴν γλῶτταν φλέβας τμητέον ἢ τὰς ἐν μετώπῳ ἢ τὰς παρὰ τοὺς μεγάλους κανθούς· ἔξωθεν δὲ ἀεὶ περὶ τὸν τράχηλον ἔρια περιτιθέσθω ἐλαίῳ θερμῷ συνεχῶς βρεχόμενα ἢ κηρωτὴ διὰ κυπρίνου ἐσκευασμένη ἐπικείσθω, μᾶλλον δὲ διὰ γλευκίνου. εἰ δὲ ἐγχρονίζοι, προσδοκητέον ἀπόστασιν ἔσεσθαι· τότε δὲ ἁρμοδιώτατον τὸ ἀφέψημα τῶν σύκων καὶ πολὺ μᾶλλον εἰ τὸ ὕσσωπον προσλάβοι. οὐκ ἀνεπιτήδειον δὲ ἐπὶ τῶν ἡλκωμένων πως κρόκος σὺν μελικράτῳ ἢ γλυκυρίζης ἀφέψημα. ἐν δὲ ταῖς ἀκμαῖς πάντων ὠφελιμώτατον καὶ διαλύει ἀπειλὰς ἀποστηματικὰς καὶ παρίστησι ταχέως χυλὸς πτισσάνης ἀναγαργαριζόμενος ἢ χόνδρου, εἰ δὲ μή, πιτύρων πάνυ καθηψημένων. ταῦτα μὲν τούτοις. ἐπὶ δὲ τῶν χωρὶς φλεγμονῆς καὶ ἕλκους συναγχικῶν, οἵτινες αὐτῷ τῷ πλήθει μόνῳ ἐμπεφραγμένοι κινδυνεύουσιν, τὰ δριμύτερα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἁρμοδιώτερα μετὰ τὰς καθολικὰς κενώσεις· ὑδρόμελι τοίνυν ἀκρατέστερον ὠφέλιμον ἐναφεψηθέντος αὐτῷ ὑσσώπου καὶ ὀριγάνου. εἰ δὲ περὶ τὰ ἄνω μέρη κατ’ αὐτὴν τὴν φάρυγγα εἴη τὸ αἴτιον, καὶ σίνηπι λεαίνοντες σὺν τῷ μελικράτῳ καὶ διηθήσαντες προσάξομεν ἀναγαργάρισμα. ἁρμόδιον τούτοις καὶ κασσίας ἀφέψημα καὶ ἴρεως καὶ πάνακος ῥίζης γεντιανῆς κενταυρίου ἀριστολοχίας ἀγαρικοῦ σικύου ἀγρίου ῥίζης, ἕκαστον σὺν ὑδρομέλιτι ἐπὶ πολὺ ἡψημένον, ὥστε χυλωθῆναι. ἐχρησάμην δὲ καὶ ἐπὶ τῆς κρυπτῆς συνάγχης τῷ διὰ τοῦ σινήπεως ἀναγαργαρίσματι καὶ πολλάκις ἐρρυσάμην τοῦ κινδύνου. διάχρισμα δὲ ἐπὶ τούτων ἁρμόδιον, λέγω δὴ τῶν χωρὶς ἑλκώσεων συναγχικῶν, τὸ διὰ τοῦ βησασὰ σκευαζόμενον καὶ τὸ διὰ τῶν κεκαυμένων χελιδόνων, ὧν τὰς σκευασίας μετὰ βραχὺ ἐρῶ σὺν τοῖς ἄλλοις βοηθήμασιν. ὠφελοῦνται δὲ καὶ δι’ ἀτμοῦ πυριώμενοι ἔσωθεν τόνδε τὸν τρόπον· ὀρίγανον ὕσσωπον θύμβρα μαράθρου σπέρμα νίτρον σὺν ὄξει πλείστῳ ζέσας ἐπιμελῶς ἐν χύτρᾳ καὶ πωμάσας τὴν χύτραν πώματι τρήματα ἔχοντι κατὰ τὸ μέσον, εἶτα κάλαμον τῷ τοῦ κάμνοντος στόματι καὶ τῷ τρήματι ἐναρμόσας ἔα πυριᾶσθαι. ἐὰν δὲ κατακαίονται τὸ στόμα, ζέοντος τοῦ καλάμου ὠὸν κενὸν τετρημένον μικρὸν ἑκατέρωθεν τῷ στόματι διακρατείτωσαν καὶ δι’ αὐτοῦ ὁ κάλαμος διερχέσθω. μαλακωτέρα δὲ ἡ πυρία γίγνεται, ἐὰν ἀντὶ τοῦ ὄξους ὀξύκρατον ἐμβάλλοις ἢ ὕδωρ. χρὴ μέντοι ἐπὶ τούτῳ τὰ ἀμυκτικώτερα προσάγεσθαι, ἵνα ἐπαναστῇ ἡ σὰρξ καὶ μεταβῆναι δυνηθείη τὴν ἐν τῷ βάθει θλῖψιν. ἄπορος γὰρ ὑπὸ τῆς ἀγριότητος πολλάκις γίγνεται ἡ διάθεσις αὕτη, ὥστε καὶ μυσαρὰ αὐτῇ προσάγεσθαι. κόπρῳ γὰρ ἀνθρωπείᾳ τινὲς ἐπ’ αὐτῶν ἐχρήσαντο διαχρίσματι καὶ σφόδρα ὠφέλησαν, τινῶν μὲν πρόσφατον λαμβανόντων αὐτήν, τινῶν δὲ ξηρὰν λεαινόντων [καὶ καταπότια διδόντων] καὶ νάρδῳ τὴν ὀσμὴν καλυπτόντων ἢ σμύρνῃ. ἀπὸ δὲ τῶν δριμυτέρων καὶ ἀμυσσόντων ἐπὶ τὰ μετριώτερα δεῖ μεταβαίνειν, οἷά ἐστιν ὁ Ἀνδρόνιος τροχίσκος καὶ τὰ παραπλήσια. ἀγαθαὶ δὲ ἐπὶ τούτων καὶ ἐμετικαὶ δυνάμεις, μάλιστα ἐφ’ ὧν βάρους συναίσθησις περὶ τὴν γαστέρα συνεδρεύει.[145] |
| 50 (150) | κινεῖ δὲ ἔμετον ἐλατήριον σὺν ἐλαίῳ ἢ μέλιτι λειωθὲν καὶ διαχριόμενον ἐσωτάτω, πολλῷ δὲ μᾶλλον προσλαβὸν λεπίδα χαλκοῦ, ἢ αὐτὸν τὸν κεκαυμένον χαλκὸν καὶ λεανθέντα σὺν ἐλαίῳ κυπρίνῳ καὶ διαχριόμενον. καλῶς δὲ ποιεῖ καὶ χολὴ ταυρεία διαχριομένη καὶ νίτρον σὺν ὀξυμέλιτι πινόμενον καὶ κενταυρίου χυλὸς μετὰ μέλιτος καὶ οἱ ὑπὸ τὰς ὑδρίας ὄνοι σὺν μέλιτι ἐκλειχόμενοι. τινὲς δὲ καρδάμου σπέρμα λειώσαντες ἐπότισαν ὅσον κοχλιάριον μετὰ μελικράτου, εἶτα μικρὸν ὕστερον ἤμεσαν οὗτοι φλέγμα παχύτερον καὶ γλίσχρον, καὶ παραχρῆμα τῶν πλείστων ὀχληρῶν ἀπηλλάγησαν. ἢ ἀλεκτορίδος κόπρου τὸ λευκὸν καὶ ψιμμύθιον ξηράνας ἀπόθου καὶ ἐπὶ τῆς χρείας λεάνας μεθ’ ὕδατος ἢ μελικράτου πότιζε κοχλιάριον· καὶ γὰρ ἀπεγνωσμένους ἰᾶται· εἰ δὲ πίνειν μὴ δύναιντο, λεάνας μετὰ μέλιτος διάχριε ὡς ὅτι ἐσωτάτω ἢ κενταυρίου νίτρου καὶ ἁλὸς κοινοῦ ἀνὰ 𐅻 η λεάνας ἀπόθου ξηρὸν καὶ ἐπὶ τῆς χρείας μέλιτι δεύσας διάχριε πτερῷ ἢ ὡς βούλει χρῶ θαρρῶν· πεπείραται γάρ. Ἄλλο. κόψας σήσας ἀψίνθιον καὶ νίτρον λεῖον ἐπιβαλὼν διάχριε μετὰ μέλιτος. Ἄλλο. ἐλατήριον μετὰ χολῆς ταυρείας καὶ μέλιτος λεάνας διάχριε. Ἄλλο. ἅλας κοινὸν λεάνας μετὰ μέλιτος ἢ μετ’ ἐλαίου παλαιοῦ καὶ ὄξους, ἐν ᾧ ἥψηται σκίλλα, διάχριε. Ἡ διὰ τοῦ βησασὰ στοματικὴ Ἀνδρομάχου πρὸς συνάγχας καὶ τὰ ἀπηλπισμένα, ᾗ χρῶμαι, φησί, ποιεῖ καὶ στοματικοῖς δυσεντερικοῖς ἄκρως ἐν ψυχρῷ διδομένη κυάμου μέγεθος· ἀνίσου σπέρματος σελίνου σπέρματος σχοίνου ἄνθους ἄμεως στυπτηρίας σχιστῆς ἴρεως Ἰλλυρικῆς βησασὰ σπέρματος, ὅ τινες ἁρμαλὰ καλοῦσιν, κινναμώμου σμύρνης τρωγλίτιδος ἀριστολοχίας μακρᾶς ἀνὰ 𐆄 α κασσίας κροκομάγματος ῥόδων ξηρῶν ἀνὰ 𐆄 β κόστου 𐆄 γ χελιδόνων σποδοῦ προσφάτου 𐆄 γ κρόκου 𐆄 α c ναρδοστάχυος ἀμώμου ἀνὰ 𐅻 δ κηκῖδας ὀμφακίτιδας ἀριθμῷ η , λείου καὶ ἀναλάμβανε μέλιτι καὶ χρῶ, ἐν ἀρχαῖς μὲν διαλύων τὸ φάρμακον ἀφεψήματί τινι τῶν μετρίως στυφόντων, ἅτινα πλειστάκις προείρηται, κατὰ δὲ τὰς ἀκμὰς καροίνῳ ἢ πτισσάνης χυλῷ, κατὰ δὲ τὴν παρακμὴν μέλιτι ἢ ὑδρομέλιτι ἢ οἰνομέλιτι, χρονιζούσης δὲ καὶ οἷον σκιρρουμένης τῆς φλεγμονῆς ὀξυμέλιτι. Φιλάγριος δέ φησιν· ἐνίοτε δὲ μετὰ τὰς προειρημένας τοῦ παντὸς σώματος κενώσεις καὶ τὸν σικυασμὸν καὶ τῶν ὑπὸ τὴν γλῶτταν φλεβῶν διαιρεθεισῶν, μίγνυμεν τῷ φαρμάκῳ καὶ ἕτερά τινα τὰ μὲν ἀναστέλλοντα τὸ ἐπιφερόμενον, τὰ δὲ διαφοροῦντα ἅπαν τὸ ἱδρυμένον. ἐμβάλλεται δὲ τῆς μὲν διὰ τοῦ βησασὰ διαχρίστου 𐅻 η κηκίδων δὲ ὀμφακιτίδων καὶ κόπρου κυνείας λευκῆς καὶ ἀνθρωπείας κόπρου ξηρᾶς ἀνὰ 𐅻 β . δεῖ δέ, καθὼς προείρηται, τὴν μὲν κυνείαν λαμβάνειν ὀστᾶ προβεβρωκότων τῶν κυνῶν πρὸ ἡμερῶν β , τὴν δὲ ἀνθρωπείαν ἄρτῳ μετὰ θερμίων προδιαιτηθέντος πρὸ ἡμερῶν β τοῦ παιδίου. Ἀρχιγένης δέ φησι τὴν ἀνθρωπείαν κόπρον, οἵαν προείπομεν, λαβὼν καὶ ξηράνας καὶ κόψας καὶ ἐνδήσας ῥάκει καὶ καύσας καὶ λεάνας μετὰ μελικράτου δίδου πίνειν· τοῦτο τοῖς ἤδη πνιγομένοις βοηθεῖ. Ἀντώνιος δέ φησιν ὁ Μούσα· τὴν κυνείαν κόπρον, οἵαν προείπομεν, λαβὼν καὶ ξηράνας καὶ κόψας σήσας χρῶ ἐπὶ κυναγχικῶν, διαχρίων μετὰ μέλιτος ἐσωτάτω, ὥστε καταπίνειν· ἰσχυρότερον γὰρ τούτου φάρμακον, φησὶν ὁ Γαληνός, οὐδὲν ἔγνων, οὔτε ἐπὶ κυναγχικῶν οὔτε ἐπὶ παρισθμίων φλεγμονῆς μεγάλης καὶ ἐπὶ ἀντιάδων πνιγμὸν καὶ κίνδυνον ἀπειλούντων. καὶ σὺν ὀξυμέλιτι δὲ καὶ πίσσῃ ὑγρᾷ διαχριομένη ἡ κυνεία κόπρος ἄκρως ποιεῖ πρὸς κυνάγχας. Ἡ διὰ τῶν χελιδόνων πρὸς συνάγχας.[195] |
| 50 (200) | χελιδόνων ἀγρίων κεκαυμένων τῆς σποδοῦ 𐅻 η κρόκου 𐅻 β ναρδοστάχυος 𐅻 α ἀναλάμβανε μέλιτι· ἡ κρᾶσις πρὸς τὰς ὑποκειμένας διαθέσεις. δεῖ δὲ τὰς χελιδόνας καίειν τὸν τρόπον τοῦτον· ἁλσὶ συμμέτροις καταπάττοντες τοὺς νεοττοὺς σὺν τοῖς πτεροῖς βάλλομεν ζῶντας εἰς ἄγγος κεραμεοῦν καὶ τοῦτο φιμώσαντες ἐπιτίθεμεν ἐπ’ ἀνθράκων, ἕως σποδὸς γένηται καὶ λεάνας χρῶ. Ἄλλη διὰ χελιδόνων πρὸς τὰς συνάγχας. χελιδόνων κεκαυμένων νεοσσοὺς ια μυρσίνης χλωρᾶς χυλοῦ κυάθους ιβ μυρσίνης τριώβολον μέλιτος κυάθους β . τοὺς νεοσσοὺς καύσας καὶ λεάνας μίσγε πάντα καὶ χρῶ. Ἄλλο πρὸς συναγχικοὺς πεπειραμένον. φύλλου κόστου καρυοφύλλου πεπέρεως ἀνὰ 𐆄 α σανδαράκης 𐆄 δ μέλιτι ἀπηφρισμένῳ ἀναλαβὼν διάχριε πτερῷ καὶ θαυμάσεις. Ἄλλο. κοχλίους τοὺς γυμνοὺς τοὺς χωρὶς ὀστράκων ἐν κήποις εὑρισκομένους ἐν χυτριδίῳ καύσας καὶ λεάνας, τὴν τέφραν ἀναλάμβανε μέλιτι καὶ διάχριε· ἀπαράβατόν ἐστι. χρῶ δὲ ὁμοίως καὶ τῇ τῶν κεκαυμένων καρκίνων τέφρᾳ μετὰ μέλιτος καὶ τὸ ἀφέψημα δὲ τῶν καρκίνων ἀναγαργαριζόμενον καλῶς ποιεῖ. ἐγὼ δὲ τὸν καρκῖνον λεαίνων ἐν ὕδατι κοτύλῃ μιᾷ καὶ διηθῶν καὶ θερμαίνων δίδωμι ἀναγαργάρισμα· παχέα γὰρ ἄγει πολλὰ καὶ κουφίζει παραυτίκα. Ἄλλο. κενταύριον λεπτὸν καύσας, διάχριε τὴν τέφραν μετὰ μέλιτος. Ἄλλο. σιαγόνος χοίρου κεκαυμένου 𐆄 α κόπρου κυνείας λευκῆς, ὀστᾶ βεβρωκότων τῶν κυνῶν, 𐅻 δ κηκίδων σιδίων ἀνὰ 𐆄 α κόστου 𐅻 δ πεπέρεως πεφρυγμένου Γρ ϛ , χρῶ μετὰ μέλιτος. πάνυ δὲ ἀγωνίζεσθαι χρὴ κἀπὶ τῶν παρακμῶν· καὶ γὰρ τὰ ἤδη ἑλκυσθέντα ἐκ τοῦ βάθους τῶν περὶ τὴν φάρυγγα σωμάτων, ἐὰν ἀμεληθείη, ἀδοκήτως εἰς τὸν πνεύμονα μεθίσταται καὶ αἰφνίδιον τὸν θάνατον ἐπιφέρει. Ἀρχιγένους ἐμετικόν, ᾧ χρῶμαι, φησί, πρὸς τὰς κρυπτὰς συνάγχας θαυμαστῶς ποιοῦντι καὶ πρὸς ἀσθματικούς. ἐλατηρίου ἡμιώβολον νίτρου ἀφροῦ τριώβολον σινήπεως 𐅻 α , λεάνας ὕδατι ἀνάπλαττε καταπότια η καὶ δίδου ὄρθρου β καὶ δείλης β . Ἄλλο συναγχικὸν Μαρκιανοῦ κινοῦν ἐμέτους, ποιοῦν καὶ πρὸς τὰς κρυπτὰς κυνάγχας, πρόλαβε, φησί, τὸν μισθὸν νονο γ . χαλκοῦ κεκαυμένου χαλκάνθου ἀνὰ 𐅻 ιβ σμύρνης ἐλατηρίου ἀφρονίτρου λευκοῦ ἀνὰ 𐅻 α χολῆς ταυρείας 𐅻 δ , ἀναλαβὼν μέλιτι διάχριε πτεροῖς ἐσωτέρω. Πρὸς συνάγχας μάλιστα ἐν ἀρχαῖς, ὅτε φλεγμαίνουσι, ποιεῖ καὶ πρὸς παρισθμίων φλεγμονὰς ἐμφυσώμενον καὶ μετὰ μέλιτος διαχριόμενον καὶ ἀναγαργαριζόμενον. κηκίδων 𐆄 β κόστου 𐆄 α , χρῶ θαρρῶν. Περὶ ἀντιάδων.[235] |
| 51 | πᾶσιν ἀνθρώποις μικραί εἰσι σάρκες φυσικαὶ παρ’ ἑκατέρᾳ τῶν παρισθμίων· αὗται σῴζουσαι τὰ φυσικὰ μέτρα οὐδὲν ἐμποιοῦσι χαλεπόν. ὅταν δὲ κατὰ πάθους ἰδιότητα αὐξηθῶσι καὶ μᾶλλον τοῦ κατὰ φύσιν μέτρου μεγεθοποιηθῶσι, τότε δυσκαταποσίας καὶ δυσπνοίας αἴτιοι γίγνονται. συνίστανται δὲ ὡς ἐπίπαν χωρὶς φλεγμονῆς διὰ τὸ κατὰ βραχὺ αὔξεσθαι, ἔστι δὲ ὅτε καὶ φλεγμαίνουσι. διασταλέντος δὲ τοῦ στόματος ἐναργῶς φαίνονται οἱ τῶν ἀντιάδων ὄγκοι μείζονες, ἐπὶ μὲν τῶν ἀφλεγμάντων ὁμόχροοι τοῖς τῶν παρισθμίων σώμασι, φλεγμαίνουσαι δὲ ἐνερευθεῖς φαίνονται καὶ ὀδύνας ἐμποιοῦσι. φλεγμονῆς μὲν παρούσης τοῖς ἐπὶ τῶν παρισθμίων φλεγμαινόντων ἀναγαργαρίσμασι καὶ διαχρίσμασι χρηστέον. ὅταν δὲ ἀφλέγμαντοι γένωνται καὶ πειρᾶσθαι δεῖ διὰ φαρμάκων κατὰ βραχὺ καταστεῖλαι προσπιεζοῦντας καὶ ἐκθλίβοντας τῷ δακτύλῳ. τὰ δὲ πρὸς τὰς ἀφλεγμάντους ἀντιάδας βοηθήματά ἐστι τοιαῦτα· κηκῖδος ὀμφακίτιδος ἁλῶν ἀμμωνιακῶν στυπτηρίας σχιστῆς ἀνὰ 𐆄 α , ξηρῷ παράπτου. ἔνιοι δὲ καὶ σμύρνης ἐπεμβάλλουσιν 𐆄 β . Ἄλλο. σμύρνης κηκίδων ἀνὰ 𐅻 η μίσυος ἁλῶν πεφρυγμένων ἀνὰ 𐅻 β , χρῶ ξηρῷ. Ἄλλο. κηκῖδος μίσυος σμύρνης στυπτηρίας ὑγρᾶς ἴσα, χρῶ ξηρῷ, καὶ μετὰ μέλιτος. Ἄλλο Ἀσκληπιάδου πρὸς ἀντιάδας φάρμακον ἐπιτετευγμένον. κηκίδων ὀμφακίνων 𐅻 δ διφρυγοῦς 𐅻 β σμύρνης κρόκου ἀνὰ 𐅻 γ μέλιτος τὸ ἀρκοῦν. τὸ φάρμακον χωρὶς ἑλκώσεως ἀντιάδας καταστέλλει. Ἄλλο Ἀπολλωνίου. διφρυγοῦς χαλκίτεως ὀπτῆς ἀνὰ 𐅻 β κηκίδων κρόκου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 α , μέλιτι ἀναλάμβανε καὶ χρῶ. Χειρουργία. νικωμένων δὲ τῶν φαρμάκων ἐκτέμνεσθαι χρὴ τὰς ἀντιάδας. πρὸς δὲ τὴν χειρουργίαν καδέδριος ὁ πάσχων σχηματιζέσθω πρὸς αὐγὴν λαμπρὰν καὶ διαστελλέσθω τὸ στόμα, ἔπειτα ἑκάστη ἀντιὰς ἀγκίστρῳ ἀποτεινέσθω καὶ ἐκτεμνέσθω. ἐκτέμνεται δὲ αὐτῆς τὸ ὑπερέχον κατὰ τὸ μέσον παρὰ φύσιν. οἱ γὰρ συνεκτέμνοντες τῇ παρὰ φύσιν σαρκὶ καὶ τὰς κατὰ φύσιν σάρκας ἀπὸ τῆς βάσεως αἱμορραγίας ἐπικινδύνου αἴτιοι γίγνονται. μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν ὀξύκρατον προσφερέσθω ψυχρὸν πρὸς τὴν τοῦ αἵματος ἐποχήν, καὶ μετ’ αὐτὸ ψυχρότατον ὕδωρ. σταλείσης δὲ τῆς αἱμορραγίας καὶ ἱκανοῦ διαστήματος γινομένου τὸ μελίκρατον χλιαρὸν προσφερέσθω. ταῖς δὲ ἑξῆς ἡμέραις σὺν τούτῳ καὶ διάχριστοι προσαγέσθωσαν, αἱ πρὸς τὰ ἡλκωμένα παρίσθμια προγεγραμμέναι. σπανίως δ’, ὅταν ποτὲ τὰ ἕλκη ὑπερέχειν φαίνηται, τῷ ἀνθηρῷ ξηρίῳ προσαπτόμεθα τῶν παρισθμίων, δι’ οὗ καταστέλλονται αἱ ὑπεροχαὶ καὶ ἡ κατούλωσις αὐτῶν γίγνεται. Τῶν ἀπαγχομένων ἀνάκλησις καὶ τῶν ἐκ ναυαγίου ἢ ἀπὸ ὕδατος μελλόντων πνίγεσθαι.[35] |
| 52 | ἀνακαλοῦνται ἐνίοτε οἱ ἀπαγχόμενοι ὄξους ἐγχεομένου τῷ στόματι μετὰ πεπέρεως ἢ κνίδης σπέρματος. ἰσχυρῶς δὲ καταδέχονται, ἀλλὰ βιάζεσθαι δεῖ καὶ ἐγχεῖν τῷ στόματι καὶ ἐρεθίζειν πρὸς ἔμετον. λυομένων δὲ τῶν περὶ τὸν τράχηλον ἐρυθημάτων, εὐθὺς ἀναβλέπουσι καὶ ἀνίενται· διὸ ἐμβρέχειν δεῖ καὶ τὸν τράχηλον κατὰ τὸν τῶν βρόγχων τόπον καὶ τὰ πέριξ ἐλαίῳ θερμῷ πολλῷ συνεχῶς καὶ ἐρίῳ περιλαμβάνων ἢ κηρωτῇ. παραπλησίως δὲ δεῖ ἀνακαλεῖσθαι καὶ τοὺς ἀπὸ ναυαγίων, εἴ γε σῴζεται ἔτι ποσῶς αὐτοῖς ἡ ἀναπνοή. ἐπὶ τούτων δὲ πρότερον χρὴ ἐπὶ κεφαλὴν κρεμόντας βιάζεσθαι ἀπεμεῖν τὸ καταποθὲν ὕδωρ ἐρεθίζοντας μὲν πτεροῖς ἢ δακτύλοις, τῇ δὲ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν ἔξωθεν βοηθοῦντας τῷ τῆς γαστρὸς τόπῳ. Περὶ τῶν καταπειρομένων εἰς τὰ παρίσθμια ἀκανθῶν ἢ ὀστοῦ καὶ τῶν εἰς τὸν λάρυγγα παραρρεόντων.[10] |
| 53 | εἰ μὲν εἰς τὸν λάρυγγα καὶ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν τι τῶν καταπινομένων ὄγκων παραρρυῇ, βῆχα ἐρεθιστέον διά τινος ὀξώδους ποιότητος καὶ πταρμικὸν ταῖς ῥισὶ προσαπτέον. τῇ γὰρ σφοδρᾷ περιστολῇ καὶ ἐντάσει καὶ τῇ μετά τινος βίας ἐξωθήσει τοῦ πνεύματος, εἴωθε τὰ τοιαῦτα ἐκκρίνεσθαι. εἰ δὲ περὶ τὰ παρίσθμια ἢ κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ στομάχου ἄκανθα ἢ ὀστέον καταπαρῇ, εἰ μὲν τῇ ὄψει ὑποπίπτει καὶ ἔξω τῶν παρισθμίων ἐξέχει τὸ πλεῖον αὐτῆς μέρος, τριχολαβίῳ κομιζέσθω· ὅταν δὲ ἐν τοῖς κατωτέροις τόποις τοῦ στομάχου ἐμπαρῇ, κομιζέσθω οὕτως· σπογγίον τερεβινθίνῃ βεβρεγμένον ἢ κρεάδιον ὠμὸν πρόσφατον ἐγκεχαραγμένον περιδήσας λίνῳ στερεῷ καὶ ἀναγκάσας καταπιεῖν, μετὰ ταῦτα ἀνάσπα ἀθρόως διὰ τοῦ ἀπηρτισμένου λίνου· εἴωθε γὰρ πολλάκις συνεφέλκεσθαι τὸ ἐμπεπηγός. δεῖ δὲ καὶ ἄρτου ἁπαλοῦ τοὺς ἐντὸς ψωμοὺς ἀμασήτους διδόναι καταπιεῖν ἢ ἰσχάδα λιπαρὰν ποσῶς μεμασημένην, μὴ μέντοι γε διαλελυμένην. ὅτε δὲ ἐν τῷ βάθει τῶν σωμάτων καταπεπαρμένη κομίζεθαι μὴ δύναιτο, μελίκρατον διδόσθω ἀναγαργαρίζεσθαι καὶ τροφὰς ῥοφηματώδεις, οἷον πτισσάνην μετὰ μέλιτος ἢ ἄλικα ὁμοίως ἢ ψίχας τῷ μελικράτῳ βεβρεγμένας θερμῷ· ἔξωθεν δὲ ἐπιτιθέναι αὐχένι καὶ ὅλῳ τῷ τραχήλῳ ἔριον ἐλαίῳ θερμῷ βεβρεγμένον καὶ καταπλάττειν τὸν τράχηλον καταπλάσματι θερμῷ χαλαστικῷ ὡς τῷ λινοσπέρμῳ 〈σὺν〉 μελικράτῳ σκευαζομένῳ. εἴωθε γὰρ τῇ τοιαύτῃ ἀγωγῇ πυοποιηθέντος τοῦ τόπου σαλευθεῖσα ἡ ἄκανθα σὺν τοῖς καταπινομένοις κατάγεσθαι. Πρὸς ὀστοῦ κατάποσιν καὶ πρὸς ἀναβολὴν τῶν καταπειρομένων εἰς τὰ παρίσθμια.[20] |
| 54 | προσέχων τῷ πάσχοντι ἀνθρώπῳ ἄντικρυς καθεζομένῳ καὶ ποιήσας αὐτὸν προσέχειν σοι λέγε· ἄνελθε, ὀστοῦν, εἴτε ὀστοῦν ἢ κάρφος [ ϛ ] ἢ ἄλλο ὁτιοῦν, ὡς Ἰησοῦς Χριστὸς Λάζαρον ἀπὸ τοῦ τάφου ἀνήγαγε, καὶ ὡς Ἰωνᾶν ἐκ τοῦ κήτους. Ἄλλο. κατέχων τὸν λάρυγγα τοῦ πάσχοντος λέγε· Βλάσιος ὁ μάρτυς ὁ δοῦλος τοῦ θεοῦ λέγει· ἢ ἀνάβηθι, ὀστοῦν, ἢ κατάβηθι. Περὶ τῶν ἀρτηριακῶν φαρμάκων Γαληνοῦ.[5] |
| 55 | τὸν λάρυγγα καὶ τὴν ὑποκειμένην αὐτῷ τραχεῖαν ἀρτηρίαν σὺν τοῖς ἰδίοις μυσὶν ὑμὴν ἰσχυρὸς ὑπαλείφει· ὅταν οὖν πάθος τι ἤτοι κατὰ τοῦτον τὸν ὑμένα ἢ κατὰ τοὺς ἐν τῷ λάρυγγι μῦς γένηται, ἀρτηριακὰς κοινῶς ὀνομάζουσι τὰς ἰωμένας αὐτὰ δυνάμεις. πάσχει δὲ ὁ ὑμὴν αὐτὸς ἢ ὑπερυγραινόμενος ἢ τραχυνόμενος ἢ ἑλκούμενος. τὸ γὰρ βλάπτεσθαι τὴν φωνὴν ἢ ἀποκεκόφθαι, ὅπερ ἐστὶ μὴ δύνασθαι φθέγγεσθαι, καὶ τὸ βραγχώδη δὲ φθέγγεσθαι, πλείοσιν αἰτίοις ἕπεται. τοῦτο μὲν τοῖς ἀπὸ κεφαλῆς χρονίσασι κατάρροις, τοῦτο δὲ ἐμπύοις καὶ φθισικοῖς καὶ ἐκ κραυγῆς δὲ μεγάλης καὶ πολλῆς ἡ βραγχώδης γίνεται φωνὴ καὶ διὰ ψυχροῦ καὶ ἀήθους πνεύματος εἰσπνοὴν καὶ διὰ πλείστην καὶ ἀήθη ἀκρατοποσίαν. μεγέθει δὲ ἀλλήλων διαφέρει τὰ πάθη· σφοδρότερον μὲν γὰρ διαβραχέντων τῶν φωνητικῶν ὀργάνων ἡ ἀφωνία γίγνεται· μετριώτερον δὲ ὑγρανθέντων ἡ βραγχώδης ἀποτελεῖται φωνή. τοῖς μὲν οὖν ἐκ τοῦ βοῆσαι σφοδρῶς ἐπὶ πλέον κακωθεῖσι τὴν φωνὴν ὅμοιόν τι συμβαίνει πάθημα τῷ γιγνομένῳ πολλάκις τοῖς ἄλλοις μορίοις τοῦ σώματος πλείονα κοπωθεῖσιν. ὁ γὰρ ὑπαλείφων τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν καὶ τὸν λάρυγγα ὑμὴν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὰς μεγάλας φωνὰς ἔξω φερομένου πνεύματος πληττόμενος, φλεγμονώδη διάθεσιν ἴσχει. κατὰ δὲ τὸν λάρυγγα πρὸς τῇ πληγῇ ταύτῃ καὶ ἡ τῶν κινούντων αὐτὸν μυῶν βλάβη τῆς ἐνεργείας μείζονα τὴν διάθεσιν ἐργάζεται. οὗτοι γὰρ οἱ τὴν φωνὴν ἐργαζόμενοι μύες ἐν ταῖς μεγάλαις ἐκβοήσεσιν οὐ μόνον πληττόμενοι τῷ διεξερχομένῳ πνεύματι βλάπτονται, ἀλλὰ καὶ ὑπερτεινόμενοι σφοδρῶς μέγιστον κόπον ὑπομένουσι. θεραπεία δὲ καὶ τούτων κοινὴ τοῖς τὰ ἄλλα μόρια τοῦ σώματος κεκοπωμένοις. λουτρὰ μὲν γὰρ γλυκέων καὶ εὐκράτων ὑδάτων ὀνίνησι μεγάλως τοὺς φωνασκοῦντας πάντας, κιθαρῳδοὺς λέγω καὶ κήρυκας καὶ τραγῳδούς, ὅταν ἀγωνιζόμενοι θραύσωσι τὴν φωνήν. ὥσπερ δὲ τὸ ἔλαιον ἐπαλειφόμενον ἔξωθεν παραμυθεῖται τὸ πᾶν σῶμα κεκοπωμένον, οὕτω καὶ τροφαὶ ἄδηκτοί τε καὶ χαλαστικαὶ καὶ παρεμπλαστικὰ τῶν ἀρτηριακῶν φαρμάκων ὀνίνησι τὸν πεπονθότα ὑμένα τῆς ἀρτηρίας καὶ τοὺς μῦς. ὅταν μὲν οὖν οἷον τονώδεις κόποι περὶ τοὺς τοῦ λάρυγγος μῦς καὶ τὸν ὑμένα γένωνται, ἐν ἀρχῇ μὲν ἁρμόττει τὰ πραότατα μὲν τῶν ἐδεσμάτων, φάρμακα δὲ ἐμπλαστικά. καταστάσης δὲ τῆς φλεγμονῆς βραχύ τι τῶν ῥυπτικῶν προσθετέον, εἶτ’ ἐφεξῆς πλέον, εἶτ’ ἄλλο πάλιν ἐκείνου γενναιότερον, ὥστε κατὰ βραχὺ τὴν σύνθεσιν ἐπὶ τὸ μέσον ῥυπτικὸν ἀφικέσθαι, εἶτ’ ἀπὸ τούτου διαφορητικώτερον καὶ ῥυπτικώτερον μικτέον, εἶθ’ οὕτως ἐπὶ τὸ σφοδρότερον ἐλθεῖν, ὅταν ἐπὶ πλέον οἷον σκιρρώδης τις διάθεσις ἐν τοῖς φωνητικοῖς ὀργάνοις παραμένῃ. τῆς μὲν οὖν πρώτης τάξεώς ἐστι τραγάκανθα καὶ κόμμι καὶ Σάμιος ἀστὴρ ἄμυλόν τε καὶ τὸ διὰ χόνδρου καὶ τράγου καλῶς ἑψηθέντων ῥόφημα. καὶ γάλα δὲ ἐπιτήδειόν ἐστι καὶ ἰτρίον καὶ ὠὰ ῥοφούμενα καὶ στρόβιλοι βεβρεγμένοι καὶ τὰ σήσαμα καὶ τὸ σίραιον, τὸ ἕψημα καλούμενον καὶ τὸ τῆς γλυκυρίζης ἀφέψημα παχυνθὲν ἐν τῇ ἑψήσει. ἐφεξῆς δὲ τούτων ὑπάρχει τὸ βούτυρον. ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ ταῖς φλεγμονώδεσι διαθέσεσι κατὰ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν τε καὶ τὸν λάρυγγα κατ’ ἀρχάς ἐστι χρήσιμα, ἄχρις ἂν ἡ φλεγμονὴ μετριωτέρα γένηται· οἴνου δὲ πόσεως ἀπεχέσθωσαν κατὰ τοῦτον τὸν καιρόν. ὅταν δὲ μετριώτερα τὰ τῆς φλεγμονῆς γένηται, δοτέον αὐτοῖς ποτὸν τὸν γλυκὺν Θηραῖον ἢ σίραιον, ἐν ᾧ καιρῷ καὶ τὸ βούτυρον ἐπιτήδειόν ἐστι καὶ τὰ ἀμύγδαλα συνεψόμενα τοῖς ῥοφήμασι καὶ γάλα καὶ μέλι ἐψηθέντα ἐπὶ πλέον ἐμβληθέντος αὐτοῖς ἀμύλου.[45] |
| 55 (50) | εἰ δὲ μὴ παρείη ἄμυλον, ἄρτον σιλιγνίτην ξηρὸν κεκομμένον καὶ σεσησμένον ἐμπαστέον τῷ γάλακτι ἑψομένῳ. εὔδηλον οὖν ὅτι κατὰ τὴν τοιαύτην δίαιταν ἡ μὲν φλεγμονὴ παύεται τῶν κατὰ τὸν λάρυγγα καὶ τὴν ἀρτηρίαν ὑμένων τε καὶ μυῶν, ὑγρότης δὲ καταλείπεται πολλή, δι’ ἣν ἀδύνατόν ἐστι λαμπρὰν εἶναι τὴν φωνήν, ἄνευ τοῦ πάλιν χρήσασθαι ἐδέσμασί τε καὶ φαρμάκοις ἀδήκτως ῥύπτουσιν, ὁποῖόν ἐστι τό τε κυάμινον ἔτνος καὶ ἡ πτισσάνη καὶ τὸ πεφρυγμένον λινόσπερμον. ἐν τῷ μεταξὺ γάρ ἐστι τὰ τοιαῦτα τῶν τε μέσων κατὰ τὴν δύναμιν φαρμάκων καὶ τῶν ἐμπλαστικῶν. τούτων δὲ ῥυπτικώτερά ἐστι ῥητίνη τερεβινθίνη καὶ λιβανωτὸς τό τ’ ἀπηφρισμένον μέλι καὶ τὰ πικρὰ τῶν ἀμυγδάλων κράμβη τε καὶ τὰ καλῶς ἑψηθέντα πράσα. τούτων δὲ πάλιν ἰσχυρότερά ἐστι τό τε τῶν ὀρόβων ἄλευρον ὁρμίνου τε σπέρμα καὶ ἴρεως ἡ ῥίζα καὶ πάνακος. ἅπασι δὲ τοῖς μὲν πρώτοις ὅσα μαλακά ἐστι, γλυκὺς ὁ Κρητικός, εἶτα ὁ Θηραῖος καὶ σκυβελλίτης τ’ ἐπιτηδείως μίγνυται, τὸ γὰρ ἐκ τοῦ γλεύκους ἀποτριτωμένου σκευαζόμενον, ὃ σίραιον καὶ ἕψημα καλοῦσιν, ἐμπλαστικώτατόν ἐστι καὶ ἀδηκτότατον. τὸ δὲ ἐκ τῶν ἰσχάδων σκευαζόμενον μελιτῶδες ἀφέψημα διαφορητικώτερόν ἐστι καὶ ῥυπτικώτερον. ἁπάντων οὖν χρὴ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων ἐπίστασθαι τὰς δυνάμεις τὸν μέλλοντα σύνθετόν τι ποιήσειν φάρμακον. ὁ δὲ αὐτὸς οὗτος καὶ τοῖς ὑφ’ ἑτέρων συγκειμένοις ὀρθῶς χρήσεται καὶ μάλισθ’ ὅταν ἀδιορίστως ᾖ γεγραμμένα. τούτων 〈οὖν〉 προδιωρισμένων ὑποτακτέον τὰς ὑπὸ τῶν ἀρχαίων γεγραμμένας ἀρτηριακάς. Ἀρτηριακὴ πρὸς τὰς τῆς φωνῆς τραχύτητας ἐν ἀρχαῖς διδομένη παρηγορικωτάτη. κόμμεως 𐅻 β τραγακάνθης 𐅻 α ἑψήματος ξ̸ α , κόψας σήσας, κόμμι καὶ τραγάκανθαν λέαινε μετὰ τοῦ ἑψήματος μέχρι διαλύσεως, ἔπειτα ἕψε ἐπ’ ἀνθράκων ἀκάπνων, ἕως μὴ μολύνῃ ἐνσταζόμενον ἐπ’ ὀστράκῳ, καὶ δίδου ἐξ αὐτοῦ ὑπὸ τὴν γλῶσσαν κατέχειν. Ἄλλη ἀρτηριακή. κόμμεως 𐆄 ε γλυκέος ξ̸ α μέλιτος λι τρʹ α , λείου τὸ κόμμι ὀλίγῳ ὕδατι καὶ βαλὼν ἕψε ἅμα ἐπ’ ἀνθράκων ἀκάπνων, ὡς προείρηται, καὶ δίδου ἐκλείχειν εἰς ὕπνον πορευομένῳ. Ἀντωνίου Μούσα πρὸς τὰς τῆς φωνῆς ἀποκοπάς.[80] |
| 56 | κράμβης χλωρᾶς τοὺς καυλοὺς καθάρας δίδου διαμασᾶσθαι καὶ τὸ μὲν ἀχυρῶδες αὐτῶν ἀποπτύειν κέλευε, τὸν δὲ χυλὸν καταπίνειν. [ἢ στύρακος ἐρεβίνθου τὸ ἴσον καταπινέτω]. Ἄλλη κράμβης καυλὸν μετὰ μέλιτος ἑψήσας, δίδου ἐκλείχειν· τοῦτο ὠφελεῖ παραχρῆμα. Ἄλλη. ἠρυγγίου ἐν ὕδατι ἡψημένου λαβὼν τοῦ χυλοῦ κοτύλην α καὶ σύκων ἐν ὕδατι ἡψημένων τὸ ἴσον καὶ τούτοις ἐπιβαλὼν κόμμεως λειοτάτου 𐅻 η ἕψε φιλοπόνως, ὡς ἀρτηριακῆς σχῇ πάχος καὶ δίδου ἐκ τούτου ἐκλείχειν εἰς ὕπνον πορευομένοις μέχρι κυάθου ἑνός. Ἄλλη πρὸς τραχύτητας βρόγχου καὶ βῆχας καὶ διαίμους πτύσεις. ἀμύγδαλα πικρὰ λελεπισμένα κε λινοσπέρμου πεφρυγμένου 𐅻 δ τραγακάνθης 𐅻 β 〈στροβίλων κόκκοι λ 〉 ὠοῦ ὠπτημένου ἐν ζύμῃ τὴν λέκιθον· ἡ τραγάκανθα ὕδατι ὀλίγῳ βρέχεται, τὸ δὲ ὅλον γλυκεῖ ἀναλαμβάνεται. δίδου ἐκλείχειν εἰς ὕπνον 𐆄 β . εἰ δὲ καὶ ὁ ἦχος εἴη τῆς φωνῆς τεθραυσμένος, μέλιτος μίσγε ἀντὶ τοῦ γλυκέος, καὶ μάλιστα ἐφ’ ὧν ἀναχθῆναί 〈τι〉 ἐκ τοῦ θώρακος ᾖ χρεία. Ἄλλο ἔκλειγμα, ᾧ χρώμεθα. σκυβελλίτου ξ̸ α κόμμεως 𐆄 ϛ μέλιτος 𐆄 θ , προβρέξας ὕδατι ὀλίγῳ τὸ κόμμι καὶ συλλεάνας ἅμα πάντα ἕψε ἐν διπλώματι καὶ χρῶ. Ἄλλη ἀρτηριακή, ποιεῖ καὶ πρὸς βῆχας. λινοσπέρμου κεκομμένου καὶ σεσησμένου, σταφίδων λιπαρῶν ἐκγιγαρτισμένων, στροβίλων πεφρυγμένων, καρύων ποντικῶν κεκαθαρμένων ἴσα λεάνας μέλιτι ἀρκοῦντι ἀπέφθῳ ἀναλαβὼν δίδου κοχλιάριον εἰς ὕπνον. καὶ ἡ ὑπογλωσσὶς πρὸς τὰς τῆς φωνῆς ἀποκοπὰς καὶ τὰς λοιπὰς περὶ τὴν ἀρτηρίαν διαθέσεις· τραγακάνθης 𐅻 ιβ κόμμεως 𐅻 ιε σμύρνης 𐅻 γ λιβάνου δμοίως φοινικοβαλάνων ϛ τὰς σάρκας 𐅻 ϛ γλυκυρίζης 𐅻 ϛ γλυκέος προτρόπου ἢ Θηραίου εἰς ἀνάληψιν ὅσον ἐξαρκεῖ. ἔστω δὲ τὸ γλυκὺ προηψημένον, ὡς μέλιτος ἔχειν πάχος. δίδου κυάμου Αἰγυπτίου μέγεθος ὑπὸ τὴν γλῶτταν κατέχειν καὶ τὸ διαλυόμενον καταπίνειν. Ἄλλη Χαριξένου. γλυκυρίζης χυλοῦ τραγακάνθης ἀνὰ 𐅻 ϛ κρόκου 𐅻 β καὶ σμύρνης ὁμοίως λιβάνου 𐅻 α ναρδοστάχυος 𐅻 α προτρόπου ξ̸ ϛ , ἑψήσας εἰς μελιτώδη σύστασιν, ἀναλάμβανε τὰ ξηρὰ καὶ χρῶ· ποιεῖ ὅσα ἡ μετ’ αὐτήν. Ἄλλη ἀρτηριακή· ποιεῖ πρὸς ἤχους καὶ βρόγχους καὶ φωνῆς ἀποκοπὰς φλεγμονὰς παρισθμίων, ποιεῖ τοῖς φωνασκοῖς καὶ πρὸ τῶν ἀγώνων καὶ μετὰ τοὺς ἀγῶνας διδομένη καὶ τοῖς κατεψυγμένοις γε ὠφελεῖ, ποιεῖ βήττουσι προσφάτως τε καὶ χρονίως, ποιεῖ αἱμοπτυικοῖς ἀναφορικοῖς κοιλιακοῖς, ποιεῖ πρὸς τὴν τοῦ στόματος δυσωδίαν. κρόκου 𐅻 γ σμύρνης λιβάνου γλυκυρίζης ἀνὰ 𐅻 α γλυκέος Κρητικοῦ ξ̸ γ , ἕψε εἰς τὸ τρίτον καὶ ἀναλάμβανε αὐτῷ τὰ προειρημένα καὶ χρῶ. Ὀριβασίου ἀρτηριακὴ πρὸς τραχύτητα καὶ ἀποκεκομμένην φωνήν. κρόκου 𐅻 ζ γλυκυρίζης ναρδοστάχυος ἀνὰ 𐅻 δ λιβάνου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 γ ὑοσκυάμου σπέρματος 𐅻 α μέλιτος ἀπηφρισμένου 𐆄 ϛ πεπέρεως λευκοῦ κόκκοι ν , δίδου ὑπὸ τὴν γλῶσσαν κατέχειν κυάμου μέγεθος. Ἄλλη Χαριξένου πρὸς ἡλκωμένην ἀρτηρίαν, ποιεῖ πρὸς τοὺς φωνασκουμένους πρὸ τῶν ἀγώνων καὶ μετὰ τοὺς ἀγῶνας διδομένη· ποιεῖ πρὸς ὀφθαλμῶν περιωδυνίας ἔξωθεν ἐπιτιθεμένη ἐρίου αὐτῇ βεβρεγμένου, ποιεῖ πρὸς τὰς ἐντὸς διαθέσεις ἐκλειχομένη. κόμμεως τραγακάνθης ἀνὰ 𐅻 ιβ λιβάνου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 γ κρόκου 𐅻 β ὑποκυστίδος χυλοῦ 𐅻 β γλυκέος σκυβελλίτου ἢ Θηραίου ξ̸ β . κόμμι τραγάκανθαν κόψας σήσας, ἕκαστον ἰδίᾳ λέαινε σὺν ὀλίγῳ γλυκεῖ, τὰ δὲ ἄλλα θλάσας προβρέξας λείου ὁμοίως μετ’ ὀλίγου γλυκέος.[45] |
| 56 (50) | τὸν δὲ κρόκον εἰς ἐριοῦν ῥάκος ἐνδήσας ἀραιὸν καὶ ἀποδήσας ἀποκρέμασον τῆς χύτρας καὶ βαλὼν πάντα ἕψε κινῶν συνεχῶς· εἶτα ἐξελὼν τὸν κρόκον καὶ λεάνας εὖ μάλα ἐν θυίᾳ ἐπιβαλὼν τὰ ἑψηθέντα καὶ ἑνώσας χρῶ. Ἀρτηριακή, ᾗ χρησάμενος πολλάκις ηὐδοκίμησα. στροβίλια ξ ἀμύγδαλα πικρὰ λελεπισμένα μ φοινικοβαλάνων ϛ τὰς σάρκας γλυκυρίζης χυλοῦ Γ ρ ιβ κρόκου Γ ρ α σμύρνης Γ ρ α τραγακάνθης Γ ρ ϛ γλυκέος Κρητικοῦ τὸ ἱκανόν· ἐφ’ ὧν δὲ ἀναγωγῆς τῶν ἐν τῷ θώρακι χρεία γένοιτο καὶ μέλιτος ἐπίβαλε σὺν τῷ ἑψήματι. Ἄλλη ἀρτηριακὴ Ἀνδρομάχου. στέατος ὀρνιθείου προσφάτου 𐆄 γ μέλιτος κοτύλην α , ἕψε ὁμοῦ κινῶν πηγάνῳ, ἕως συστῇ, καὶ δίδου νήστεσι καὶ μετὰ τροφὴν καὶ εἰς νύκτα. Ῥόφημα πρὸς ἀποκεκομμένους ἤχους, μάλιστα δι’ ὑγρότητα, ποιεῖ καὶ πρὸς φωνασκούς. πράσα 〈 ζ 〉 ἕψε εἰς ἀποτρίτωσιν καὶ αὐτὰ μὲν ῥῖψον, τῷ δὲ ὕδατι μῖξον χόνδρου χυλὸν καὶ μέλι καὶ ὠῶν τὰ πυρρὰ γ καὶ ἑνώσας ἕψε εἰς ἀποτρίτωσιν καὶ διηθήσας ἐπίβαλλε ἑψήματος καλοῦ ξ̸ α καὶ ἕψε πάλιν μέχρι συστάσεως κινῶν ἀνήθου κλωνίοις καὶ δίδου κοχλιάριον ἕωθεν καὶ εἰς ἑσπέραν. Ἀρτηριακὴ ἀναγκαῖα ποιοῦσα φωνασκικοῖς· ἐπειράθη καὶ πρὸς βραγχιῶντας δι’ ὑγρότητα πλείστην. κόστου φύλλου ναρδοστάχυος ἀμώμου πεπέρεως κασσίας μαστίχης ἀνὰ 𐅻 ε ὀπίου 𐅻 β μέλιτος καὶ μόρων χυλὸν ἐξ ἴσης μεμιγμένον τὸ ἀρκοῦν, ἵνα ἀναλαμβανόμενον αὐτοῖς τὸ φάρμακον ἰξῶδες γένηται τῇ συστάσει. [καὶ] χρῶ διδοὺς ὑπὸ τὴν γλῶτταν κατέχειν καρύου ποντικοῦ τὸ μέγεθος· μὴ πάνυ δὲ στερεὸν σκεύαζε, ἵνα ῥᾷον τήκηται ὑπὸ τὴν γλῶτταν. Ἀρτηριακὴ ὑπογλωσσὶς φωνὴν ἀποκεκομμένοις, βραγχιῶσιν, ἀναφορικοῖς. τραγακάνθης 𐅻 ϛ κόμμεως 𐅻 ϛ σμύρνης 𐅻 β λιβάνου 𐅻 α c πεπέρεως λευκοῦ κόκκους κ κρόκου 𐅻 α γλυκυρίζης χυλοῦ 𐅻 ϛ φοινικοβαλάνων γ τὴν σάρκα γλυκέος Κρητικοῦ τὸ ἱκανόν· τὸ κόμμι καὶ ἡ τραγακάνθα κοπέντα καὶ σηθέντα βρέχεται τῷ γλυκεῖ σὺν τῷ χυλῷ τῆς γλυκυρίζης· μὴ παρόντος δὲ τοῦ χυλοῦ τὴν γλυκύριζαν θλάσαντες καὶ ἑψήσαντες ἕως συστάσεως τετραπλῆν βάλλομεν. Ἀρτηριακαὶ ποικίλαι πρὸς τὰς κεχρονισμένας διαθέσεις ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ καὶ πνεύμονι. Ἀρτηριακὴ ποιεῖ ἀναφορικοῖς καὶ πρὸς πάντα τὰ ἐν κατακαλύψει ἀποστήματα καὶ πᾶσαν χρονίαν βῆχα, τέμνει φλέγμα καὶ ὑπάγει κοιλίαν· μάλιστα δὲ ὠφελεῖ ὀρθοπνοικοῖς. σκίλλης καθαρᾶς ἑφθῆς 𐅻 ϛ λινοσπέρμου κνίδης σπέρματος ἀνὰ 𐅻 β περιστερεῶνος χυλοῦ ξηροῦ θύμου ἀλεύρου ὀροβίνου γλήχωνος ἴρεως βεττονίκης ἀνίσου καρδαμώμου μαράθρου σπέρματος σελίνου ἀνήθου σπέρματος πεπέρεως τήλεως ἀνὰ 𐅻 α , ἀναλάμβανε μέλιτι Ἀττικῷ καὶ δίδου κοχλιάριον ἕωθεν καὶ εἰς ἑσπέραν ὁμοίως. Ἄλλη πρὸς τὰ τῆς ἀρτηρίας πάθη καὶ ἕλκη ἐν πνεύμονι καὶ πύου ἀναγωγὰς καὶ αἵματος καὶ τοὺς εἰς θώρακα ῥευματισμοὺς καὶ πρὸς τὸ ἀνάγειν τὰ ἠθροισμένα ἐν τῷ πνεύμονι σφόδρα ἐνεργής. ῥητίνης τερεβινθίνης κρόκου λιβάνου σμύρνης τρωγλοδύτιδος γῆς ἀστέρος κινναμώμου στροβίλων κεκαθαρμένων γλυκυρίζης ἀνὰ 𐅻 δ ἀμώμου τραγακάνθης φοινίκων λιπαρῶν τῆς σαρκὸς ἀνὰ 𐅻 γ ναρδοστάχυος κασσίας ἀνὰ 𐅻 β κόστου 𐅻 α χαλβάνης καθαρᾶς ὀβολοὺς δ μέλιτος Ἀττικοῦ λι τρʹϛ · τὸ μέλι καὶ τὴν τερεβινθίνην ἕψε ἐν διπλώματι καὶ ὅταν ἄρξηται συστρέφεσθαι μίγνυε τὴν χαλβάνην προμεμαλαγμένην ἀκριβῶς καὶ ἕψε ἄχρις οὗ μὴ μολύνῃ, εἶτα ψύξας κινῶν μίγνυε ἐν θυίᾳ τοῖς λοιποῖς κεκομμένοις καὶ σεσησμένοις καὶ χρῶ διδοὺς κατέχειν ὑπὸ τὴν γλῶτταν.[95] |
| 56 (100) | Ἄλλη ποιοῦσα πρὸς πάντα τὰ προρρηθέντα. ναρδοστάχυος 𐅻 δ κρόκου 𐅻 α πεπέρεως κόκκοι λ γλυκυρίζης 𐅻 α στρόβιλοι κεκαθαρμένοι ρ βαλαύστια 𐅻 γ στύρακος· τραγακάνθης κινναμώμου ἀμώμου λιβάνου ἀνὰ 𐅻 α μέλιτος ἢ γλυκέος Κρητικοῦ κοτύλαιη · ὁ γλυκὺς ἐν διπλώματι ἕψεται, ἕως μέλιτος σχῇ πάχος καὶ καταχεῖται κατὰ τῶν ξηρῶν λείων ἐν θυίᾳ. ἡ δὲ τραγάκανθα κόπτεται καὶ σήθεται καὶ λειοῦται σὺν τῷ στύρακι μετ’ οἴνου γλυκέος ὀλίγου καὶ οὕτως μίγνυται· δίδου κοχλιάριον καὶ χρῶ. εὗρον γὰρ ἀμφότερα παραγεγραμμένα ὅτι πάνυ εὐδόκιμα τοῦτό τε καὶ τὸ πρὸ αὐτοῦ βοήθημα. Ἐκ τῶν Ἀσκληπιάδου πανάκεια Μιθριδάτου φωνασκουμένοις καὶ πρὸ τῶν ἀγώνων καὶ μετὰ τοὺς ἀγῶνας διδομένη, ποιεῖ καὶ πρὸς ἀντιάδων φλεγμονὰς, κιονίδα κεχαλασμένην, ποιεῖ πρὸς οὖλα πλαδαρὰ καὶ τὰς ἐν στόματι νομὰς καὶ σειομένους ὀδόντας· ἁρμόζει πρὸς κατάρρουν καὶ βῆχα χρόνιον καὶ πρόσφατον, ποιεῖ αἱμοπτυϊκοῖς ἀναφορικοῖς. χρῶμαι δὲ τῷ φαρμάκῳ ποτὲ μὲν ἀκράτῳ, ἔστι δὲ ὅτε καὶ διαλυθέντι γλυκεῖ ἢ σκυβελλίτῃ ἢ ὕδατι θερμῷ· πρὸς μὲν γὰρ τὰς τῶν παρισθμίων φλεγμονὰς καὶ τὰς τοιαύτας διαθέσεις χρηστέον ἀνιεμένῳ τῷ φαρμάκῳ, πρὸς δὲ τὰς ἐν βάθει ἀκράτῳ. τὰ δὲ τῆς συνθέσεως ἔχει οὕτως· ῥίζαι πτέρεως ὡς ὅτι παχύταται πλύνονται ἐπιμελῶς, ἕως ἂν τὸ γεῶδες ἀποστῇ, εἶτα ψύχονται κατατεμνόμεναι εἰς δακτυλιαῖα μεγέθη· ἐκ τούτων αἴρομεν λι τρʹ γ καὶ κωδύας μήκωνος ἀγρίας συμμέτρους ρν , συμφύτου ῥίζης κεκαθαρμένης μανδραγόρου ῥίζης φλοιοῦ, ῥήου Ποντικοῦ ῥόδων ξηρῶν ἴρεως Ἰλλυρικῆς γλυκυρίζης βαλαυστίων ἀνὰ 𐆄 γ κασσίας 𐆄 δ νάρδου Κελτικῆς 𐆄 α c ὕδατος ὀμβρίου ξ̸ ιε · τὰ προειρημένα ἅπαντα παχυμερῶς κόπτεται καὶ βρέχεται ἐπὶ ἡμέρας γ , τῇ δὲ ἑξῆς ἕψεται ἐν διπλώματι εἰς τὸ τρίτον, ἔπειτα ἐκθλίβομεν καὶ διηθοῦμεν. ἐκ δὲ τούτου τοῦ βοηθήματος βάλλοντες βρέχομεν τὰ ὑπογεγραμμένα ἡμέραν καὶ νύκτα. ἔστι δὲ ταῦτα κόμμεως καθαροῦ τραγακάνθης διαυγοῦς λι τρʹ α σμύρνης τρωγλίτιδος 𐆄 β γλυκυρίζης χυλοῦ 𐆄 β ὑποκυστίδος χυλοῦ 𐆄 β κρόκου μαστίχης ἀνὰ 𐆄 α . τῇ δὲ ἑξῆς λεαίνομεν φιλοπόνως κατὰ βραχὺ ἐπιβάλλοντες τοῦ ἐκθλιβέντος ὑγροῦ; ἔπειτα οἴνου σκυβελλίτου ἢ θηραίου· ἢ ἑτέρου γλυκυτάτου ἐπιβάλλοντες ξ̸ ε κδ · εἰς ἀγγεῖον ὀστράκινον ἑψοῦμεν, καὶ ὅταν ἔχῃ μέλιτος πάχος, τούτῳ ἐπιβάλλομεν τὰ λελειωμένα πάντα, καὶ πάλιν ἑψοῦμεν μέχρι συστάσεως, εἶτα ἀνελόμενοι χρώμεθα, ἡ δόσις κοχλιάριον. ἡ διὰ κωδυῶν πρὸς βῆχας ὑγρὰς καὶ πόνους ἀρτηρίας καὶ φάρυγγος καὶ πρὸς τοὺς ἀπὸ κεφαλῆς εἰς θώρακα ῥευματισμοὺς καὶ τὰς ἀγρυπνίας· κωδύας ἀγρίας θηβαικὰς συμμέτρους ιη σὺν τῷ σπέρματι ὕδατος ὀμβρίου ξ̸ ε α γλυκυρίζης ὀλίγον προβρέχων ἡμέραν μίαν, ἕψε μέχρι τακεραὶ γένωνται τῇ ἁφῇ αἱ κωδύαι, καὶ ἐκθλίψας διηθήσας ἐπίβαλλε τῷ ἀφεψήματι μέλιτος τὸ c καὶ ἕψε ἐπ’ ἀνθράκων μέχρι συστάσεως μελιτώδους καὶ χρῶ. ἡ μὲν οὖν ἐπιμελεστέρα σκευασία τῆς ἀντιδότου καὶ ἡ κατὰ μέρος χρῆσις προείρηται ἐν τῷ περὶ τῶν ἡδέων πομάτων τοῖς νοσοῦσι λόγῳ, τουτέστιν ἐν τῷ ε λόγῳ. εἰ δὲ βούλει αὐτὸ ἐφεκτικώτερον τῶν τῆς κοιλίας ῥευμάτων ἐργάσασθαι καὶ αἱμοπτυικοῖς ἁρμόδιόν ἐστι· ῥοῦ ἐρυθροῦ χυλοῦ πρόσβαλλε 𐅻 β καὶ ἀκακίας 𐅻 β · ταῦτα δὲ γλυκεῖ διαλύων, ἔμβαλλε ἐν τῇ χύτρᾳ μέλλων ἀφαιρεῖν τὸ φάρμακον ἀπὸ τοῦ πυρὸς καὶ συναναζέσας ἐπ’ ὀλίγον χρῶ παρέχων κοχλιάριον εἰς κοίτην. Ἡ διὰ κωδυῶν ποικίλη.[145] |
| 56 (150) | κωδύας μήκωνος ρκ βάλλε εἰς ὕδατος ξ̸ ε γ , καὶ ἔα βρέχεσθαι ἡμέρας γ , καὶ ἑψήσας ὡς λειφθῆναι τὸ τρίτον τὰς μὲν κωδύας ῥῖψον, τῷ δὲ ὕδατι μῖξον μέλιτος ξ̸ α , καὶ ἑψήσας ἕως μελιτώδους συστάσεως, ὥστε μὴ ἀπορρεῖν, ἔμβαλε κρόκου σμύρνης ἀκακίας ὑποκιστίδος χυλοῦ ἀνὰ 𐅻 α καὶ δίδου εἰς ὕπνον ἔκλειγμα. ποιεῖ δὲ αἱμοπτυικοῖς κοιλιακοῖς καὶ δυσεντερικοῖς· ἐγὼ δὲ τῇ διὰ κωδυῶν τῇ δεχομένῃ εἰς λι α ὕδατος κωδύας δέκα, μιγνὺς τὰ εἰρημένα, χρῶμαι σταλτικῷ φαρμάκῳ. Περὶ κατάρρου καὶ κορύζης ἐκ τῶν Γαληνοῦ, αἴτιος ὁ ἐγκέφαλος ἐν μὲν ταῖς ψύξεσιν εἰς δυσκρασίαν ψυχρὰν ἀγόμενος, ἐν δὲ ταῖς ἐγκαύσεσι θερμαινόμενος καὶ πληρούμενος.[155] |
| 57 | καὶ οἶνος πλέον τοῦ δέοντος ποθεὶς πληροῖ τὴν κεφαλὴν καὶ λουτρὰ θερμότερα καὶ δαψιλὴς θερμοῦ κατάχυσις κατὰ κεφαλῆς μάλιστα θερμοτέρας καὶ τροφὴ ἐν τῇ γαστρὶ ἀπεπτηθεῖσα καὶ μὴ διαχωρηθεῖσα κάτω ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τὴν ὁρμὴν λαμβάνει. πληρωθεῖσα μὲν οὖν ἡ κεφαλὴ πάλιν τοῖς ὑποκειμένοις παραπέμπει τὰ ὑγρὰ καὶ εἰ μὲν εἰς τὰς ῥῖνας καταρρέοι τὸ περίττωμα, κόρυζαν τὸ πάθος ὀνομάζουσιν, εἰ δὲ εἰς τὸν γαργαρεῶνα κατασκήψῃ ἤτοι τὴν καλουμένην σταφυλὴν γεννᾷ. πάθος δὲ ἐστὶ τοῦτο περὶ τὸν γαργαρεῶνα συνιστάμενον ἢ ἄλλως εἰς ὄγκον ἐγείρει αὐτόν. ἑτοιμοτάτη μὲν οὖν ἡ εἰς τὰς ῥῖνας καὶ τὸ στόμα φορὰ τοῦ ῥεύματος, παραγίγνεται δ’ ἐνίοις καὶ εἰς ὀφθαλμούς, ἐνίοτε δὲ καὶ εἰς τὰ ὦτα· τὴν δὲ εἰς τὸ στόμα φορὰν ὑποδέχεται ὁ στόμαχος καὶ ἡ τραχεῖα ἀρτηρία καὶ δηλονότι καὶ ὁ λάρυγξ· ὑγραινόμενος δὲ ὁ λάρυγξ ὑπὸ τῶν εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς κεφαλῆς καταρρεόντων, ἐν ἀρχῇ μὲν βραγχώδη τὴν φωνὴν ἀπεργάζεται, προιόντος δὲ τοῦ χρόνου καὶ μικράν, εἰ δὲ ἐπὶ πλέον αὔξει τὸ κακόν, ἀπόλλυται πᾶσα ἡ φωνή· συνδιαβρέχεται γὰρ τῷ λάρυγγι καὶ ἡ τραχεῖα ἀρτηρία. δριμέος δὲ τοῦ ῥεύματος ὄντος οὐκ εἰς φωνὴν μόνην ἡ βλάβη τοῖς εἰρημένοις μορίοις γίγνεται, ἀλλὰ καὶ χαλεπωτάτη τις ἀνάβρωσις προσέρχεται, τοιαύτη τὴν φύσιν, οἵασπερ καὶ κατὰ τὸ δέρμα θεώμεθα γιγνομένας πολλάκις ἄνευ τῆς ἔξωθεν αἰτίας· οὕτως δὲ καὶ πνεύμων αὐτοῖς ἑλκοῦται καὶ καλεῖται φθόη τὸ πάθος· ἐὰν δὲ εἰς τὸν στόμαχον καὶ τὴν γαστέρα τραπῇ τὸ ῥεῦμα, ψυχρὸν μὲν ὑπάρχον, εἰς δυσκρασίαν ψυχρὰν ἄγει τὰ σώματα, θερμὸν δὲ εἰς θερμὴν, ἑλκοῖ δὲ καὶ τοῦτο τῷ χρόνῳ, κατ’ ἀρχὰς δὲ τὰς ὀρέξεις βλάπτει καὶ τὰς πέψεις. ἐὰν μὲν οὖν ψυχρὸν ᾖ, βραδυπεψίας τε καὶ ἀπεψίας καὶ ὀξυρεγμίας ἐργάζεται, ἐὰν δὲ θερμόν, διεφθαρμένον εἰς διαφθορὰν ἄγει τὴν τροφήν, ἤτοι κνισσώδεις ἢ βρομώδεις ἢ ὀξώδεις ἐρυγὰς ἀναπέμπουσαν ἤ τινος ἀρρήτου τε καὶ ῥητῆς ποιότητος ἑτέρας. ὑποκαταβαίνουσα δὲ ἡ βλάβη καὶ τὴν νῆστιν ἀδικεῖ καὶ τοῦ κώλου ἅπτεται καὶ τῶν κατὰ τὸ μεσεντέριον ἀγγείων, δι’ ὧν εἰς ἧπαρ ἡ ἀνάδοσις γίγνεται, καί τισι μὲν ἀνορεξίαι παρακολουθοῦσιν, ἐνίοις δὲ ὀρέξεις παρὰ φύσιν, ἃς ὀνομάζουσι κυνώδεις ἢ καὶ μοχθηρῶν ἐδεσμάτων ἐπιθυμίας, καθάπερ ταῖς κιττώσαις γυναιξὶ συμβαίνει. εὔδηλον δὲ ὅτι καὶ γαργαρεὼν καὶ παρίσθμια πάσχει καὶ παρουλίδες ἀντιάδεις τε καὶ βρώσεις ὀδόντων ἑλκώσεις τε καὶ σηπεδόνες ἐν τῷ στόματι τοῖς ἐκ τῆς κεφαλῆς εἰς αὐτὸ καταρρέουσιν ἰχῶρσιν ἕπονται. καὶ τόγε πολὺ πλῆθος τῶν ἰατρῶν ἢ τὸν γαργαρεῶνα τέμνουσιν ἢ φάρμακα διδόασιν, ὅπως ἀναπτύηται τὰ διὰ τῆς τραχείας ἀρτηρίας εἰς τὸν πνεύμονα κατενεχθέντα. τῆς δὲ γαστρὸς ἄλλοι προνοοῦνται, καθάπερ ἄλλοι τῶν ὀδόντων τε καὶ τοῦ στόματος ἢ καὶ τῶν ἐν τῇ ῥινὶ συνισταμένων ἢ εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἢ τὰ ὦτα παθῶν. βέλτιον δὲ ἦν, οἶμαι, τὴν οἷον πηγὴν τῶν κακῶν ἐκκόψαι, ῥώσαντα τὴν κεφαλήν, ἢ εἴπερ ἀδύνατον εἴη τοῦτο διὰ τὴν σφοδρότητα τῆς φυσικῆς δυσκρασίας, προνοεῖσθαι γοῦν αὐτῆς διὰ παντός, τὴν ἔνδειξιν τῆς προνοίας ἀπὸ τῆς κατ’ αὐτὴν ἰδέας ποιούμενον, οὐχ ὡς ἔνιοι τῶν ἰατρῶν ἁπάσαις ἀεὶ ταῖς κεφαλαῖς τὸ διὰ θαψίας καὶ νάπυος προσφέρουσι κατάπλασμα, οὕτως καὶ σὲ πράττειν ἀξιῶ. εἰ γὰρ ὑπὸ θερμῆς δυσκρασίας ἡ κεφαλὴ κάκωσιν ἴσχει, βλαβερὰ πάντα τὰ θερμαίνοντα φάρμακα.[45] |
| 57 (50) | χρὴ τοίνυν αὐτοῖς λουτροῖς πολλοῖς θερμοῖς ποτίμων καὶ γλυκέων ὑδάτων παρηγορεῖν, διαφοροῦντά τε ἅμα τοὺς ἐν τῇ κεφαλῇ γινομένους ἀτμοὺς θερμοὺς καὶ τὴν κρᾶσιν ὅλην ἐργαζομένους βελτίω. βλαβερὰ δὲ τούτοις ἡ τῶν αὐτοφυῶν ὑδάτων θερμῶν χρῆσις· ὅσα μὲν γὰρ αὐτῶν θειώδη τέ ἐστι καὶ ἀσφαλτώδη τῷ θερμαίνειν, ἐναντιώτατά ἐστι ταῖς φύσει θερμαῖς κεφαλαῖς· ὅσα δὲ στυπτηριώδη τῷ στεγνοῦν τὴν κεφαλὴν βλαβερὰ γίγνεται. ἀλλ’ οὐδὲ τὰ γλυκέα θερμὰ ὀνομάζομεν αὐτοφυῆ· οὐ γὰρ ἂν εὕροις αὐτοφυῆ θερμὰ μὴ μετέχοντά τινος φαρμακώδους ποιότητος. ὅσοι δὲ σφόδρα θερμὴν καὶ διακαῆ τὴν κεφαλὴν ἔχουσι καὶ διὰ τοῦτο συνεχῶς τοῖς κατάρροις ἁλισκόμενοι, ἄμεινον αὐτοῖς ὥρᾳ θέρους ἀλείφεσθαι ῥοδίνῳ τῷ χωρὶς στυμμάτων ἐκ μόνων ῥόδων καὶ ὀμφακίνου ἐλαίου τοῦ καλλίστου γεγονότι. τινὲς δὲ κεφαλαὶ διὰ τὴν τῶν ἀρτηριῶν θερμοτέραν κρᾶσιν συμπτώμασιν ἁλίσκονται σκοτωματικοῖς τε καὶ κεφαλαλγικοῖς ἐφ’ ὧν καὶ ταῖς ἀρτηριοτομίαις χρώμεθα. ἐπισκέπτεσθαι τοίνυν χρὴ τὴν προηγησαμένην τοῦ κατάρρου αἰτίαν καὶ τὴν προγεγενημένην δίαιταν, καὶ οὕτως τὰ ἐναντία βοηθήματα προσάγειν. καθόλου δὲ ὀλιγοσιτίᾳ χρηστέον καὶ ἡσυχίᾳ, ἀπεχόμενοι ψύξεως καὶ ἐγκαύσεως. εἰ δὲ καὶ τὰ σιτία ἄπεπτα ἔτι ἐν τῇ γαστρὶ ἐμπλέοι, ἐμέτῳ χρῆσθαι παραινεῖν. πάνυ γὰρ ὠφέλιμόν ἐστι τοῖς τὸν κατάρρουν ἔχουσι, τριβομένων αὐτῶν τῶν πελμάτων εὐτόνως πίσσῃ καὶ ἐλαίῳ διαλυθείσῃ πολλῷ, τῷ δ’ αὐτῷ καὶ βουβῶνας διαχρίειν καὶ δακτύλιον, τὰς δὲ ῥίνας διαχρίειν λιβάνῳ καὶ σμύρνῃ σὺν οἴνῳ ὀλίγῳ λειωθεῖσι καὶ ἐλαίῳ, ὡς μέλιτος ἔχειν πάχος, καὶ ἴρινον δὲ μύρον ἐνστάζειν ταῖς ῥισί. καὶ μελάνθιον δὲ πεφρυγμένον ἀποδεθὲν ἐν ὀθονίῳ ὀσφραινέσθωσαν ἢ τὸ ἡδύχροον μετὰ χεῖρας ἐχέτωσαν καὶ συνεχῶς ὀσφραινέσθωσαν ἢ τὸ κῦφι ὁμοίως. ἀναγαργαριζέσθωσαν δὲ συνεχῶς σκυβελλίτην ἢ ἕψημα θερμόν. ἀφλέγμαντον δὲ ἐπιτιθέναι κατὰ τοῦ μετώπου, οἷον τὴν ἱκεσίου ἢ τὴν ὀξηρὰν ἢ τὴν βάρβαραν ἢ τὴν Ἀθηνᾶν· διδόναι δὲ καταρροφεῖν τὸ δι’ ὑσσώπου καὶ σύκων καὶ στροβιλίων καὶ ἴρεως ἀφέψημα καὶ ἄλικα διὰ τοῦ γλυκέος ἐσκευασμένον. εἰ δὲ ἐπὶ τούτοις μὴ παύοιτο ὁ κατάρρους, μηδὲ μὴν αὔξησιν λαμβάνοι ἀλλ’ ἐπιμένοι, ὡσαύτως ἔχων ἐπὶ πλείους ἡμέρας, κατακρουνισμὸς τῆς κεφαλῆς δραστικώτατόν ἐστι βοήθημα, καὶ μάλιστα ἐν θέρει καὶ ἐπὶ κεφαλῆς θερμοτέρας. δεῖ δὲ ἀφ’ ὑψηλοῦ ῥέοντος ψυχροῦ ὕδατος ἐν τοῖς βαλανείοις τὴν κεφαλὴν ὑπέχειν, ὥστε αὐτὴν βιαίαν πλῆξιν ὑπομεῖναι· παραχρῆμα γὰρ λύει τὴν σφήνωσιν. προσεπισκέπτεσθαι δὲ χρὴ μὴ ἐνπαθὴς ὁ θώραξ ὑπάρχῃ· μεταλαμβάνειν γὰρ εἴωθε ῥᾳδίως τὴν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ψῦξιν καὶ φέρειν ὀχλήσεις ἰσχυράς. ἰᾶται δὲ τοὺς χρονίους κατάρρους κλυστὴρ δραστικὸς ἢ ἀπὸ ῥαφανίδων νήστεις ἔμετος ἢ κάθαρσις τοῦ πλεονάζοντος χυμοῦ καὶ ἐμβροχὴ τῆς κεφαλῆς δι’ ἰρίνου μύρου ἢ ναρδίνου σπουδαίου. ἐπὶ δὲ τῶν συνεχῶς καταρροϊζομένων καὶ ἐγχρονιζόντων τῷ πάθει ξυρήσας τὴν κεφαλὴν καὶ ἀμυχαῖς χρησάμενος, ἐπιτίθει τῶν ἀσφαλτηρῶν τινα ἐμπλάστρων· φαρμάκοις δὲ τοῖς καταπινομένοις χρηστέον τοιούτοις· ἔκλειγμα πρὸς κατάρρουν· μέλιτος 𐆄 β βουτύρου νεαροῦ 𐆄 α , ἑψήσας καὶ μερίσας εἰς δύο δίδου ἐκλείχειν, ἐφ’ ὧν ἀναγωγῆς ἐστι χρεία. Διαμάσημα πρὸς κατάρρουν. ὁρμίνου σπέρματος μήκωνος μελαίνης σπέρματος λινοσπέρμου πεφρυγμένου ἴσα μέλιτι ἑφθῷ ἀναλαβὼν δίδου ἐξ αὐτοῦ πρωὶ διαμασᾶσθαι. κάλλιστα δὲ ποιεῖ πρὸς κατασταγμοὺς ἡ διὰ κωδυῶν ἀντίδοτος ὑπνωτική, διδομένη εἰς κοίτην· ὕπνον γὰρ ἡδὺν ἐπιφέρει καὶ τὸν ῥευματισμὸν ἀναστέλλει.[95] |
| 57 (100) | εἴρηται δὲ αὐτῆς ἡ σκευασία ἔν τε τοῖς ἀρτηριακοῖς πρὸ βραχέος καὶ τῷ περὶ τῶν ἡδέων πομάτων τοῖς νοσοῦσιν ἐν τῷ ε λόγῳ. Καταπότιον ἀνώδυνον πάνυ δόκιμον πρὸς κατάρρους· στύρακος 𐅻 ϛ σμύρνης 𐅻 β c τερεβινθίνης χαλβάνης ὀποπάνακος ἴρεως ἀνὰ 𐅻 β πεπέρεως λευκοῦ ναρδοστάχυος νίτρου ὑοσκυάμου σπέρματος ὀπίου ἀνὰ 𐅻 α , τὰ ξηρὰ κόψας σήσας, τὰ δὲ λοιπὰ ὁλμοκοπήσας χωρὶς ὑγροῦ καὶ ἑνώσας δίδου κοκκία ὀροβιαῖα εἰς κοίτην καταπίνειν καὶ μηδὲν ἐπιρροφοίτωσαν. ἡ δὲ τελεία δόσις κοκκία δ ἡ μέση γ ἡ ἐλαχίστη β . Ἀσκληπιάδου πρὸς κατάρρουν. ὠφελεῖ παραχρῆμα τοὺς ἐπὶ ψυχρᾷ κράσει 〈καταρροϊζομένους〉· πυρέθρου κόστου ἀνὰ 𐅻 β πεπέρεως λευκοῦ 𐅻 α , κόψας σήσας ἀπόθου· ἐν δὲ τῇ χρήσει κέλευε παράπτεσθαι τῶν μυξωτήρων καὶ τὸ φάρμακον ἀνασπᾶν. ἄλλο πρὸς κατάρρουν ἀνώδυνον. στύρακας 𐅻 δ σμύρνης ὀπίου χαλβάνης ἀνὰ 𐅻 α , ὁλμοκοπήσας ἐπίσταξον ἕψημα καὶ ἀναλάμβανε καταπότια ὀροβιαῖα καὶ δίδου τὴν τελείαν δόσιν δ , τὴν μέσην γ , τὴν ἐλαχίστην β καὶ ἐπιρροφείτωσαν κυάθους β κεκραμένου θερμοῦ γλυκέος. ἄλλο· πεπέρεως κνιδίου σπέρματος ἀνὰ 𐅻 β κόστου σμύρνης κρόκου ἀνὰ 𐅻 α , χρῶ καθὰ προείρηται. ἐπὶ δὲ τῶν ψυχροτέρων τὴν κρᾶσιν τυρὸς ἁπαλὸς πρόσφατος ἐσθιόμενος ὠφελεῖ καὶ κράμβης καυλοὶ ὁμοίως ὠμοὶ νῆστις ἐσθιόμενοι καὶ κράμβη ἡ τρυφερωτέρα ἑφθὴ ἐσθιομένη. ἐπὶ δὲ τῶν θερμοτέρων τὴν κρᾶσιν δίδου ἐσθίειν θρίδακος καυλοὺς πλείστους ἀπεζεσμένους· ἀποβαπτέσθωσαν δὲ ὀξυκράτῳ. Περὶ βηχός· βηχὸς αἰτίαι διάφοροι· καὶ γὰρ ὑγρὸν ἀπὸ κεφαλῆς καταρρέον εἰς τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν ἐργάζεται βῆχα καὶ ἡ τραχύτης δὲ μόνη τοῦ ὑπαλείφοντος ἔνδοθεν τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν ὑμένος ἐρεθίζει βῆχα καὶ τὰ παρεμπίπτοντα δὲ πινόντων ἢ ἐσθιόντων βῆχα κινεῖ.[5] |
| 58 | ἕλμινθες δὲ τῷ στομάχῳ ἐνοχλοῦσαι βηχία σμικρὰ ἐρεθίζουσι καὶ χυμὸς δριμὺς ἐνοχλῶν τῷ στομάχῳ καὶ ποιότητά τινα ἐρεθιστινὴν παραπέμπων τῇ φάρυγγι φαντασίαν βηχὸς ἐργάζεται, ὡς ἐπὶ τῶν δακνομένων τὸν στόμαχον καὶ σιελιζόντων τῶν στομάτων γίγνεται, μηδενὸς ὀχληροῦ περὶ τὴν τραχείαν ἀρτηρίαν περιεχομένου. καὶ δυσκρασία ψυχρὰ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων αἰτία γίνεται βηχός. βήττουσι δὲ μετρίως οὗτοι καὶ ἀβιάστως οὕτως, ὡς μὴ μόνον κατέχειν δύνασθαι καὶ κωλύειν τὴν βῆχα τῇ κατοχῇ τοῦ πνεύματος, ἀλλὰ καὶ ἰᾶσθαι πολλάκις αὐτήν, τῇ τῆς ἀναπνοῆς ἐπισχέσει τὰ κατεψυγμένα τῶν μορίων θερμαίνοντες. σημεῖον δὲ τῶν ἐπὶ δυσκρασίᾳ μόνῃ βηττόντων ἐστὶ τὸ κατὰ τὰς ἀθρόας εἰσπνοὰς ἐρεθίζεσθαι, δηλονότι τῆς ψύξεως ἐπιτεινομένης· ὅταν γοῦν οὗτοι πράως τε εἰσπνέωσι καὶ ἐν οἴκῳ θερμῷ διατρίβωσιν, ἢ μικρὸν ἢ οὐδόλως βήσσουσιν. αἱ δὲ μετὰ γαργαλισμοῦ τῶν περὶ τὸν οὐρανίσκον καὶ τῶν παρ’ ἑκατέρωθεν μερῶν γιγνόμεναι βῆχες ἐνδείκνυται σαφῶς ἀπὸ τῆς κεφαλῆς συνδεδόσθαι τὸ ῥεῦμα εἰς τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν καὶ τὸν πνεύμονα. μηδενὸς δὲ ἐπὶ τούτων ἀναπτυομένου, λεπτὸν εἶναι χρὴ γιγνώσκειν τὸ καταρρέον καὶ γὰρ περισχιζόμενον τῇ ἐξωθήσει τοῦ πνεύματος ὑπὸ τῆς λεπτότητος πάλιν ἀντικαταρρεῖ. φανερὸν δὲ ὅτι τὸ ἀναπτυόμενον παχυτέραν ἔχει τοῦ προτέρου τὴν σύστασιν ἀναρροιβδούμενον ὑπὸ τοῦ πνεύματος, καὶ δῆλον δὲ ὅτι καὶ τὸ ἐν τῷ πνεύμονι καὶ θώρακι περιεχόμενον ὑγρὸν ἐν πλευρίτισι καὶ περιπνευμονίαις καὶ φθίσεσι μεγίστης βηχὸς αἴτιον γίγνεται. ἰασώμεθα δὲ τὴν μὲν ἐπὶ λεπτῷ ῥεύματι γιγνομένην βῆχα παχύνοντες τῇ διὰ τῶν κωδυῶν ἀντιδότῳ ἤ τινι τῶν ἀνωδύνων καλουμένων φαρμάκων χρώμενοι καὶ τροφαῖς εὐχύμοις. εἰ δὲ παχὺς καὶ γλίσχρος εἴη ὁ λυπῶν χυμὸς διὰ τῶν λεπτυνόντων καὶ τεμνόντων θεραπεύσομεν, τὴν δὲ τῶν ἀναπνευστικῶν ψῦξιν διὰ τῶν θερμαινόντων, τὴν δὲ διὰ τραχύτητα γιγνομένην διὰ τῶν ἐκλεαινόντων καὶ ἀδήκτων, οἷά ἐστι τὰ ἁπλούστερα τῶν ἀρτηριακῶν. τούτων 〈δὲ〉 προδιωρισμένων τὰ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων γεγραμμένα βηχικὰ βοηθήματα ὑποτάξομεν. ἡμεῖς δὲ ταῖς διωρισμέναις μεθόδοις προσέχοντες ἐπιστάμενοί τε ἑκάστου τῶν ἁπλῶν φαρμάκων τὴν δύναμιν ἑκάστῳ πάθει τὸ κατάλληλον προσοίσομεν βοήθημα. τὰ δὲ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων ἀδιορίστως γεγραμμένα βοηθήματά ἐστι ταῦτα. στύραξ καταπινόμενος ὅσον καρύου ποντικοῦ μέγεθος βῆχας καὶ κατάρρους καὶ βρόγχους ὀνίνησι. σῦκα ξηρὰ λιπαρὰ βαπτόμενα εἰς οἶνον ἄκρατον καὶ λαμβανόμενα βῆχας παραμυθεῖται· τερεβινθίνην καὶ μέλι ἑψήσας δίδου ἐκλείχειν καὶ οἶνον γλυκὺν κεκραμένον δίδου ἐπιρροφεῖν· τοῦτο λεπτύνει καὶ ἀνάγει. ἄλλο· πτέριν κόψας σήσας ἐπίπασσε τῷ γλυκεῖ ὡς ἄλφιτον καὶ δίδου καταρροφεῖν· ποιεῖ καὶ πρὸς αἱμοπτυικοὺς καλῶς. ἄλλο πρὸς τὰς ἐν νυκτὶ μᾶλλον ἐνοχλούσας βῆχας· τοῦτο δὲ μᾶλλον ποιεῖ ὅταν ἕλμινθες τῷ στομάχῳ ἐνοχλῶσι καὶ ποιῶσι βηχία· ἡδυόσμου κλωνία τρία τρίψας καὶ ἐπιβαλὼν ὄξους ὅσον κοχλιάριον δίδου καταρροφεῖν εἰς κοίτην. ἔστι δὲ εὔπεπτον καὶ εὐστόμαχον καὶ πάχους τμητικόν. ἄλλο βηχικὸν καλόν. στροβίλων φρυκτῶν ἀμύλου γλυκυρίζης κνίδης σπέρματος ἀνὰ 𐆄 β λινοσπέρμου ὁμοίως ἴρεως πεπέρεως καρδαμώμου σπέρματος ὑσσώπου ἀμυγδάλων πικρῶν ἀνὰ 𐆄 α , μέλιτι καλῶς ἀπηφρισμένῳ ἀναλάμβανε καὶ δίδου κοχλιάριον σύμμετρον.[45] |
| 58 (50) | ἔκλεικτος βήσσουσι· στροβίλων κεκαθαρμένων 𐅻 ιβ λινοσπέρμου πεφρυγμένου 𐅻 η τραγακάνθης ἴρεως ἀνὰ 𐅻 ιβ φοινίκων λιπαρῶν 𐅻 ιη ἀμυγδάλων γλυκέων λελεπισμένων 𐅻 ιϛ μέλιτος ἀπηφρισμένου τὸ ἱκανόν. τὴν τραγάκανθαν οἴνῳ γλυκεῖ ὀλίγῳ βρέξας καὶ λεάνας ἕψε πρῶτον σὺν τῷ μέλιτι προαπαφρισθέντι· ὅταν δὲ ἅπαξ ἀναζέσῃ ἐπίχεε τοῖς λοιποῖς εὖ μάλα λεωθεῖσιν ἐν θυίᾳ καὶ χρῶ παρέχων κοχλιάριον ἐκλείχειν τῷ δακτύλῳ πρωὶ καὶ δείλης. τοσοῦτον οὖν ἐμβλητέον μέλι ὡς ἔκλεικτον γενέσθαι τὸ φάρμακον. ἄλλη ἔκλεικτος πρὸς βῆχας προσφάτους· οἴνου γλυκέος παλαιοῦ ξ̸ α μέλιτος ἀττικοῦ λι α , ἕψε συνεχῶς κινῶν κλωσὶ πηγάνου καὶ δίδου μύστρον ἕν· ἔστι καὶ εὐστόμαχον. κοπτάριον βήσσουσι· λινοσπέρμου κεκομμένου καὶ σεσησμένου σταφίδων λιπαρῶν ἐκγιγαρτισμένων ἀνὰ ξ̸ ε α ἰταλικοῦ στροβίλων πεφρυγμένων καρύων ποντικῶν κεκαθαρμένων ἀνὰ ξ̸ ε τὸ c̈ πεπέρεως 𐆄 β σμύρνης κρόκου ἀνὰ 𐆄 α μέλιτος ξ̸ εδ · τὸ λινόσπερμον κεκομμένον ἕψε μετὰ τοῦ μέλιτος καὶ ὅταν συστραφῇ, ἐπίβαλλε τοῖς λοιποῖς λειοτάτοις γενομένοις καὶ ἑνώσας δίδου καρύου ποντικοῦ τὸ μέγεθος. Βηχικὸν κάλλιστον ποιοῦν πρὸς τοὺς χρονίους βῆχας· κυμίνου πεπέρεως κνίδης σπέρματος ἀνὰ 𐆄 α μέλιτος ἀπηφρισμένου ξ̸ ε α , λειότατα ποιήσας ἀναλάμβανε τῷ μέλιτι καὶ ἀναζέσας βραχὺ ἀπόθου καὶ χρῶ παρέχων κοχλιάριον. ἄλλο βηχικὸν πάνυ καλόν. πεπέρεως γλήχωνος ὑσσώπου καλαμίνθης ἀνὰ 𐆄 α πετροσελίνου 𐆄 α μέλιτος ἀπηφρισμένου ξ̸ ε α δίδου κοχλιάριον. ἄλλο ἁπλούστερον καλόν· μέλιτος 𐆄 γ βουτύρου προσφάτου 𐆄 γ κυμίνου λειοτάτου 𐅻 δ 〈λινοσπέρμου 𐅻 β 〉· προαπαφρίσας τὸ μέλι, μίγνυε τὸ βούτυρον καὶ θερμάνας ἐπίπασσε τὸ κύμινον καὶ ἑψήσας ἐπ’ ὀλίγον δίδου ἐκλείχειν κοχλιάριον. ἄλλο πρὸς βῆχας, φλέγμα ἀνακαθαῖρον πάνυ καλῶς. ὑσσώπου γλήχωνος ἀνὰ 𐆄 β ἴρεως σινήπεως καρδαμώμου σπέρματος ἀνίσου πεπέρεως ἀνὰ 𐆄 α , κόψας σείσας ἀναλάμβανε μέλιτι ἀπηφρισμένῳ ἀρκοῦντι καὶ δίδου κοχλιάριον. εἰ δὲ χειμὼν εἴη καὶ ἀπύρετος ὁ λαμβάνων, τοῦ πεπέρεως 𐆄 β ἐπίβαλλε καὶ ἀντὶ τοῦ ἀνίσου μάραθρον ἢ κύμινον καὶ ἀντὶ καρδαμώμου σίνηπι, ὡς εἶναι τοῦ σινήπεως 𐆄 β . ἄλλο πρὸς τὰς χρονίους βῆχας. ὑσσώπου κόμμεως γλήχωνος περυσινῆς ἄμεως πεπέρεως ὀρόβων κιρρῶν λελεπισμένων ἴρεως ἀνὰ 𐅻 ϛ ναρδοστάχυος 𐆄 γ τερεβινθίνης 𐆄 δ βουτύρου νεαροῦ 𐆄 β μέλιτος ἀπηφρισμένου ξ̸ εβ · τὸ βούτυρον καὶ τὴν τερεβινθίνην τήξας τῷ μέλιτι ἕνωσον τοῖς λοιποῖς καὶ χρῶ, διδοὺς κοχλιάριον μικρόν. ἄλλο ποιεῖ πρὸς τὰς περὶ τὸν θώρακα διαθέσεις· κυάμου πεφρυγμένου ἀλεύρου λειοτάτου 𐆄 ζ λινοσπέρμου λειοτάτου ὁμοίως ἴρεως λειοτάτης 𐆄 γ στροβίλων πεφρυγμένων 𐆄 β γλήχωνος κεκομμένης 𐅻 α c κνιδίου σπέρματος 𐅻 α πεπέρεως 𐅻 δ μέλιτος ξ̸ εβ · προαπαφρίσας τὸ μέλι ἐπίπασσε αὐτῷ τὸ ἄλευρον, ἔψε ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἕνωσον τοῖς λοιποῖς ἐν τῇ θυίᾳ καὶ χρῶ διδοὺς κοχλιάριον· Βηχικὸν Ἀχολίου· ὑσσώπου γλήχωνος ἄμεως πεπέρεως ὀρόβων κιρρῶν ἴρεως ἀνὰ 𐅻 ϛ τερεβινθίνης 𐅻 δ ναρδοστάχυος 𐅻 γ βουτύρου νεαροῦ 𐆄 β μέλιτος λι τρʹ α c, προαπαφρίσας τὸ μέλι χρῶ. ἡ διὰ πρασίου βηχική· πρασίου 𐆄 β ὑσσώπου 𐆄 α ἴρεως 𐅻 δ γλήχωνος 𐅻 δ καλαμίνθης ὀρεινῆς ὁμοίως βολβοὺς σκίλλης Γ ρ ϛ στροβίλιον δεξιὸν α ὁλόκληρον ἰσχάδας λιπαρὰς ε ὕδατος ξ̸ ε α μέλιτος κ υʹ α ἑψήματος κο τʹ α χρῶ.[95] |
| 58 (100) | Πεπτικὸν χρονίας βηχός· μέλιτος 𐅻 ιϛ τερεβινθίνης 𐅻 β χαλβάνης 𐅻 δ , ἑψήσας τὸ μέλι μετὰ τῆς τερεβινθίνης ἐπίβαλλε ἐσχάτην τὴν χαλβάνην προμεμαλαγμένην. τακείσης δὲ αὐτῆς ἄρας ἀπὸ τοῦ πυρὸς καὶ κινῶν, ὅταν ψυγῇ, ἀνάπλαττε κυαμιαῖα καὶ καρύου ποντικοῦ μεγέθει ἕτερα καὶ περίπλαττε αὐτοῖς ἔξωθεν κηρόν, ἵνα μὴ διαλυθῇ καὶ φύλαττε. ἐπὶ δὲ τῆς χρείας περιαιρεθέντος τοῦ κηροῦ ὑπὸ τὴν γλῶτταν τίθεται ἀποθηλαζόμενον. Βηχικὴ διὰ στύρακος· ἀμώμου κασσίας ἀνὰ 𐆄 β στύρακος ναρδοστάχυος ἀνὰ 𐆄 αι κρόκου πεπέρεως ἀνὰ 𐆄 α μέλιτος ἀπηφρισμένου ξ̸ ε α δίδου κοχλιάριον. Πρὸς βῆχα ξηράν.[105] |
| 59 | ξηρὰν βῆχα ἰᾶται τά τε ἀναγεγραμμένα ἀρτηριακὰ φάρμακα καὶ ὕδατος ζεστοῦ ἐσθ’ ὅτε καταρρόφησις· διὰ γὰρ παχύτητα φλέγματος μὴ ἀνάγοντες τοῖς ὑγραίνουσι μᾶλλον βοηθοῦνται, σὺν τῷ καὶ λεπτυντικῆς πόσεως μετέχειν δυνάμεως. Περὶ τῶν ἀνωδύνων βηχικῶν φαρμάκων. |
| 60 | τὸ γένος τοῦτο τῶν ἀνωδύνων, οἱ πρὸ ἡμῶν συνέθεσαν ἁρμόττον καὶ τοῖς βηχικοῖς καὶ τοῖς αἷμα ἀνάγουσι καὶ τοῖς ἅμα γε τοῦτο πάσχουσι καὶ ἤδη φθινώδεσι καὶ πρὸς ἄλλας ὀδύνας τε καὶ διαθέσεις, ὅσαι κατά τε πνεύμονα καὶ θώρακα καὶ τραχεῖαν ἀρτηρίαν καὶ ἄλλα τινὰ μόρια τῶν ἐντὸς συνιστάμενα ἄνευ τῶν κωλικῶν. διαφέρουσι γὰρ αὗται τῶν κωλικῶν ἰδίως ὀνομαζομένων ἀνωδύνων· τῇ μίξει τῶν ἀρωμάτων τε καὶ σπερμάτων εὐωδῶν ὄντων καὶ διουρητικῶν. αἱ δὲ κωλικαὶ δυνάμεις σφοδρότεραι τούτων εἰσίν, ἐπικρατοῦσαν ἔχουσαι τὴν ναρκωτικὴν δύναμιν ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ψυκτικῶν φαρμάκων, ὁποῖόν ἐστιν ὑοσκυάμου τὸ σπέρμα καὶ κωνείου καὶ ὁ τῆς μήκωνος ὀπὸς καὶ ὁ φλοιὸς τοῦ μανδραγόρου χρῆσθαι δὲ ταύταις ἐπὶ τῶν κωλικῶν ἀναγκαζόμεθα διὰ τὸ τῆς ὀδύνης μέγεθος. ἐπὶ δὲ τῶν περὶ τὸν θώρακα διαθέσεων, τινὲς μὲν στύρακα καὶ κρόκον τούτοις ἔμιξαν ὡς συμπέττειν δυνάμενα, ἕτεροι δὲ εὐλόγως τούτοις ἔμιξαν ἄλλα, τὰ μὲν θερμαίνοντα τὰ δὲ μετὰ βραχείας στύψεως ἀρωματίζοντα καὶ ξηραίνοντα καί τινα σπέρματα συνήθη ἡμῖν, καθάπερ ἀνίσου καὶ σελίνου μαράθρου δαύκου σεσέλεως, ἀμβλύνοντά τε τὰς τῶν σφοδρῶν φαρμάκων ἀηδίας τε καὶ δυνάμεις, ἐπ’ οὖρά τε προτρέποντα, τινὰ δὲ καὶ τραχύτητας ἐκλεαίνοντα, καθάπερ τὴν τραγάκανθαν καὶ γλυκύριζαν καὶ τὸν γλυκὺν οἶνον. ὅσαι δὲ αὐτῶν ἧττον μετέχουσι τῶν καρωτικῶν φαρμάκων, ταύτας καὶ τοῖς φθισικευομένοις δίδομεν. ἔστι δὲ τὰ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων σύνθετα ἀνώδυνα τοιαῦτα· καταπότιον βηχικὸν φάρμακον ἐπιτετευγμένον πρὸς τὰς κεχρονισμένας διαθέσεις· ποιεῖ πρὸς χρόνιον κατάρρουν κεφαλαλγικοῖς δυσπνοικοῖς περιπνευμονικοῖς, πρὸς τὰς περὶ κύστιν καὶ μήτραν διαθέσεις, ἐπιγράφεται δὲ πανάκια, παρὰ δέ τισιν ὁ στίχος· σμύρνης ὀπίου πεπέρεως στύρακος καστορίου χαλβάνης ἴσον, γλυκεῖ ἑψήματος εἰς πάχος ἀναλάμβανε καὶ ποίει καταπότια καὶ ὀπίου δίδου ἐρεβίνθου τὸ μέγεθος, καὶ ἐπιρροφείτω μελικράτου κ υ β . ἄλλο φάρμακον πάνυ καλόν, ἐπιγράφεται ἁρμονία· ποιεῖ καὶ πρὸς κατάρρους καὶ ἀνυπερβλήτους κατασταγμούς· στύρακος καστορίου πεπέρεως καρδαμώμου ἀνὰ Γ ρ γ ὀπίου σμύρνης ὑοσκυάμου λευκοῦ σπέρματος ἀνὰ 𐅻 δ , ἀναλάμβανε γλυκεῖ ἀπέφθῳ καὶ ποίει καταπότια ἐρεβίνθου μέγεθος καὶ δίδου εἰς ὕπνον ἀπερχομένοις. Πρὸς βῆχας χρονίους ἐξόχως ποιοῦσα καὶ τὰς καθύγρους καὶ πάνυ κεχρονισμένας ἐξόχως ποιοῦσα, ἡ λεγομένη σύμφωνος, ἔστι δὲ καὶ ληξιπύρετος ἀγαθή. ταύτῃ ἐχρήσαντο πάντες οἱ ἔνδοξοι τῶν ἀρχαίων· πεπέρεως ὀπίου καρδαμώμου ἀνὰ 𐆄 α κρόκου θείου ἀπύρου σμύρνης ὑοσκυάμου λευκοῦ σπέρματος ἀνὰ 𐅻 δ μέλιτος ἑφθοῦ 𐆄 ϛ · ἡ δόσις καρύου ποντικοῦ τὸ μέγεθος μεθ’ ὑδρομέλιτος κυάθωνγ · ἡμεῖς μὲν οὕτως, τινὲς δὲ ἐπεμβάλλουσι καὶ γεντιανῆς καὶ δαύκου ἀνὰ 𐅻 β . πρὸς βῆχας καὶ φθίσεις ἡ ἰσόσταθμος· φύλλου πετροσελίνου ὑσσώπου ῥόδων ξηρῶν ἀνίσου ὀπίου κρόκου κόστου ὑοσκυάμου σπέρματος σμύρνης τρωγλίτιδος ναρδοστάχυος ἴρεως ἴσα, μέλιτος τὸ ἀρκοῦν· ἡ δόσις κυάμου μέγεθος εἰς νύκτα. ἡ ἰσόθεος βηχικὴ καὶ πρὸς φθίσεις καὶ πάντα τὰ ἐντὸς καὶ τὰ περιοδικά. ναρδοστάχυος 𐅻 β σμύρνης κρόκου κόστου πεπέρεως λευκοῦ χαλβάνης ἀνὰ 𐅻 α ὀποβαλσάμου τρυγὸς κιναμώμου μανδραγόρου χυλοῦ ξηροῦ καστορίου ἀνὰ 𐅻 α δαύκου σπέρματος 𐅻 α c [ἐν ἄλλῳ εἴρηται καὶ] θηβαίου ὀπίου 𐅻 β ἀμώμου 𐅻 ια κασσίας 𐅻 ια μέλιτος ἀπηφρισμένου τὸ ἱκανόν. ποιεῖ πρὸς πόνους στομάχου ἥπατος πνεύμονος ὀφθαλμῶν αἵματος ἀναγωγὰς ἀποστάσεις δυσεντερικοῖς εἰλεώδεσι νεφριτικοῖς ἰσχιαδικοῖς δυσπνοικοῖς 〈ἰσχουριῶσι〉 πλευροῦ πόνοις μονογενῶς ὑποχονδρίων ῥοῦν γυναικεῖον γυναικείους πνιγμούς, ποιεῖ καὶ πρὸς τὰ θανάσιμα καὶ μετὰ τροφὴν καὶ πρὸ τῆς τροφῆς καὶ πρὸς πᾶσαν αἱμορραγίαν σὺν ψυχρῷ καὶ ἐχεοδήκτους καὶ φαλαγγιοδήκτους σὺν οἴνῳ κ υ τρισίν, τεταρταικοῖς πρὸ τῆς ἐπισημασίας δίδου ὀβολοὺς β μετ’ οἴνου κνάθων β προλούσας τὸν κάμνοντα· ἀποθεραπεύει δυσπνοικοὺς ἀσθματικοὺς κἂν ἤδη πολλῶν ἐτῶν εἴη τὸ πάθος καὶ τοὺς χρονίους ἀπὸ κεφαλῆς εἰς θώρακα ῥευματισμούς.[55] |
| 61 | Περὶ ὑποκαπνισμῶν. προείρηται μὲν ἤδη περὶ τῶν ὑποκαπνισμῶν τελεώτατα ἐν τῷ περὶ τῶν πυουμένων καὶ κενουμένων καὶ προσφερομένων λόγῳ, γ ὄντι τῆσδε τῆς πραγματείας· εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν διὰ βραχέων. τροχίσκος ὑποκαπνιστὸς βηχικοῖς καὶ ὀρθοπνοικοῖς· ἀβροτόνου σανδαράχης σινάπεως καρδαμώμου ἴσα κόψας σήσας λεάνας ἀνάπλασσε τροχίσκους μεθ’ ὕδατος καὶ ὑποθυμία, ἵνα τὸν καπνὸν ἐν τῷ στόματι δέχηται ὁ πάσχων. ἄλλο τροχίσκος· σανδαράχης τερεβινθίνης χίας ἀνὰ 𐆄 β κόστου φύλλου ἀνὰ Γ ρ ϛ λασαρίου Γ ρ γ μαστίχης Γ ρ γ πεπέρεως κόκκοι μ . ἀνάπλασσε καὶ χρῶ ὁμοίως. ἄλλο τροχίσκος· κόστου σανδαράχης χαλβάνης θείου ἀπύρου κολοφωνίας προπόλεως τερεβινθίνης μαστίχης κρόκου χαμαιλεύκης ἴσα ἀνάπλασσε κόκκους σὺν ὕδατι· καὶ ὑποθυμία διὰ χώνης· μὴ παρούσης δὲ χαμαιλεύκης, ἔμβαλλε κόρυζαν λεπτὴν ἢ καππάρεως φλοιόν. ἔστι δὲ καὶ ἕτερον ὑποκάπνισμα διὰ πείρας ἡμῖν ἐξευρεθὲν τετράειδον τοῦτο· στύρακος τερεβινθίνης σανδαράχης μαστίχης ἴσα ἀναλαβὼν ὁμοίως χρῶ. πεπίστευται τὰς ἀσθματικὰς καὶ ἐμπυικὰς καὶ βηχώδεις καὶ πλευριτικὰς διαθέσεις ἰᾶσθαι, ὥσπερ καὶ τὰ προειρημένα ἐνταῦθά τε κἀν τῷ τρίτῳ λόγῳ. Ἐπίθεμα πρὸς βῆχας τὸ διὰ μελιλώτων.[15] |
| 62 | σαμψύχου μελιλώτων πρασίου ἴρεως ἀνὰ 𐆄 β σμύρνης 𐆄 α λιβάνου 𐆄 γ πιτυίνης ἰρίνου ἀνὰ λι τρʹ α χρῶ. Περὶ ὀρθοπνοικῶν ἀσθματικῶν καὶ τῶν λεγομένων δυσπνοικῶν θωρακικῶν. |
| 63 | τοὺς ἀναπνέοντας πυκνὸν ἄνευ τοῦ πυρέττειν, ὁποῖον οἱ δραμόντες ὀξέως, ἀσθματικοὺς ὀνομάζειν ἔθος ἐστὶ τοῖς ἰατροῖς ἀπὸ τοῦ συμπτώματος, λέγω δὴ τοῦ ἀσθμαίνειν, τοὺς δὲ αὐτοὺς τούτους ἀφ’ ἑτέρου συμπτώματος ὀρθοπνοικοὺς καλοῦσιν. ἀναγκάζονται γὰρ τὸ τοῦ θώρακος σῶμα πᾶν ὄρθιον ἔχειν [ἡδόμενοι], φόβῳ τοῦ πνιγῆναι, καὶ τήν γε στρωμνὴν ἐν τοῖς ἄνω μέρεσιν, ἐν οἷς ὁ θώραξ ἐπικλίνεται, παρασκευάζουσιν ἑαυτοῖς ὀρθωτέραν, ὅπως μὴ πνιγῶσι κοιμώμενοι. τὸ γὰρ εἰσπνεόμενον αὐτοῖς ἔλαττόν ἐστιν ἢ κατὰ τὴν χρείαν τῆς ἀναπνοῆς, καίτοι διαστελλομένου τοῦ θώρακος ἐπὶ πλεῖστον, ᾧ καὶ δῆλον ἐντὸς αὐτοῦ στενοχωρίαν γίγνεσθαί τινα παρὰ φύσιν, ἧς ἐναργῶς καὶ οἱ κάμνοντες αὐτοὶ τὴν αἴσθησιν ἔχουσι. γίγνεται μὲν οὖν καὶ ἡ στενοχωρία τῶν ὁδῶν τοῦ εἰσπνεομένου πνεύματος, ὅταν ἤτοι πλῆθος ὑγρῶν παχέων τε καὶ γλίσχρων ἐμπλασθῇ τοῖς βρογχίοις τοῦ πνεύμονος ἤ τις ὄγκος ἀποστηματικὸς ἐν αὐτῷ συσταίη. ὁμοίως δὲ δυσπνοοῦσι καὶ οἱ τὰς τραχείας ἀρτηρίας πληρωθέντες ὑπὸ πολλοῦ κατάρρου ἤ τινος ἐκ τῶν πλησίων χωρίων ἀθρόως εἰς αὐτὰς παραγενομένου ῥεύματος. διορισθήσονται δὲ ἀλλήλων τὰ πάθη τῷ τὸν μὲν κατάρρουν, καὶ τοῖς ὑγιαίνουσιν ἐξ αἰτίας τινὸς φανερᾶς αἰφνιδίως ἐπιπίπτειν, ὡς ἐπίπαν χωρὶς πυρετοῦ μετὰ τοῦ παρακολουθεῖν τὰ ἴδια τοῦ κατάρρου σημεῖα. εἰ δὲ ὄγκος ἀποστηματικὸς ἐν τῷ πνεύμονι γίγνοιτο, ἐξ ἀνάγκης καὶ πυρετὸς ἐπιγίγνεται καὶ οὐ μετὰ πολὺν χρόνον μεταβαλλομένης τῆς φλεγμονῆς πύον ἀναπτύεται μετὰ βηχός. εἰ δὲ ἄπεπτον φῦμα γένηται, οἷον Ἀντιπάτρῳ τῷ ἰατρῷ συνέβη, κατὰ τὰς λείας ἀρτηρίας τοῦ πνεύμονος, οἱ τοιοῦτοι οὔτε βάρους μεγίστου αἰσθαίνονται, οὔτε ὀρθοπνοίαις ἐπὶ τοσοῦτον ἐνοχλοῦνται. οἱ δὲ ἰδίως δυσπνοικοὶ καὶ ὀρθοπνοικοὶ καλούμενοι ἀπύρετοι ὡς ἐπίπαν εἰσὶ καὶ βάρους μεγίστου αἴσθησις αὐτοῖς γίγνεται καὶ οὐδὲν πυῶδες ἀναπτύουσιν. ἡ δὲ θεραπεία τὸ μέν τι κοινὸν ἔχει τῶν εἰρημένων διαθέσεων, τὸ δέ τι καὶ ἴδιον· κοινὸν μὲν ἐκδαπανῆσαι καὶ ἀναλῶσαι τὴν περιουσίαν τῆς τὰ πάθη γεννώσης ὑγρότητος, ἴδιον δὲ τῆς μὲν τῶν γλίσχρων τε καὶ παχέων ὑγρῶν διὰ τῶν λεπτυνόντων τε καὶ τεμνόντων φαρμάκων, τῆς δὲ τῶν ἀποστηματικῶν ὄγκων διὰ τῶν λεπτυνόντων τε καὶ ξηραινόντων, ἥ τις πᾶσι τοῖς ἐν τῷ βάθει τοῦ σώματος ἀποστήμασι κοινή ἐστιν. οἴνου δὲ πόσις ἁρμόττει ἀμφοτέραις λεπτοῦ τῇ συστάσει· τὸ δὲ σύμπαν ποτὸν ὀλίγον μὲν οἷς ἀπόστημά που γίγνεται, πολὺ δὲ οἷς ἐμπέπλασται τὰ βρογχία γλίσχροις ὑγροῖς καὶ παχέσι. τὰ γὰρ ἀπορρύπτοντα τοὺς τοιούτους χυμοὺς φάρμακα κινεῖ μὲν ἐξ ἀνάγκης βῆχας, οὐκ εὐκόλως δὲ ἀναπτύεται τὸ ἀπορρυπτόμενον διὰ τὸ πάχος· ὑγρότητος οὖν αὐτοῖς πλείονος χρεία, ὅπως ἀναφέρηται ῥᾳδίως, καὶ διὰ τοῦτο πλεῖον δοτέον τὸ ποτὸν τοῖς ἀσθματικοῖς. φάρμακα μὲν οὖν τούτοις ἁρμόττει τὰ τέμνοντα χωρὶς τοῦ σφοδρῶς θερμαίνειν· τὰ γὰρ παχέα καὶ γλίσχρα τῶν ὑγρῶν ὑπὸ τῆς σφοδρᾶς θερμότητος ἐπιγλισχραίνεται καὶ ἐχέκολλα καὶ δυσαπόσπαστα γίγνεται. καὶ διὰ τοῦτο αὐτοὺς μάλιστα ὀνίνησιν ὄξος τὸ σκιλλητικὸν καὶ αὐτὴ ἡ σκίλλα ὀπτὴ μετὰ μέλιτος λεία ἐκλειχομένη καὶ ὀξύμελι διὰ ταύτης σκευαζόμενον. τὸ δὲ μεῖζον τῶν ἰαμάτων, φησὶν Ἀρχιγένης κάθαρσίς ἐστι συνεχεστέρα διὰ φαρμάκων ἰσχυροτέρων γιγνομένη καὶ ἔμετοι ἀπὸ ῥαφανίδων ἐκ διαλειμμάτων παραλαμβανόμενοι. καταπλάσματα δὲ διὰ σύκων καὶ ἀλεύρου κριθίνου μᾶλλον δὲ αἰρίνου ἔχοντα ῥητίνην κηρὸν καὶ μέλι.[45] |
| 63 (50) | ἐμπλασσέσθω δὲ αὐτῷ καὶ ἶρις καὶ μάννα καὶ μαλάγματα δὲ ὅσα ἑλκοῖ τὴν ἐπιφάνειαν. καὶ ἕλκει ἰχώρας, οἷόν ἐστι τὸ Κισιφῶντος καὶ τὸ διὰ δαφνίδων καὶ τὸ διὰ κάχρυος καὶ ἡ διὰ βοτανῶν ἔμπλαστρος καὶ ἡ Ἱκεσίου καὶ ἡ Θρασέα. ἡ δὲ Κυζικινὴ προσλαβοῦσα ἰρίνης κηρωτῆς τὸ ἴσον καὶ ἐπιτιθεμένη παντὶ τῷ θώρακι δαπανᾷ τὰς ὑγρότητας καὶ στερεοῖ τὴν ἕξιν. πασῶν δὲ καταλληλοτάτη, φησὶν Ἀρχιγένης, ἐστὶ τῷ πάθει αὕτη· κηροῦ ῥητίνης πιτυίνης ξηρᾶς ἀνὰ λι τρʹ β ἴριδος λι τρʹ ας ἀσφάλτου πίσσης ἰοῦ ἀνὰ λι τρʹ α σμύρνης λιβάνου ἀνὰ 𐆄 ϛ σικύου ἀγρίου ῥίζης κενταυρίου λίθου Ἀσίου στύρακος ἀνὰ 𐆄 β μίσυος ὠμοῦ χαλκίτεως ὠμῆς ἀνὰ 𐆄 αι ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ χαλβάνης γῆς κιμωλίας γῆς ἀμπελίτιδος ἀνὰ 𐆄 α ἐλαίου λι τρʹ β ὄξους κ οβ · τὸν στύρακα τήξας καλῶς μετ’ ὀλίγου ἐλαίου λείου ἐπὶ θυίᾳ καλῶς καὶ ἐπίχεε αὐτῷ τὴν ἔμπλαστρον καὶ μαλάξας χρῶ, τὰ μεταλλικὰ λείου σὺν τῷ ὄξει, τὰς δὲ βοτάνας κόπτε καὶ σῆθε καὶ τὰ τηκτὰ τήξας καὶ διηθήσας καὶ ἄρας ἀπὸ τοῦ πυρὸς ἐπίβαλλε τὰ λειωθέντα σὺν τῷ ὄξει, εἶτα ἐπίπασσε τὰς βοτάνας καὶ ἑνώσας μαλάξας χρῶ. αὕτη τῶν ἐν κατακαλύψει ἀποστημάτων πολλὰ μὲν ἐξατμίζει καὶ διαφορεῖ, τὰ δὲ ἀνοίγνυσιν, ὅσα δὲ τῶν ἤδη ῥαγέντων ῥευματικὰ παραμένει, θαυμαστῶς ἀναξηραίνει· κρείττονος γὰρ οὐκ ἄν τις πειραθείη τῶν τοιούτων φαρμάκων. ἁρμόδιον δὲ τοῖς προκειμένοις πάθεσίν ἐστι καὶ τὸ Ἀμυθάονος ἐπίθεμα καὶ ἔτι τούτου μᾶλλον τὸ πολυάρχιον ἐν τοῖς τῆς στενοχωρίας καιροῖς καὶ κνίδαις δὲ ῥαπιζέσθω ὁ θώραξ ὅλος ἐν κύκλῳ, καὶ σκίλλῃ λεπισθείσῃ ἀνατριβέσθω ὁ θώραξ, ἔπειτα λουτρῷ καὶ ἐλαίῳ θερμῷ ἐξιατέον τοὺς φοινιχθέντας τόπους· ὑπηλάτοις δὲ συνεχῶς τὴν κοιλίαν ὑπομαλάσσειν τοῖς πραοτέροις, οἷον κνήκου ὅσον κοτύλης σπουδαίως θλασθέντος καὶ συνεψηθέντος ὀρρῷ γάλακτος, ἔπειτα διηθημένου τοῦ ὀρροῦ καὶ μετ’ ὀλίγου μέλιτος πινομένου· χρηστέον δὲ καὶ τοῖς διὰ θύμου καὶ σιλφίου καὶ πεπέρεως ἁλατίοις προσλαβοῦσι σκαμμωνίαν ἢ τοῖς διὰ λιβανωτίδος. ἀγαθοῦ δὲ ἐγὼ σφόδρα πεπείραμαι καὶ βράθυος καθ’ αὑτὸ λειοτάτου ὅσον 𐅻 α , εἶτα τῇ ἑξῆς 𐅻 β , εἶτα 𐅻 τρεῖς, ἐπί τινων δὲ καὶ τῇ τετάρτῃ τέσσαρας 𐅻 δίδωμι, ἐμπάσσων οἴνῳ τεθαλασσωμένῳ, εἶτ’ ὀπίσω πάλιν κατὰ βραχὺ ἀνακάμπτων ἐπὶ τὴν α 𐅻 · καλῶς δὲ προβαινούσης τῆς καθάρσεως ἄγει καὶ αἱματῶδες καὶ οὔκ ἐστιν ὅντινα οὐκ εὐπνούστερον εἰς τὰ ἄλλα ἀπέδειξε. διαλείπων δὲ ἡμέρας β ἢ γ ἀψίνθιον προεπότιζον, εἰ τῷ στομάχῳ μαλακισθείη ὁ πάσχων, εἰ δὲ μή, ἶριν ἐπότιζον ἢ ἀβρότονον ἢ καστόριον μετ’ ὀξυμέλιτος. θαυμαστῶς δὲ ἐργάζεται καὶ τὸ δι’ ἐλατηρίου ἐμετικόν, ᾧ κέχρημαι πρὸς τὰς κρυπτὰς συνάγχας. ἔστι δὲ τοῦτο· ἐλατηρίου ἡμιοβόλιον νίτρου ἀφροῦ τριώβολον σινάπεως 𐅻 α , λεάνας ὕδατι ἀναπλάσσω καταπότια η καὶ δίδωμι ὄρθρου β καὶ δείλης β · καθαίρει ἀλύπως ἄνω καὶ τὸν μὲν παροξυσμὸν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον παύει, τὴν δὲ διάθεσιν, ἥτις αὐτῷ ἐπιμένοι, καταλύει. τοῖς δὲ ἰσχυροῖς, διαλείπων ἡμέρας γ , πάλιν δίδου. [τὸ καστόριον δὲ ἐπὶ τῶν ὀρθοπνοικῶν ἐν τοῖς παροξυσμοῖς πινόμενον θραύει αὐτοὺς ἀνοιγνύον τὴν ἐν σχέσει δυσωδίαν τοῦ πνεύματος καὶ ἐπὶ τῶν διαλειμμάτων ἐνδελεχισθὲν ἤρκησεν εἰς ἀπαλλαγὴν τῆς διαθέσεως· κρεῖττον δὲ εἰ μετὰ τοῦ σκιλλιτικοῦ ὀξυμέλιτος δῴης ἐν τοῖς διαλείμμασιν]. ἡ μέντοι διὰ τῆς κολοκυνθίδος ἡμετέρα ἱερά, λέγω δὴ Ἀρχιγένους, συνεχῶς διδομένη τὰς μὲν ἐπιεικεστέρας δυσπνοίας ἐπηνορθώσατο διὰ ταχέων εἰς τέλεον, ταῖς δὲ βαθυτέραις πάνυ βοηθεῖ μετ’ ὀξυμέλιτος σκιλλιτικοῦ πινομένη οὕτως· τοῦ μὲν σκιλλιτικοῦ ὄξους 𐆄 α μέλιτος ἀπηφρισμένου 𐆄 β ὕδατος θερμοῦ 𐆄 γ .[95] |
| 63 (100) | τουτέστι τὸ σκιλλιτικὸν ὀξύμελι. ἄλλο δυσπνοικοῖς τοῖς ἀσθματικοῖς καλουμένοις· ἀριστολοχίας κληματίτιδος ἀβροτόνου θείου ἀπύρου πηγάνου ἀγρίου σπέρματος θύμου κορύμβων ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἴσα σὺν ὄξει λεάνας πλάσσε τροχίσκους καὶ δίδου τριώβολον ἐν ὀξυμέλιτι ἐπὶ ἡμέρας τρεῖς. Ἐκ τῶν Ἀσκληπιάδου καὶ Διοσκορίδου· ἀριστολοχία στρογγύλη μετ’ οἴνου ἢ ὕδατος πινομένη ἀσθματικοὺς βοηθεῖ, καὶ τοῦ μεγάλου κενταυρίου ἡ ῥίζα καὶ τοῦ μικροῦ ὁ χυλὸς καὶ στοιχὰς λειοτάτη πινομένη μεθ’ ὕδατος καὶ σπονδυλίου ὁ καρπὸς καὶ ἡ ῥίζα, καλαμίνθης ὀρεινῆς ἡ κόμη καὶ ὕσσωπον ἶρις καὶ μελάνθιον καὶ στρούθιον καὶ βρυωνία καὶ ὄνοι οἱ ὑπὸ τὰς ὑδρίας εὑρισκόμενοι· τούτους δὲ βαλὼν εἰς ἄγγος καινὸν λευκὸν ὀστράκινον φρῦγε ἐπ’ ἀνθράκων· λευκανθέντας δὲ τρῖβε καὶ μέλιτι ἐφθῷ ἀναλαβὼν δίδου μύστρον ἐκλείχειν πρὸ τροφῆς καὶ μετὰ τροφήν. Ἄλλο· σκίλλης ὠμῆς τὸν χυλὸν ἔκθλιβε, καὶ μέλιτι μίξας ἴσῳ ἕψε ἐπ’ ἀνθράκων καὶ δίδου μύστρον πρὸ τροφῆς καὶ μετὰ τροφήν. ἄκρως δὲ ποιοῦντος πεπείραμαι τούτου, φησὶν Ἀρχιγένης· κενταυρίου μεγάλου ῥίζης πετροσελίνου ἀνὰ 𐅻 ϛ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος 𐅻 γ θείου ἀπύρου ἀσφάλτου καρδαμώμου πάνακος ῥίζης κνίδης σπέρματος ἴρεως ἰλλυρικῆς ἀνὰ 𐅻 β λιβάνου σμύρνης καστορίου νίτρου σαγαπηνοῦ ἀβροτόνου πολίου χαμαιπίτυος ἐλελισφάκου ἀνὰ 𐅻 α πεπέρεως λευκοῦ λι τρʹ , λεῖα φυρᾶται μέλιτι ἀπηφρισμένῳ· ἡ δόσις ὀβολοὶ δ ἢβ · τοῦτο συνεχῶς πινόμενον ἔστιν οὓς τελέως ἐξιάσατο, ἀθορύβως δὲ ἐνεργεῖ. δίδου μετὰ ὑδρομέλιτος κυάθους δ . πολυχρήστῳ δὲ ὄντι καὶ τούτῳ χρῶμαι· σκίλλαν πυρρὰν χειροπληθῆ καθαρθεῖσαν ζύμῃ περιπλάσας δίδου εἰς φοῦρνον ὀπτᾶσθαι εὖ μάλα, εἶτα ἁπαλοτάτην γενομένην ἀποβαλὼν τὰ ἐπιπολῆς αὐτῆς κεκαυμένα καὶ τὸ λοιπὸν λειότατον ποιήσας, εἶτα ἐπιβαλὼν ὀρόβων λευκῶν λελεπισμένων ἄλευρον τὸ δίμοιρον τῆς ὀπτηθείσης καὶ καθαρθείσης σκίλλης καὶ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος καὶ πάνακος ῥίζης ἀνὰ 𐅻 δ ἴρεως καὶ ἀβροτόνου καὶ ἀκόρου ἀνὰ 𐅻 β πεπέρεως κόκκους κ , ταῦτα λεῖα ποιήσας καὶ ἐπιβαλὼν καὶ ἑνώσας ἀναπλάσσω κυκλίσκους ἀνὰ ὀβολὸν καὶ ἡμιοβόλιον ἄγοντας καὶ δίδωμι α ἢ β μετὰ κυάθων τριῶν γάλακτος ὀνείου εὐθυμελγοῦς ἢ μελικράτου. παιδίοις δὲ δίδωμι α . κοιλίαν κινεῖ ἡ συμμετρία αὕτη, εἰ δὲ πλεῖον δώσεις, καὶ οὔρησιν πολλάκις καὶ συνεστῶτα παροξυσμὸν διέλυσε [δοθέν]· καὶ γὰρ ἐπιληψίας ἰᾶται καὶ πνῖγας ὑστερικὰς καὶ ὀσφύος νωθρὰς ὀδύνας καὶ τοὺς βληχροὺς καὶ ῥεμβώδεις πυρετοὺς ἔμμηνά τε ἄγει γυναιξὶ διὰ πάχος ἐπεσχημένα, αἷς παρακολουθοῦσι σκοτώσεις ἀφωνίαι συνολκαὶ πόνοι ἄρθρων ὄκνοι δύσπνοιαι. συντόμως γὰρ κατασπᾷ τὸ αἷμα καὶ πάντων αὐτίκα ῥύεται τῶν ὀχληρῶν· μὴ τῆς εὐτελείας τοῦ φαρμάκου καταφρονήσῃς, ἀλλ’ ὡς περιουσίαν δυνάμεως παραλάμβανε. Ἄλλο πόμα ἀσθματικοῖς· πολίου ἀβροτόνου καστορίου χαμαιπίτυος ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἴσα, μέλιτι ἀναλαβὼν δίδου κυάμου ἴσον. ἔδοσάν τινες ἀφρονίτρου λευκοῦ κοχλιάριον ἐν τρισὶ κυάθοις μελικράτου ἢ οὕτως· ἀφρονίτρου 𐅻 θ πεπέρεως 𐅻 α σιλφίου 𐅻 α · δίδου κοχλιάριον μεθ’ ὕδατος θερμοῦ. Ἄλλο· καστορίου 𐅻 η ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος 𐅻 η πεπέρεως κόκκους μ , γλυκεῖ ἀναλάμβανε καὶ δίδου κυάμῳ ἴσον ἐν μελικράτῳ. Ἄλλο· πεπέρεως ζιγγιβέρεως πετροσελίνου ἑλενίου λιβυστικοῦ ἴσα μέλιτι ἀπέφθῳ ἀναλαβὼν δίδου ἐκλείχειν. Ἄλλο· ἀβροτόνου 𐅻 β βρυωνίας ῥίζης 𐅻 η βρυωνίας κόμης 𐅻 δ πηγάνου ἡμέρου 𐅻 η καστορίου ἀρτεμισίας ἀνὰ 𐅻 δ ἐπιθύμου ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἀνὰ 𐅻 δ · ἡ δόσις γρʹ ας μετ’ ὀξυμέλιτος κυάθου α .[145] |
| 63 (150) | Τροχίσκος ἀνώδυνος ὀρθοπνοικοῖς δυσπνοικοῖς· ὀπίου 𐅻 α θείου ἀπύρου ἀρνογλώσσου ὑοσκυάμου σπέρματος γλυκυρίζης χυλοῦ στύρακος σμύρνης λιβάνου τερεβινθίνης ἀνὰ 𐅻 β κρόκου 𐅻 α , οἴνῳ ἀθαλάσσῳ λειώσας, ποίει τροχίσκους ἀνὰ γ καὶ δίδου πίνειν· χυλοῦ δὲ γλυκυρίζης μὴ παρόντος τὴν γλυκύριζαν θλάσον ἑψήσας ἐπὶ πολὺ ἀναλάμβανε τὸ πᾶν τῷ ἀφεψήματι. Ἀνδρομάχου ἀσθματικοῖς καὶ ὀρθοπνοικοῖς· σκίλλης ὀπτῆς θείου ἀπύρου ἀσφάλτου ἴσα· ἡ δόσις λι τρʹ σὺν ὀξυμέλιτι. Ἄλλο· θείου ἀπύρου 𐅻 α ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος 𐅻 β μελανθίου 𐅻 β καστορίου 𐅻 β ἀνίσου ὀβολοὺς δ , ὕδατι ἀνάπλασσε τροχίσκους ἀπὸ Γ ρ γ ἢδ · καὶ δίδου εἰς κοίτην μετὰ κυάθων β θερμοῦ ὕδατος. Καταπίτιον ἀσθματικοῖς ἀνώδυνον· πηγάνου χλωροῦ στύρακος τερεβινθίνης ἀνὰ 𐆄 β ὀπίου 𐅻 δ , ἀνάπλαττε καταπότια ἀπὸ κερατίου ἑνὸς καὶ δίδου εἰς κοίτην γ καταπίνειν, καὶ ἐπιρροφείτωσαν θερμοῦ ὕδατος κυάθους β . τοὺς δὲ ὑπὸ κατάρρου, πληρωθείσης τῆς τραχείας ἀρτηρίας τοῦ πνεύμονος, δυσπνοοῦντας θεραπεύσομεν, προνοούμενοι τῆς κεφαλῆς ψυχρὰν καὶ ὑγρὰν δυσκρασίαν ἐχούσης, ἐμβρέχοντες αὐτὴν δι’ ἰρίνου μύρου ἢ ναρδίνου. ἀναξηραίνομεν δὲ αὐτὴν καὶ ῥωννύομεν τοῖς ἀναγεγραμμένοις ἐν τῷ ἕκτῳ λόγῳ σμήγμασί τε καὶ πάσμασι. χρησόμεθα δὲ καὶ τῇ διὰ σκίλλης ἑφθῆς προγεγραμμένῃ ἀρτηριακῇ ἐν τῷδε τῷ λόγῳ κεφαλαίῳ νε . Ἀσθματικοῖς Φιλαγρίου· συμφύτου πετραίου ῥιζῶν κενταυρίου μεγάλου ῥίζης ἴρεως ἰλλυρικῆς ἀνὰ 𐆄 β ὕδατος ξ ε α , θλάσας τὰς ῥίζας βρέχε τῷ ὕδατι ἡμέρας β , ἔπειτα ἕψε εἰς τρίτον καὶ διηθήσας ἐπίβαλλε μέλιτος τὸ ἴσον τοῦ ἀφεψήματος καὶ ἕψε μέχρι συστάσεως, εἶτα κόψας σήσας ῥήου ποντικοῦ 𐆄 α ἐπίπασσε καὶ ἑνώσας δίδου περὶ πρώτην ὥραν ὅσον κοχλιάρια β . εἰ δὲ μὴ παρείη ῥῆον, κενταυρίου μεγάλου ῥίζαν κόψας σήσας ἔμβαλλε τὴν μίαν 𐆄 ἢ συμφύτου ῥίζης· τόνον παρέχει τὸ φάρμακον τῷ πνεύμονι καὶ θώρακι σὺν τῷ ἀνακαθαίρειν καὶ ἀναξηραίνειν καὶ ἀποκρούεσθαι τὰ ἐπιφερόμενα ἐπ’ αὐτὸν ὑγρά. Πρὸς δυσπνοικοὺς ἀσθματικοὺς ὀρθοπνοικούς· ἀρμενίας βώλου 𐅻 α δίδου πίνειν μετ’ οἴνου κεκραμένου, πρὸς δὲ τὰς παρακολουθούσας βῆχας δίδου εἰς κοίτην τῆς προγεγραμμένης βηχικῆς ἀντιδότου ἰσοθέου καλουμένης, καρύου ποντικοῦ μέγεθος μετὰ μελικράτου· ἡ γὰρ συνεχὴς ταύτης χρῆσις καὶ τοῦ πάθους τέλεον ἀπαλλάττει, κἂν ἤδη πολυχρόνιον ᾖ· χρῶ θαρρῶν. μὴ παρούσης δὲ ταύτης, δίδου τῆς παιωνίας ἀντιδότου· εἰ δὲ μηδὲ αὕτη παρῇ, δίδου τῆς ζωπυρίου· γραφήσονται δὲ ἐν τῷ περὶ κωλικῶν λόγῳ. Ἄλλο· ἴρεως 𐅻 η ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος 𐅻 δ , δίδου 𐅻 α σὺν ὑδρομέλιτος κυάθοις γ . Ἄλλο· βράθυος τοῖς τελείοις Γ ρ ϛ , τοῖς δὲ ἄλλοις Γ ρ γ , βουτύρου Γ ρ ιβ μέλιτος 𐆄 β , δίδου ἐκλείχειν ἐπὶ ἡμέρας τρεῖς καὶ διαλιπὼν πάλιν δίδου. Καῦσις δυσπνοικῶν. εἰ δὲ τὴν περιττωματικὴν αὐτῆς ὑγρότητα ἡ κεφαλὴ κάτω πρὸς θώρακα πέμπει, λυποῦσα τὰ περὶ αὐτοῦ μόρια τῷ συνεχεῖ κατάρρῳ κἀκ τούτου τὴν δύσπνοιαν ἐμποιεῖ, ξυρήσομεν τὰ μέσα τῆς κεφαλῆς καὶ λαβόντες καυτῆρα διάπυρον καύσομεν ἄχρις ὀστέου, καίοντές 〈τε〉 τὸ ὀστέον πρὸς τὸ λεπίδα ἐκπεσεῖν. ῥᾳδίως γὰρ ἐκεῖθεν ἡ τῶν ὑγρῶν τῆς κεφαλῆς κένωσις γίγνεται, τὸ δὲ τραῦμα ἐπὶ χρόνον φυλάξαντες, εἶθ’ οὕτως εἰς ἐπούλωσιν ἄγομεν. Περὶ ὑποκαπνισμοῦ. Καὶ ὑποκαπνισμοὶ δὲ τούτοις ἁρμοδιώτατοι· εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν τελεώτατα ἐν τῷ γ λόγῳ, εἴρηται δὲ καὶ πρὸ βραχέος ἐν τοῖς βηχικοῖς.[195] |
| 63 (200) | καλυπτέσθωσαν δὲ ἐπὶ τούτων τῶν χρήσεων πάντοθεν ἱματίοις καὶ σπουδαίως κεχηνότες τῷ στόματι τὸν καπνὸν καρτερῶς δεχέσθωσαν· μύξα γὰρ πολλὴ καὶ δάκρυον καὶ σίελον δαψιλῶς ἄγεται, καὶ διὰ βηχὸς σφοδρᾶς φλέγμα γλίσχρον ἐκ βάθους ἀναφέρεται. μὴ λανθανέτω δέ σε, ὅτι προηγεῖσθαι χρὴ τῶν τοιούτων σπαραγμῶν τὴν διὰ κλυσμοῦ κάτω ὑπαγωγὴν τῆς γαστρὸς ἢ διὰ τῶν ὑπηλάτων. Περὶ ἀνατριμμάτων τοῦ θώρακος. Συνήνεγκε δὲ ἐπὶ τῶν ἀσθματικῶν καὶ τὰ ἀνατρίμματα τοῦ θώρακος, οἷον κίσηρις μετὰ νίτρου καὶ τρὺξ οἴνου κεκαυμένη λεία μετὰ σχοίνου ἄνθους. καὶ τοῦτο δέ· ἀρσενικοῦ κισήρεως ἀφρονίτρου ἀνὰ 𐆄 α ἀλκυονίου 𐆄 β , κόψας σήσας πρόσπλεκε ἀλείμματί τινι τῶν θερμαινόντων καὶ ἀνάτριβε τὸν θώρακα καὶ τὸ μετάφρενον, ἄχρις ἂν διάπυρος γένηται. τοῦτο γὰρ ποιῶν συνεχῶς ἆσθμα καὶ βῆχα καὶ πυώδη διάθεσιν ἐν θώρακι ἀποτρέψεις. χρονίζοντος δὲ τοῦ πάθους καὶ νικωμένης τῆς φαρμακείας, ἡ καῦσις αἱρετὴ γίγνεται. μιᾶς μὲν ἐσχάρας ἐμβαλλομένης μέσον τῆς τῶν κλειδῶν ἀμφοτέρων συμβολῆς ὑπὸ τὴν ἐξοχὴν τοῦ λάρυγγος ἐν αὐτῷ τῷ κώλῳ, ἀνατεινέσθω δὲ τὸ δέρμα ἀμφοτέραις ταῖς χερσὶν ἑκατέρωθεν, πρὸς τὸ μὴ βλαβῆναι τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν· δύο δὲ ἑτέρας μικρὰς ἐσχάρας ἐμβλητέον κατὰ τῶν καρωτίδων ἐν τῷ τραχήλῳ ἀρτηριῶν ὀλίγον ὑπὸ τῷ ἀνθερεῶνι, μίαν ἑκατέρωθεν, κἀνταῦθα δὲ μόνον τὸ ἐπικείμενον δέρμα καιέσθω. ἐμβλητέον καὶ δύο ἑτέρας ἐσχάρας ὑπὸ τοὺς μαστούς, μεταξὺ τῆς τρίτης καὶ τετάρτης πλευρᾶς, ἄλλας δὲ δύο μικρὸν εἰς τοὐπίσω ἀπονεούσας, μεταξὺ τῆς ε καὶ ϛ πλευρᾶς, κατὰ δὲ μέσου τοῦ στέρνου μίαν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ξιφοειδοῦς χόνδρου ὑπὲρ τὸ στόμα τῆς γαστρὸς μίαν καὶ ἑτέρας β μεταξὺ τῆς η καὶ θ πλευρᾶς μίαν ἑκατέρωθεν, τρεῖς δὲ ὄπισθεν, ὧν τὴν μίαν κατὰ μέσου τοῦ μεταφρένου τακτέον, τὰς δὲ δύο ἑκατέρωθεν τοῦ σπονδύλου ὀλίγον κατωτέρω τῆς μέσης ἐσχάρας. πάσας δὲ τὰς κάτωθεν τοῦ τραχήλου συμμέτρως πλατείας δοτέον καὶ μηδὲ πάνυ ἐπιπολαίους μήτε μὴν σφόδρα βαθείας· τὰ δὲ ἕλκη τῶν ἐσχαρῶν ἐπὶ χρόνον ἱκανὸν συγχωρεῖν ῥευματίζεσθαι. Περὶ τῶν ἐν καρδίᾳ παλμῶν.[230] |
| 64 | Ὁ τῆς καρδίας παλμὸς πολλοῖς ὑγιαίνουσιν ἀμέμπτως νεανίσκοις τε καὶ παρακμάζουσιν ὤφθη γιγνόμενος. κεφαλαλγοῦσι δὲ οὗτοι ἄνευ τινὸς ἑτέρας ἔξωθεν αἰτίας καὶ πάντες οὗτοι φλεβοτομηθέντες ὠφελήθησαν καὶ τελέως γε αὐτῶν ἔνιοι τοῦ συμπτώματος ἀπηλλάγησαν, λεπτυνούσῃ διαίτῃ μετὰ τὴν φλεβοτομίαν καὶ φαρμάκοις ὁμοίως χρησάμενοι. οἶδα δέ τινα καὶ κατ’ ἐνιαυτὸν ἦρος ὥρᾳ πάσχοντα τὸ τοῦ παλμοῦ σύμπτωμα, κἀπειδὴ τρισὶν ἔτεσιν ἐπειράθη τῆς φλεβοτομίας ὠφελούσης αὐτόν, ἔφθασεν ἐπὶ τοῦ τετάρτου φλεβοτομηθείς, πρὶν ἁλῶναι τῷ συμπτώματι, καὶ οὕτως ἔπραττε κατὰ ἑξῆς ἐτῶν πλειόνων μετὰ καὶ τοῦ τῇ διαίτῃ προσηκόντως κεχρῆσθαι. ἀλλ’ ὅμως καὶ οὗτος ἀπέθανε πρὶν γηρᾶσαι, καθάπερ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες. ἔνιοι μὲν ἐν πυρετοῖς ὀξέσιν ἀθρόως συγκοπέντες ὁμοίως ἀπέθανον, τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ χωρὶς συγκοπῆς, ἀποπληξίας τρόπῳ αἰφνίδιον τὸν βίον παρήλλαξαν. οἱ πλείους δὲ τῶν οὕτω παθόντων ἡλικίαν ἦγον ἐλαττόνων μὲν ἢ πεντήκοντα ἐτῶν, πλειόνων δὲ ἢ τεσσαράκοντα. Περὶ αἵματος ἀναγωγῆς.[15] |
| 65 | Τὸ ἐκ θώρακος καὶ πνεύμονος ἢ τῆς τραχείας ἀρτηρίας ἀναπτυόμενον αἷμα πάντως μετὰ βηχὸς ἀναπτύεται. εἰ δὲ ἐκ τῶν περὶ φάρυγγα ἢ τὸν γαργαρεῶνα μερῶν φέροιτο τὸ αἷμα, χρεμπτομένοις ἐκκρίνεται. εἰ δὲ ἔκ τινος τόπου τοῦ στόματος ἢ οὔλων ἁπλῶς ἀναπτύεται, ἔσθ’ ὅτε δὲ ἐκ τῆς κεφαλῆς ἢ τῶν περὶ τὸν γαργαρεῶνα μερῶν καταφερόμενον τὸ αἷμα καὶ ἐμπίπτον τῷ λάρυγγι βῆχα κινεῖ καὶ φαντασίαν ποιεῖται τῆς ἐκ τοῦ θώρακος ἀναγωγῆς. εἰ μὲν οὖν τις ἀναχρέμπτηται καὶ ἀπομύττηταί ποθ’ αἷμα πλείοσιν ἐφεξῆς ἡμέραις, μήτε κεφαλῆς ὀδύνης ἢ βάρους ἤτοι συμπαρόντος ἢ προηγησαμένου, μήτε πληγῆς αὐτόθι γεγενημένης, ἐπισκέψασθαι χρὴ τούτου τόν τε τῆς ῥινὸς πόρον ἀκριβῶς ὅλον καὶ τὸν τόπον τοῦ στόματος ἐκεῖνον, ἔνθα καὶ συντέτρηται πρὸς τὴν ὑπερῴαν ἡ ῥίς. γίγνεται γάρ ποτε τοιοῦτο σύμπτωμα βδέλλης ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ προσπεφυκυίας. καὶ ἐκ τῆς γαστρὸς δὲ ἐπί τινων ἀνεμεῖται αἷμα χωρὶς βηχός, ἤτοι ἐκ τῶν παρακειμένων φλεβῶν εἰς αὐτὴν συρρέον ἢ βδέλλης καταποθείσης· ἀλλὰ τὸ μὲν διὰ τῶν φλεβῶν ἀθρόως εἰς αὐτὴν συρρέον ἐκ τοῦ ἥπατος ἢ σπληνὸς θρομβῶδες καὶ μέλαν ἀνεμεῖται· τὸ δὲ ἐκ τῆς βδέλλης αἷμα λεπτὸν καὶ ἰχωρῶδές ἐστιν, ἐάν τε ἐκ γαστρός, ἐάν τε ἐκ ῥινός, ἐάν τε ἐκ τοῦ στόματος φαίνηται φερόμενον· ἀλλὰ καὶ ἡ συνεδρεύουσα τοπικὴ ὀδύνη δηλώσει σοι τὸ πεπονθὸς μόριον. εἰ γὰρ ἀπὸ στομάχου γίγνοιτο ἡ ἀναγωγή, οὐ μεγάλη αἱμορραγία γίγνεται· ἰσχνὰ γὰρ τοῦ στομάχου τὰ ἀγγεῖα σὺν ναυτίᾳ δὲ καὶ ἐμέτῳ ἀναφέρεται, καὶ ἐν τῇ καταπόσει δῆξις γίγνεται, καὶ μάλιστα εἰ στύφοντα ἢ δριμέα εἴη τὰ καταπινόμενα· εἰ δὲ ἐκ τῆς γαστρὸς ἀναφέρεται, ναυτίαι πλεῖσται προσεδρεύουσι καὶ ἔμετοι. εἰ δὲ καὶ μετὰ τροφὴν συμβαίνει ἡ ἀναφορά, συμμεμιγμένον τὸ αἷμα τοῖς σιτίοις ἀναφέρεται, ἐνίοτε καὶ φλέγμα καὶ χολὴ συνεμεῖται. εἰ δὲ ἐκ τοῦ ἥπατος ἢ τοῦ σπληνὸς συρρέοι εἰς αὐτήν, ὄγκος συνεδρεύει· τὸ δὲ ἐκ θώρακος ἢ πνεύμονος ἢ τραχείας ἀρτηρίας ἀναπτυόμενον αἷμα ἀδύνατόν ἐστι χωρὶς βηχὸς ἀναπτυσθῆναι. γίγνεται δὲ ἡ ἐκ τοῦ θώρακος ἀναγωγὴ τοῦ αἵματος ἢ διὰ ῥῆξιν ἢ δι’ ἀναστόμωσιν ἢ δι’ ἀνάβρωσιν. αἱ μὲν οὖν κατὰ τὸν πνεύμονα ῥήξεις γνωρίζονται ἐκ τοῦ μέγα τι προηγησάμενον αἴτιον φανερὸν εὐθὺς ἐπιγίγνεσθαι τὴν τοῦ αἵματος ἀναγωγήν, λέγω δὲ αἴτιον προηγησάμενον τὴν ἐξ ὑψηλοῦ πτῶσιν ἢ ἐμπεσόντος τῷ θώρακι ἑτέρου τινὸς βαρυτέρου σώματος. ἐνίοις δὲ διὰ κραυγὴν μεγάλην ὁπωσοῦν γιγνομένην ῥῆξις ἀγγείου γίγνεται. ἄνευ δὲ φανερᾶς ἔξωθεν αἰτίας πλῆθος αἵματος σὺν ἀπέπτῳ καὶ φυσώδει πνεύματι διατεῖνον τὰ ἐν τῷ πνεύμονι ἀγγεῖα τὴν ῥῆξιν ἐργάζεται. ἀλλὰ καὶ τῆς διὰ πλῆθος αἵματος γιγνομένης ῥήξεως οὐ σμικρὸν γνώρισμά ἐστι κένωσις αἵματος ἐξαίφνης γιγνομένη ἀθρόως. μεγάλα γὰρ τὰ ἐν τῷ πνεύμονι ἀγγεῖα καὶ ἀρτηριώδη καὶ λεπτὸν καὶ θερμὸν τὸ ἐν αὐτοῖς αἷμα καὶ σφυγματωδῶς τῇ βίᾳ τοῦ πνεύμονος ἢ τοῦ πνεύματος ἐκκρίνεται. τῆς δὲ ἀναστομώσεως αἱ θερμαὶ διαθέσεις προηγοῦνται, οἷον λουτροῖς πολλοῖς θερμοῖς κεχρημένου τοῦ ἀνθρώπου καὶ κατὰ χώραν ὄντος θερμήν, ὥραν τε τοῦ ἔτους ὁμοίαν, ἐδέσμασί τε καὶ πόμασι θερμοῖς χρωμένου. τὸ γὰρ πλῆθος τοῦ αἵματος θερμὸν ὑπάρχον διανοίγει καὶ ἀνευρύνει τῶν ἐν τῷ πνεύμονι ἐμβαλλόντων ἀγγείων τὰ στόματα, καὶ οὕτως ἀθρόαν τὴν κένωσιν ἐργάζεται. οἷς δὲ ἐξ ἀναβρώσεως τῶν ἐν τῷ πνεύμονι ἀγγείων γίγνεται τοῦ αἵματος κένωσις ἐκ διαλειμμάτων ὀλίγων ἑκάστοτε μετὰ βηχὸς ἀναπτύεται.[45] |
| 65 (50) | αὕτη δὲ ἡ τῶν ἀγγείων διάβρωσις γίγνεται ἀπὸ χυμῶν δριμέων, εἴτε ἀπὸ κεφαλῆς ἐπιρρεόντων τῷ πνεύμονι, εἴτε ἐν αὐτῷ γιγνομένων. ἐγχωρεῖ δὲ καὶ κατὰ διάβρωσιν γίγνεσθαι πολλάκις αἵματος ἀθρόαν ἀναφορὰν μετὰ βηχός. ὅταν γὰρ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις, ὡς εἴρηται, ἐκ διαλειμμάτων ὀλίγον ἑκάστοτε μετὰ βηχὸς ἀνεπτωκώς τις αἷμα φαίνηται, μετὰ δὲ ταῦτα ὕστερον μήτε καταπτώσεως γενομένης μηδὲ ἑτέρου τινὸς ἔξωθεν αἰτίου βιαίου προσπεσόντος, αἱμορραγίαν πολλὴν γίγνεσθαι συνέβη, μεγάλη γέγονεν ἡ ἀνάβρωσις. πολλοὶ δὲ τῶν οὕτω παθόντων μόρια 〈ἅττα〉 τοῦ πνεύμονος ἅμα τῷ αἵματι συνανήνεγκαν ἢ ἐφελκίδα τοῦ ἕλκους, ὡς λανθάνειν ἀδύνατον, ὅτι δι’ ἀνάβρωσίν ἐστιν ἡ ἀναγωγή. καὶ διὰ τοῦτο προσήκει κατανοεῖν ἀκριβῶς, εἰ ἀφρῶδές ἐστι τὸ αἷμα· καὶ γὰρ καὶ τοῦτο βεβαιότατόν ἐστι γνώρισμα τῆς ἐκ 〈τοῦ〉 πνεύμονος ἀναγωγῆς, ὥσπερ ὅταν βρογχίου τι μέρος ἢ ἀρτηρίας χιτῶνος ἢ φλεβὸς συναναφέρηται. τούτων γὰρ οὐδὲν ἐπιφαίνεται τοῖς ἐκ τοῦ ὑπεζωκότος τὸν θώρακα ὑμένος ἀναπτύουσιν αἷμα· μέγιστον δὲ καὶ τοῦτο γνώρισμα τῆς ἐκ τοῦ πνεύμονος ἀναγωγῆς, ὅτι παντάπασι χωρὶς ὀδύνης γίγνεται. τὸ δὲ ἐξ ἄλλων μερῶν τοῦ θώρακος ἀναγόμενον αἷμα μελάντερόν ἐστι καὶ ἤδη θρομβούμενον καὶ μετ’ ὀδύνης ἀναβήττεται τοῦ πάσχοντος μέρους καὶ βρομῶδες, ἐνίοτε δὲ καὶ συμμεμιγμένον τῷ πύῳ ἀναφέρεται. ἀλλὰ τοῦτο κοινόν. κατὰ δὲ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν ἕλκους γενομένου, βραχύτατόν ἐστι τὸ ἀναπτυόμενον αἷμα καὶ πάντως συμμεμιγμένον ἐλαχίστῳ πύῳ καὶ ὀδύνης δὲ αἴσθησις γίγνεται τῷ πάσχοντι κατὰ τὸ ἡλκωμένον μέρος τῆς τραχείας ἀρτηρίας. εἰ δὲ ἀπὸ κεφαλῆς φέρεται τὸ αἷμα, ἐπὶ μὲν πολλῷ αἵματι βάρος πολὺ τῆς κεφαλῆς ἢ πόνος, ἐπ’ ὀλίγῳ δὲ τῷ αἵματι ὀλίγον, ὤτων ἦχος ἀναλόγως τῷ πλήθει, ἐρύθημα προσώπου, φλεβῶν τῶν ἐν τῷ μετώπῳ διάτασις, σκοτοδινία. καὶ πρὸ τούτων ἡ αἰτία εὔδηλος, πληγὴ ἢ ψῦξις ἢ ἔγκαυσις ἢ οἰνοφλυγίη. ἡ γὰρ οἰνοποσία ἀθρόον μὲν πίμπλησι τὴν κεφαλήν, ἀθρόον δὲ ἐκχέει ἐκ ῥαγέντος ἀγγείου· ἐπὶ δὲ σμικρῇ μέθει ὀλίγη πτῦσις αἵματος καὶ συνήθης δὲ ἔκκρισις αἵματος διὰ ῥινῶν γινομένη ἐπέχεταί ποτε καὶ εἰς τὴν ὑπερῴαν τρεπομένη φαντασίαν παρέχει, ὡς ἐκ θώρακος ἀναγομένου. εἰ μὲν οὖν ἀπὸ κεφαλῆς φέροιτο, γαργαλισμὸς τῆς ὑπερῴας γίνεται καὶ ἀνάχρεμψις πυκνὴ καὶ οὕτως ἀναπτύουσιν· ἐρεθίζονται γὰρ πρὸς βῆχα καὶ οὐ πάνυ βήσσουσιν. εἰ δὲ ἀπὸ τῆς ὑπερῴας καταστάζει εἰς τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν, τότε βήσσουσι καὶ ἀνάγουσι τὸ κατενεχθὲν καὶ ἐκ τούτου ἀπατώμενοί τινες οἴονται ἐκ θώρακος εἶναι τὴν ἀναγωγήν· καταρρεῖ δὲ ἔσθ’ ὅτε εἰς τὴν γαστέρα διὰ τοῦ στομάχου ἀπὸ κεφαλῆς καὶ ἀνεμεῖται καὶ νομίζεται ἀπὸ τοῦ στομάχου εἶναι, ἔχει δὲ τὴν ἰδέαν τὸ ἀπὸ κεφαλῆς αἷμα τοιαύτην· οὐ πάνυ παχὺ τὴν χρόαν δέ ἐστι, μέλαν καὶ λεῖον ὁμαλόν, ἀμιγὲς ἑτέρῳ τινί, λέγω δὲ πύῳ ἢ φλέγματι καὶ χρεμπτομένοις εὐθὺς ἐπὶ τὴν γλῶσσαν ἔρχεται στρογγύλον καὶ ῥᾳδίως ἀποπτύεται. εἰ δὲ καὶ τὴν ὑπερῴαν κατανοήσεις, δασυτέραν αὐτὴν καὶ ὥσπερ ἡλκωμένην εὑρήσεις καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὕφαιμον διὰ τὸ ἀπὸ κεφαλῆς εἰς αὐτὴν καταρρέον αἷμα. ἀρκεῖ δὲ ἡ ἁπλουστέρα καὶ μικρὰ θεραπεία· στύμματα μὲν δι’ ἀναγαργαρισμάτων προσαγόμενα τῇ ὑπερῴᾳ καὶ ταῦτα ψυχρά. ἐπὶ μὲν γὰρ τοῖς θερμοῖς καὶ ἀραιωτικοῖς ἀναγαργαρίσμασι πλείων ἡ αἱμορραγία συμβαίνει καὶ τοῦτο τεκμήριόν ἐστι μετὰ τῶν ἄλλων τῆς ἀπὸ κεφαλῆς πτύσεως.[95] |
| 65 (100) | εἰ μὲν οὖν ἀπὸ κεφαλῆς φέροιτο καὶ πολὺ εἴη τὸ φερόμενον καὶ χρεία κενώσεως, θᾶττον διὰ ῥινῶν ἢ δι’ ἑτέρων φλεβοτομιῶν τὴν κένωσιν ποιῆσαι, ἵνα μὴ ἀμεληθὲν ἔθος γένηται τῇ φορᾷ τοῦ αἵματος εἰς ταῦτα καταρρεῖν τὰ χωρία. Θεραπεία τῶν ἀπὸ τοῦ κατάρρου αἷμα πτυσάντων Γαληνοῦ. |
| 66 | Τοὺς μὲν οὖν ἀπὸ κατάρρου πτύσαντας αἷμα, φλέβα τέμνων εὐθὺς ἐν ἀρχαῖς ἢ κλύσματι δριμεῖ χρησάμενος καὶ κενώσας τὴν κοιλίαν, εἶτα τρίψας τὰς χεῖρας καὶ τὰ σκέλη ἐπὶ πλεῖστον ἅμα φαρμάκῳ τινὶ θερμαίνοντι καὶ διαδήσας τὰ ἄκρα, ἔπειτα ξυρήσας τὴν κεφαλήν, ἐπιτίθει τὸ διὰ τῆς κόπρου τῶν ἀγρίων περιστερῶν φάρμακον, ὡρῶν τε τριῶν μεταξὺ γενομένων ἐπὶ τὸ βαλανεῖον ἄγαγε καὶ λούσας ἄνευ τοῦ ψαῦσαι λίπους τῆς κεφαλῆς, εἶτα σκεπάσας αὐτὴν συμμέτρῳ πίλῳ, τρέφε ῥοφήματι μόνῳ τῶν αὐστηρῶν ὀπωρῶν ἔχοντι, εἶτα ὑπνοῦν μέλλοντι τῆς διὰ τῶν ἐχιδνῶν θηριακῆς Ἀνδρομάχου δίδου νεωστὶ κατεσκευασμένης καὶ τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ τὰ ἄλλα πάντα μέρη τοῦ σώματος τρίψας, πλὴν τῆς κεφαλῆς καὶ ἐν ἡσυχίᾳ φυλάξας αὖθις εἰς ἑσπέραν δίδου τῆς θηριακῆς. σταλέντος δὲ ἐπὶ τούτων τοῦ κατάρρου τῇ τρίτῃ τῶν ἡμερῶν ἕωθεν δίδου μέλιτος ὀλίγου ἡψημένου ἐφ’ ἡσυχίας τε φύλαττε καὶ πᾶν ἀνάτριβε τὸ σῶμα, τροφήν τε δίδου πτισσάνης χυλὸν καὶ ἄρτον βραχὺν διάβροχον, κἄπειτα τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν ἕωθεν μὲν τοῦ δι’ ἐχιδνῶν φαρμάκου πάλιν δίδου ἅμα πλείστῳ μέλιτι, τῇ τε κεφαλῇ τοῦ διὰ τῆς κόπρου τῶν περιστερῶν φαρμάκου πάλιν ἐπιθείς, εἶτα λούσας καὶ θρέψας μετρίως δίδου τῇ πέμπτῃ τῶν ἡμερῶν τὰ σφοδρῶς ἀνακαθαίρειν δυνάμενα τὰ κατερρυηκότα εἰς τὸν πνεύμονα ὑγρά· εἶτ’ αὖθις ἐκ διαλειμμάτων χρῶ κατὰ μὲν τῆς κεφαλῆς κηρωτῇ διὰ θαψίας ἐσκευασμένῃ, τὴν δὲ ὅλην τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν ἀναθρεπτικὴν ποιοῦ. Περὶ τῶν ἐπὶ ψύξει τῶν ἀναπνευστικῶν αἷμα πτυσάντων Γαληνοῦ.[20] |
| 67 | Τοὺς δὲ ἐπὶ ψύξει τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων ῥαγέντων τῶν ἐν τῷ πνεύμονι ἀγγείων αἷμα πτύσαντας φλεβοτομήσεις παραχρῆμα καὶ ἐπαφαιρήσεις δεύτερον κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν. καὶ κατὰ τὴν ἑξῆς δευτέραν ὁμοίως κατὰ βραχὺ δηλονότι κένωσιν ποιούμενος, ἵνα ἀντίσπασις γένηται· τούτου γὰρ ἕνεκα καὶ ἡ φλεβοτομία παραλαμβάνεται. εἶτα τρίψει τῶν ἄκρων, ὡς εἴρηται, χρησάμενος καὶ διαδέσμοις δίδου εἰς ἑσπέραν τοῦ διὰ σπερμάτων τροχίσκου. τῇ δὲ δευτέρᾳ τῶν ἡμερῶν μετὰ τὴν ἐπαφαίρεσιν ἐπιθεὶς παντὶ τῷ θώρακι τὴν διὰ τῆς θαψίας κηρωτήν, εἶτα ἄρας αὐτὴν εἰς ἑσπέραν, ὅπως μὴ θερμανθῇ περαιτέρω τοῦ προσήκοντος, δίδου πάλιν τοῦ διὰ τῶν σπερμάτων τροχίσκου. τῇ δὲ τρίτῃ πάλιν ἐπιτιθεὶς τὴν διὰ τῆς θαψίας κηρωτὴν ὥραις τρισὶ πάλιν λοῦε τὸν ἄνθρωπον, τροφὴν δὲ δίδου τὰς μὲν πρώτας δύο ἡμέρας ῥοφήματα, τῇ δὲ τρίτῃ πρὸς τῷ χυλῷ τῆς πτισσάνης δίδου τῶν ἰχθύων τινὰ τῶν εὐπέπτων καλῶς ἠρτυμένων, παρέχων πάλιν εἰς κοίτην τοῦ διὰ τῶν σπερμάτων τροχίσκου· ὑπνοποιὸν γάρ ἐστι καὶ ἀνώδυνον καὶ ξηραῖνον. τῆς δὲ φλεγμονῆς τῶν ῥαγέντων ἀγγείων παυσαμένης καὶ τῶν μορίων ἐν εὐκρασίᾳ γενομένων, τὰ ἀνακαθαίροντα τὸν θώρακα διδόναι μετὰ τοῦ κεχρῆσθαι τῇ διὰ τῶν ἐχιδνῶν θηριακῇ, εἶτα τῇ γαλακτοποσίᾳ καὶ τῇ ἄλλῃ τροφῇ κέχρησο. οὕτως 〈μὲν〉 τοὺς κατ’ αὐτὴν τὴν 〈πρώτην〉 ἡμέραν ἑαυτοῖς ἐγχειρίσαντας σὺ δυνήσῃ θεραπεύειν· οὐ μὴν ὁμοίως γε τοὺς μετὰ β ἢ γ ἡμέρας 〈ἅπαντας〉, ἔνιοι γὰρ ἐξ αὐτῶν ἀνίατον ἔχουσι τὸ ἕλκος, μάλιστα ὅσοι διὰ κακοχυμίαν εἰσὶν ἀναβρωθέντες, ὧν ἔνιοι καὶ τοῦ σιάλου, φασίν, ὡς ἅλμης αἰσθάνεσθαι. Θεραπεία τῶν καθ’ ὁντιναοῦν τρόπον ἐκ τοῦ πνεύμονος αἷμα ἀναγόντων Γαληνοῦ.[25] |
| 68 | Χαλεπωτέραν δὲ ἔχει τὴν θεραπείαν τὰ ἐν τῷ πνεύμονι συνιστάμενα ἕλκη, ἐπιχειρεῖν δὲ τῇ θεραπείᾳ καθάπερ ἡμεῖς 〈πολλάκις ἐπιχειρήσαντες ὀλιγάκις ἀπετύχομεν〉. αὐτῷ μὲν οὖν τῷ κάμνοντι προστάξαι χρὴ μήτε ἀναπνεῖν μέγα καὶ σιωπᾶν ἀεί· τέμνειν δὲ αὐτίκα φλέβα τὴν ἔνδον κατ’ ἀγκῶνα καὶ ἐπαφαιρεῖν δίς που ἢ τρὶς κατὰ βραχύ, ἀντισπάσεως μόνης ἕνεκα. οὐ γὰρ κενώσεως δέονται οὗτοι κενούμενοί γε ὑπὸ τοῦ πάθους. διὰ τοῦτο καὶ τρίβειν χρὴ καὶ διαδεσμεῖν ὅλα τὰ κῶλα πλατέσιν ὀθονίοις. ἐπειδὰν δὲ ταῦτα πραχθείη, πρῶτον μὲν ὀξύκρατον ὑδαρές τε καὶ χλιαρὸν διδόναι πιεῖν, ὅπως εἴ τις εἴη θρόμβος ἐν τῷ σπλάγχνῳ διαλυθεὶς ἐκβληθείη, καὶ τοῦτο οὐδὲν κωλύει καὶ δὶς καὶ τρὶς ἐν ὥραις τρισὶν ἐργάσασθαι. μετὰ δὲ ταῦτα διδόναι τι τῶν ἐμπλαττόντων τε ἅμα καὶ στυφόντων φαρμάκων, ἤτοι δι’ ὑδαροῦς ὀξυκράτου τὴν πρώτην ἡμέραν ἢ δι’ ἀφεψήματος μήλων ἢ μύρτων ἤ τινος ἄλλου τῶν στυπτικῶν· εἰς ἑσπέραν τε πάλιν ὁμοίως διδόναι τὸ φάρμακον ἀπεχομένοις πάσης τροφῆς, ἐὰν ἰσχυρὰ εἴη ἡ δύναμις, εἰ δὲ μή, ῥόφημα αὔταρκες διδόναι· κάλλιστον δὲ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἡμέραν ἐπαφαιρεῖν αὖθις ὀλίγον τοῦ αἵματος ἀπὸ τῆς τετμημένης ἐν τῷ ἀγκῶνι φλεβός, ἐὰν ἰσχυρὰ εἴη ἡ δύναμις, καὶ τροφαῖς καὶ φαρμάκοις ὡσαύτως χρῆσθαι, μέχρι τῆς τετάρτης, ἐπιβρέχοντας ἐν κύκλῳ τὸν θώρακα, θέρους μὲν οἴνῳ καὶ μηλίνῳ καὶ ῥοδίνῳ, χειμῶνος δὲ μύρῳ ναρδίνῳ. εἰ δὲ καὶ τῶν ἐμπλάστρων τινὶ χρήσασθαι βούλοιο φαρμάκων, κάλλιστον ἂν ἔχοις τὴν ἡμετέραν, ἣν καλοῦμεν βαρβάραν. ποιοῦσι δὲ καὶ αἱ λοιπαὶ αἱ δι’ ἀσφάλτου καὶ ὄξους καὶ πίσσης σκευαζόμεναι καὶ μάλιστα ἡ διὰ ἰτεῶν καὶ ἡ δι’ αἰρῶν. τὸ γάρ τοι μέγιστον τοῦτ’ ἐστιν, ᾧ πάνυ προσέχειν σε χρὴ τὸν νοῦν, εἰ παραχρῆμα τῆς ῥήξεως τῶν ἀγγείων γενομένης, ὑπάρξαις τῆς θεραπείας, ὡς ἔναιμον κολληθῆναι τὸ τραῦμα πρὶν ἄρξασθαι φλεγμαίνειν. εἰ γὰρ φλεγμαίνειν φθάσειεν, ὀλίγη μὲν ἐπὶ τοῦ κολληθῆναι τὸ τοιοῦτον ἡ ἐλπίς, εἰς χρόνον δὲ ἐκπίπτει πλείονα· ἐκπλύνειν γὰρ χρὴ δηλονότι τό τε πῦον καὶ τοὺς ἰχῶρας τοῦ ἕλκους, λυομένης τῆς φλεγμονῆς, καὶ ὡς ἐπὶ φθισικῶν λοιπὸν ποιεῖσθαι τὴν θεραπείαν. [Ἀρχιγένους· ὅσαι δὲ ἀπὸ στομάχου ἢ τῆς γαστρὸς ἀναγωγαὶ τοῦ αἵματος ἐμετώδεις εἰσί. τέμνειν οὖν χρὴ τὴν ἐν ἀγκῶνι τὴν ἄνω φλέβα ὠμιαίαν καλουμένην· κἂν ἐξ ἥπατος ᾖ τὸ εἰς αὐτὴν συρρέον, εἰ δὲ ἀπὸ σπληνὸς εἴη τὸ αἷμα, ὅπερ διαγνώσεις ἐκ τοῦ συνεδρεύοντος περὶ τὸν σπλῆνα ὄγκου, τὴν μεταξὺ μικροῦ καὶ παρὰ μέσον δακτύλου τῆς ἀριστερᾶς χειρὸς φλέβα τέμνων, καλῶς καὶ οἰκείως βοηθήσεις. ἀλλὰ καὶ τὰς τροφὰς καὶ τὰ πόματα ἐπὶ τῶν ἀπὸ γαστρὸς δι’ ἐμέτων χωρὶς βηχὸς ἀναγόντων αἷμα, μᾶλλον στυφούσας καὶ ψυχούσας δοτέον, μὴ μέντοι σφόδρα τὰς ἐνεργείᾳ ψυχράς· πληγαὶ γὰρ ἐγγίγνονται ἐκ τοῦ πάνυ ψυχροῦ. ἀρκεῖ δὲ τὸ μὴ θερμὰ προσενεγκεῖν μήτε πλάδου ἐμποιητικά. κρηναῖον οὖν διδόσθω τὸ πόμα καὶ μὴ πάνυ ψυχρὸν καὶ πλῆθος σύμμετρον καὶ τὰ σιτία ὀλίγα ὁμοίως ψυχρὰ συμμέτρως καὶ στύψιν κεκτημένα]. Κοιναὶ μέθοδοι τῆς προσαγωγῆς τῶν βοηθημάτων ἐπὶ ἑκάστου εἴδους τῆς τοῦ αἵματος ἀναγωγῆς μετὰ τὴν τοῦ αἵματος ἐποχήν.[45] |
| 69 | Πρῶτος μὲν οὖν κίνδυνός ἐστι τῆς τοῦ αἵματος ἀναγωγῆς κατ’ αὐτὴν τὴν ἄμετρον κένωσιν, ἡ δὲ μετὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ αἵματος θεραπεία, τῆς μὲν κατὰ τὴν ἀναστόμωσιν ἀγγείου γιγνομένης ἐκ τοῦ κλεισθῆναι τὸ ἀνευρυσμένον στόμα τοῦ ἀγγείου, τῆς δὲ κατὰ ῥῆξιν ἐκ τοῦ κολληθῆναι, τῆς δὲ δι’ ἀνάβρωσιν ἐξ ἀναθρέψεως τῶν διαβρωθέντων· σφίγγεται μὲν οὖν [οὐ] τὸ ἀνευρυσμένον καὶ ἀνεστομωμένον ἀγγεῖον ὑπὸ τῶν στυφόντων· κολλᾶται δὲ τὸ ἐρρωγὸς ὑπό τε τούτων αὐτῶν καὶ ὅσα τῶν μιγνυμένων αὐτοῖς ἐν τῇ συνθέσει ξηραινόντων χωρὶς δήξεως καὶ κολλῶδές τι ἐχόντων, καθάπερ ἡ λημνία σφραγὶς καὶ ὁ Σάμιος ἀστήρ, καὶ τὰ παραπλήσια· ἀνατρέφεται δὲ τὸ διαβρωθὲν ὑπό τε τῶν εὐχύμων τροφῶν καὶ τῶν σαρκωτικῶν ὀνομαζομένων φαρμάκων. ἐπιτήδεια μὲν οὖν ἐστι τὰ στύφοντα τοῖς μὴ βήττουσι, τοῖς εὐχύμοις, τοῖς κατὰ ἀναστόμωσιν ἢ ῥῆξιν ἀνάγουσι. στύφει δὲ ὄξος τὸ κάλλιστον καὶ ἀνδράχνη ἐσθιομένη (ὁ δὲ χυλὸς αὐτῆς πινόμενος δραστικώτερος), ἀρνογλώσσου χυλὸς ὅσον κ υʹ γ ἢ πολυγόνου χυλὸς ὁμοίως, ὄμφακος χυλὸς ἐν ἡλίῳ σπουδαίως ξηρανθεὶς 𐅻 α ῥοὸς ἢ κηκῖδος ἀφέψημα ὅσον κ υʹ βαλάνου φλοιὸς καὶ μάλιστα τοῦ καστάνου 𐅻 α βάτου ῥίζης ἀφέψημα κ υʹ γ ὅ τε καρπὸς τῆς βάτου καὶ τὸ ἄνθος, βαλαυστίων 𐅻 α ἀκακίας ἢ ὑποκιστίδος ὁμοίως, γίγαρτα σταφυλῆς λεῖα ὅσον κο χʹ ὀξυλαπάθου σπέρματος ὁμοίως· δραστικώτερον δὲ ἐνεργεῖ καὶ τῆς ῥίζης τῆς ἀλθαίας ἀφέψημα συμφύτου ῥίζης ἀφέψημα καὶ αὐτὴ ξηρὰ λεία ἐπιπαττομένη τῷ ποτῷ, κενταυρίου τοῦ μεγάλου ῥίζης 𐅻 β · δίδου, πυρέσσουσι μὲν μεθ’ ὕδατος, ἀπυρέτοις δὲ μετ’ οἴνου· αἱματίτου λίθου 𐅻 α μετὰ χυλοῦ ῥοᾶς ἢ κοραλλίου λίθου ὁμοίως, ἱππούρεως ῥίζα, μόρα τὰ πάνυ ὀμφακίζοντα ὡς οὐδὲν ἕτερον [ἔξωθεν δὲ τῷ θώρακι ἐμβροχὴν προσάγειν δι’ οἴνου στύφοντος μετὰ ῥοδίνου ἢ μυρσίνου. εἰ δὲ πολλὴ εἴη ἡ αἱμορραγία, καὶ μάλιστα ἐν θέρει, ἐὰν χωρὶς βηχὸς αἱ ἀναγωγαὶ γένωνται καὶ μὴ ἀσθενὴς ὁ κάμνων, ἀλλ’ εὔρωστος καὶ εὔσαρκος, ὄξος ἀντὶ τοῦ οἴνου προσάγειν, οὐκέτι ἐρίοις ῥυπαροῖς ἀναλαβόντα, ἀλλὰ σπόγγοις, καὶ ἐπιδεσμεῖν πλατεῖ ἐπιδέσμῳ, ἐνίοτε δὲ προσπλέκειν τῷ ὄξει ἀκακίαν ἀλόην ἢ ὀμφάκιον, προχρίειν δὲ τὴν ἐπιφάνειαν μυρσίνῃ, ἵνα μὴ δῆξις ἐπιγένηται ἐκ τῆς ἐμβροχῆς, ἢ τὴν βαρβάραν ἢ τὴν δι’ ἰτεῶν ἢ ἑτέραν ὁμοίαν ἐπιθεῖναι. εἰ δὲ ὁ κάμνων μὴ δύνηται φέρειν μηδὲ τὴν ἀηδίαν τοῦ μολυσμοῦ τῆς ἐμβροχῆς, μηδὲ τὴν περίτασιν τῶν ἐμπλάστρων, κατάπλασμα τούτοις πρόσαγε διὰ φοινίκων ἀκακίας στυπτηρίας σιδίων λειοτάτων συμφύτου ἀλφίτων ἢ φακῶν ἀλεύρου. εἰ δὲ τὸ βάρος τῶν καταπλασμάτων μὴ φέροι, μηδὲ θάλπεσθαι δύναται, καταχρίστοις ἐπὶ τούτων χρηστέον· ἑψητέον 〈οὖν〉 ὄξει λωτοῦ ἢ μεσπίλου τῶν φλοιῶν ἐπὶ πολὺ καὶ ῥοῦν μαγειρικὸν καὶ ῥάμνου φύλλα ὀλίγα ἢ πολυγόνου, εἶτα λειώσαντα τῷ χυλῷ ἀλόην ἢ ἀκακίαν ἢ ὀμφάκιον καὶ βραχὺ κόμμι, κατάχριε τὸν θώρακα καὶ τὸ μετάφρενον, καὶ ὅταν ξηρανθῇ πάλιν ἐπίχριε, ἵνα ἔχῃ πάχος τὸ χρῖσμα, ἵνα μὴ γυμνούμενοι περιψυχοῦνται. ἐν 〈δὲ〉 τῷ ξηραίνεσθαι τὸ χρῖσμα, κωλυτέον τὸν πολὺν ἀέρα πρὸς τὴν ὥραν ἐκείνην. εἰ δὲ φλεγμοναὶ ἐπιγενόμεναι πυρετοὺς ἐπιφέροιεν, εἰώθασι γὰρ καὶ σφόδρα ὀξεῖς ἐπιπίπτειν καὶ ἐπικύνδυνοι, ἐνίοτε δὲ ἀμβλεῖς, ὅτε εἰς φθίσιν μέλλει ἐμπίπτειν, συντακτέον τὴν δίαιταν πᾶσαν, ὡς πρὸς πυρετούς, μὴ ἀθρόως δέ, ἵνα μὴ πάλιν ἀναρραγῇ τὰ κολληθέντα καὶ τοῖς μὲν ῥοφήμασι συμπλέκειν τὰ ἠρέμα στύφοντα, οἷον φοίνικας καὶ τὰ ὅμοια καὶ καταπλάττειν ἄρτῳ θερμῷ, εἶτα λινοσπέρμῳ.[45] |
| 69 (50) | ὅταν δὲ χρονίσῃ. ὡς ἐπὶ φθισικῶν, τὰ πάντα πρακτέον]. ξηραντικῆς δὲ ἀδήκτου δυνάμεώς ἐστιν ὠκίμου χυλός, ὄξος δὲ προσλαβών, ὁ χυλὸς οὗτος ἐπιτηδειότερος γίνεται. καὶ εἰ μὲν ἐν τῇ χρήσει συνηθέστατος ᾖ, καὶ ἀδεέστερον ἂν αὐτοῦ μεταδῴης· στύφει δὲ ἅμα καὶ ξηραίνει ῥέον τὸ ποντικόν· παραλαμβάνειν δὲ χρὴ τὴν ποντικὴν ταύτην ῥίζαν πρὸς τὰς προσφάτους καὶ χρονίους ἀναγωγὰς τοῦ αἵματος καὶ τοὺς ῥευματισμοὺς τοῦ θώρακος, ἐν ἀρχῇ μὲν ὀξυκράτῳ ἑψῶν αὐτήν, ἐν δὲ ταῖς περιοδικαῖς ἀναγωγαῖς ἁλὸς ὀλίγον συμπλέκων, πότιζε μεθ’ ὕδατος· ὅτε δὲ τραχύτης καὶ βὴξ ἐνοχλεῖ, γλυκεῖ κρητικῷ ἑψήσας, ἔπειτα συλλεάνας αὐτὴν δίδου· μᾶλλον δὲ ξηραίνει ξηρὰ ἐμπασσομένη τῷ ποτῷ. ξηραίνει δὲ ἀδήκτως καὶ Σάμιος ἀστὴρ καὶ μίλτος σινωπικὴ καὶ ἡ λημνία σφραγίς· δὶς τῆς ἡμέρας δίδου, ὡς βούλει, 𐅻 α μεθ’ ὕδατος. ἀδήκτως δὲ καὶ γενναίως ξηραίνει βῶλος ἀρμενιακή, ὡς οὐδὲν ἕτερον. δίδου δὲ καὶ ταύτης 𐅻 α μεθ’ ὕδατος θαρρῶν. ξηραίνει δὲ καὶ πυτία νεαροῦ 〈ἐλάφου〉 ἢ ἐρίφου, ἡ δὲ τοῦ ἐλάφου παχύνει μᾶλλον. στομάχου δὲ πάσχοντος δίδου ἅπαξ μὲν τὸ στῦφον, ἅπαξ δὲ τὸ ξηραῖνον, ἐνίοτε δὲ ἕωθεν μὲν τὸ στῦφον δίδομεν, περὶ δὲ ἕκτην ὥραν τὸ ξηραῖνον, εἰς ἑσπέραν δὲ τὸ παχῦνον. παχυντικῶν δὲ ὅτε χρεία, ἄμυλον διδόσθω κόμμι τραγάκανθαν κατ’ ἰδίαν καὶ σὺν ἀλλήλοις. τούτου τοῦ γένους τῶν παχυνόντων ἐστὶ καὶ ἰχθυόκολλα καὶ τὸ σύμφυτον μασώμενον καὶ καταπινόμενον. καὶ τὰς τροφὰς δὲ ὁμοδυναμούσας τοῖς εἰρημένοις φαρμάκοις δοτέον, τοῖς δὲ δι’ ἀναστόμωσιν αἷμα ἀνάγουσι καὶ τοῖς ἀπὸ γαστρός, τὰς στυφούσας, οἷον ἄλιξ ἐξ ὀξυκράτου ἢ ψίχες ὁμοίως ἢ ὄρυζα ἢ ὠὰ ἁπαλὰ ἐμπασσομένου ῥοὸς μαγειρικοῦ λειοτάτου ἀρνόγλωσσον ἑφθὸν σέρις φακὸς ἠρτυμένος τούτοις ἢ ὀξυλαπάθῳ. ἐφ’ ὧν δὲ τῆς παχυνούσης ὕλης χρεία, γάλα ἑφθὸν ψύχεται καὶ δίδοται τοῖς δι’ ἀνάβρωσιν αἷμα ἀνάγουσι καὶ σαρκώσεως δεομένοις ἐμπάσσεται τῷ γάλακτι ἑψομένῳ, ἐνίοτε καὶ ἄμυλον ἢ ἐλαχίστη πάνυ πυτία. φυλάττεσθαι γὰρ χρὴ τὸ πλῆθος αὐτῆς καὶ μὴ εὐθὺς μετὰ τὴν συμπλοκὴν αὐτῆς διδόναι τὸ γάλα, ἀλλὰ διαστήσαντα βραχύ. τὸ γὰρ ἐπὶ πολὺ θρομβούμενον ἐν τῇ γαστρὶ θάνατον εἴωθεν ὡς ἐπίπαν ἐπιφέρειν. ἁρμόδιον καὶ φοίνικας συνεψεῖν τῷ ἄλικι ἢ τῇ σεμιδάλει. παχύνει δὲ ἅμα καὶ στύφει ὠὰ παχύτερα ῥοῦν προσειληφότα καὶ μᾶλλον τὰ ὀπτά, φακὸς σὺν πτισσάνῃ ἡψημένος κέγχρος ἑφθός. φευκτέον δὲ ἐπὶ πάντων τὰ σφοδρῶς στύφοντα καὶ τὰ ὑπερβαλλόντως παχύνοντα, αἱρετέον δὲ τὰ ἁπλούστερα καὶ ἀλυπότερα ἑκάστου γένους τῶν προρρηθέντων. Περὶ συνθέτων πρὸς αἱμοπτυικοὺς φαρμάκων.[85] |
| 70 | Κατὰ πρῶτον μὲν οὖν λόγον ἐκ τῶν στυφόντων καὶ ξηραινόντων καὶ παχυνόντων συντίθεται τὰ πρὸς θεραπείαν τῆς ἀναγωγῆς τοῦ αἵματος ἁρμόττοντα φάρμακα. ἐπειδὰν δὲ τὰ στύφοντα καὶ τὰ γλίσχρα καὶ τὰ ξηραίνοντα ἀποκλείει τὰς ὁδοὺς καὶ δυσανάδοτά ἐστι, δεῖται δυνάμεως τῆς παρασκευαζούσης αὐτοῖς τὰς ὁδοὺς καὶ διὰ τοῦτο τὰ θερμὰ καὶ λεπτομερῆ τοῖς τοιούτοις φαρμάκοις μίγνυται ἐναντιώτατα κατὰ τὸν ἑαυτῶν λόγον ὑπάρχοντα τῇ τοῦ αἵματος ἀναγωγῇ. μίγνυται δὲ αὐτοῖς καὶ τὰ ναρκοῦντα ὡς ὕπνον καρώδη φέροντα, χρησιμώτατον γιγνόμενον τοῖς ὑπὸ βηχὸς σπαραττομένοις, πᾶσι μέν, αἱμοπτυικοῖς δὲ μάλιστα, οὗτοι μὲν οἱ σκοποὶ τῆς συνθέσεως τῶν αἱμοπτυικῶν φαρμάκων, τὰ δὲ πεῖραν δεδωκότα σύνθετα φάρμακα τοῖς ἀρχαιοτέροις ἰατροῖς ἐφεξῆς εἰρήσεται. Πόμα αἱμοπτυικοῖς. κοραλλίου λίθου γῆς ἀστέρος ἠλέκτρου μαστίχης ἀνὰ 𐅻 ϛ ἀμύλου λιβάνου κόμμεως ἀνὰ 𐅻 δ δίδου κοχλιάριον ξηρὸν μετ’ ὀξυκράτου ἢ ἀφεψήματός τινος τῶν προειρημένων. Ἄλλο· γῆς ἀστέρος ἀγηράτου λίθου λημνίας σφραγίδος ἴσα· δίδου κοχλιάριον μετὰ κυάθων β ἀρνογλώσσου. Ἄλλο· λημνίας σφραγίδος 𐅻 ιϛ γῆς ἀστέρος 𐅻 η 〈ἀμύλου 𐅻 η 〉 σαρκοκόλλης 𐅻 δ κόμμεως 𐅻 β · δίδου κοχλιάριον μετὰ ἀφεψήματος φοινίκων κυάθων β . παχὺ δὲ ἔστω τὸ ἀφέψημα. Ἄλλο Ἀνδρομάχου· κοραλλίου πεφρυγμένου 𐅻 α λιβάνου βαλαυστίων ἀνὰ ὀβ λʹ δ ἀκακίας 𐅻 α κόμμεως 𐅻 β ὠῶν β τὰ λευκά. τούτου τὸ τέταρτον δίδου μεθ’ ὕδατος κ υʹ α c. Ἡ Ἀσκληπιάδου· πολυγόνου ῥίζης χειροπληθὲς συμφύτου ῥίζης τὸ ἴσον ῥοῦ ἐρυθροῦ ὀξύβαφον ὕδατος ξ εγ · ἀφεψήσας εἰς τὸ τρίτον καὶ τὸ ὑγρὸν ἐκθλίψας καὶ διηθήσας καὶ βαλὼν κόμμεως λειοτάτου ἑκάστῃ δόσει 𐅻 α , δίδου κύαθον α . Ἄλλο διὰ πείρας· κοραλλίου 𐅻 ιη λιβάνου 𐅻 η , δίδου κοτύλην μετ’ οἴνου μυρτίτου κεκραμένου· ποιεῖ καὶ πρὸς ῥοῦν γυναικεῖον. Ἄλλο τῶν πάνυ ἐξαιρέτων, ᾧ μαρτυρῶ· λιβάνου γῆς ἀστέρος ἀνὰ 𐅻 η κρόκου ἀμύλου ἀρνογλώσσου χυλοῦ ξηροῦ ἀνὰ 𐅻 α · κόψας σήσας δίδου κοχλιάριον σὺν ὀξυκράτῳ. Τροχίσκος Δοσιθέου πάνυ δόκιμος· βάτων ἀκρεμόνων συμφύτου ῥίζης ἀκάνθης αἰγυπτίας καρποῦ ὑποκυστίδος χυλοῦ. λυκίου ὀπίου λιβάνου ῥοῦ ποντικοῦ γῆς ἀστέρος ἀνὰ 𐆄 β ῥοῦ μαγειρικοῦ 𐆄 γ ῥόδων ξηρῶν 𐆄 δ μύρτων 𐆄 c κρόκου λημνίας σφραγῖδος μάκερος φλοιοῦ ἀνὰ 𐆄 α c ἀναλάμβανε χυλῷ ἀρνογλώσσου ἢ οἴνῳ σπαθίτῃ καὶ ποίει τροχίσκους καὶ δίδου μετ’ ἀφεψήματος συμφύτου ἢ πολυγόνου. Ἄλλο· τροχίσκος πρὸς αἱμοπτυικούς, ᾧ κέχρημαι, διὰ παντὸς εὐδοκιμῶν· γῆς ἀστέρος 𐆄 γ ἀμύλου προσφάτου 𐆄 ε τραγακάνθης 𐆄 α c κόμμεως 𐆄 γ ἰχθυοκόλλης 𐆄 α ὄξους τὸ ἀρκοῦν. λῦε τὴν ἰχθυόκολλαν, ὡς οἱ τοξοποιοί, προβρέχων αὐτὴν ὄξει δριμυτάτῳ τῷ ἀρκοῦντι ἐπὶ ἡμέρας γ , προκαθάρας καὶ ἀφελὼν αὐτῆς τὸ ὑμενῶδες, τῇ δὲ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν αἴρων ἐξ αὐτῆς κατὰ βραχύ, κόπτε ἐν θυίᾳ τῷ δοίδυκι καὶ λείου ἀκριβέστατα· ἔστι δὲ δυσλειότατος. λειοτάτης δὲ γενομένης, βαλὼν ἐν τῷ ὄξει, πάλιν ἕψε ἐν χαλκῷ ἢ σιδήρῳ τινὶ ἐπὶ θερμοσποδίᾳ καὶ κίνει συνεχῶς ἐπὶ ὥραν ἱκανήν, ὡς παχυτάτη γένηται, ἔπειτα βαλὼν ἐν τῇ θυίᾳ λείου ἐπὶ πολύ, εἶτα ἔχων ἐν ἑτοίμῳ ἕκαστον τῶν εἰρημένων κατ’ ἰδίαν κεκομμένον καὶ σεσησμένον ἀκριβῶς καὶ μάλιστα τὴν τραγάκανθαν ἐπίπασσε ἐν τῇ θυίᾳ τῇ διαλυθείσῃ ἰχθυοκόλλῃ καὶ ἑνώσας ἀκριβῶς ἀναλάμβανε ἐν πίναξιν ὑαλίνοις στερεοῖς καὶ ξήραινε καὶ ἀνάπλαττε τροχίσκους συμμέτρους, χρονίζει δὲ ἀναπλασθῆναι· δίδου δὲ τροχίσκον α μετ’ ὀξυκράτου· χρῶ πάνυ θαρρῶν.[45] |
| 70 (50) | Τροχίσκος ὁ διὰ κοραλλίου, ὃ νῦν εὐδόκιμον καὶ σύνηθες πᾶσι τοῖς ἐμπείροις· γῆς ἀστέρος βαλαυστίων κοραλλίου ὑποκυστίδος χυλοῦ ἀκακίας σμύρνης ῥοῦ ποντικοῦ δαύκου ὀμφακίου τραγακάνθης ἀνὰ 𐆄 β ῥοῦ ἐρυθροῦ 𐆄 γ γλυκυρίζης Γ ρ ϛ συμφύτου ῥίζης Γ ρ δ κόμμεως 𐅻 ιη λιβάνου 𐆄 β ὀπίου 𐅻 δ ἀμύλου λημνίας σφραγῖδος κρόκου ἀνὰ Γ ρ ϛ στυπτηρίας σχιστῆς Γ ρ ιβ ἀκάνθης αἰγυπτίας καρποῦ 𐅻 δ · ἀναλάμβανε τροχίσκους χυλῷ ἀρνογλώσσου ἢ οἴνῳ αὐστηρῷ παλαιῷ καὶ δίδου εἰς κοίτην τριώβολον μετ’ ὀξυκράτου. ποιεῖ καὶ δυσεντερικοῖς. Τροχίσκος ὁ διὰ τῆς ἀκάνθης, ᾧ χρῶμαι κατακόρως, κλείδιον, φάρμακον ἐπιτετευγμένον· ποιεῖ αἱμοπτυικοῖς πᾶσι κοιλιακοῖς δυσεντερικοῖς καὶ τοῖς 〈τὸν〉 στόμαχον ῥευματιζομένοις· κυτίνων ἀκάνθης αἰγυπτίας καρποῦ βαλαυστίων ἀκακίας ὑποκυστίδος χυλοῦ ἀνὰ 𐅻 ϛ λυκίου ῥοῦ ποντικοῦ ὀπίου ἀνὰ 𐅻 δ σμύρνης 𐅻 β · κόψας σήσας ἐπιμελῶς, ἀναλάμβανε μύρτων ἀφεψήματι ἢ ῥόδων ἢ οἴνῳ μυρτίτῃ καὶ ἀνάπλασσε τροχίσκους καὶ δίδου πρὸς δύναμιν μετ’ ἀφεψήματος ῥόδων ἢ μύρτων ἢ ἑλίκων ἀμπέλου ἢ φοινίκων ἢ ὕδατος ψυχροῦ· λυκίου δὲ μὴ εὐπορήσας ἐσκεύασα· ῥοὸς βυρσοδεψικῆς χυλῷ ἀντὶ λυκίου ἐχρησάμην. σκευάζεται δὲ οὕτως· ἡ βυρσοδεψικὴ ῥοῦς βρέχεται τετραπλασίῳ ὕδατι ἐφ’ ἡμέρας γ , σαλευομένη ῥάβδῳ· τῇ δὲ δ ἕψεται μέχρις ἰσόπεδον γένηται τὸ ὕδωρ τῷ κόμμει τῆς ῥοὸς καὶ τότε ἡ μὲν ῥοῦς ῥίπτεται ἀποθλιβεῖσα· τὸ δὲ ὕδωρ διηθήσας ἔψε ἕως μελιτώδους συστάσεως, καὶ οὕτως ἔμβαλλε τοῖς φαρμάκοις· ποτίζων δὲ τὸ φάρμακον τὸ προειρημένον, σπόγγους ὀξυκράτῳ δεδευμένους ἐπιτίθει τῷ θώρακι· ὅταν δὲ ἐπιστῇ τὸ αἷμα, ἐπίχριε τὸ στῆθος ἢ τοὺς ῥευματισθέντας τόπους ὀμφακίῳ ὄξει διαλελυμένῳ καὶ χλιασθέντι ποσῶς· χρῶ δὲ ἐπὶ τῶν αἱμοπτυικῶν καὶ τῷ Φιλίππου τροχίσκῳ τῷ ἀναγραφησομένῳ ἐν τῷ περὶ δυσεντερικῶν λόγῳ. Πρὸς αἱμοπτυικούς· ἐλελισφάκου χυλοῦ κυάθους β μέλιτος 𐆄 α , δίδου νήστει πίνειν καὶ παρ’ αὐτὰ στήσεις τὸ αἷμα. Τροχίσκος ὁ δι’ ἠλέκτρου, ποιεῖ αἱμοπτυικοῖς ἐξόχως, ὅθεν ἂν φέρηται τὸ αἷμα, βήττουσι χρονίως καὶ προσφάτως, φθισικοῖς ἀναφορικοῖς ἐμπυικοῖς κοιλιακοῖς καὶ δυσεντερικοῖς, κύστιν ῥευματιζομένοις ἐμπνευματουμένοις· ἔστι δὲ καὶ ὠτικὸς ἀγαθός. ψυλλίου κεκαθαρμένου 𐅻 με ἠλέκτρου ῥινίσματος ἴρεως μαστίχης κρόκου ἀνὰ 𐅻 λ ὀπίου 𐅻 ιε · τὸ ψύλλιον βαλὼν ὕδατι θερμῷ ξ ε γ , ἔα βρέχεσθαι ὀλίγον καὶ ὅταν γλίσχρον καὶ κολλῶδες γένηται, ἔκθλιβε τὸ ὑγρὸν καὶ τούτῳ λείου τὰ προγεγραμμένα καὶ ἀνάπλαττε τροχίσκους καὶ δίδου τριώβολον εἰς ὕπνον ἀπερχομένοις. Ὅσα θρόμβους διαλύει.[85] |
| 71 | θρόμβους δὲ αἵματος διαλύει καὶ διαχεῖ συκίνης τέφρας ὕδατι πλυθείσης καὶ διηθημένης τὸ ὕδωρ πινόμενον, καὶ ἡ ἀμπελίνη καὶ δρυίνη παραπλησίως, θύμος ἢ θύμβρα ὁμοίως μετ’ ὄξους, πυτία λαγῳοῦ ἢ ἐρίφου ὅσον ἐρεβίνθου μέγεθος μετ’ ὄξους. χρῶ τοίνυν εὐθὺς ἐπὶ τῶν ἐξ ὑψηλοῦ πιπτόντων καὶ πτυόντων αἷμα τῇ κονίᾳ στακτῇ ποτίζων καθ’ αὑτὴν ἢ μετ’ ὄξους ὀλίγου. Περὶ τῶν ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ ἑλκῶν, ὅσα ἐν τῇ τραχείᾳ ἀρτηρίᾳ γίγνεται ἕλκη κατὰ τὸν ὑπαλείφοντα αὐτὴν ἔνδον ὑμένα καὶ μάλιστ’ εἰ πλησίον τοῦ λάρυγγος ἢ κατ’ αὐτὸν τὸν λάρυγγα, ἔνεστι θεραπεῦσαι, καὶ ἡμεῖς οὐκ ὀλίγους ἰασάμεθα τῶν οὕτω καμνόντων· ἀναπτύουσι δὲ οὗτοι ὀλίγα πυώδη ὕφαιμα, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐφελκὶς ἀναπτύεται καὶ αἴσθησις αὐτοῖς ὀδύνης γίγνεται κατὰ τὸν ἡλκωμένον τόπον σαφής.[5] |
| 72 | τούτους ἐν ἡσυχίᾳ φυλάττειν χρὴ ὑπτίους κατακλίνοντας καὶ τὰ πρὸς κεφαλὴν μετέωρα ποιήσαντας· παραινεῖν δὲ ἀντέχειν, καθ’ ὅσον οἷόν τε, καὶ μὴ βήττειν. εἶτ’ ἔξωθεν μὲν ἐπιτιθέναι τῷ τόπῳ τι τῶν ξηραινόντων φαρμάκων, οἷά ἐστιν ἡ βάρβαρος καὶ ἡ διὰ ἰτεῶν καὶ ἡ δι’ αἰρῶν καὶ αἱ παραπλήσιοι. Φάρμακα δὲ διδόναι τῶν πρὸς ἕλκη ἀναγεγραμμένων ἔν τε τοῖς ἀρτηριακοῖς καὶ τοῖς ἐμπύοις, κατέχειν ὑπὸ τὴν γλῶτταν ἀξιοῦντες, ἵνα τὸ κατὰ βραχὺ διαλυόμενον παραρρέῃ εἰς τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν. ἀντέχειν δὲ μὴ βήττειν τότε μάλιστα, διδόναι δὲ αὐτοῖς καὶ γάλα πίνειν καθ’ ἑκάστην αὐτίκα ἀμελχθέν, παρεστῶτος τοῦ ζῴου· προσεμβάλλειν δὲ καὶ μέλιτος, οἷς δύσπεπτόν ἐστι καὶ τυροῦται ἐν τῇ γαστρί. Περὶ ἐμπύων.[15] |
| 73 | ἐμπυικοὶ καλοῦνται, οἷς ἂν ἀπόστημα γενόμενον ἐν τῷ ὑπεζωκότι τὰς πλευρὰς ἔνδοθεν ὑμένι ἢ ἐν ἑτέρῳ τινὶ τῶν ἄλλων τοῦ θώρακος μορίων, ἀθρόον συρραγῇ· 〈περιέχεται δὲ τὸ πύον μετὰ τὴν ῥῆξιν〉 ἐν τῇ κενῇ χώρᾳ τοῦ θώρακος μεταξὺ τοῦ πνεύμονος καὶ τοῦ ὑπεζωκότος, ὅπερ εἰ μὴ διὰ ταχέων ἀναπτυσθείη, φθινώδεις ἀποτελοῦνται. πυρέττουσι δὲ οἱ ἐμπυικοὶ ἀδιαλείπτως ἑκτικὸν πυρετόν. ῥήγνυται δὲ τὰ ἐμπυήματα, τὰ μὲν ἄνω, τὰ δὲ κάτω, καὶ τὰ μὲν κάτω εἰς κοιλίαν καὶ ἔντερα ἢ εἰς κύστιν μεταλαμβάνεται, δι’ ἀγγείων τινῶν τῆς μεταλήψεως γενομένης· ὅσα δὲ ἄνω ῥήγνυται, εἰς τὰ κενὰ τοῦ θώρακος, κινδυνωδέστερά ἐστι. διαγνώσῃ δὲ τοὺς ἐμπυικοὺς τούτῳ τῷ τρόπῳ· προηγησαμένης πλευρίτιδος, εἶτα τῶν μὲν σφοδρῶν πυρετῶν παυσαμένων καὶ τῆς μεγίστης ὀδύνης, βάρους δὲ αἰσθήσεως ὑπολιμπανομένης ἔνδον τῶν πλευρῶν ἐν βάθει τοῦ θώρακος, ἅμα τῷ μεταρρεῖν τι φαίνεσθαι κατὰ τὰς ἀθρόας ὑπαλλαγὰς τῆς κατακλίσεως, καὶ μάλισθ’ ὅταν ἀπὸ τῆς ἑτέρας πλευρᾶς ἐπὶ τὴν ἑτέραν σχηματίζωνται· πύου οὖν τηνικαῦτα πλῆθος ἐμφαίνεται καὶ κλύδωνός τινος πολλάκις αἰσθητῶς ἐστιν ἀκούειν ἐπ’ αὐτῶν ἐν ταῖς μετακλίσεσιν. ἐνδείκνυται δὲ τοῦτο σὺν τοῖς εἰρημένοις καὶ τὸ μηδὲν ἀξιόλογον ἀναπτύεσθαι, σφοδρᾶς προηγησαμένης πλευρίτιδος· ἔγνωμεν δέ τινας χωρὶς πυρετοῦ γεγονότας ἐμπυικούς, χυμοῦ ὀρρώδους ἢ φλεγματώδους ῥυέντος ἐκ τοῦ ὅλου σώματος εἰς τὰ κενὰ τοῦ θώρακος καὶ αὐτόθι σαπέντος. ἐφ’ ὧν μὲν οὖν ἀπὸ γυμνασίου ἢ καταπτώσεώς τινος σπάσμα γενόμενον ὀδύνην τινὰ περὶ τὸν θώρακα ἐν τῷ βάθει ἐπήνεγκε, νίτρον ὄξει καὶ ἐλαίῳ κυπρίνῳ ἐμβαλλέσθω καὶ κάχρυ δαψιλὲς θλασθὲν ἢ πύρεθρον ἀντὶ κάχρυος ἢ σταφὶς ἀγρία. θερμαινέσθω δὲ ταῦτα, εἶτα διυλισθέντα, ἐπιρριπτέσθω τοῖς τόποις μετ’ οἰσυπηρῶν ἐρίων. χρήσιμός ἐστιν ἡ ἐμβροχὴ αὕτη καὶ πολλάκις μόνη διεφόρησεν. ἐφ’ ὧν δὲ φλεγμονὴ προηγήσατο αὐτομάτως, τέμνειν χρὴ τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα, εἰ μηδέν τι κωλύοι, καὶ μετρίως κενοῦν, ἵνα μόνον κουφισμός τις γένηται, καὶ διαιτᾶν ἐν χυλῷ πτισσάνης καὶ μελικράτῳ, τῶν ἐκκρίσεων προνοούμενοι καὶ ἐφ’ ἡσυχίας σπουδαίως φυλάττοντες. καὶ τὰ μὲν πρῶτα αἱ δι’ ἐλαίου λιπαροῦ ἐμβροχαὶ ἁρμόσουσι, πιλημάτων ἐρίου αὐτῷ βρεχομένων καὶ ἐπιτιθεμένων· ἀπυρέτων δὲ ὄντων καὶ γλυκὺς σύμμετρος παραπλεκέσθω τῷ πολλῷ ἐλαίῳ καὶ ἐρίοις οἰσυπηροῖς ἀναλαμβανέσθω. αὕτη ἡ ἐμβροχὴ ἐπὶ τῶν ἀπυρέτων οὐκ ἀχρεία ἕως τῆς τρίτης ἐστίν. εἰ δὲ πυρετοὶ συνεδρεύουσι καὶ ἡ σύρρηξις παρηκολούθησε τοῦ πύου, πηγανίνῳ ἢ ἀνηθίνῳ ἐλαίῳ ἐμβρεχέσθωσαν ἢ μαλάχης ῥίζαι τῷ ἐλαίῳ ἐνεψείσθωσαν ἢ μάραθρον ἢ κύπρου ἄνθη. ἁρμοδιώτερον δὲ τὸ δεόντως ἐσκευασμένον κύπρινον. θερμανθέντα δὲ ταῦτα καὶ ἐρίῳ μαλακῷ καθαρῷ ἀναληφθέντα ἐπιτιθέσθω θερμότερα καὶ συνεχέστερον ἀλλασσέσθω. μετὰ δὲ ταῦτα καταπλάττειν προσήκει τοὺς μὲν μετὰ πυρετοῦ ἄρτῳ ἑφθῷ ἐν μελικράτῳ, σελίνου χλωροῦ συνηψημένου τῷ μελικράτῳ, ἢ σελίνου σπέρματος ἐμπασσομένου ἢ μαράθρου. χρησιμώτερον δὲ βούτυρον ἀντὶ τοῦ ἐλαίου ἐμβάλλειν· ἔπειτα τὸ διὰ λινοσπέρμου κατάπλασμα προσαγέσθω. εἰ δὲ μείζων ἡ θλῖψις εἴη καὶ τήλεως ἐμβεβλήσθω. εἰ δὲ ψῦξις αἰτία τῆς ἐμπυήσεως γέγονε, καὶ ἐρυσίμου σπέρμα ἐμπάσσειν χρὴ τοῖς καταπλάσμασι. χρονιζόντων δὲ τῶν ἐμπυημάτων ἐπιτείνειν χρὴ τὴν δύναμιν τῶν καταπλασμάτων μιγνύντας τῷ κριθίνῳ καὶ ἰσχάδας ἑφθὰς καὶ ἀλθαίας ῥίζης καὶ τερεβινθίνης καὶ περιστερᾶς κόπρου.[45] |
| 73 (50) | γίγνεται δὲ ἐπὶ τῶν χρονιζόντων συρρήξεων χρήσιμον κατάπλασμα καὶ ἐκ τῆς αἰγείας κόπρου μόνης, πεπαῖνον τὸ συναγόμενον καὶ διαφοροῦν· διαφορητικὸν δέ ἐστι κατάπλασμα. κάλλιστον καὶ τὸ δι’ αἰρῶν ἀσφάλτου προσλαβόν. ἀφαιρεθέντων δὲ τῶν καταπλασμάτων κηρώμασι σκεπέσθω τὰ πάσχοντα μέρη ἐσκευασμένοις διὰ βουτύρου· προσειληφέτω δὲ καὶ ἶριν καὶ δαφνίδας ὀλίγας καὶ πήγανον· πρὸς γὰρ τὸ μὴ ψύχεσθαι τοὺς τόπους καὶ τῇ ἀναγωγῇ συνεργεῖ. ἐν δὲ τῷ τῆς ἀναγωγῆς καιρῷ καὶ ἡ διὰ χυλῶν ἁρμόδιος καὶ ἡ Μνασέου καὶ αἱ ἁπλούστεραι μήλιναι· μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἡ Ἱκεσίου καὶ ἡ δι’ αἰρῶν. εἰ δὲ φόβος ῥεύματος εἴη, καὶ ἡ Θρασέα ἐπιτήδειος. ἐγὼ δὲ συνεχῶς χρῶμαι τῇ διὰ τοῦ ἀγρίου συκίου· πάντων γὰρ κρεῖττον ποιεῖ· προγέγραπται δὲ ἐν τῷ περὶ ἀσθματικῶν λόγῳ. συνεργεῖν μὲν οὖν χρὴ τῇ ἐκκρίσει τοῦ πύου, ᾗ ῥέπει· εἰ μὲν εἰς κοιλίαν ῥέποι, μαλακτικώτερα ἔστω τὰ προσαγόμενα· εἰ δὲ ἐπὶ κύστιν ῥέποι, τὰ διουρητικώτερα διδόναι. εἰ δὲ διὰ βηχὸς ἡ ἀνακάθαρσις γένηται, παντὸς προσάρματος οἰκειότερον ἡ πτισσάνη ἔσται, μέλιτος ψυχροῦ προσπλεκομένου. τὰ δὲ διουρητικὰ προσπλεκόμενα ταῖς τροφαῖς ἐπιτήδεια ἔσται· ὅθεν ἂν ἡ ἔκκρισις τοῦ πύου γίγνοιτο. χρήσιμος δὲ καὶ ὁ κύαμος ἑφθὸς διδόμενος ἐν πάσῃ τῇ τῶν ἐμπύων διαφορᾷ, προσλαμβάνων ὀρόβων ὀλίγων προβραχέντων καὶ ἀπογλυκανθέντων τῇ ἑψήσει δυσὶν ὕδασι. καὶ σκορδοφαγία δὲ χρήσιμος τούτοις εἰς ἀνακάθαρσιν. τῶν δὲ πινομένων ἁπλούστατόν ἐστι μελίκρατον ἐναφεψημένης αὐτῷ ἴρεως καὶ γλυκυρίζης πλείστης· ὁ δὲ τῆς γλυκυρίζης χυλὸς χρήσιμος καὶ διαμασσώμενος καὶ λεανθεὶς καὶ σησάμῳ παραπλεκόμενος· ἐπιτήδειον δὲ καὶ τὸ ὕσσωπον ἑψόμενον τῷ μελικράτῳ. ἔλιγμα δὲ διδόναι τούτοις· πιτυίδων στροβίλων ἀμυγδάλων πικρῶν λινοσπέρμου ἀμύλου προσφάτου ἴσα, μέλιτος τὸ ἀρκοῦν. κάλλιστον δὲ καὶ πέπερι ὀλίγον προσπλέκειν καὶ ἐρυσίμου σπέρμα. εἰ δὲ χαλεπὴ βὴξ ἐνοχλεῖ, βούτυρον νεαρὸν σὺν μέλιτι λεάνας δίδου ἐκλείχειν. Ἄλλο· ἔλιγμα ἀνακαθαῖρον τὰς ἐντὸς ἀποστάσεις, ὥστε καὶ ὑμένα εὐμεγέθη ἀνάγειν· καρδαμώμου 𐅻 η σαγαπηνοῦ σμύρνης ἀνὰ 𐅻 δ ὀπίου καστορίου ἀνὰ 𐅻 β πεπέρεως 𐅻 α · ὕδατι πλάσσε τροχίσκους ἄγοντας ἀνὰ ὀβολοὺς β καὶ δίδου μεθ’ ὕδατος θερμοῦ τροχίσκον α . Θεσπιανὴ πρὸς τὰς ἐντὸς ὑποστάσεις· σελίνου σπέρματος ὀπίου μελανθίου ἀνὰ 𐆄 γ καστορίου 𐅻 β δαύκου σπέρματος ἴρεως σινάπεως ἀνὰ 𐅻 ϛ · ἀναλάμβανε μέλιτι ἑφθῷ καὶ δίδου καρύου ποντικοῦ τὸ μέγεθος ἐν ὕδατι. Ἡ δι’ ὀρόβων πρὸς ἐμπυικούς· ὀρόβου βεβρεγμένου καὶ πεφρυγμένου καὶ λελεπισμένου καὶ ἀληλεσμένου 𐅻 η στροβίλων 𐅻 η ἀμύλου 𐅻 ϛ πεπέρεως 𐅻 ε πηγάνου χυλοῦ 𐅻 α καὶ μέλιτος ἀπέφθου τὸ ἱκανόν. Τὸ μέγα διὰ πρασίου· ναρδοστάχυος πεπέρεως πρασίου χυλοῦ ἀνὰ 𐆄 α μέλιτος λι γ οἴνου παλαιοῦ γλυκέος λιβ · τὸν χυλὸν σὺν τῷ οἴνῳ καὶ τῷ μέλιτι ἕψε καὶ ὅταν σύστασιν λάβῃ, ἐπίπασσε τὰ ξηρὰ κεκομμένα καὶ σεσησμένα καὶ χρῶ. Πρὸς ἐμπύους· ἀμώμου 𐆄 β κασσίας 𐆄 γ στύρακος καλαμίνθου 𐆄 α c ναρδοστάχυος 𐆄 α c κρόκου 𐆄 α πεπέρεως 𐆄 α καρδάμου 𐅻 δ λιβάνου 𐅻 δ μέλιτος λι γ . χρῶ ὡς καλλίστῳ. Ἡ πάγχρηστος λεγομένη, βήττουσι χρονίως ἐμπύοις ὀρθοπνοικοῖς φθισικοῖς ὑποχονδρίων διατάσεσι καὶ πρὸς πᾶσαν ἐμπνευμάτωσιν· κινεῖ γυναιξὶν ἔμμηνα καὶ τὰ συγκαταλιμπανόμενα ἐκ φθορᾶς ἢ τόκου δεύτερα καὶ ἔμβρυα κατάγει, ἀπαλλάττει καὶ τὰς περὶ κύστιν διαθέσεις· τερεβινθίνης 𐅻 η στύρακος 𐅻 ϛ σμύρνης 𐅻 ε κρόκου ἴρεως χαλβάνης ἀνὰ 𐅻 δ ὑοσκυάμου σπέρματος μανδραγόρου φλοιοῦ ἐρυσίμου πεφρυγμένου ὀποπάνακος ἀνὰ 𐅻 β πεπέρεως ἀφρονίτρου ἀνὰ 𐅻 α · ἀναλάμβανε τροχίσκους καὶ δίδου ὀβολοὺς β μετὰ μελικράτου κυάθων γ .[95] |
| 73 (100) | Ἀντίδοτος Ἀριστέως Ἀριστάρχου, δύναμις θαυμαστή, ταύτην Παυλίναν ὀνομάζομεν· ποιεῖ βήττουσιν αἱμοπτυικοῖς φθισικοῖς ἐμπύοις περιπνευμονικοῖς, πρὸς σπάσματα ῥήγματα, πρὸς τὰς τοῦ στομάχου ἀνατροπάς, χολέρας, κοιλιακοῖς δυσεντερικοῖς, πρὸς τὰς περὶ κύστιν διαθέσεις καὶ τὰς ὑστερικῶς πνιγομένας, πρὸς τοὺς κατὰ περίοδον πυρετούς, πρὸ μιᾶς ὥρας τῆς ἐπισημασίας διδομένη, ποιεῖ καχεκτικοῖς ἀτροφοῦσι, πρὸς τὰ θανάσιμα τῶν φαρμάκων καὶ τὰς τῶν ἰοβόλων πληγάς. ἔχει δὲ οὕτως· κιναμώμου κόστου χαλβάνης καστορίου ὀπίου πεπέρεως μέλανος καὶ μακροῦ στύρακος ἀνὰ 𐆄 α μέλιτος ξ ε α . τὰ ξηρὰ κόπτε καὶ σῆθε, τὴν δὲ χαλβάνην ἕψε μετὰ μέλιτος ὀλίγου καὶ διύλιζε, εἶτα ἑνώσας τὰ πάντα ἀπόθου εἰς πυξίδα ὑελίνην καὶ δίδου κυάμου αἰγυπτίου τὸ μέγεθος μετὰ μελικράτου κυάθων β , ἐπιρραινομένου τῷ δακτύλῳ ὄξους ὀλίγου χρῶ δὲ καὶ τοῖς πρὸς φθισικοὺς ἀναγραφησομένοις· δίδου δὲ θαρρῶν καὶ τῆς ἰσοθέου ἀντιδότου τῆς ἐν τοῖς βηχικοῖς προγεγραμμένης. χρῶ καὶ τῇ παιωνίᾳ λεγομένῃ ἀντιδότῳ· ἀναγέγραπται δὲ ἐν τῷ ιγ λόγῳ σὺν ταῖς πολυχρήστοις ἀντιδότοις. πεποιῆσθαι δὲ χρὴ καὶ ἄλευρα ἐξ ὀρόβων λευκῶν βεβρεγμένων πρῶτον, εἶτ’ ἀνεξηρασμένων καὶ λελεπισμένων καὶ ἀληλεσμένων. τοῦτο γὰρ καὶ γάλακτι ἑψομένῳ προσπλέκεται, προσλαμβάνον καὶ μέλιτος καὶ σφόδρα ὠφέλιμον γίγνεται· προσπλέκεται δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ῥοφήμασι καὶ τὰ ἐπὶ τῶν δυσαναγώγων σκευαζόμενα ἐλίγματα καὶ ἐκ τοῦ τοιούτου σκευαζέσθω. ἀγαθὸν δὲ μιγνύειν τοῖς ῥοφήμασι καὶ ἀμύγδαλα πικρὰ λελεπισμένα, εὐανάγωγον δὲ ποιεῖ τὸ πύον καὶ τὸ κεφαλωτὸν πράσον συνεψόμενον τοῖς ῥοφήμασι καὶ αὐτὸ δὶς ἑψηθὲν καὶ λαμβανόμενον. πόμα δὲ ὕδωρ ἔστω ἐπιμελῶς καθηψημένον. εἰ δὲ οἴνου χρεία γένοιτο, ὁ θηραῖος ἢ ἕτερος γλυκὺς διδόσθω ὀλίγος. ὄξους δὲ καὶ παντὸς ἑτέρου οἰνώδους καὶ ὕδατος ψυχροῦ ἀποχὴ ἔστω. ἐν δὲ τῷ τῆς ἀπουλώσεως καιρῷ ἐπιτήδειος σκίλλινος οἶνος προποτιζόμενος ἢ ἀψινθίτης ἢ οἰνανθίτης ἢ γλιχωνίτης ἢ ὑσσωπίτης, ὁ μὲν ἀψινθίτης καὶ οἰνανθίτης ἐπὶ τῶν ἐμούντων καὶ τῶν διὰ κύστεως καθαρθέντων· ὑσσωπίτης δὲ καὶ σκίλλινος ἐπὶ τῶν διὰ βηχός, γλιχωνίτης δὲ ἐπὶ τῶν διὰ τῆς κοιλίας καθαρθέντων, καὶ μάλιστα εἰ μελανίζοντα ὑπίοι σὺν τοῖς πυώδεσιν ἢ θρομβώδεις τινὲς συστροφαί. ἐπεὶ δὲ συλλέγειν εἴωθεν ἐκ διαστημάτων καὶ ἀπορρήγνυσθαι τὰ ἐμπυήματα, φροντιστέον μετὰ τὴν ἀπαλλαγήν, ὅπως μὴ πάλιν δρομοίη, γαλακτοποσίαις χρώμενοι καὶ τῇ διὰ τῆς κολοκυνθίδος ἱερᾷ καθαίροντες, εἶτα καὶ δρώπακας τοῖς τόποις προσάγοντες καὶ σμήγματα δριμύτερα φοινῖξαι τὴν ἐπιφάνειαν δυνάμενα καὶ ἐπιθέματα ταὐτὸ ποιεῖν δυνάμενα, οἷον τὸ δι’ εὐφορβίου τὸ διὰ δαφνίδων. παραληπτέον δὲ καὶ ἀμμοχωσίαν καὶ ἡ δριμυφαγία ἐπὶ τούτων χρήσιμος ἐκ διαλειμμάτων καὶ μάλιστα τὰ σκόροδα ἑφθά, πολλοὺς δὲ τῶν ἐμπύων μετὰ τὴν ἀπούλωσιν διὰ ταριχοφαγίας ἀνεπηρεάστους διεφυλάξαμεν. διδόναι δὲ τούτοις συνεχῶς καὶ ὀξύμελι. ἔστω δὲ σκίλλινον τὸ ὄξος καὶ συνεχῶς καθαίρειν τὸν θώρακα ἀβροτόνου ἀφεψήματι καὶ κενταυρίου καὶ ὑσσώπου καὶ τοῖς ὁμοίοις. εἰ δὲ πλειστάκις ἡ τοῦ πύου συλλογὴ γίγνοιτο, ἀσφαλέστερόν ἐστιν ἐσχάρας διὰ καυτηρίων ἐμβάλλειν ἐν κύκλῳ τοῦ θώρακος, ὡς ἐπὶ τῶν ἀσθματικῶν προείρηται. Περὶ τῶν περιπνευμονικῶν.[145] |
| 74 | Ἡ περιπνευμονία φλεγμονή ἐστι τοῦ πνεύμονος σὺν ὀξεῖ πυρετῷ. παρέπεται δὲ τοῖς πάσχουσι βάρος τοῦ θώρακος ἀνώδυνον. εἰ δὲ τῶν περὶ αὐτῶν ὑμένων φλεγμονὴ τῶν συνδεδεμένων κατὰ μῆκος τῷ θώρακι, τότε καὶ ὀδύνης αἰσθάνονται, δύσπνοια δὲ αὐτοῖς συνεισβάλλει καὶ ἀνακαθίζειν βούλονται. ἐπιπίπτων γὰρ ὁ πνεύμων τῇ καρδίᾳ πνιγμὸν ἐπιφέρει. τούτοις ἐρυθρὸν τὸ πρόσωπον καὶ μάλιστα τὰ μῆλα, ῥὶς κατ’ ἄκρον σιμοῦται, φλέβες ἐν κροτάφοις ἐπηρμέναι, ἀνορεξία ἀναπνοὴ θερμὴ γλώσσης ξηρότης, ψυχροῦ ὕδατος μᾶλλον δὲ ἀέρος ἐπιθυμία, βὴξ ξηρά. εἰ δὲ καὶ ἀναχθείη τι, ἀφρῶδες κατάχολον, ἔστι δὲ ὅτε καὶ δίαιμον ἀνθηρὸν σφόδρα, ὅ τε καὶ κάκιστόν ἐστιν· εἰ δὲ ἐπὶ τὸ θανατῶδες ῥέποι, ἀγρυπνία συνεδρεύει ἢ ὕπνοι σμικροὶ κωματώδεις καὶ φαντασίαι παράληροι τὴν γνώμην, οὐ πάνυ αἰσθανόμενοι τῶν παρόντων κακῶν, ἄκρα ψυχρά, ὄνυχες πελιδνοὶ καὶ γρυποῦνται. τεταρταῖοι ἢ τὸ πλεῖστον ἑβδομαῖοι οὗτοι ἀποθνήσκουσιν. εἰ δὲ ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν τρέπεται ἡ νόσος, αἱμορραγία λαῦρος ἐκ ῥινῶν ἀκολουθεῖ ἢ ἐπακολουθεῖ ἢ κοιλίας ἐκτάραξις πολλῶν χολωδῶν καὶ ἀφρωδῶν· ἔστι δὲ ὅτε μεταβληθεῖσα εἰς πύον ἡ φλεγμονὴ, διὰ γαστρὸς ἢ δι’ οὔρων τὸ πύον ἐκκρίνεται καὶ αὐτίκα τῶν ὀχληρῶν ῥύονται. εἰ δὲ εἰς τὸν πνεύμονα ὁρμήσῃ ἀθρόως, ἢ ἀπέπνιξεν ἢ μετὰ πάνυ χαλεπῶν συμπτωμάτων εἰς φθίσιν μεθίστανται. εἰ μὲν οὖν μηδὲν ἀντιπράττοι, τέμνειν χρὴ αὐτίκα τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα, εἰ δὲ ἐπιδέχεται καὶ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν. κενοῦν δὲ σύμμετρον καὶ μὴ μέχρι λειποθυμίας, φυλάττειν δὲ καὶ εἰς τὴν ἐπαφαίρεσιν. εἰ δέ τι μεῖζον κωλύει τὴν φλεβοτομίαν, ὑποκλύζειν δριμεῖ κλυστῆρι δι’ ἀφεψήματος ὑσσώπου καὶ κολοκυνθίδος καὶ πηγάνου καὶ μέλιτος καὶ ἐλαίου πλείστου καὶ νίτρου καὶ ἁλῶν ἐμβαλλομένων. καὶ τῶν φλεβοτομηθέντων δὲ τὴν ἕδραν διαχρίειν τοῖς πνεῦμα ἄγουσι καὶ τὴν διαχώρησιν ἐρεθίζουσιν. οἷον μέλιτι μετὰ κυμίνου καὶ πηγάνου καὶ νίτρου ὀλίγου. ποτιστέον δὲ τοὺς περιπνευμονικοὺς μετὰ τὰς καθολικὰς κενώσεις μελίκρατον ἐν ᾧ ὕσσωπον ἀφέψητο ἢ ἶριν ξηρὰν λείαν ἐμπάσσειν τῷ μελικράτῳ κοχλιάρια β . εἰ δὲ πνιγμὸς κατεπείγοι, καὶ νίτρον ἐμπάσσειν τῷ ἀφεψήματι τοῦ ὑσσώπου. τροφὴ δὲ ἔστω λεπτύνουσα· πτισσάνῃ συνεψῶν ὀρίγανον ἢ ὕσσωπον ἢ πέπερι ὀλίγον λεῖον ἐμπάσσειν τῷ χυλῷ. ἐνίοτε δὲ καὶ νίτρον ἀντὶ ἁλῶν ἐμβαλών, ὅσον ἐπιδέχεται καὶ πράσον δὲ κεφαλωτὸν δίεφθον διδόσθω καὶ χόνδρος κάτεφθος σὺν μελικράτῳ· πάντα δὲ ἄφυσα. τὸ δὲ ποτὸν μελίκρατον ἔστω καὶ ὀλίγον τῷ ποσῷ· κακὸν γὰρ ὑγρότης πνεύμονι· ὑπὸ δὲ τὴν γλῶτταν δίδου κατέχειν μέλι παστελλωθέν, ἐν τῇ ἑψήσει ἐμπεπασμένων αὐτῷ ὑσσώπου καὶ καλαμίνθης λειοτάτων. χρῶ δὲ καὶ τοῖς ἐπὶ τῶν πλευριτικῶν ῥηθησομένοις ἐλλίγμασι καὶ ἡ σύμπασα δὲ δίαιτα τῶν γιγνομένων περιπνευμονικῶν ἡ αὐτὴ ἔστω τῶν πλευριτικῶν καὶ τῶν ἐμπύων. ὁ δὲ θώραξ αὐτῶν ἔξωθεν σκεπέσθω ἐρίοις μετ’ ἐλαίου καὶ νίτρου καὶ κηρωτῇ δὲ σκέπειν τὸν θώρακα καὶ τὰς πλευρὰς διὰ πηγανίνου ἢ κυπρίνου ἐλαίου, ἐχούσῃ ἶριν ἐμπεπασμένην ξηρὰν ἢ τὸ διὰ κηροῦ καὶ τερεβινθίνης καὶ μυελοῦ ἐλαφείου καὶ ὑσσώπου ὑγροῦ καὶ βουτύρου καὶ ἴρεως λειοτάτης ἐπίθεμα προσαγέσθω· ἔστω δὲ ἴσα τὰ πάντα. ἐνίοτε καὶ ναρδίνου μύρου ἐμβάλλω καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ἐπὶ τῶν ἐμπυικῶν καὶ τῶν φθισικῶν εἰρημένα πάντα γιγνέσθω. Περὶ φθισικῶν Γαληνοῦ.[45] |
| 75 | φθίσις ἐστὶ κυρίως ἕλκωσις τοῦ πνεύμονος ταῖς τοῦ αἵματος πτύσεσιν ἑπομένη, ὅταν τῆς αἱμορραγίας ἐπισχεθείσης μὴ κολληθῇ τὸ ἕλκος, μηδὲ ἐπουλωθῇ. παρέπεται δὲ φθίσις καὶ ἐπὶ τῶν ἐμπυικῶν καὶ τῶν περιπνευμονικῶν, ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ τῶν πλευριτικῶν παθῶν. δυσιατώτατα δ’ ἐστὶ τὰ ἐν τῷ πνεύμονι ἕλκη· χωρὶς μὲν γὰρ τοῦ βήττειν οὐκ ἀνακαθαίρονται, βηττόντων δὲ ἐπιρρήγνυται τὸ ἕλκος. ἀλλήλων οὖν αὐτοῖς κυκλεῖται τὰ κακά· σπαραττόμενα γὰρ ὑπὸ τῆς βηχὸς τὰ φλεγμαίνοντα, δεύτερον αὖθις πεφθῆναι δεῖται ἡ φλεγμονὴ καὶ πάλιν ἐπικίνδυνον ἀνακαθαρθῆναι τὸ πύον δίχα βηχός, ὥστε ἐκ πάντων αὐτοῖς παρεσκεύασται τὸ δυσίατον, οὔτε τῶν διδομένων φαρμάκων ψαῦσαι δυναμένων τοῦ ἔλκους, πρὶν ἐν τῇ γαστρὶ ἀλλοιωθῆναι καὶ ὅτι κινεῖται ὁ πνεύμων ἀεὶ κατὰ τὰς ἀναπνοὰς καὶ σπαράττεται κατὰ τὰς βῆχας. χρόνου δὲ προϊόντος καὶ οἱ χόνδροι τῆς ἐν τῷ πνεύμονι τραχείας ἀρτηρίας ἐπικαίονται, ὡς ἐπὶ τῶν ἔξωθεν ἑλκῶν τὰ ὀστᾶ, ἅτινα ἐπιξέειν πρὸς λεπίδος ἀπόστασιν οὐκ ἐπιδέχεται. τὰ δὲ χρονίζοντα ἐν τῷ πνεύμονι ἕλκη κἂν θεραπευθῇ ποτε, καταλείπει γέ τι λείψανον ἐν αὐτῷ τυλῶδές τε καὶ συριγγῶδες, ὃ χρόνου προϊόντος ἐπὶ βραχείαις προφάσεσιν ἀναδέρεται ῥᾳδίως· ὅθεν συναναφέρεται τοῖς ἀναπτυομένοις ἐντεῦθεν, ἐνίοτε καὶ ἐφελκὶς καί τις αἵματος βραχὺς σταλαγμὸς καὶ ἑτέρας ἀρχῆς χρῄζει τὸ ἕλκος εἰς θεραπείαν. ἡ δὲ ἐκ τῶν πτυσμάτων σημείωσις προγέγραπται ἐν τῷ περὶ πυρετῶν λόγῳ, λέγω δὴ ἐν τῷ ε , ὅθεν περιττὸν ἡγοῦμαι κἀνταῦθα τὰ αὐτὰ λέγειν. θεραπεύειν δὲ χρὴ τὰ ἐν τῷ πνεύμονι ἕλκη εὐανάγωγα παρασκευάζοντας τὰ ὑποκείμενα τῶν ὑγρῶν καὶ ἀνακαθαίροντας ἐπιμελουμένους τε ὥστε μὴ συνάγεσθαι ἕτερα. καταπλάσματα μὲν οὖν ἐν ἀρχαῖς παραληπτέον τὰ διὰ λινοσπέρμου καὶ γύρεως δι’ ἀφεψήματος τήλεως καὶ ἀλθαίας ἐλαίου τε καὶ μέλιτος· μιγνύσθω δὲ αὐτοῖς καὶ τὰ τῆς ἀλθαίας φύλλα λεῖα· προσαγέσθω δὲ ταῦτα εὐθέως μετὰ τὰς ἀνέσεις τῶν παροξυσμῶν. χρόνου δὲ προϊόντος ἐπὶ τὰς κηρωτὰς μεταβατέον τὰς διὰ βουτύρου καὶ δαφνίνου ἐλαίου ἢ κυπρίνου ἐσκευασμένας. ἐν δὲ τῷ τῆς ἀνακαθάρσεως καιρῷ ἐπιθέματι χρηστέον ἐκ τερεβινθίνης καὶ κηροῦ καὶ κυπρίνου καὶ βουτύρου καὶ μυελοῦ ἐλαφείου καὶ στέατος ταυρείου καὶ ἴρεως λειοτάτης καὶ ὑσσώπου ὑγροῦ ἴσων. μετὰ δὲ ταῦτα τῇ Μνασέου ἐμπλάστρῳ χρηστέον ἤ τινι τῶν ἁπλουστέρων μηλίνων· ῥευματιζομένων δὲ τῶν τόπων, τὴν δι’ ἰτεῶν προσακτέον, ἥτις ἐν τῷ καιρῷ τοῦ ἀναξηρασμοῦ ἐπιτήδειος ἔσται καὶ ἡ διὰ τοῦ ἀγρίου σικύου ἡ προγεγραμμένη ἐπὶ τῶν ἀσθματικῶν καὶ ἡ δι’ αἰρῶν. ἵνα δὲ μὴ περιτείνηται ὁ χρὼς ἄλειφε πρῶτον τὸν τόπον, καὶ οὕτως ἐπιτίθει τὰ ἐχέκολλα φάρμακα· οὕτω γὰρ εὐμαρέστερον ἀποσπᾶται. κάλλιστον δὲ πρὸς αὐτοὺς μάλαγμα, ἐν τῷ τῆς ἀπουλώσεως καιρῷ τόδε· κηροῦ πίσσης ἀνὰ λι τρʹ α ἰξοῦ δρυίνου ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος ἀνὰ 𐆄 δ κηκίδος ὑποκυστίδος στυπτηρίας σχιστῆς ἀκακίας σιδίων σεύτλου σπέρματος ῥοῦ μαγειρικοῦ ἀνὰ 𐆄 α μυρσίνου ἢ ῥοδίνου ἀνὰ 𐆄 δ . ἐν δὲ τῷ χειμῶνι μικρῷ πλέον ὄξει λείου τὰ ξηρὰ καὶ τοὺς ὀποὺς καὶ τήξας τὰ τηκτὰ καὶ ἄρας ἀπὸ τοῦ πυρὸς ἐπίβαλλε τὸν ἰξόν. τακέντος δὲ τούτου, ἐπίβαλλε ἐν τῇ κακκάβῃ τὰ λειωθέντα καὶ ἑνώσας κατάχεε ἐν τῇ θυίᾳ καὶ μαλάξας χρῶ. τῶν δὲ πινομένων φαρμάκων ἁπλούστατον μέν ἐστι τὸ μελίκρατον καθ’ αὑτὸ καὶ σὺν ἀμύλῳ καὶ ἴρεως καὶ γλυκυρίζης ἐν αὐτῷ ἀφεψομένων. πάντων δὲ ἐπιτηδειότερον τοῖς φθισικοῖς τὸ ὄνειον γάλα πινόμενον· εἰ δὲ μὴ τὸ βόειον ἢ αἴγειον, καρκῖνοι ὠμοὶ λεαινόμενοι σὺν τῷ γάλακτι καὶ ῥοφούμενοι ἢ ἑφθοὶ ἐσθιόμενοι συνεχῶς ἐπιρροφούμενοι τοῦ ζωμοῦ.[45] |
| 75 (50) | ἐπιτήδειον δὲ αὐτοῖς καὶ στέαρ ἐλάφου πρόσφατον τηκόμενον καὶ συνεψόμενον τοῖς ῥοφήμασι, βηχὸς δὲ χαλεπῆς ἐνερειδούσης, καὶ θύμος λεῖος καὶ ὕσσωπος ἀναλαμβάνεται μέλιτι ἑφθῷ καὶ ὑπὸ τῇ γλώττῃ διακρατεῖται. ἁρμόζει δὲ βούτυρον πρόσφατον σὺν μέλιτι καὶ τερεβινθίνῃ ἴσοις ἑψομένοις. ἐπὶ δὲ τῶν ἀνεχομένων καὶ πλέον ἔστω τὸ βούτυρον, πρόσφατον μέντοι· ἀνακαθαίρει γὰρ κάλλιστα, ἡ δὲ δόσις κοχλιάριον νήστει. καλὸν δὲ καὶ ἀμύγδαλα μάλιστα πικρὰ συνεψεῖν τῇ πτισσάνῃ καὶ κεφαλωτὸν πράσον σὺν τῇ πτισσάνῃ ἢ ἑτέρῳ ῥοφήματι ἑψηθὲν καὶ καθ’ αὑτὸ δὶς ἡψημένον λαμβανέσθω. οἶνος δὲ Θηραῖος καὶ σκυβελλίτης διδόσθω σύμμετρος πάνυ τῷ πλήθει. Ἔλιγμα δὲ τοῖς φθισικοῖς ἁρμόδιον τοιοῦτον· μέλιτος καλλίστου λι τρʹ α 〈φοινίκων 𐆄 δ 〉 σταφίδων λιπαρῶν ἐκγιγαρτισμένων 𐆄 β κρόκου ἴρεως ὑοσκυάμου σπέρματος τραγακάνθης ἀνὰ 𐅻 δ στύρακος ξανθοῦ 𐆄 α στροβίλων 𐅻 ιϛ ἀμύλου 𐆄 ας δίδου κοχλιάριον νήστει· ἡ τραγάκανθα γλυκεῖ οἴνῳ ὀλίγῳ διαλυέσθω, ὁ δὲ στύραξ ὁλμοκοπείσθω καὶ ἐπιβαλλέσθω αὐτῷ τὰ λοιπὰ γ . Ἄλλο. χυλὸν μαράθρου μέλιτι ἴσῳ συνεψήσας ἐπὶ πολὺ ἐπίβαλε ὡς πρὸς ξ ε α κρόκου 𐅻 α ῥοῦ ποντικοῦ 𐅻 β , ἐνίοτε δὲ καὶ ὑποκυστίδος 𐅻 α . εἰ δὲ τραχυσμὸς εἴη περὶ τὸν λάρυγγα, ἐπίβαλε καὶ γλυκυρίζης λείας 𐅻 β καὶ δίδου κοχλιάριον μετὰ τροφήν. Ἄλλο· σκίλλαν ὀπτήσας καλῶς, λείου τὸ ἐγκάρδιον καὶ ἐπιβαλὼν μέλιτος μέρη ϛ πρὸς ἓν μέρος τῆς σκίλλης, δίδου νήστει κοχλιάριον. Ἄλλο ἔλιγμα δόκιμον· πρασίου ὑσσώπου ἴρεως γλυκυρίζης γλήχωνος δικτάμνου ἐλελισφάκου ἰσχάδων φοινίκων πατητῶν ἀνὰ 𐆄 α ὕδατος ξγ · κόψας ἁδρομερῶς βρέχε ἡμέρας γ , εἶτα ἕψε εἰς τὸ τρίτον καὶ διηθήσας ἐπίβαλε μέλιτος λι α καὶ ἕψε μέχρι συστάσεως, εἶτα ἐπίβαλε ὀροβίνου ἀλεύρου Γρ ιβ τερεβινθίνης 𐆄 α ἀμύλου 𐅻 δ μαστίχης λειοτάτης 𐅻 δ τραγακάνθης 𐆄 α · τὴν τραγάκανθαν βρέχε ὀλίγον τῷ ἑψήματι καὶ λεάνας ἐπίβαλε αὐτῇ τὰ λοιπὰ ξηρὰ καὶ ἑνώσας ἐπίχεε αὐτοῖς τὰ ἑψηθέντα καὶ ἀναλάμβανε καὶ δίδου κοχλιάριον νήστει καὶ χρῶ θαρρῶν καὶ εἰς κοίτην ὁμοίως χρῶ· πεπείραται γάρ. Φθισικὸν τοῖς ἐμπυικοῖς καλόν· ὀρόβων λευκῶν ἄλευρον χυλῷ σκίλλης ἀναλαβὼν ξήραινε ἢ ὀπτήσας τὴν σκίλλαν καὶ λεάνας ἀναλάμβανε αὐτῇ τὸ ἄλευρον. ἐπὶ δὲ τῆς χρείας κόψας σήσας τοὺς ἀρτίσκους καὶ μέλιτι μιγνὺς δίδου κοχλιάριον νήστει· ἀνακαθαίρει γὰρ κάλλιστα. Ἄλλο ποιοῦν φθισικοῖς καὶ ῥευματιζομένοις τὸν θώρακα· σικύου ἡμέρου σπέρματος λελεπισμένου 𐅻 η ἀμυγδάλων λελεπισμένων 𐅻 δ λινοσπέρμου μήκωνος λευκῆς σπέρματος ἀνὰ 𐅻 β · κόψας σήσας ἀναλάμβανε ἀποβρέγματι τραγακάνθης καὶ ποίει τροχίσκους καὶ δίδου πρὸς δύναμιν, τοῖς μὲν 𐅻 α , τοῖς δὲ ὀβολοὺς β , ἀπυρέτοις μετ’ οἴνου γλυκέος καὶ μύρτων ἀποβρέγματος, πυρέσσουσι μετὰ τοῦ ἀποβρέγματος. Φθισικοῖς καὶ βήσσουσι χρονίως· καρδαμώμου πεφρυγμένου 𐅻 ιϛ λιβάνου χαλβάνης ἴρεως πεπέρεως ἀνὰ 𐅻 δ κασίας κρόκου σμύρνης ἀνὰ 𐅻 γ ὀπίου 𐅻 α · κόψας σήσας δίδου κοχλιάριον α , ὁτὲ καὶ δύο μεθ’ ὕδατος κυάθων τριῶν καὶ γλυκέος κυάθων δύο· δύναται δὲ καὶ τροχισκάρια διὰ γλυκέος πλασθῆναι. Ἄλλο διὰ πολλῆς πείρας ἀνακαθαῖρον ἀλύπως· ὀροβίνου ἀλεύρου 𐆄 α ὑσσώπου 𐆄 γ κνίδης σπέρματος 𐆄 γ ἴρεως 𐆄 α μέλιτος τὸ ἱκανόν· δίδου κοχλιάριον νήστει, χρῶ θαρρῶν. Ἄλλο διὰ πολλῆς πείρας· ποιεῖ φθισικοῖς ἐμπυικοῖς μᾶλλον ἐπὶ τῶν ψυχροτέρων ἕξεων· ἴρεως ἰλλυρικῆς ὀρόβων λευκῶν ἀλεύρου ἀνὰ 𐆄 β ὑσσώπου γλήχωνος ἀκάπνου κνίδης σπέρματος ἀνὰ 𐅻 η πεπέρεως 𐅻 ιβ · ἀναλάμβανε μέλιτι καὶ δίδου κοχλιάριον, πρωὶ ἓν καὶ ὀψὲ ἕν.[95] |
| 75 (100) | ἐξὸν δέ σοι καὶ καταπότια ἀναπλάττειν καὶ διδόναι μίαν παρὰ μίαν ἡμέραν. Ἄλλο κόπτον φθίσιν· σκευαζέσθω ἀπὸ τῆς τῶν ἐλιγμάτων ὕλης, ἀπὸ ἀμυγδάλων πικρῶν λελεπισμένων στροβίλων νεαρῶν προβεβρεγμένων διὰ τὸ ἐλαιῶδες· λινοσπέρμου ἀμύλου προσφάτου πιτυίδων ξα · λινοσπέρμου δὲ ξ δ ἀμύλου 𐆄 ε πεπέρεως 𐅻 α μέλιτος καλοῦ ἀπηφρισμένου ἑφθοῦ τὸ ἀρκοῦν· ἐπὶ δὲ τῶν εὐπαθῆ τὴν κεφαλὴν ἐχόντων παραιτεῖσθαι τὰς πιτυίδας, ἐμβαλεῖν δὲ αὐτῷ κνιδείου σπέρματος ἔλιγμα δι’ ὀρόβων τὸ σκευασθὲν Διονυσίῳ τῷ στρατηλάτῃ· ὀρόβων λευκῶν πεφρυγμένων καὶ λελεπισμένων καὶ λειωθέντων 𐆄 α κόστου 𐅻 δ κρόκου 𐅻 β ἴρεως στροβίλων ἀνὰ 𐆄 α πεπέρεως κόκκοι η λινοσπέρμου σταφίδων κεκαθαρμένων τερεβινθίνης ἀνὰ 𐆄 α βουτύρου 𐅻 δ μέλιτος τὸ ἀρκοῦν· ποιεῖ φθισικοῖς ἄκρως. Ἀντωνίου ἡ δι’ ὀρόβων πάνυ δόκιμος· ποιεῖ φθισικοῖς ἐμπυικοῖς, χρονίους βῆχας ἀνακαθαίρει καὶ ἀπουλοῖ· ἀμυγδάλων πικρῶν λελεπισμένων 𐆄 β ὀροβίνου 𐆄 δ ὑσσώπου 𐆄 δ ἴρεως 𐆄 δ ἀμύλου 𐆄 β πεπέρεως πάνακος ῥίζης κρόκου ἀνὰ Γρ ϛ ὀμφακίου ξηροῦ χυλοῦ 𐅻 δ στροβίλων πεφρυγμένων 𐆄 β μέλιτος ἀπηφρισμένου λι τρʹ α ὄξους 𐆄 α · τὸ ὀρόβινον βρέχε τῷ ὄξει ἡμέραν α καὶ ἑνώσας δίδου κοχλιάριον νήστει. Ἄλλη ἀντίδοτος φθισικὴ ποιοῦσα πρὸς πᾶσαν χρονίαν βῆχα· ἀμυγδάλων πικρῶν λελεπισμένων 𐆄 β κνίδης σπέρματος πεφρυγμένου 𐅻 δ γλυκυρίζης χυλοῦ ξηροῦ συμφύτου ῥίζης ἀνὰ 𐆄 β γῆς ἀστέρος στροβίλων πεφρυγμένων ἀνὰ 𐆄 ας σησάμου λινοσπέρμου πεφρυγμένου τραγακάνθης ἀνὰ 𐆄 α ἴρεως ὁμοίως λημνίας σφραγίδος σταφίδων κεκαθαρμένων ἀνὰ 𐆄 ας ὀρόβων λευκῶν λελεπισμένων λειοτάτων 𐆄 β ἑψήματος καὶ μέλιτος τὸ ἀρκοῦν· εἰς ἀνάληψιν δίδου κοχλιάριον νήστει, ἐνίοτε δὲ καὶ εἰς κοίτην. χρῶ δὲ καὶ τῇ διὰ κωδυῶν ποικίλῃ τῇ ἀναγραφείσῃ πρὸς κατάρρουν, εἰς κοίτην διδομένῃ. χρῶ καὶ τοῖς πρὸς ἐμπυικοὺς γεγραμμένοις καὶ τοῖς ἀρτηριακοῖς. ἁρμοδιωτάτη δὲ αὐτοῖς ἡ ἰσόθεος βηχικὴ προγεγραμμένη καὶ τοῖς βηχικοῖς καὶ ἡ παιωνία λεγομένη ἀντίδοτος· κεῖται δὲ ἐν τῷ γ καὶ ι λόγῳ ἐν ταῖς πολυχρήστοις ἀντιδότοις· χρῶ δὲ αὐτῇ θαρρῶν. ποιεῖ καὶ ἡ Μιθριδάτου καὶ ἡ τοῦ Ἔσδρα πάνυ θαυμαστῶς καὶ ἡ δι’ ἐχιδνῶν Ἀνδρομάχου θηριακὴ ἐκ διαλειμμάτων διδομένη· ἀναγέγραπται δὲ καὶ αὐτὴ ἐν τῷ ιγ λόγῳ. παραδόξως δὲ ποιεῖ καὶ ἡ Ἀρμενιακὴ βόλος διδομένη μετ’ οἴνου λεπτοῦ ὅσον 𐅻 α . καταπότιον δέ ἐστι φθισικοῖς τοῦτο πάνυ σπουδαῖον, ᾧ ἄλλο οὐ συγκρίνεται, ποιοῦν πρὸς πᾶσαν χρονίαν βῆχα καὶ πύον ἀνάγοντα, ἐν τρισὶν ἡμέραις τὴν ὠφέλειαν ἐνδεικνύμενον· στύρακος ξανθοῦ πεπέρεως λευκοῦ σμύρνης τρωγλίτιδος καστορίου χαλβάνης καθαρᾶς ὀπίου Ἀχαικοῦ ἢ Ἀσιανοῦ, ἴσα ἀναλάμβανε τῇ χαλβάνῃ καὶ τῷ στύρακι. καὶ ποίει καταπότια ὀροβιαῖα καὶ δίδου καταπίνειν γ ἢ ε εἰς κοίτην καὶ ὕδατος θερμοῦ ἐπιρροφεῖν καὶ ὄψει τὴν δύναμιν πάνυ θαυμασίαν. ἐπὶ δὲ τῶν χρονιζόντων ἐσχάρας ἐμβάλλειν δεῖ κατὰ κύκλον τοῦ θώρακος, ὡς ἐπὶ τῶν ἀσθματικῶν προείρηται. Περὶ πλευρίτιδος.[145] |
| 76 | Ἡ ἀκριβὴς πλευρῖτις φλεγμονή ἐστι τοῦ ὑπεζωκότος ἔνδοθεν τὰς πλευρὰς ὑμένος, νυγματῶδες ἄλγημα σφοδρὸν ἐπιφέρουσα σὺν ὀξυτάτῳ πυρετῷ δύσπνοιά τε τούτοις συνεδρεύει καὶ βὴξ ἐνίοτε μὲν ξηρά, ἔστι δὲ ὅτε μετὰ ἀναγωγῆς ἐν ἀρχῇ μὲν ὑφαίμων, προβαίνοντος δὲ τοῦ χρόνου καὶ πεφθείσης τῆς φλεγμονῆς πυωδῶν. σφυγμὸς δὲ τούτοις συνεδρεύει σκληρὸς καὶ οἷον ἐμπρίων. εἰ μὲν οὖν ἡ ὀδύνη περὶ τὸν μαζὸν ἐρείδει καὶ μέχρι τῆς κλειδὸς διατείνει, φλεβοτομητέον ἀνυπερθέτως. εἰ δὲ κάτω εἰς ὑποχόνδριον ᾖ ἡ ὀδύνη, καθαρτέον. εἰ δὲ μέτριον εἴη τὸ ἄλγημα καὶ μηδὲν νυγματῶδες μηδὲ μετὰ βηχὸς καὶ πυρετοῦ ὀξέος, οὐ μεγάλης δεῖται βοηθείας. κλυστὴρ γὰρ πρακτικῶς ἐπὶ τούτων πρότερον παραλαμβάνεται, ἔπειτα ἀξιολόγως κενωθείσης τῆς κοιλίας, ἐμβροχὴ προσάγεται τῷ πεπονθότι πλευρῷ καὶ σάκελλοι διὰ πιτύρων καὶ γλήχωνος καὶ ἀνήθου καὶ δίαιτα λεπτύνουσα. ἐπὶ δὲ τῶν ὀξέως νοσούντων, ὡς προείρηται, εἰ περὶ μαζὸν καὶ κλεῖδα εἴη τὸ ἄλγημα, τέμνειν χρὴ τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα, μὴ τοῦ κατὰ τάξιν βραχίονος τῆς φλεγμαινούσης πλευρᾶς, ἀλλὰ τῆς ἀντικειμένης χειρός· τὸ κενούμενον δὲ πλῆθος μὴ μέχρι λειποθυμίας. κίνδυνος γὰρ ἐκ τούτου περιπνευμονίαν ἐπιγίγνεσθαι, ψυχομένου σφόδρα τοῦ σώματος πνεύμων δὲ ἀραιὸς καὶ θερμὸς ὑπάρχων καὶ γειτνιῶν τῷ πλευρῷ ἑτοίμως τὴν νόσον ὑποδέχεται. χρὴ οὖν σύμμετρον ἀφαιρεῖν καὶ διαστήματος ἱκανοῦ γενομένου πάλιν ἐπαφαιρεῖν σύμμετρον. εἰ δὲ φοβηθείη λειποθυμίας, τῇ ἑξῆς ἐπαφαιρεῖν, ἔπειτα κλύζειν τὴν κοιλίαν, εἰ μὴ δεόντως φέροιτο. ἐνέμασι δὲ χρῆσθαι ἀνυπερθέτως πηγανίνῳ ἐλαίῳ ἐντακείσης αὐτῷ τερεβινθίνης καὶ βουτύρου, ἔπειτα καταιονᾶν ἔξωθεν τὴν πλευρὰν ἐλαίῳ θερμῷ, ἐν ᾧ πήγανον ἄνηθον κύπρου ἄνθη ἐναφεψεῖται καὶ ἔριον τεθειωμένον ἢ αὐτὸ τὸ θεῖον ἔχων ἐμπεπασμένον, λίαν βρέχων τῷ θερμῷ ἐλαίῳ καὶ θύμου λειοτάτου βραχὺ ἐμπάσας ἐπιτίθει καὶ ἐπίδησον κούφως καὶ συνεχῶς τῇ ἐμβροχῇ ταύτῃ κέχρησο μέχρι τῆς τρίτης ἡμέρας· τῇ δὲ τετάρτῃ κατάπλασμα προσαγέσθω διὰ γύρεως καὶ λινοσπέρμου καὶ μέλιτος καὶ ἐλαίου πηγανίνου· ἔστω δὲ πάνυ κοῦφον τὸ κατάπλασμα. εἰ δὲ ὑγροτέρα εἴη ἡ ἀναγωγή, καὶ αἰρῶν ἀλεύρου καὶ ἐρυσίμου σπέρματος μιγνύειν ἢ τῆλιν καὶ νίτρον ἐμπάσσειν. εἰ δὲ χρονίζοι ἡ ὀδύνη τῆς ἀνακαθάρσεως ὑγρᾶς γιγνομένης ἐμπυούμενον ἐλπὶς τὸν ἄνθρωπον γίγνεσθαι. σίνηπι δὲ συμμίσγειν χρὴ τοῖς καταπλάσμασι καὶ καρδαμώμου σπέρμα καὶ κάχρυ καὶ πύρεθρον, ἢ τὸ αἴρινον ἄλευρον κηρῷ καὶ ἀσφάλτῳ σὺν ἐλαίῳ τετηκότι μίξας ἐπιτίθει. φροντιστέον δὲ ὅπως θερμὰ διαμένῃ τὰ καταπλάσματα· ἔσται δὲ τοῦτο, ἐλαίου θερμοῦ εἰς φῦσαν βοείαν ἐμβαλλομένου ὡς ἡμιπλήρη εἶναι τὴν φῦσαν, ἐπιτιθεμένης αὐτῆς τῷ καταπλάσματι. μετὰ δὲ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, εἰ ὅμοιον τὸ ἄλγημα διαμείνῃ, σικύαν τῇ πλευρᾷ κολλητέον καὶ κατασχάζειν. ἐπιδηλοτάτη γὰρ ἐπὶ τῶν πλευριτικῶν ἡ διὰ τῆς σικύας ὠφέλεια. ἐπιπάττειν δὲ καὶ ἁλσὶ τὰς ἀμυχὰς ἢ νίτρου ἐπὶ τῶν καρτερεῖν δυναμένων· ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ὀθόνιον βρέξας ἐλαίῳ καὶ τοῦτο ἁλὸς ἐπιπάσσειν ἐπιτίθει. τῇ δὲ δευτέρᾳ τῶν ἡμερῶν μετὰ τὸν κατασχασμὸν ἄριστον προσβάλλειν τὴν σικύαν, ὥστ’ ἐκ τῶν ἀμυχῶν ἕλκειν τινὰ λεπτὸν ἰχῶρα. ἀνυσιμώτερον γὰρ τοῦτο τῆς προτέρας ἀφαιρέσεως· οὐ γὰρ αἷμα τὸ ἐν τῇ δευτέρᾳ ἡμέρᾳ ἐστὶν ἐκκρινόμενον, ἀλλ’ ἰχώρ· τῇ δὲ τρίτῃ μετὰ τὴν ἀφαίμαξιν κηρωτὴν κυπρίνην ἢ πηγανίνην ἐπιτιθέναι ταῖς ἀμυχαῖς καὶ παντὶ τῷ πλευρῷ δηλονότι· οὐδέποτε γὰρ γυμνὸν ἐγκαταλείπειν χρὴ τὸν πεπονθότα τόπον. εἰ δὲ μεταβολῆς τοῦ ὑγροῦ σημεῖα φαίνοιτο καὶ μὴ διαφορηθείη, συνεργεῖν χρὴ τῇ μεταβολῇ προσπλέκοντας τοῖς καταπλάσμασι καὶ ἀλθαίαν καὶ ἰσχάδας.[45] |
| 76 (50) | μετὰ δὲ ταῦτα ἐπιθέμασι χρηστέον καὶ μάλιστα ἐν τῷ τῆς ἀναγωγῆς καιρῷ, οἷον τὸ τοιοῦτον· βουτύρου τερεβινθίνης ὑσσώπου φαρμάκου κηροῦ μυελοῦ ἐλαφείου καὶ ἴρεως ἴσων, κυπρίνου ἐλαίου ἢ πηγανίνου συμμέτρου ἐμβαλλομένου. ἄριστον δὲ καὶ θεῖον ἐπιπάττειν λειότατον τῇ κηρωτῇ τακείσῃ. θαυμαστῶς δὲ ποιεῖ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἡ τῆς κράμβης ῥίζα ξηρὰ καεῖσα σὺν τοῖς καυλοῖς καὶ ἀναληφθείσης τῆς τέφρας ὀξυγγίῳ χοιρείῳ παλαιῷ ἀρκοῦντι, ἵνα μὴ διαρρέῃ εἰς τὸ στόμα καὶ μολύνῃ· διαφορεῖ γὰρ γενναίως καὶ τὰς ὀδύνας παραμυθεῖται. καλῶς ποιεῖ καὶ τὰ ἁπαλὰ φύλλα τῆς κυπαρίσσου λειότατα σὺν τῷ ὀξυγγίῳ ἐπιτιθέμενα ἢ πράσιον ὁμοίως ἢ τέφρα κληματίνη ἢ τὰ φύλλα τῆς κυπαρίσσου καὶ σῦκα λιπαρὰ καὶ ὀξύγγιον ἴσα ἢ σπυράθους αἰγὸς σὺν ὀξυγγίῳ ἐπιτίθει. Ἄλλο ἐπίθεμα πλευριτικὸν πάνυ καλόν· κυπρίνου λι α κηροῦ τερεβινθίνης ἀνὰ 𐆄 ϛ χαλβάνης 𐆄 α c ὀποπάνακος 𐆄 α πηγάνου φύλλων 𐆄 β · ὁ ὀποπάναξ κυπρίνῳ διαλύεται· ἡ δὲ χαλβάνη πηγάνου φύλλοις συλλειοῦται· τὰ δὲ τηκτὰ τακέντα καὶ ψυγέντα ἐπιμίγνυται τοῖς λειωθεῖσιν. Ἄλλο ἐπίθεμα διὰ πολλῆς πείρας καὶ ἐπὶ τῶν χρονιζόντων πλευριτικῶν εὐδοκιμοῦν· πηγάνου 𐅻 β θείου ἀπύρου 𐅻 α νίτρου 𐅻 δ στέατος χοιρείου 𐆄 δ κηροῦ 𐆄 ϛ κυπρίνου ἐλαίου 𐆄 ϛ βουτύρου 𐆄 β ὑσσώπου ὑγροῦ 𐆄 β τερεβινθίνης 𐆄 α . Ἄλλο ἐπίθεμα πλευριτικοῖς ἐπὶ τῶν ἐπὶ πολὺ χρονιζόντων ἀλγημάτων· κηροῦ πιτυίνης πίσσης δαφνίδων λελεπισμένων ἀνὰ λι α ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος 𐆄 ϛ χαλβάνης 𐆄 δ πυρέθρου 𐆄 β ἰοῦ 𐆄 α νίτρου 𐆄 β εὐφορβίου 𐆄 α , οἱ δὲ 𐅻 α , ἐλαίου δαφνίνου ἢ τοῦ κοινοῦ παλαιοτάτου 𐆄 δ · σκεύαζε καὶ χρῶ· φοινίσσει τὴν ἐπιφάνειναν καὶ κουφίζει τὸ βάθος. Ἐπίθεμα δυσῶδες πλευριτικόν· πιτυίνης λι α κηροῦ 𐆄 ϛ πηγάνου χλωροῦ 𐆄 δ κυπρίνου 𐆄 ϛ θείου ἀπύρου ὀποπάνακος σαγαπηνοῦ χαλβάνης ἀνὰ 𐅻 δ . πινόμενα δὲ ὠφελεῖ πλευριτικοὺς ἐν ἀρχαῖς μὲν μελίκρατον, ἐν ᾧ ἀφήψηται πήγανον, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ὕσσωπον ἢ καλαμίνθη ἢ ὀρίγανον ἢ ἶρις ἢ ἀριστολοχίας ῥίζα. Ἄλλο πόμα πλευριτικοῖς ὠφελοῦν παραχρῆμα· φοῦ ῥίζαν ὅσον δεσμίδιον ἕψε μεθ’ ὕδατος ξ ε γ καὶ τὸ ὑγρὸν ἐκθλίψας πρόσβαλλε τῷ ξέστῃ μέλιτος 𐆄 δ καὶ πάλιν ἕψε καὶ δίδου κυάθους γ πρὸ τροφῆς. Ἄλλο· χαμαιπίτυος δεσμίδιον χειροπληθὲς ὕδατος ξ ε γ σκεύαζε καὶ χρῶ καθὰ προείρηται. Ἄλλο· στυχάδος λειοτάτης α , δίδου ἐν μελικράτῳ ἢ χαμαίδρυν ὁμοίως ἢ σκευάσας τὴν χαμαίπιτυν. ποιεῖ δὲ καὶ δρακοντίου ῥίζα ἑφθὴ ἐσθιομένη καὶ ἄρου ῥίζα ὁμοίως· ὑπὸ δὲ τὴν γλῶτταν ψηφία διὰ μέλιτος κατέφθου τήκοντες καταπινέτωσαν. Ἔλιγμα ἐπιτήδειον τὸ τοιοῦτο· κνίδης σπέρματος λινοσπέρμου στροβίλων ἀμύλου ἀνὰ κύαθον α ἀμύγδαλα πικρὰ λελεπισμένα κε πεπέρεως κόκκους λ · φρύξας ἐπ’ ὀλίγον τὰ στροβίλια καὶ τὸ λινόσπερμον, εἶτα κόψας σήσας τὰ ἄλλα καὶ ἀναλαβὼν μέλιτι ἀπηφρισμένῳ ἀρκοῦντι δίδου κοχλιάριον α νήστει. Ἔλιγμα ἄλλο· βούτυρον νεαρὸν μετ’ ἴσου μέλιτος ἑψήσας δίδου κοχλιάρια β . ἐπὶ δὲ τῶν κεχρονισμένων πλευριτικῶν δίδου βαλσάμου καρποῦ 𐅻 α μετὰ μελικράτου ἢ γεντιανῆς 𐅻 α κενταυρίου τοῦ μεγάλου ῥίζης 𐅻 β σὺν οἴνω ἢ συμφύτου ῥίζης μετὰ μελικράτου. εἰ δὲ ὑγρὰ καὶ ἄπεπτα ἀνάγοι, ἁρμόδιον τοῦτο· σμύρνης τρωγλίτιδος 𐅻 β κρόκου 𐅻 α πεπέρεως κόκκοι ιε μέλιτος ἀπηφρισμένου λι τρʹ α , ἀναλαβὼν δίδου κοχλιαρίου τὸ c. Ὀριβασίου ἀντίδοτος πλευριτικοῖς καὶ πρὸς τοὺς ἐν θώρακι ῥευματισμούς· κάχρυος ὀποπάνακος σαγαπηνοῦ καστορίου ἀνίσου σεσέλεως ἀνὰ 𐅻 η σμύρνης ὀπίου ἀνὰ 𐅻 δ ἀσφάλτου 𐅻 γ c πεπέρεως 𐅻 β λιβάνου 𐅻 α c.[95] |
| 76 (100) | χρῶ σὺν ὑδρομέλιτι κυάθοις γ . Ἀντίδοτος πλευριτικὴ πάνυ καλή. δαφνίδων πηγάνου ἀγρίου σπέρματος ἀνὰ 𐅻 η ἀριστολοχίας μακρᾶς 𐅻 ϛ σμύρνης γεντιανῆς ἀνὰ 𐅻 δ μέλιτος ἀπηφρισμένου λι τρʹα · ἡ δόσις καρύου ποντικοῦ τὸ μέγεθος, ἢ κυάμου ἢ ἀράκων. ποιεῖ καὶ ἐμπυικοῖς καὶ σπάσμασι ῥήγμασι. Καὶ ἡ διὰ τεσσάρων δὲ λεγομένη ἀντίδοτος ἄριστα ποιεῖ. ἔχει δὲ οὕτως· σμύρνης γεντιανῆς ἀριστολοχίας στρογγύλης δαφνίδων ἴσα ἀναλάμβανε μέλιτι ἑφθῷ καὶ δίδου κυάμου τὸ μέγεθος, ἀπυρέτοις μετ’ οἴνου κεκραμμένου κυάθους δ , πυρέσσουσι δὲ μελικράτῳ. ποιεῖ πρὸς σπάσματα ῥήγματα ὀρθοπνοικοῖς περιπνευμονικοῖς στροφουμένοις ἰκτερικοῖς καὶ τοῖς δηλητήριον πεποκόσιν· ἔστι δὲ καὶ θηριακὴ ἀγαθὴ πινομένη καὶ κατὰ τοῦ δήγματος ἐπιτιθεμένη· ποιεῖ καὶ κωλικοῖς πάνυ καλῶς· ταύτην τινὲς μυστήριον καλοῦσιν. Ἄλλη ἀντίδοτος πλευριτικοῖς φάρμακον ἐπιτετευγμένον, ἄγει καὶ ἔμμηνα καὶ ἔμβρυα καὶ τὰ καταλιμπανόμενα μετὰ τόκον δεύτερα· δικτάμνου σαγαπηνοῦ ὀποπάνακος χαμαίδρυος ἀνὰ 𐅻 δ σμύρνης πηγάνου ἀγρίου σπέρματος βράθυος κενταυρίου λεπτοῦ κόμης πεπέρεως ἀνὰ 𐅻 η γεντιανῆς ῥίζης 𐅻 ϛ δαφνίδων 𐅻 ιϛ ἀριστολοχίας στρογγύλης 𐅻 β μέλιτος ἀπηφρισμένου τὸ ἀρκοῦν. ἡ δόσις καρύου ποντικοῦ τὸ μέγεθος μεθ’ ὑδρομέλιτος κυάθων δ . τροφὰς δὲ διδόναι ῥοφηματώδεις, ἐν ἀρχαῖς ὑπακτικὰς τῆς γαστρός, οἷον πτισσάνης χυλὸν μετὰ μέλιτος χωρὶς ἁλῶν ἢ ἑτέρας ἐπιμιξίας, μετὰ δὲ ταῦτα ἀδιήθητον τὴν πτισσάνην ὅλην διδόναι, εἶτα καὶ ψίχας σὺν τῷ μελικράτῳ. εἰ δὲ ἀποδιάκειται ὁ κάμνων πρὸς τὸ μέλι, ἔλαιον κάλλιστον ἐξ ἀρχῆς ἐμβαλὼν τῇ πτισσάνῃ καὶ κεφαλωτὸν πράσον συνέψει, εἶτα ἀλσὶν ἐλαχίστοις ἀρτύσας δίδου· παρακμάζοντος δὲ τοῦ πάθους καὶ τῶν πετραίων ἰχθύων διδόναι καὶ περιστερῶν καὶ πᾶσαν τὴν δίαιταν λεπτύνουσαν ἐγκριτέον. ἡ δὲ κοιλία ὑπαγέσθω συνεχῶς καὶ μάλιστα ἐν ταῖς μεγίσταις ὀδύναις, μὴ μέντοι τινὰ τῶν δραστικωτέρων προσάγειν. μαστίχην οὖν λειοτάτην ποιήσας δίδου Γρ θ μεθ’ ὕδατος χλιαροῦ ἢ γαλακτώδους· λύεται γὰρ τῷ θερμῷ. ποθείσης δὲ ταύτης ἔχων ἑτοίμως ἀμύγδαλα πικρὰ λελεπισμένα κ , λεάνας ταῦτα σὺν ὀλίγῳ μέλιτι, δίδου ἐκλείχειν καὶ ἐπιρροφεῖν ὕδατος θερμοῦ βραχύ. προκοπῆς δὲ γενομένης καθαίρειν τῇ ὑποκειμένῃ Ἀσκληπιάδου ἱερᾷ πρὸς τὸ ἀποτρίβεσθαι τὰ λείψανα τοῦ πάθους. τὰ γὰρ ἐγκαταλιμπανόμενα ἐν ταῖς νόσοις ὑποστροφὰς εἴωθε ποιεῖν καὶ τὰ μὴ καθαρὰ τῶν σωμάτων ὅσον ἂν θρέψῃς, μᾶλλον βλάψεις. ἔχει δὲ οὕτως ἡ ἱερά· κατάγει τὰς ἐν βάθει ἀποστάσεις σὺν τοῖς χιτωνίσκοις, ποιεῖ φθισικοῖς πλευριτικοῖς ἐμπύοις καὶ τοῖς περὶ κεφαλὴν πάθεσι, ποιεῖ στομαχικοῖς τοῖς συνεχῶς ἀπεμοῦσι τὴν τροφήν· κολοκυνθίδος ἐντεριώνης 𐅻 λβ πρασίου στυχάδος χαμαίδρυος ἀνὰ 𐅻 ιδ σμύρνης ναρδοστάχυος πεπέρεως μακροῦ σχοίνου ἄνθους κασσίας κιναμώμου ἀνὰ 𐅻 ϛ κρόκου κενταυρίου μεγάλου ῥίζης ἀνὰ 𐅻 δ χαλβάνης 𐅻 β , μέλιτι ἑφθῷ ἀναλάμβανε καὶ δίδου τοῖς μὲν πλευριτικοῖς καρύου ποντικοῦ τὸ διπλοῦν μέγεθος μετὰ μελικράτου κυάθου α , φθισικοῖς δὲ καὶ ἐμπυικοῖς καρύου ποντικοῦ τὸ τριπλοῦν μέγεθος μετὰ μελικράτου. Περὶ τῆς νομιζομένης πλευρίτιδος, μὴ οὔσης δέ.[140] |
| 77 | ἐξ ἀπεψιῶν πλειόνων καὶ παχυχύμων ἐδεσμάτων φλεγματωδῶν, οἷοι μάλιστά εἰσι βολβοὶ καὶ μύκητες καὶ τὰ παραπλήσια, ὠμοὶ χυμοὶ καὶ γλίσχροι καὶ κολλώδεις γεννηθέντες ἐν τῷ σώματι, ἔστιν ὅτε αἰφνίδιον συρρέουσιν εἰς τὰ κενὰ τοῦ θώρακος ἢ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν πνεύμονα τῷ πλήθει συνδιατείνοντες τὸν ὑπεζωκότα τὰς πλευρὰς ἔνδοθεν ὑμένα ὀδύνας ἐπιφέρουσιν, ὡς φαντασίαν φλεγμονῆς ἐμποιεῖν τοῖς ἀπείροις, ἀλλὰ καὶ τὰς ὁδοὺς τοῦ πνεύματος ἀπολαμβάνοντες δυσπνοίας ὑπερβαλλούσης αἴτιοι γίγνονται. καί τινες τῶν ἰατρῶν πλανώμενοι τέμνοντες τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα καὶ πλεῖστον αἷμα κενώσαντες, θανάτου αἴτιοι γεγόνασι τῷ κάμνοντι. προσήκει τοίνυν ἐπανερωτᾶν περὶ τῆς προγεγενημένης διαίτης, καταμανθάνειν δὲ ἀκριβῶς καὶ τὸ εἶδος τῆς ἀναπνοῆς, ἅπτεσθαι δὲ καὶ τῶν σφυγμῶν καὶ τῇ ἁφῇ καταμανθάνειν τὸ ποιὸν τῆς θερμασίας· καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων οὐκ ἐκ τῆς ὀδύνης ἡ ἀναπνοὴ τὸ πλεῖστον ἀνακάμνεται, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐμπεφρᾶχθαι τὰς ὁδοὺς τοῦ πνεύμονος καὶ τὸ εἶδος τῆς ἀναπνοῆς αὐτοῖς ὡς ἀγχόνης περικειμένης τῷ τραχήλῳ γίγνεται. ὕπτιοι δὲ ὡς ἐπίπαν ἀεὶ κατακλίνονται, μὴ ἰσχύοντες μηδὲ καλῶς φθέγγεσθαι· ἀπύρετοι δέ εἰσιν ὡς τὸ πολύ. ἔστι δὲ ὅτε καὶ ψυχρότερον τοῦ συνήθους τὸ σῶμα ἐπ’ αὐτῶν εὑρίσκεται. εἰ δὲ καὶ πυρέξαιέν ποτε, βληχρότατος αὐτοῖς ἐστιν ὁ πυρετὸς καὶ ἀδιψότατοί εἰσι. τὸ δὲ μέγιστον πρὸς τοῖς εἰρημένοις τεκμήριον σφυγμὸς δυσκίνητος καὶ σμικρότατός ἐστι καὶ βραδύτατος τοῦ συνήθους. θεραπεύοντες μὲν οὖν τοὺς τοιούτους τὰ πάντα θερμαίνοντα τέμνοντά τε καὶ ῥύπτοντα προσοίσωμεν ἔνδοθεν δὲ καὶ ἔξωθεν καὶ πρῶτον μὲν ἀπὸ τῶν ἁπλουστέρων ἀρκτέον. κλυστῆρι τοίνυν τῷ συνήθει τὴν κοιλίαν ἐκκοπρόσωμεν, ἔπειτα καὶ δραστικωτέρῳ χρησώμεθα δι’ ἀφεψήματος καλαμίνθης, ἐνίοτε καὶ κενταυρίου μέλιτός τε πλείονος καὶ νίτρου καὶ ἐλαίου· τὴν γὰρ κολοκυνθίδα ἐπὶ τούτων παραιτούμεθα διὰ τὸ κακοστόμαχον αὐτῆς. μετὰ δὲ τὴν τῆς κοιλίας κένωσιν ἐλαίῳ πήγανον καὶ ἄνηθον ἀφεψήσαντες καταιονήσωμεν τοὺς πάσχοντας τόπους ἐπὶ πολὺ καὶ ἔρια βρέξαντες τῷ ἐλαίῳ ἐπιθήσωμεν. προσοίσωμεν δὲ ποτὸν μελίκρατον, ἐν ᾧ ἀφέψηται ὕσσωπον γλήχων ἶρις ἰσχάδες πλεῖσται, χυλόν τε πτισσάνης λεπτότατον μετὰ μέλιτος παρέξωμεν ὑπαγωγῆς χάριν τῆς γαστρός. Ἔλιγμα δὲ αὐτοῖς ἐπιτήδειον τὸ τοιόνδε· κνίδης σπέρματος ὑσσώπου ἴρεως στροβίλων ἀμυγδάλων πικρῶν ἴσον ἑκάστου καὶ πεπέρεως βραχὺ μέλιτος ἀπηφρισμένου καλλίστου τὸ ἱκανόν· δίδου ἐκ τούτου κοχλιαρίου μεγίστου πλῆθος νήστει, ἔπειτα διαστήσας δίδου τὸ μελίκρατον, ὡς προείρηται, καὶ μετὰ ὥρας δύο τὸν χυλὸν τῆς πτισσάνης, τῇ δὲ τρίτῃ τῶν ἡμερῶν κατάπλαττε τῷ κριθίνῳ μετὰ λινοσπέρμου καὶ πλείονος τήλεως, προσβάλλομεν δὲ καὶ σινήπεως λειοτάτου ἢ δαφνίδων καὶ νίτρου βροχέος. τὸ δὲ ὑγρὸν μέλι ἔστω καὶ ἔλαιον πηγάνινον ἢ κύπρινον ἢ ἀνήθινον. περιλαμβανέτω δὲ τὸ κατάπλασμα τὸν θώρακα καὶ τὰς πλευράς. ἀρθέντος δὲ τοῦ καταπλάσματος, σκεπέσθω ὁ θώραξ κηρωτῇ τῇ διὰ βουτύρου καὶ τερεβινθίνης ὑσσώπου τε ὑγροῦ καὶ κηροῦ καὶ στέατος ταυρείου καὶ ἴρεως ἴσων, ἐνίοτε δὲ καὶ μυελοῦ ἐλαφείου καὶ κυπρίνου ἢ πηγανίνου ἐλαίου· προσεμπάσσειν δὲ καὶ θεῖον λειότατον τῇ κηρωτῇ τακείσῃ· κατὰ δὲ τοῦ στομάχου πτύγμα ἐρίου ναρδίνῳ μύρῳ βρέχοντες καὶ ὀλίγῳ οἴνῳ ἐπιτίθεμεν, ἐπικεῖσθαι δὲ αὐτὸ ἐῶντες ἀεί. ἐπὶ δὲ τῶν πνιγῆναι κινδυνευόντων χρησώμεθα τεθαρρηκότες τοῖς ἐπὶ τῶν συναγχικῶν προειρημένοις ἐμετικοῖς καὶ μάλιστα τοῖς δι’ ἐλατηρίου καὶ σινάπεως καὶ νίτρου.[45] |
| 77 (50) | Ἀρχιγένους· πρῶτον μὲν διαχρίοντες αὐτὸ μετ’ ἐλαίου καὶ μέλιτος ἔσωθεν, ἔπειτα καὶ ποτίζοντες, ὡς ἐκεῖσε προείπομεν, καὶ συνεχῶς μελίκρατον διδόντες καταρροφεῖν, ἐν ᾧ ὕσσωπον ἐνήψηται. διαλυθέντων δὲ τῶν χυμῶν, ἐπὰν ἄρξωνται ἀνάγειν, ἐπιτείνεται αὐτοῖς καὶ ἡ βήξ. δοτέον οὖν αὐτοῖς τηνικαῦτα εἰς κοίτην τῆς βηχικῆς ἰσοθέου λεγομένης ἀντιδότου καρύου ποντικοῦ μέγεθος μετὰ μελικράτου· καὶ γὰρ ὕπνον ἡδὺν ἐπιφέρει καὶ εὐανάγωγα τὰ ὑγρὰ παρασκευάζει καὶ τὴν βῆχα παύει καὶ τὰς ὀδύνας διασκεδάννυσιν· προεγράφη δὲ ἐν τοῖς βηχικοῖς. ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ γαστὴρ τούτοις οὐκ εὐοδοῦται, δοτέον αὐτοῖς μαστίχης λειοτάτης Γρ θ μεθ’ ὕδατος χλιαροῦ ἢ μελικράτου πίνειν· ἔπειτα ἀμύγδαλα πικρὰ κ λελεπισμένα λειώσαντες μετ’ ὀλίγου μέλιτος δίδομεν ἐκλείχειν καὶ ἐπιρροφεῖν ὕδωρ θερμὸν ὀλίγον παραινοῦμεν. προκοπτούσης δὲ τῆς θεραπείας καὶ περιστερῶν νεοσσοὺς ἐν τροφῇ προσοίσομεν μετὰ κεφαλωτοῦ πράσου προηψημένων καὶ ἀνήθου καὶ ἐλαίου καὶ ἁλῶν συμμέτρων καὶ πεπέρεως ὀλίγου· οἶνον δὲ πινέτωσαν κιρρὸν παλαιὸν σύμμετρον τῷ πλήθει. τὸ μέντοι ἔλιγμα τὸ προειρημένον διὰ κνίδης σπέρματος καθ’ ἑκάστην προσοίσομεν νήστει καὶ εἰς κοίτην τῆς ἰσοθέου ἀντιδότου παρὰ μίαν, ἐνίοτε δὲ καὶ καθ’ ἑκάστην, ἄχρις ἂν τῶν ὀχληρῶν ἀπαλλαγῶσιν οἱ πάσχοντες. ἡ δὲ τῷ θώρακι προσαγομένη κηρωτὴ καθ’ ἑκάστην δεύτερον νεαροποιείσθω. ἐπεχομένης δὲ τῆς κοιλίας καὶ ἡ μαστίχη μετὰ τῶν ἀμυγδάλων καὶ τοῦ μέλιτος διδόσθω. Γαληνοῦ ἔλιγμα πρὸς ἄλγημα χρόνιον ἐν θώρακι χωρὶς πυρετοῦ· τῆλιν προβρέξας, εἶτα ἑψήσας καὶ ἀναχέας τὸ πρῶτον ὕδωρ, εἶτα φοινίκων λιπαρῶν σάρκας ἐπιβαλών, ἕψε ἐκθλίψας τὸν χυλὸν καὶ μέλιτι μὲν δαψιλεῖ ἕψε αὖθις ἐπ’ ἀνθράκων ἄχρι πάχους συμμέτρου καὶ δίδου ἐκ τοιούτου πρὸ πολλοῦ τῶν σιτίων ἐκλείχειν.[75] |