eul_wid: qmm-aq
Περὶ Ἱπποκράτους περὶ δίαιτας τῶν ὀξέωνOn Hippocrates'-the Diet of the Acutely Ill
Galen of Pergamon On Hippocrates' the Diet of the Acutely Ill PDF
| 15 418 (t1) [5] | ΓΑΛΗΝΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΔΙΑΙΤΗΣ ΟΞΕΩΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΩΤΟΝ Οἱ cυγγράψαντεc τὰc Κνιδίαc καλεομέναc γνώμαc ὁκοῖα μὲν πάcχουcιν οἱ κάμνοντεc ἐν ἑκάcτοιcι τῶν νοcημάτων ὀρθῶc ἔγραψαν καὶ ὁκοίωc ἔνια ἀπέβαινεν αὐτῶ ν , καὶ ἄχρι μὲν τουτέων καὶ μὴ ἰητρὸc δύναι τ ’ ἂν ὀρθῶc cυγγράψα ι , εἰ εὖ παρὰ τῶν καμνόντων ἑκάcτου πύθοιτ ο , ὁκοῖα πάcχουcι ν · ὁκόcα δὲ προcκαταμα θεῖν χρὴ τὸν ἰητρὸν μὴ λέγοντοc τοῦ κάμνοντο c , τουτέων [ τ ὰ ] πολλὰ παρεῖτα ι , ἄλλα ἐν ἄλλοιcι καὶ ἐπίκαιρα ἔνια ἐόντα ἐc τέκμαρcι ν . |
| 15 419 [10] | Οὐ μόνον οὐδὲν ὧν οἱ κάμνοντεc πάcχουcι παρέλιπον οἱ τὰc Κνιδίαc γράψαντεc γνώμαc, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω τοῦ προcήκοντοc ἐνίων ἐμνημόνευcαν, ὡc ὀλίγον ὕcτερον δείξω. καὶ οὔπω τοῦτο τῆc τέχνηc ἔργον, εἰ μηδὲν παρέλιπον τῶν καὶ τοῖc ἰδιώταιc γνωcθῆναι δυναμένων, (οὐ γὰρ οὗτοc ὁ cκοπὸc τοῖc τεχνίταιc ἐcτίν), ἀλλὰ τὸ τὰ χρήcιμα πρὸc τὴν θεραπείαν ἅπαντα γράφειν, ὥcτε καὶ προcθεῖναί τινα δεήcει πολλάκιc, ὧν μὴ γινώcκουcιν οἱ ἰδιῶται πάντωc, ἀφελεῖν τε πολλὰ τῶν γινωcκομένων αὐτοῖc, ἐὰν μηδὲν φαίνηται cυνεργοῦντα πρὸc τὸ τῆc τέχνηc τέλοc. καὶ ἐπίκαιρα ἔνια ἐόντα ἐc τέκμαρcι ν . τέκμαρcίc ἐcτιν ἡ διὰ τεκμηρίου γνῶcιc, τεκμήριον δ’ ὀνομάζουcιν οἱ παλαιοὶ τὸ cυλλογιcτικὸν cημεῖον, οὐχ ἁπλῶc ἅπαν cημεῖον, ὡc ἐν τῷ περὶ τεκμηρίου καὶ cημείου δέδεικται λόγῳ. |
| 15 420 [10] | τὰ οὖν εἰc τὴν τοιαύτην γνῶcιν ἀναγκαῖά τε καὶ χρήcιμα τοῖc ἰατροῖc οὐχ ἅπαντά φηcι γεγράφθαι κατὰ τὰc Κνιδίαc γνώμαc, ἀλλὰ παραλελεῖφθαι πολλά. Ὁκόταν δὲ ἐc τέκμαρcιν λέγητα ι , ὡc χρὴ ἕκαcτα ἰητρεύει ν , ἐν τούτοιcι πολλὰ ἑτεροίωc γινώcκω ἢ ὡc ἐκεῖνοι ἐπεξῄεcα ν . Ἐπειδὴ πολλὰ παραλελεῖφθαι τοῖc Κνιδίοιc ἰατροῖc εἶπεν εἰc τέκμαρcιν χρήcιμα, τίνα λέγει τέκμαρcιν αὐτὸc ἐφεξῆc ἐδίδαξεν εἰπὼν ὡc χρὴ ἕκαcτα ἰητρεύειν· εἰc γὰρ τὴν τούτων εὕρεcιν ὅ τί περ ἂν ᾖ χρήcιμον, ἐκ τῆc τέχνηc ἐcτίν. ἴcωc οὖν τιc δόξει παραλελεῖφθαι τὰ πρὸc τὴν διάγνωcίν τε καὶ πρόγνωcιν διαφέροντα τεκμήρια· τὸ δ’ οὐχ οὕτωc ἔχει· περιέχεται γὰρ ἐξ ἀνάγκηc ταῦτα τοῖc εἰc θεραπείαν διαφέρουcιν, ὡc, εἴ γε μηδὲν εἰc τὴν τῆc ἀρίcτηc θεραπείαc εὕρεcιν ἡ διάγνωcιc τῶν νοcημάτων ἢ ἡ πρόγνωcιc τῶν ἀποβηcομένων cυνετέλουν, παντάπαcιν ἂν ἦcαν περιτταί, νυνὶ δ’ ὅτι cυντελοῦcι, διὰ τοῦτ’ εἰcὶ χρήcιμοι. |
| 15 421 [15] | ὅτι μὲν οὖν ἡ διάγνωcιc τῶν παθῶν ἀναγκαιοτάτη πρὸc τὴν θεραπείαν ἐcτίν, οὐδὲ λόγου δεῖται· πρῶτον γὰρ διαγνῶναι χρή, τί ποτ’ ἐcτὶ τὸ πάθοc, εἶθ’ οὕτωc ἐπιχειρεῖν αὐτὸ θεραπεύειν. ὅτι δὲ καὶ ἡ πρόγνωcιc εἰc τὴν θεραπείαν χρήcιμοc, κατὰ τὸ προοίμιον αὐτὸc ἐδίδαξε τοῦ Προγνωcτικοῦ. ὥcτ’ ἐάν τιc λέγῃ πάντα τὰ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἤτοι γ’ εἰc διάγνωcιν ἢ εἰc πρόγνωcιν ἢ εἰc θεραπείαν εἶναι χρήcιμα, δυνάμει λέγει ταὐτόν· ἡ μὲν γὰρ θεραπεία δι’ ἑαυτὴν ἀcκεῖται τοῖc ἰατροῖc, ἡ δὲ πρόγνωcιc καὶ ἡ διάγνωcιc ἕνεκα τῆc θεραπείαc· ὅθεν οὐδὲ τὸ τέλοc τῆc τέχνηc διάγνωcιν ἢ πρόγνωcιν εἶπεν εἶναί τιc ὥcπερ τὴν θεραπείαν. ἄκουε δὲ νῦν θεραπείαν τὴν τῶν νοcημάτων ἀναίρεcιν ἤδη γεγενημένην, οὐ γινομένην ἔτι. γέγραπται δὲ περὶ τούτων ἁπάντων ἱκανῶc ἐν τῷ Περὶ τοῦ τέλουc τῆc ἰατρικῆc βιβλίῳ καὶ νῦν οὐ χρὴ τὸ πάρεργον ἔργον ποιεῖcθαι, τὴν γνώμην τοῦ παλαιοῦ κατανοήcανταc ἤδη καὶ χωρὶc τῆc περὶ τοῦ τέλουc ἀκριβολογίαc. |
| 15 422 [15] | γεγραμμένηc δὲ τῆc προκειμένηc ῥήcεωc καὶ καθ’ ἕτερον τρόπον ἐν πολλοῖc τῶν ἀξιοπίcτων ἀντιγράφων οὐκ ἄκαιρόν ἐcτι κἀκείνηc μνημονεῦcαι· διαφέρει δὲ τῆc προγεγραμμένηc ἑνὶ γράμματι τῷ η κατὰ τόνδε τὸν τρόπον ἔχουcα· ὁκόταν δὲ ἐc τέκμαρcιν λέγηται ἢ ὡc χρὴ ἕκαcτα ἰητρεύει ν. οἱ δ’ οὕτω γράφοντεc τέκμαρcιν μὲν τὴν διάγνωcίν τε καὶ πρόγνωcιν ἀκούουcι, τὸ δ’ ὡc χρὴ ἕκαcτα ἰατρεύειν τὴν θεραπείαν, οὐ βουλόμενοι ταύτην τῷ τῆc τεκμάρcεωc ὀνόματι περιέχεcθαι. εἰ δέ γε τοῦθ’ οὕτωc ἔχει, κατὰ τὴν προγεγραμμένην ῥῆcιν, ἐν ᾗ φηcι πολλὰ παρεῖcθαι “ἄλλα ἐν ἄλλοιcι καὶ ἐπίκαιρα ἔνια ἐόντα ἐc τέκμαρcιν”, οὐκ ὀρθῶc ἔcται παραλελοιπὼc τὸ θεραπευτικὸν μέροc τῆc τέχνηc. εὔδηλον δ’ ὅτι φήcουcιν ἐκεῖνοι δι’ αὐτὸ τοῦτο πάλιν ἐπαναλαβεῖν καὶ γράψαι τὴν ἑξῆc ῥῆcιν, ἵνα προcθῇ καὶ τὸ θεραπευτικόν. ἔνθα δ’ οὐκ ἔcτι περὶ πράγματοc εἰc θεραπείαν χρηcίμου διαφωνία, πε ριττὸν τὸ μακρολογεῖν· ἐπ’ ἐκεῖνα τοίνυν cπεύcωμεν, ἐν οἷc διδάcκει τὰ πρὸc τὴν θεραπείαν χρήcιμα. |
| 15 423 [10] | Καὶ οὐ μόνον διὰ τοῦτο οὐκ ἐπαινέ ω , ἀλ λ ’ ὅτι καὶ ὀλίγοιcι τὸν ἀριθμὸν τοῖcιν ἄκεcιν ἐχρέοντ ο · τὰ γὰρ πλεῖcτα αὐτέοιcιν εἴρητα ι , πλὴν τῶν ὀξέων νούcω ν , φάρμακα ἐλατήρια διδόναι καὶ ὀρὸν καὶ γάλα ἐc τὴν ὥρην πιπίcκει ν . εἰ μὲν οὖν ταῦ τ ’ ἦν ἀγαθὰ καὶ ἁρμόζοντα τοῖcι νοcήμαcι ν , ἐ φ ’ οἷcι παρῄνεον διδόνα ι , ἔτι ἂν ἀξιώτερα ἐπαίνου ἦ ν , ὅτι ὀλίγα ἐόντα αὐτάρκεά ἐcτι ν · νῦν δὲ οὐχ οὕτωc ἔχε ι . Καὶ ὀλίγοιc τὸν ἀριθμὸν τοῖc ἰάμαcιν αὐτούc φηcι κεχρῆcθαι πλὴν τῶν ὀξέων νοcημάτων, ὡc ἐν τούτοιc εἰρηκότων πολλά· καὶ γὰρ ὄντωc εἰρήκαcι· τὰ δ’ ἐπὶ τῶν χρο νίων τοὔμπαλιν· καὶ γὰρ καὶ ταῦτα δι’ ἐλατηρίων καὶ ὀροῦ καὶ γάλακτοc ὡραίωc πινομένων αὐτοῖc περαίνεται. |
| 15 424 [10] | Οἱ μέντοι ὕcτερον ἐπιδιαcκευάcαντεc ἰητρικώτερον δή τι ἐπῆλθον περὶ τῶν προcοιcτέων ἑκάcτοιcι ν . Ἐπιδιεcκευάcθαι λέγεται βιβλίον ἐπὶ τῷ προτέρῳ γεγραμμένῳ τὸ δεύτερον γραφέν, ὅταν τὴν ὑπόθεcιν ἔχον τὴν αὐτὴν καὶ τὰc πλείcταc τῶν ῥήcεων τὰc αὐτὰc τινὰ μὲν ἀφῃρημένα τῶν ἐκ τοῦ προτέρου cυγγράμματοc ἔχῃ, τινὰ δὲ προcκείμενα, τινὰ δ’ ὑπηλλαγμένα· παράδειγμα δ’ εἰ βούλει τούτου cαφηνείαc ἕνεκα, τὸν δεύτερον Αὐτόλυκον Εὐπόλιδοc ἔχειc ἐκ τοῦ προτέρου διεcκευαcμένον. οὕτω δὲ καὶ τὰc Κνιδίαc γνώμαc ἐπὶ ταῖc προτέραιc δευτέραc ἐξέδοcαν οἱ ἀπὸ τῆc Κνίδου ἰατροί, τινὰ μὲν ἐχούcαc τὰ αὐτὰ πάντῃ, τινὰ δὲ προcκείμενα, τινὰ δὲ ἀφῃρημένα, καθάπερ γε καὶ ὑπηλλαγμένα· τοῦτ’ οὖν τὸ δεύτερον βι βλίον ὁ Ἱπποκράτηc ἰατρικώτερον cυγκεῖcθαί φηcι τοῦ προτέρου. |
| 15 425 [12] | Ἀτὰρ οὐδὲ περὶ διαίτηc οἱ ἀρχαῖοι cυνέγραψαν οὐδὲν ἄξιον λόγο υ , καίτοι μέγα τοῦτο παρῆκα ν . Ἡ διὰ τῶν cυνήθων ὑλῶν ἀγωγὴ τῆc θεραπείαc ὀνομάζεται δίαιτα, καθάπερ ἡ διὰ τῶν cυνήθων τομῶν τε καὶ καύcεων καὶ τῶν ἄλλων, ὅcα διὰ τῶν χειρῶν ἐνεργεῖται, χειρουργία, καὶ τρίτη γ’ ἐπ’ αὐταῖc μοῖρα τῆc ἰατρικῆc ἐcτιν ἡ φαρμακευτικὴ διὰ φαρμάκων καὶ αὐτὴ περαινομένη. μέμφεται δὲ τοῖc ἔμπροcθεν αὑτοῦ ὁ Ἱπποκράτη c, ὡc οὐδὲν ἄξιον λόγου περὶ διαίτηc γεγραφόcι· τοῦτο δ’ εἶπεν, οὐχ ὡc οὐδὲν αὐτῶν cυγγραψάντων διαιτητικὸν θεώρημα, (γεγράφαcι γάρ), ἀλλ’ ὡc οὐκ ἄξιον λόγου· δείξει δ’ αὐτόc, ὁποῖόν τι τὸ ἄξιον λόγου, διὰ τῶν ἐφεξῆc. Τὰc μέντοι πολυτροπίαc τὰc ἐν ἑκάcτῃcι τῶν νούcων καὶ τὴν πολυcχιδίην αὐτῶν οὐκ ἠγνόουν ἔνιο ι . |
| 15 426 [10] | Οὐ μόνον οὐκ ἠγνόουν τὰc πολυτροπίαc τῶν νοcημάτων, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω τοῦ προcήκοντοc ὑπὲρ αὐτῶν ἔγραψαν, ὡc ἐφεξῆc δείξω. Τοὺc δ ’ ἀριθμοὺc ἑκάcτου τῶν νοcημάτων cάφα ἐθέλοντεc φράζειν οὐκ ὀρθῶc ἔγραψα ν . μὴ γὰρ οὐκ εὐαρίθμητον ᾖ , εἰ τουτέῳ τιc cημαίνεται τὴν τῶν καμνόντων νοῦcο ν , τῷ ἕτερον ἑτέρου διαφέρειν τ ι , μὴ τωὐτὸ δὲ νόcημα δοκέειν εἶνα ι , ἢν μὴ τὠυτὸ ὄνομα ἔχ ῃ . ἐμοὶ δὲ ἁνδάνει μὲν [ ἐ ν ] πάcῃ 〈τῇ〉 τέχνῃ προcέχειν τὸν νόο ν · καὶ γὰρ ὁκόcα ἔργα καλῶc ἔχει ἢ ὀρθῶ c , καλῶc ἕκαcτα χρὴ ποιεῖν καὶ ὀρθῶ c , καὶ ὁκόcα ἔργα ταχέω c , ταχέω c , καὶ ὁκόcα καθαρίω c , καθαρίω c , καὶ ὁκόcα ἀνωδύνωc δεῖ διαχειρίζεcθα ι , ὡc ἀνωδυνώτατα ποιεῖ ν , καὶ τὰ ἄλλα πάντα τὰ τοιουτότροπα διαφερόντωc τῶν πέλαc ἐπὶ τὸ βέλτιον ποιεῖν χρ ή . |
| 15 427 [15] | μάλιcτα δὲ ἂν ἐπαινέcαιμι ἰητρό ν , ὅcτιc ἐν τοῖcιν ὀξέcι νοcήμαcι ν , ἃ τοὺc πλείcτουc τῶν ἀνθρώπων κτείνε ι , ἐν τούτοιcι διαφέρων τι τῶν ἄλλων εἴη ἐπὶ τὸ βέλτιο ν . ἔcτι δὲ ταῦτα ὀξέ α , ὁκοῖα ὠνόμαcαν οἱ ἀρχαῖοι πλευρῖτιν καὶ περιπνευμονίην καὶ φρενῖτιν [ καὶ λήθαργο ν ] καὶ καῦcον καὶ τὰ ἄλλα νοcήματ α , ὁκόcα τούτων ἐχόμενά [ ἐcτι ν] , ὧν οἱ πυρετοὶ τὸ ἐπίπαν cυνεχέεc [ ὄντεc κτείνουcι ν] . Εἶπον ὀλίγον ἔμπροcθεν κατ’ ἀρχάc, ὅτι ἔγραψαν οἱ ἀπὸ τῆc Κνίδου *** “χολῆc νοῦcοι ἑπτά”, κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον πάλιν κατωτέρω “ἀπὸ τῆc κύcτεωc νοῦcοι δώδεκα”, καὶ πάλιν ἔτι κατωτέρω “νεφρῶν νοcήματα τέccαρα”, καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν “ἀπὸ τῆc κύcτεωc νοῦcοι cτραγγουριῶν τέccαρεc”, εἶτα πάλιν ἐφεξῆc “τέτανοι τρεῖc”, καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν “ἴκτεροι τέccαρεc”, εἶτα μετὰ τοῦτο “φθίcιεc τρεῖc”. |
| 15 428 [16] | εἰc γὰρ τὰc τῶν cυμπτωμάτων ποικιλίαc ἔβλεπον ὑπὸ πολλῶν αἰτίων ἐξαλλαccομέναc παρέντεc cκοπεῖcθαι τῶν διαθέcεων τὴν ταυτότητα, καθάπερ ὁ Ἱπποκράτηc ἐποίηcε μεθόδῳ χρηcάμενοc εἰc τὴν εὕρεcιν αὐτῶν, ᾗ μόνον δυνατόν ἐcτιν ἀριθμὸν εὑρεῖν νοcημάτων. ἐπιδέδεικται δ’ ἡμῖν ἡ μέθοδοc αὕτη κατ’ ἀρχὰc εὐθέωc τῶν τῆc Θεραπευτικῆc μεθόδου βιβλίων, εἴρηται δὲ κἀν τῷ Περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην cτοιχείων ἐπ’ ὀλίγον, ἐν cυντόμῳ δὲ λόγῳ Περὶ τῆc τῶν νοcημάτων διαφορᾶc ἓν ἔχειc ὑπόμνημα ἡμέτερον. νυνὶ δ’ ἀκολουθεῖν προcήκει ταῖc ῥήcεcιν· οὗτοc γὰρ ὁ cκοπὸc τῆc ἐξηγήcεωc, ὡc, εἴ γέ τιc ἐν ταῖc ἐξηγήcεcι τὰc ἀποδείξειc γράφοι, μακρὸν ἀνύcαc λόγον, ἕνεκα τῆc τῶν νοcημάτων ἰάcεωc, τὸ κυριώτατον ἀφεὶc ἔcται μέροc ὅ τί περ ἂν εἰc τὴν ἴαcιν τῶν ὀλεθριωτάτων νοcημάτων διαφέρῃ. τὸ μὲν οὖν κεφάλαιον τῆc προκειμένηc ῥήcεωc τοῦτ’ ἔcτι, τὰ δὲ κατὰ μέροc τῆc λέξεωc ἐφεξῆc δίειμι. Ὅταν γὰρ μὴ λοιμώδεοc νούcου τρόποc τιc κοινὸc ἐπιδημήc ῃ , ἀλλὰ cποράδεc ἔωcιν αἱ νοῦcοι καὶ παραπλήcιο ι , ὑπὸ τούτων τῶν νοcημάτων ἀποθνῄcκουcι πλείουc ἢ ὑπὸ τῶν ἄλλων τῶν cυμπάντω ν . |
| 15 429 [10] | Δηλοῖ διὰ τοῦ λόγου τούτου τὰ μέν τινα πολλοῖc γίνεcθαι νοcήματα καθ’ ἕνα χρόνον, ἅπερ ὅταν μὲν ὀλέθρια γένηται, λοιμὸν ὀνομάζουcιν, ὅταν δ’ ἐπιεικέcτερα, ἑτέρᾳ τινὶ προcηγορίᾳ δηλοῦcιν ἐπίδημα καλοῦντεc· ὥcτ’ εἶναι τὸ μὲν ἐπίδημον νόcημα τὸ κατὰ χρόνον τινὰ πλεονάcαν ἔν τινι χωρίῳ, τὸν δὲ λοιμὸν ἐπιδημίαν ὀλέθριον. ἔcτι δὲ καὶ ἄλλο γένοc νοcημάτων κοινὸν πολλοῖc, τὰ ἔνδημα καλούμενα. τούτοιc δ’ ἀντίκεινται πᾶcιν αἱ cποράδεc νόcοι, διαφερόντωc ἐνοχλοῦcαι τοὺc νοcοῦνταc, οὐ κατὰ τὸν κοινὸν τρόπον cυνιcτάμεναι. τί ποτ’ οὖν ἐcτι τὸ λεγόμενον ὑπ’ αὐτοῦ ἀλλὰ cποράδεc ἔωcιν αἱ νοῦcοι καὶ παραπλήcιο ι; τοὐναντίον γὰρ ἐχρῆν εἰρῆcθαι καὶ μὴ παραπληcίαc αὐτὰc ἀλλήλαιc ὑπάρχειν, ὅπερ ἔcτι μὴ ὁμοίαc, εἴ γε τῇ τῶν νοcημάτων ὁμοιότητι τὸ ἔνδημον καὶ τὸ ἐπίδημον καὶ τὸ λοιμῶδεc ἐκρίνετο. |
| 15 430 [15] | δυοῖν οὖν θάτερον, ἢ βελτίονα νομιcτέον τὴν τοιαύτην γραφὴν ἀλλὰ cποράδεc ἔωcιν αἱ νοῦcοι καὶ μὴ παραπλήcιο ι, ἢ παραπληcίαc αὐτὰc εἰρῆcθαι χρὴ δοκεῖν οὐκ ἀλλήλαιc, ἀλλὰ ταῖc ἔμπροcθεν εἰρημέναιc, τουτέcτι ταῖc cυνήθεcιν, ἐπειδὴ cπανιώτερον μὲν ἐπίδημά τε καὶ λοιμικὰ γίνεται νοcήματα, τὰ δ’ ὑπ’ αὐτοῦ καλούμενα cποραδικὰ cυνήθωc· ὑπὲρ ὧν καὶ νῦν ὁ λόγοc αὐτῷ γενήcεται, καθάπερ ὑπὲρ τῶν ἐπιδήμων μὲν ἐν τοῖc τῶν Ἐπιδημιῶν βιβλίοιc, τῶν ἐνδήμων δὲ κατὰ τὸ Περὶ ὑδάτων καὶ ἀέρων καὶ τόπων. ἴδιον δὲ οὐδὲν ἐξαίρετον ἐποίηcε cύγγραμμα περὶ λοιμωδῶ ν, ἐπειδὴ τῶν ἐπιδήμων ἓν ὑπάρχον αὐτὸ δι’ ἐκείνων ἐδίδαξεν. Οἱ μὲν οὖν ἰδιῶται οὐ κάρτα γινώcκουcι τοὺc ἐc ταῦτα διαφέρονταc τῶν πέλα c . Τοὺc εἰc ταῦτα τὰ νοcήματα διαφέρονταc τῶν πέλαc ἰατροὺc οὐ πάντῃ γινώcκειν τοὺc ἰδιώταc φηcίν· δῆλον δ’, ὅτι τὰ ὀξέα λέγει, περὶ ὧν προειρήκει. |
| 15 431 [10] | Ἑτεροίων τε μᾶλλον ἐπαινέται ἰημάτων καὶ ψέκται εἰcί ν . Οὐ τῶν προcηκουcῶν οὐδὲ τῶν ἀξίων ἐπαινεῖcθαι θεραπειῶν διαγνωcτικοὺc εἶναί φηcι τοὺc ἰδιώταc, ἀλλὰ τῶν ἑτέρων μᾶλλον, ὅθεν οὐδ’ ἐπαινεῖν αὐτοὺc ὀρθῶc οὐδὲ ψέγειν· εἶτ’ ἐφεξῆc ὡc προcτιθεὶc ἀπόδειξιν ὧν εἶπε τάδε γράφει· Ἐπεί τοι μέγα cημεῖον τόδ ε , ὅτι οἱ δημόται ἀcυνετώτατοι αὐτοὶ ἑωυτῶν περὶ τούτων τῶν νοcημάτων εἰcί ν , ὡc μελετητέα ἐcτί ν · οἱ γὰρ μὴ ἰητροὶ ἰητροὶ δοκέουcιν εἶναι μάλιcτα διὰ ταύταc τὰc νόcου c . |
| 15 432 [13] | ῥηΐδιον γὰρ τὰ ὀνόματα ἐκμαθεῖ ν , ὁκοῖα νενόμιcται προcφέρεcθαι πρὸc τοὺc τὰ τοιάδε κάμνοντα c · ἢν γὰρ ὀνομάcῃ τιc πτιcάνηc χυλὸν καὶ οἶνον τοῖον ἢ τοῖον καὶ μελίκρητο ν , ἅπαντα τοῖcι δημότῃcι δοκέουcιν οἱ ἰητροὶ τὰ αὐτὰ λέγειν οἵ τε βελτίουc καὶ οἱ χείρου c · τὰ δὲ οὐχ οὕτωc ἔχε ι , ἀλ λ ’ ἐν τούτοιcι καὶ πάνυ διαφέρουcιν ἕτεροι ἑτέρω ν . Ἐπεὶ ταῖc αὐταῖc ὕλαιc τῶν διαιτημάτων οἵ τε βελτίουc ἰατροὶ καὶ οἱ χείρουc χρῶνται, διὰ τοῦτο τοῖc ἰδιώταιc ἀδιάγνωcτόc ἐcτιν ὁ βελτίων, οὐκ εἰδόcι διακρῖναι, τίνεc μὲν ἐν καιρῷ καὶ μετὰ τῆc δεούcηc ποcότητοc τὰc ὕλαc τῶν βοηθημάτων τοῖc κάμνουcι προcφέρουcι, τίνεc δὲ ἄνευ τούτων. ἀλλ’ οὖν ἐνταῦθα περιγράψαc ὁ Ἱπποκράτηc τὸ δεύτερον προοίμιον ἄρχεται τῶν ἐχομένων ἀπὸ τῆc προκειμένηc ῥήcεωc. Δοκεῖ δέ μοι ἄξια γραφῆc εἶναι μάλιcτ α , ὁκόcα τε ἀκαταμάθητά ἐcτι τοῖc ἰητροῖ c , ἐπίκαιρα ἐόντα εἰδένα ι , καὶ ὁκόcα μεγάλαc ὠφελείαc φέρει ἢ μεγάλαc βλάβα c . |
| 15 433 [5] | ἀκαταμάθητα οὖν καὶ τάδε ἐcτ ί , διὰ τί ἄρα ἐν τῇcιν ὀξείῃcι νούcοιcιν οἱ μὲν τῶν ἰητρῶν ἅπαντα τὸν αἰῶνα διατελοῦcι πτιcάναc διδόντεc ἀδιηθήτουc καὶ νομίζουcιν ὀρθῶc ἰητρεύει ν , οἱ δέ τινεc περὶ παντὸc ποιέοντα ι , ὅπωc κριθὴν μηδεμίαν καταπίῃ ὁ κάμνων ( μεγάλην γὰρ βλάβην ἡγέονται εἶνα ι) , ἀλλὰ δ ι ’ ὀθονίου τὸν χυλὸν διηθεῦντεc διδόαcι ν · οἱ δὲ αὖ τινεc αὐτῶν οὔ τ ’ ἂν πτιcάνην παχεῖαν δοῖεν οὔτε χυλό ν , οἱ μὲν μέχριc ἂν ἑβδομαῖοc γένηται ὁ κάμνω ν , οἱ δὲ καὶ διὰ τέλεο c , ἄχριc ἂν κριθῇ ἡ νοῦcο c . Δόξει μὲν εἶναι λογικώτερον τὸ προβεβλημένον ὑπ’ αὐτοῦ, δυναμένων ἡμῶν καὶ χωρὶc τῶν τοιούτων cκεμμάτων ἰατρεύειν ὀρθῶc· ἐκ γὰρ τοῦ μαθεῖν τὰ ποιητέα τὸ καλῶc ἰᾶcθαι τὰc νόcουc περιγίνεται τοῖc ἰατροῖc, οὐκ ἐκ τοῦ ζητῆcαι τὴν αἰτίαν τῆc διαφωνίαc τῶν διαφόρουc θεραπείαc γραψάντων ἐπὶ τοῖc αὐτοῖc νοcήμαcιν· ἔcτι δὲ κατ’ ἀλήθειαν οὐ μόνον χρηcιμώτατον, ἀλλὰ καὶ πρῶτον ἁπάντων ζητεῖcθαι δεόμενον, ὡc δείξω προϊόντοc τοῦ λόγου. |
| 15 434 [15] | πρότερον γάρ, ὅτι τε ζητήcεωc ἄξιόν ἐcτιν ὃ προβάλλει καὶ ὅπωc αὐτὸ λύει, διελθεῖν ἄμεινον. ὅτι μὲν οὖν ἄξιόν ἐcτι ζητήcεωc, ἐντεῦθεν μαθήcῃ. τῆc μὲν τῶν φιλοcόφων διαφωνίαc οὐδὲν ἔχομεν ἐμφανὲc τεκμήριον· οὔτε γὰρ εἰ γενητὸc ὁ κόcμοc οὔτ’ εἰ φθαρτὸc οὔτ’ εἰ μὴ κενόν ἐcτιν ἔξωθεν αὐτοῦ οὔτ’ εἰ ἄπειροc οὔτ’ εἰ μόνοc οὗτοc εἷc ἐcτιν οὔτ’ εἰ πλείουc οὔτε πόcοι τὸν ἀριθμόν, εἴπερ πλείουc, οὔτ’ εἰ πλῆθοc ἀπερίληπτον ἢ ἄπειρον αὐτῶν, ἐναργεῖ τεκμηρίῳ χρήcαcθαι δυνατόν· οὕτω δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ τῶν κατὰ φιλοcοφίαν ζητουμένων ἔνια μὲν οὐδ’ ὅλωc ἐπικρῖναι δυνάμεθα, τινὰ δὲ μετὰ πολλῆc ἐπιcκέψεωc. περὶ δὲ τῶν ὠφελούντων ἢ βλαπτόντων τοὺc κάμνονταc οὐχ ὁμοίωc ἔχει· τὸ μὲν γὰρ εὑρεῖν αὐτὰ χρόνου δεῖται μακροῦ διαφέροντόc τε τῶν πολλῶν ἀνδρόc· ὅcα δ’ εὑρηκέναι τινὲc ἐπαγγέλλονται, δόξει ταῦτα ῥᾳδίαν ἔχειν τὴν κρίcιν. |
| 15 435 [15] | εἰ μὲν γὰρ ὠφέληcε προcαχθέντα τοῖc κάμνουcιν, ἐπαινεῖν αὐτὰ χρὴ καὶ προcίεcθαι, βλάψαντα δὲ φεύγειν τε καὶ ἀποτρέπεcθαι, μηδὲν δ’ ἀξιόλογον εἰc βλάβην ἢ εἰc ὠφέλειαν ἐργαcάμενα τῶν οὐδετέρων ὑπολαμβάνειν· ἀλλὰ καὶ τοὺc ἰατροὺc αὐτοὺc ἐχρῆν ἀφίcταcθαι τῶν ἐναργῶc βλαπτόντων. ὅcα μὲν οὖν ὀλίγην ἔχει τὴν διαφοράν, οὐδὲν θαυμαcτὸν ἐπιμένειν αὐτοῖc τοὺc ὁπωcοῦν ἐξ ἀρχῆc δοξάcανταc· ὅcα δὲ διέcτηκε πάμπολυ, ὡc ἐπαινεῖcθαι μὲν ὑφ’ ἑτέρων, ψέγεcθαι δ’ ὑπ’ ἐνίων, ἐπὶ τούτων ἄν τιc θαυμάcειεν ἢ τοὺc ἐπαινοῦνταc τὰ μεγάλην ἔχοντα βλάβην ἢ τοὺc ψέγονταc τὰ κατ’ ἀλήθειαν ὠφέλιμα. τοῦτ’ οὖν ἐcτιν αὐτὸ τὸ νῦν προβαλλόμενον ὑφ’ Ἱπποκράτουc ἐφ’ ἑνὸc τῶν κατὰ μέροc ὑποδειγμάτων. εἴρηται δὲ καὶ ὑπ’ Ἐραcιcτράτου κατὰ τὸ πρῶτον βιβλίον Περὶ πυρετῶν αὐτό τε καὶ ἡ λύcιc αὐτοῦ διὰ ταχέων τε καὶ cαφῶc, ἀκολουθήcαντοc αὐτοῦ τῷ Ἱπποκράτει πάντωc. |
| 15 436 [15] | διελθὼν γὰρ ἐν τῷ προειρημένῳ βιβλίῳ τοὺc ἐναντιωτάταιc ἀγωγαῖc ἐπὶ τῶν πυρεττόντων χρωμένουc ἰατρούc, τούc τε μακραῖc ἀcιτίαιc καταπονοῦνταc τοὺc κάμνονταc καὶ Πετρωνᾶν τὸν κρέα τε καὶ οἶνον διδόντα, ἐπιφέρων φηcὶ κατὰ λέξιν οὕτωc· “ἐπὶ πολλῶν μὲν οὖν πάνυ μεγάλαιc πληγαῖc περιέπιπτον· εἰ δὲ πάντεc κακῶc ἀπηλλάττοντο πυρέττοντεc ἐν τῇ τοιαύτῃ ἀγωγῇ τῆc θεραπείαc, πεπαυμένοι ἂν ἦcαν τοῦ ἰατρεύειν οὕτωc οἱ θεραπεύοντεc· ἀλλ’ ὡc ἔοικεν οὐκ ἐφαρμόζει πᾶcι τοῖc πυρετοῖc ἡ αὐτὴ ἀγωγὴ τῆc θεραπείαc.” ἐπαινεῖν οὖν χρὴ καὶ τὸν Ἐραcίcτρατον καὶ τοὺc ἄλλουc, οἳ προβάλλοντεc τοῦτο τὸ ζήτημα καὶ τὴν λύcιν ἔγραψαν· ἐπαινεῖν δὲ καὶ τὸν πρῶτον αὐτὸ προβαλόντα καὶ γινώcκειν οὐ μᾶλλόν τι περὶ τῶν ὀξέων νοcημάτων ἢ τῶν ἄλλων ἁπάντων προβάλλεcθαι καὶ λύεcθαι τοῦτο τὸ ζήτημα· καὶ γὰρ ἡ ἀπορία κοινὴ περὶ πάντων ἐcτίν· οὐ γὰρ ἐπὶ τῶν ὀξέων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων νοcημάτων ἐν τῇ θεραπείᾳ διεφώνηcαν οἱ ἰατροὶ καὶ διὰ τοῦτο μέχρι πολλοῦ ταῖc ἑαυτῶν ἀγωγαῖc ἕκαcτοι προcμένουcιν, ὅτι θεῶνταί τιναc ὑπ’ αὐτῶν ἐναργῶc ὠφελουμένουc. |
| 15 437 [15] | ἐπὶ τῶν ἄλλων οὖν, ὅcοι μηδὲν ὀνίνανται, τάχα μὲν ὑπονοοῦcι καὶ τοὺc κάμνοντάc τι λαθραίωc ἁμαρτάνειν· οὐ μὴν ἀλλ’ ὅπερ εἶπε καὶ αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτηc ἐν τῷ Περὶ ἀγμῶν ἐπὶ τῶν κακῶc ἐπιδούντων τὰ μεθ’ ἕλκουc κατάγματα καὶ διὰ τοῦτο βλαπτόντων, (“οὐ γὰρ οἴονται” φηcί “τὴν ἐπίδεcιν αἰτίην εἶναι, ἀλλ’ ἄλλην τινὰ ἀτυχίην”), τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὴν δίαιταν εἰκὸc αὐτοὺc ὑπολαμβάνειν. ὃ δ’ εἶπε νῦν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήcει, πρόδηλόν ἐcτιν, ἐάν τιc αὐτὴν ἀναγνῷ δὶc καὶ τρὶc αὐτὸc ἐφ’ ἑαυτοῦ προcέχων τὸν νοῦν· εὑρήcει γὰρ ἐπὶ μερικοῦ παραδείγματοc τὸν κοινὸν διδαcκόμενον λόγον, ὃν δὴ καὶ καθόλου καλεῖν εἰώθαcιν οὐχ οἱ φιλόcοφοι μόνον, ἀλλὰ καὶ cχεδὸν οἱ ἀπὸ παcῶν ἤδη τῶν λογικῶν τεχνῶν. ὁ μὲν οὖν Ἐραcίcτρατοc ἐναντιωτάτων ἀγωγῶν ἐμνημόνευcεν, ὁ δ’ Ἱπποκράτηc τὰc ἀλλοκότουc ἐάcαc ἐπὶ τὰc μετριωτέραc ἧκεν. ἀλλόκοτοι γάρ εἰcιν ὄντωc αἱ διὰ λιμαγχονίαc ἐcχάτηc καὶ αἱ διὰ τοῦ πληροῦν ἀμέτρωc, ὡc ὁ Πετρωνᾶ c· μέτριαι δὲ τούτων, ὧν ἐμνημό νευcεν ὁ Ἱπποκράτη c, ἐπὶ τῶν ὀξέων νοcημάτων γινόμεναι ὑπὸ τῶν ἀξιολογωτέρων ἰατρῶν. |
| 15 438 [13] | ἔνιοι μὲν γὰρ τὴν κριθώδη πτιcάνην ἐπ’ αὐτῶν διδόαcιν, ἔνιοι δὲ τὸν χυλὸν μόνον, ἔνιοι δὲ οὐδὲ τοῦτον, ἄχριc ἂν ἡ νοῦcοc κριθ ῇ, διαιτῶντεc ἐν τῷ μεταξὺ πόμαcι μόνοιc, ὕδατί τε καὶ μελικράτῳ καί, εἰ δεήcειεν, ὀξυμέλιτι. ἡ μὲν οὖν αἰτία τῆc διαφωνίαc ἐcτίν, ἣν αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτηc ἐφεξῆc † ποιήcεται, καὶ καλῶc ἔφην αὐτὴν ὑπ’ Ἐραcιcτράτου κατὰ τὸ πρῶτον εἰρῆcθαι Περὶ πυρετῶν· ἔcτι δὲ αὕτη τὸ τινὰc μὲν τοῦ χυλοῦ μόνου δεῖcθαι τῆc πτιcάνηc, τινὰc δὲ καὶ τῆc κριθώδουc πτιcάνηc, ἐνίουc δὲ μηδετέρου τούτων, ἀλλ’ ἐπὶ πομάτων μόνον ἄχρι τῆc κρίcεωc ὠφελίμωc διαφυλάττεcθαι. καὶ δείξει γ’ ἐφεξῆc, τίνεc μέν εἰcιν οἱ τῆc κριθώδουc πτιcάνηc δεόμενοι, τίνεc δ’ οἱ τοῦ χυλοῦ τῆc πτιcάνηc, τίνεc δ’ οἱ μηδετέρου τούτων. Μάλα μὲν οὖν οὐδὲ προβάλλεcθαι τὰ τοιαῦτα ζητήματα εἰθιcμένοι εἰcὶν οἱ ἰητρο ί . |
| 15 439 [5] | ἴcωc δὲ οὐδὲ προβαλλόμενα εὑρίcκετα ι . Ὅτι πρῶτοc αὐτόc ἐcτιν ὁ τὸ ζήτημα προβαλὼν τοῦτο καὶ λύcαc, εὔδηλόν ἐcτιν ἐκ ταύτηc τῆc ῥήcεωc· οὐδὲ γὰρ εἰθίcθαι φηcὶ τὰ τοιαῦτα προβάλλεcθαι παρὰ τοῖc ἰατροῖc· εἰ δὲ καὶ προβάλλοι τιc αὐτοῖc, ἴcωc οὐδὲ τὴν λύcιν εὑρεθήcεcθαι. Καίτοι διαβολήν γε ἔχει ὅλη ἡ τέχνη πρὸc τῶν δημοτέων μεγάλη ν , ὡc μὴ δοκέειν ὅλωc ἰητρικὴν εἶνα ι . Καὶ κατὰ ταύτην τὴν ῥῆcιν ἐπὶ μερικοῦ παραδείγματοc διδάcκει τινὰ τῶν καθόλου, πρῶτον μέν, ὡc ἡ τῶν με τιόντων ὁτιοῦν ἐπιτήδευμα διαφωνία δικαίαν ὑποψίαν ἀγνοίαc ἐνδείκνυται, δεύτερον δ’ αὖ πάλιν, ὡc ἡ cυμφωνία μεγάλην ἐλπίδα γνώcεωc, ὅπερ μεγάλα καὶ ταῖc γραμμικαῖc ἀποδείξεcι cυνετέλεcεν· οὐ μόνον γὰρ αὐτοὺc τοὺc μανθάνονταc πείθουcιν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖc ἰδιώταιc δόξαν ἔχουcιν ὡc ἀληθέcταται. |
| 15 440 [10] | γραμμικαῖc οὖν ἀποδείξεcι κεχρῆcθαί φαcι τοὺc ἐναργῶc τι καὶ ἀναμφιλέκτωc δείξανταc. ἐξεργάζεται δὲ τὸν περὶ τῆc διαφωνίαc λόγον ἐπὶ τῆc ἐχομένηc ῥήcεωc. Ὥc τ ’ ἔν γε τοῖcιν ὀξυτάτοιcι τῶν νοcημάτων τοcόνδε διοίcουcιν ἀλλήλων οἱ χειρώνακτε c , ὥcτ ε , ἃ ὁ ἕτεροc προcφέρει ἡγεύμενοc ἄριcτα εἶνα ι , ταῦτα νομίζειν δὴ τὸν ἕτερον κακὰ εἶνα ι . καὶ cχεδὸν ἂν κατά γε τοῦτο τὴν τέχνην φαῖεν ὡμοιῶcθαι μαντικ ῇ , ὅτι καὶ οἱ μάντιεc τὸν αὐτὸν ὄρνιθ α , εἰ μὲν ἀριcτερὸc εἴ η , ἀγαθὸν εἶναι νομίζουcι ν , εἰ δὲ δεξιό c , κακό ν · καὶ ἐν ἱεροcκοπίῃ δὲ τὰ τοιάδε ἄλλα ἐ π ’ ἄλλοιcι ν · ἀλ λ ’ ἔνιοι τῶν μάντεων τὰ ἐναντία τούτω ν . |
| 15 441 [10] | φημὶ δὴ πάγκαλον εἶναι τοῦτο τὸ cκέμμα καὶ ἠδελφιcμένον τοῖcι πλείcτοιcι τῶν ἐν τῇ τέχνῃ καὶ ἐπικαιροτάτοιc ι . Μαντικὴν μὲν ὠνόμαcε τὴν οἰωνιcτικήν, ἱεροcκοπίαν δὲ τὴν θυτικὴν καλουμένην, ἣν ὄντωc καὶ οἱ ἄλλοι παλαιοὶ καλοῦcιν ἱεροcκοπίαν, ἐπειδὴ cκοποῦντεc τὰ ἱερεῖα προλέγουcιν ἐξ αὐτῶν οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ τὰ γενηcόμενα· ἱερεῖα δ’ ἴcμεν ὀνομαζόμενα πάντα τὰ τοῖc θεοῖc εἰc τιμὴν γινόμενα, οἷα τὰ τῶν θυομένων ἱερείων, ὧν τὰ cπλάγχνα θεώμενοι προλέγουcιν οἱ ἱεροcκόποι. τοὺc δὲ διὰ τῆc τῶν ὀρνίθων πτήcεωc μαντευομένουc, οὓc οἰωνιcτάc τε καὶ οἰωνοcκόπουc ὀνομάζουcι, τούτουc νῦν μάντειc ἐκάλεcεν ὁ Ἱπποκράτη c, καίτοι τὸ τοῦ μάντεωc ὄνομα καὶ ἡ μαντικὴ κατὰ παcῶν τῶν οὕτω προλεγουcῶν τεχνῶν ἐπιφέρεται· μάντειc μὲν γὰρ καλοῦνται οἵ τε ἱεροcκόποι καὶ οἱ οἰωνιcταὶ καὶ οἱ γενεθλιαλογικοὶ προcαγορευόμε νοι καὶ οἱ διὰ cυμβόλων καὶ οἱ διὰ ἱερείων προλέγοντεc τὰ ἐcόμενα πρὸc τούτοιc τε χρηcμολόγοι καὶ θεομάντειc· ἔνιοι δὲ καὶ τοὺc ὀνειροπόλουc ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ κληθένταc ἐν τοῖc μάντεcι καταλέγουcιν. |
| 15 442 [15] | ἀλλ’ ὅ γε Ἱπποκράτηc δῆλοc ὅτι τοὺc οἰωνιcτὰc μόνουc ὀνομάζει μάντειc ὡcαύτωc τῷ ποιητῇ· καὶ γὰρ κἀκεῖνοc ἐν πολλοῖc μέρεcι τῆc ποιήcεωc ἐνδεικνύμενοc τὴν οἰωνιcτικὴν τέχνην προγνωcτικὴν εἶναι τῶν γενηcομένων ὅμωc ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄλφα φηcίν· ἀλλ’ ἄγε δή τινα μάντιν ἐρείομεν ἢ ἱερῆα, ἢ καὶ ὀνειροπόλον—καὶ γάρ τ’ ὄναρ ἐκ Διόc ἐcτιν— ἱερέα μὲν λέγων τὸν ἱεροcκόπον, ὀνειροπόλον δὲ τὸν περὶ τοὺc ὀνείρουc ἔχοντα, μάντιν δὲ τὸν οἰωνιcτὴν δηλονότι· οὐ γὰρ δὴ παρέλιπεν αὐτὸν εἰc τὰ μέγιcτα πολλαχόθι τῆc ποιήcεωc καὶ τῇ περὶ τοὺc οἰωνοὺc τέχνῃ χρώμενοc. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἴcωc καὶ πλείω τοῦ δέοντοc εἴρηταί μοι περὶ τῆc τοῦ μάντεωc προcηγορίαc. ἐπ’ αὐτὸ δὲ τὸ λεγόμενον μεταβαίνειν ἤδη καιρόc. ὃ γὰρ λέγει τοιοῦτόν ἐcτιν· οἱ τὰc μαντικὰc τέχναc μετιόντεc οὐδὲν ἧττον διαφέρονται τῶν ἰατρῶν ἐν πολλοῖc τῶν κατὰ μέροc ἀλλήλοιc. |
| 15 443 [5] | ἐγὼ γοῦν ποτε διαφερομένουc οἰωνιcτὰc εἶδον ἐπ’ αὐτῶν τούτων τῶν πτήcεων, ὧν καὶ νῦν ὁ Ἱπποκράτηc ἐμνημόνευcεν, ἀριcτερᾶc τε καὶ δεξιᾶc· ἦν δ’ ὁ μὲν ἕτεροc αὐτῶν Ἄραψ, ὁ δ’ ἕτεροc Ἕλλην ἐξ Ἀcίαc τῆc ἡμετέραc. ἔλεγεν οὖν ὁ μὲν Ἄραψ τὸν δεξιὸν οἰωνὸν γυναῖκαc cῴζειν νοcούcαc, τὸν ἀριcτερὸν δ’ ἄνδραc· ὁ δ’ ἐκ τῆc Ἀcίαc τὸν μὲν δεξιὸν ἐπ’ ἀνδρῶν νοcούντων φανέντα τοῖc ἐρωτῶcιν, εἰ cωθήcεται, καταφάcκειν τὴν ἐρώτηcιν. ἀποφάcκειν δὲ τὸν ἀριcτερόν. ἠρόμην οὖν αὐτούc, εἰ τὸν ὁπωcοῦν πετόμενον ἀριcτερὸν ἢ δεξιὸν ὄρνιθα ταύτην ἔχειν φαcὶ τὴν δύναμιν, οὐδὲν ἡγούμενοι διαφέρειν, εἰ ὑψηλότατόc ἐcτιν ἢ προcγειότατοc ἢ μεταξύ· καὶ εἰ ἐν τῷ μεταξύ, ἐγγυτέρω ἆρα τοῦ ὑψηλοτάτου ἢ ἐν μέcῳ· ὡcαύτωc δὲ καὶ περὶ τοῦ πληcίον τε καὶ πόρρω διεcτάναι τὸν οἰωνὸν ἠρόμην, εἰ μηδὲν αὐτοῖc διαφέρει. ὁ μὲν οὖν Ἄραψ ἔφαcκεν, ὅπωc ἂν ἔχῃ τῆc εἰc ὕψοc ἢ πλάτοc ἢ μῆκοc ἀποcτάcεωc, οὐδὲν διαφέρειν· ὁ δ’ Ἕλλην διωρίζετο καὶ περὶ τοῦ cυμμέτρου δεξιοῦ τε καὶ ἀριcτεροῦ, καὶ γεγράφθαι ταῦτα τοῖc οἰωνιcταῖc ἔλεγε, τὰc δ’ ἀμέτρουc ἀποcτάcειc ἐναντίαc εἶναι ταῖc ἐμμέτρωc ἐχούcαιc· ἐδείκνυε δὲ καὶ 〈τὰc〉 Πόλλητοc καὶ Ἀθηναίου καὶ Χαιρήμονοc καὶ Ἀρτεμιδώρου τοῦ Φωκᾶ ἄλλων τέ τινων οἰωνιcτῶν ἐνδόξων βίβλουc αὐτῷ cυμμαρτυρούcαc. |
| 15 444 [15] | ἔγνων οὖν ἀδιόριcτον μὲν τὸν Ἄραβα, διωριcμένον δὲ καὶ τεχνικὸν τὸν Ἕλληνα· τέχνηc γὰρ ἐμπειρίᾳ τὴν κρίcιν τῶν θεωρημάτων ἐχούcηc ἡ διαφωνία κατὰ τὸ διωριcμένον τε καὶ ἀδιόριcτον γίνεται. καὶ τοῦτο μεμαθηκὼc ἐγὼ παρ’ Ἱπποκράτουc ἔκρινα τὸν Ἕλληνα τεχνικώτερον ἀποφαίνεcθαι περὶ τῆc πτήcεωc τῶν οἰωνῶν· ἐξ ἐπιμέτρου δὲ τοὺc ἐνδοξοτάτουc τῶν οἰωνιcτῶν μάρτυραc παρεχόμενοc ἔτι μᾶλλον ἦν ἀξιόπιcτοc. ἐπαγομένου δὲ καὶ τοῦ Ἄραβοc πολλοὺc μάρτυραc ὧν προεῖπεν ἀληθῶc ἐπὶ νοcούντων, εἶπον αὐτῷ τῆc ὡc τὸ πολὺ γεγενημένηc ἐπιτυχίαc τὴν αἰτίαν· εἰ γὰρ ὁ μὲν ἔμμετροc δεξιὸc cῴζει τοὺc ἄνδραc, οἱ δ’ ἄμετροι τὰc γυναῖκαc, εἰcὶ δὲ πάμπολλοι μὲν οἱ ἄμετροι, μόνοc δ’ εἷc ὁ ἔμμετροc, εἰκότωc ἐπὶ πολλῶν μὲν ἐπέτυχεν, ὀλιγάκιc δ’ ἀπέτυχεν. |
| 15 445 [15] | ὅ γε μὴν Ἕλλην οἰνωνιcτὴc καὶ ἄλλουc τινὰc διοριcμοὺc προcετίθει, καθ’ οὕc, κἂν ὁ δεξιὸc ἄμετροc ᾖ, δηλώcει ποτὲ cωθήcεcθαι τὸν νοcοῦντα· τὸν γὰρ κίναιδον καὶ τὸν γυναικεῖον ἐπιτήδευμα μετιόντα, καθάπερ τὸν ἐριουργόν, τοῖc τῶν γυναικῶν ἔφη cχήμαcι cῴζεcθαι, καὶ τοῦτ’ αὖ πάλιν ἐδείκνυε παρὰ τοῖc ἀρίcτοιc οἰωνιcταῖc γεγραμμένον. ἔτι δὲ πρὸc τούτοιc καὶ ἄλλουc τινὰc διοριcμοὺc προcετίθει, περὶ ὧν οὐδὲν ἐφαίνετο γινώcκων ὁ Ἄραψ. εἴρηται δέ μοι ταῦτα διὰ τὴν ἐφεξῆc ῥῆcιν, ἣν οὐδεὶc ἐξηγήcατο προcηκόντωc, ὥcπερ οὐδὲ τὴν προγεγραμμένην αὐτῆc, ἔνθα φηcί· “μάλα μὲν οὐδὲ προβάλλεcθαι τὰ τοιαῦτα ζητήματα εἴθιcται τοῖc ἰατροῖc, ἴcωc δὲ οὐδὲ προβαλλόμενα εὑρίcκεται”· cαφῶc γὰρ εἰπόντοc αὐτοῦ τὸ “τοιαῦτα”, ὃ ἔcτι τὸ οὕτω διαφωνούμενα, τινὲc μὲν ἐπὶ τῆc πτιcάνηc μόνηc ἤκουcαν οὐκ ὀρθῶc, ἔνιοι δὲ βραχεῖ τούτων ἄμεινον ἐπὶ τῆc τῶν ὀξέων διαίτηc, ἔνιοι δ’ ἐπὶ πάcηc ἁπλῶc, ἔνιοι δ’ ἐπὶ θεραπείαc ἁπάcηc, βέλτιον μὲν τῶν προτέρων, οὔπω δὲ οὐδ’ αὐτοὶ τελέωc· αἰτίαν γάρ, ὡc εἶπον, ὁ Ἱπποκράτηc ἐπεζήτηcεν ἁπάcηc διαφωνίαc ἐπὶ πάcηc τέχνηc τῇ πείρᾳ κριθῆναι δυναμένηc. |
| 15 446 [10] | ὅτι δ’ οὕτωc ἔχει τοῦτο, μαθήcῃ cαφῶc διὰ τῆc ἐφεξῆc ῥήcεωc. Καὶ γὰρ τοῖc νοcέουcι πᾶcιν ἐc ὑγείην μέγα τι δύναται καὶ τοῖcιν ὑγιαίνουcιν ἐc ἀcφάλειαν καὶ τοῖcιν ἀcκέουcιν ἐc εὐεξίην καὶ ἐc ὅ τι ἕκαcτοc ἐθέλε ι . Οὗτοc ὁ λόγοc ἐξελέγχει καὶ τοὺc περὶ πτιcάνηc οἰομένουc μόνηc αὐτὸν προβεβληκέναι τὴν προγεγραμμένην ῥῆcιν καὶ τοὺc περὶ διαίτηc, ἤτοι τῆc ἐπὶ τῶν ὀξέων ἢ καὶ πάcηc ἁπλῶc, ὡcαύτωc δὲ καὶ τοὺc περὶ θεραπείαc ἁπάcηc ὑπειληφόταc εἶναι τὸ πρόβλημα. προδήλωc γὰρ ἡ νῦν ἡμῖν προκειμένη ῥῆcιc ἐλέγχει τοὺc ἤτοι περὶ πτιcάνηc ἢ τῆc ἐπὶ τῶν ὀξέων διαίτηc μόνηc ἢ τῆc ἐπὶ πάντων τῶν νοcημάτων οἰομένουc εἶναι τὸν λόγον ἐν τῷ προcγεγράφθαι καὶ γὰρ τοῖcι νοcέουcι πᾶcιν ἐc ὑγείην μέγα τι δύνατα ι· πάντεc γὰρ οἱ νοcοῦντεc ὑπὸ διαίτηc μόνηc οὐ θεραπεύονται διὰ τὸ πολλοὺc δεῖcθαι καὶ χειρουργίαc καὶ φαρμακείαc, ἔτι δὲ μᾶλλον οὐδ’ ὑπὸ πτιcάνηc μόνηc· οὔτ’ οὖν περὶ διαίτηc ὀξέων μόνηc οὔτε περὶ διαίτηc ἁπλῶc τῆc ἐπὶ πάντων τῶν νοcημάτων ὁ λόγοc αὐτῷ νῦν ἐcτιν, οὐδὲ περὶ τῆc ἐν τούτοιc διαφωνίαc μόνηc, ἀλλὰ περὶ πάcηc ἁπλῶc τέχνηc τῇ πείρᾳ κρίνεcθαι πεφυκυίαc. |
| 15 447 [15] | ὁ γὰρ τὸ κοινὸν καὶ καθόλου κριτήριον εὑρὼν ἐκείνῳ κρίνει τὰ κατὰ μέροc· ἓν δέ τι τῶν κατὰ μέροc ἐcτὶ καὶ τὸ περὶ πτιcάνηc τοῖc ἰατροῖc διαπεφωνημένον, ὥcπερ γε καὶ τὸ περὶ τῆc διαίτηc οὐ μόνον τῆc ἐπὶ τῶν ὀξέων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων νοcημάτων, ἔτι τε γενικώτερον ὑπὲρ ἁπάcηc θεραπείαc καὶ τούτου γενικώτερον ὑπὲρ ἁπάcηc προνοίαc cώματοc, κἂν ἐφ’ ὑγιαινόντων γίνηται· δέονται γὰρ καὶ οὗτοι τῆc τέχνηc ἐπιcτατούcηc, οὐκ εἰc τὸ κτήcαcθαι τὴν ὑγίειαν, ἀλλ’ εἰc τὸ φυλάττειν, ὅπερ Ἱπποκράτηc εἶπε καὶ τοῖc ὑγιαίνουcιν ἐc ἀcφάλεια ν· τὸ γὰρ φυλάττειν ὁτιοῦν ἀcφαλείαc δεῖται. |
| 15 448 [15] | χρήcιμον δ’ εἶναί φηcι τὸ cκέμμα καὶ τοῖc ἀcκέουcιν ἐc εὐεξίη ν· ὥcπερ γὰρ ἡ τῶν νοcούντων θεραπεία τοῦ προβεβλημένου νῦν ὑπ’ αὐτοῦ δεῖται cκέμματοc, οὕτωc καὶ ἡ τῶν ὑγιαινόντων ἀcφάλεια φυλακῆc ἕνεκα τῆc ὑγιείαc καὶ ἡ τῶν ἀcκούντων πρόνοια κτήcεωc ἕνεκα τῆc εὐεξίαc. ταῦτα μὲν οὖν πάντα τῆc περὶ τὸ cῶμα τέχνηc ἐcτί, τὸ δ’ ἐφεξῆc εἰρημένον ἐπὶ πᾶcαν τέχνην ἐκτέταται· τί γάρ φηcι καὶ ἐc ὅ τι ἕκαcτοc ἐθέλε ι; καὶ γὰρ καὶ οἰωνιcτὴc καὶ ἱεροcκόποc καὶ μουcικὸc καὶ ῥήτωρ καὶ πᾶc τεχνίτηc ἁπλῶc τῆc κατὰ τὴν ἑαυτοῦ τέχνην διαφωνίαc τὴν αἰτίαν εἴcεται μίαν οὖcαν, ὅταν ἕκαcτοc τὸ κατὰ μέροc ἐπὶ τὸ καθόλου μεταφέρῃ. οὕτω γοῦν καὶ τὴν τῶν οἰωνιcτῶν διαφωνίαν ἔγνων γεγονυῖαν ἔκρινά τε τὸν ἀληθέcτερα λέγοντα, καὶ τούτου χάριν ὀλίγον ἔμπροcθεν ἐμνημόνευcα τοῦ τε Ἄραβοc καὶ τοῦ Ἕλληνοc οἰωνιcτοῦ. |
| 15 449 [10] | πάcηc γὰρ τέχνηc cύcταcιc ἐν διοριcμῷ γίνεται τῶν ἰδίων ἀπὸ τῶν κοινῶν· ὁ γὰρ ταῦτα διορίcαcθαι δυνάμενοc ἄριcτοc τεχνίτηc ἐcτίν. ὥcπερ δ’ ἡ cύcταcιc, οὕτω καὶ ἡ κρίcιc ἐν τῷ διοριcμῷ τὴν ὕπαρξιν ἔχει· cφάλλονται γὰρ οἱ cυνιcτάμενοι τὰc τέχναc, ὅταν τό τινι cυμβεβηκὸc ἤτοι γ’ ἐπὶ πάνταc ἐκτείνωcιν ἢ πλείονάc γε τοῦ προcήκοντοc· τὸ μὲν γὰρ ὅλωc μηδενὶ cυμβεβηκὸc οὐδεὶc ἂν ἐν τέχνῃ τοιαύτῃ πείcειεν ἑαυτὸν ἀληθὲc εἶναι· κατὰ τοῦτο γὰρ ἡ ὄντωc γίνεται διαφωνία, κατὰ τὸ πείθειν ἕκαcτον ἑαυτόν, οὐ κατὰ τὸ προcποιούμενον καὶ πλαττόμενον ἐρίζειν φιλονικοῦντα, καθάπερ ἔνιοι περί τινων ἑτέρωc ἢ ὡc κατὰ τὴν ψυχὴν διάκεινται, ** καὶ οἱ φάcκοντεc ἄδηλον εἶναι, πότερον ἐγρηγόραμεν ἢ κοιμώμεθα καὶ cωφρονοῦμεν ἢ μαινόμεθα· κἂν εἰ τοῦτό γε cυγχωρηθείη δῆλον εἶναι, ἀλλ’ ὁπότεροί γε μᾶλλον ἀληθεύουcιν ἄδηλον εἶναί φαcιν, εἴθ’ οἱ ἐγρηγορότεc τῶν κοιμωμένων εἴτε τῶν μαινομένων οἱ μὴ μαινόμενοι· πεπειcμένοc γὰρ οὐδεὶc οὕτωc οὐδὲ δοξάζων ἐν τῇ ψυχῇ τοὺc λόγουc τούτουc, ἀλλ’ ἐρίζων ποιεῖται. |
| 15 450 [15] | κατὰ τὴν ἰατρικὴν δὲ τέχνην τινὲc μὲν ἐπεχείρηcαν καινοτομεῖν, οὐ δυνάμενοι βέλτιόν τι τῶν ἔμπροcθεν εὑρηκέναι, κατανενοηκότεc δὲ τὸ τῶν ἰδιωτῶν πάθοc, ὅπερ Ἱπποκράτηc εἶπε· “τὸ γὰρ ξενοπρεπὲc οὔπω ξυνιέντεc εἰ χρηcτὸν ἐπαινοῦcι μᾶλλον ἢ τὸ cύνηθεc, ὃ οἴδαcιν ὅτι χρηcτόν.” ἔνιοι δὲ καὶ διὰ τῆc τῶν ἡδίcτων διαιτημάτων ἐπαγγελίαc ἀναπείθοντεc προcάγονται τοὺc κάμνονταc, εἰδότεc μέν, ὅτι πανουργοῦcιν, ἀλλ’ ἤτοι διὰ φιλοχρηματίαν ἢ διὰ φιλοδοξίαν ἐπιχειροῦντεc πανουργεῖν τὰ τοιαῦτα. τῆc οὖν ἄχρι λόγου διαφωνίαc, ὁποία καὶ ἡ τῶν τοιούτων ἀνδρῶν ἐcτίν, ἐξῃρημένηc ἡ κατ’ ἀλήθειάν τε καὶ ὄντωc διαφωνία γίνεται, διὰ τὸ μὴ διοριcθῆναι τὴν ἀπόφαcιν, ἀλλ’ ἤτοι περὶ πλειόνων ἢ προcῆκεν ἢ περὶ πάντων ὡc ὁμοίωc ἐχόντων ἀποφήναcθαι. καὶ κατὰ τοῦτ’ ἐπαινεῖcθαι δίκαιόν ἐcτι τὸν Ἱπποκράτην τῆc ὄντωc διαφωνίαc μνημονεύcαντα μόνηc, ἣν οἱ κατ’ ἀλήθειαν ἐθέλοντεc τέχνην τινὰ cυcτήcαcθαι πάcχουcιν, ἐν ταῖc ἑαυτῶν ψυ χαῖc διαφόρωc δοξάζοντεc, οὐκ ἄχρι λόγου προcποιητῶc ὑπὸ πανουργίαc διὰ φιλοδοξίαν ἢ φιλοχρηματίαν. |
| 15 451 [10] | οὐδεὶc γὰρ ὄντωc τῇ πείρᾳ κρίνων τὰc ἐπινοίαc ἐπὶ τὴν Πετρωνᾶ ἀγωγὴν ἀφίξεται, κρέα διδοὺc ὀπτὰ καὶ οἶνον μέλανα τοῖc ὀξέωc πυρέττουcιν, ὥcπερ γε οὐδὲ δίψει τοcούτῳ κολάζων αὐτούc, ὡc κοτύληc ὕδατοc εἰκοcτὸν μέροc διδόναι· τὰ γὰρ τοιαῦτα διαιτήματα παντάπαcιν ἄτοπα, καὶ δυοῖν θάτερον, ἢ διὰ τὸ ξενοπρεπὲc ἐπιτηδευόμενα πανούργοιc ἀνθρώποιc ἢ δι’ ἐμπληξίαν ἐcχάτην, εἴπερ ὄντωc ᾤοντο μόνοι τὴν ἀλήθειαν εὑρηκέναι. τὰ δ’ ὑφ’ Ἱπποκράτουc εἰρημένα καὶ περὶ τοὺc ἀληθῶc cπουδάζονταc τέχνην cυcτήcαcθαι φρονίμουc ἄνδραc γίνεcθαι δύναται διὰ τὸ μὴ φέρειν μεγίcτην βλάβην, ὅταν οἷc οὐ χρὴ προcενεχθῇ. τὰ μὲν οὖν τοιαῦτα δυcδιόριcτον ἔχει τὴν ἐκ τῆc πείραc κρίcιν, τὰ δὲ πολὺ διαφέροντα ῥᾳδίαν· τὴν οὖν ἐν τοῖc ὀλίγον ἀλλήλων ὑπερέχουcι κρῖναι διαφωνίαν καὶ δεῖξαι, τίcι μὲν ἐπὶ πτιcάνηc μόνηc διαιτητέον ἐcτὶ τῶν ὀξέωc νοcούντων, τίcι δὲ κριθώδουc δοτέον, τίcι δ’ οὐδ’ ὅλωc, ἀλλ’ ἐπὶ ποτοῦ μόνου διαιτητέον ἐcτὶν ἄχρι κρίcεωc, ἄξιόν ἐcτι τῆc Ἱπποκράτουc cυνέcεωc. |
| 15 452 [11] | Πτιcάνη μὲν οὖν ὀρθῶc μοι δοκέει προκεκρίcθαι τῶν cιτηρῶν γευμάτων ἐν τουτέοιcι τοῖcιν [ ὀξέc ι ] νοcήμαc ι , καὶ ἐπαινέω γε τοὺc προκρίναντα c . τὸ γὰρ γλίcχραcμα αὐτῆc λεῖον καὶ ξυνεχὲc καὶ προcηνέc ἐcτι καὶ ὀλιcθηρὸν καὶ πλαδαρὸν μετρίωc καὶ ἄδιψον καὶ εὐέκκριτο ν , εἴ τι καὶ τούτου προcδέο ι , καὶ οὔτε cτύψιν ἔχον οὔτε ἄραδον κακό ν , οὔτε ἀνοιδίcκεται ἐν τῇ κοιλί ῃ · ἀνῴδηκε γὰρ ἐν τῇ ἑψήcε ι , ὁκόcον πλεῖcτον ἐπεφύκει διογκοῦcθα ι . Τοῦτον τὸν λόγον ἀναγνῶναί μοι δοκοῦcι μόνον οἱ Περὶ πτιcάνηc ἐπιγράψαντεc τὸ βιβλίον, ὥcπερ αὖ πάλιν οἱ Πρὸc τὰc Κνιδίαc γνώμαc τὸ πρῶτον προοίμιον· ἐδείχθη γὰρ ἐν τῷ δευτέρῳ μηκέτι πρὸc τοὺc Κνιδίουc ἰα τροὺc τὸν λόγον ποιούμενοc, ἀλλὰ προτρέπων ἐπὶ τὴν ἄcκηcιν τῆc τῶν ὀξέων νοcημάτων θεραπείαc. |
| 15 453 [5] | ὁ δὲ δὴ τρίτοc λόγοc, ὃν ἄχρι δεῦρο διῆλθεν, αὐτῆc ἤδη τῆc διαιτητικῆc τέχνηc τῶν ὀξέων νοcημάτων ἐcτίν, οὐ μὴν εἰc μόνην γ’ αὐτὴν χρήcιμοc, ἀλλ’ ὑποπεπτωκὼc ἑτέρῳ γενικωτέρῳ. δέδεικται δέ μοι κἀν τῷ Περὶ ἀγμῶν καὶ ἄρθρων ἔθοc Ἱπποκράτει τοὺc ὑποπεπτωκόταc λόγουc ἑτέροιc τιcὶ καθολικωτέροιc ἐπιcημαίνεcθαι καὶ τήν γε διδαcκαλίαν τῶν καθόλου δι’ αὐτῶν ποιεῖcθαι προκειμένων ὡc παραδειγμάτων· οὕτωc γὰρ οὔτε ἀποχωρεῖ τοῦ προκειμένου cκέμματοc οὔτε πολλαχῶc διδάcκει τὸ κοινὸν πολλῶν. ὥcπερ δ’ ἐπὶ τῆc πτιcάνηc τὸν λόγον ἐποιήcατο τὴν αἰτίαν τῆc περὶ αὐτῆc διαφωνίαc καὶ ζητήcαc καὶ κρίναc, οὕτω καὶ περὶ διαίτηc ἁπάcηc τῶν ὀξέων τὴν κρίcιν ὀρθὴν ἐποιήcατο. καὶ γὰρ καὶ περὶ φλεβοτομίαc καὶ καθάρcεωc καὶ βαλάνου καὶ κλυcτῆροc χρήcεωc, ὡcαύτωc δὲ καὶ περὶ καταπλαcμάτων τε καὶ πυριαμάτων οἴνου τε καὶ μελικράτου καὶ ὀξυμέλιτοc καὶ λουτροῦ χρήcεωc οὐ cμικρὰ γέγονε διαφωνία τοῖc ἰατροῖc, ὑπὲρ ὧν ἁπάντων ὁ Ἱπποκράτηc ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ διῆλθε κατὰ μίαν μέθοδον ἣν ἀρτίωc εἶπον, ἧc τὴν δύναμιν ἐοίκαcιν ἐγνωκέναι καὶ οἱ ἐμπειρικοὺc ἑαυτοὺc ὀνομάζοντεc, διοριcμοῖc χωρίζοντεc ἀπὸ τῶν κοινῶν τὰ ἴδια· καλεῖν δ’ εἰώθαcι “διαcτολὰc” μᾶλλον ἢ διοριcμοὺc τοὺc ἀπὸ τοῦ κοινοῦ τὸ ἴδιον ἀποκρίνοντάc τε καὶ χωρίζονταc λόγουc. |
| 15 454 [5] | ἴδωμεν οὖν ἤδη τὰ περὶ τῆc πτιcάνηc εἰρημένα τῷ Ἱπποκράτε ι. δοκοῦcιν οὖν μοι, φηcίν, οἱ πρόcθεν ἰατροὶ προκρῖναι πτιcάνην ὀρθῶc τῶν cιτηρῶν γευμάτων ἐν τοῖc ὀξέcι νοcήμαcι. cιτηρὰ δὲ γεύματα λέγει τὰ ἐκ cίτου γινόμενα· cῖτον δ’ ὀνομάζουcιν οἱ ἄνθρωποι μάλιcτα μὲν τοὺc πυρούc, ἤδη δὲ καὶ τὰc κριθὰc τούτοιc προcνέμουcι καὶ τὰc ζειάc· ἐπὶ πλεῖον δ’ ἐκτείνοντεc τὴν προcηγορίαν καὶ τὰ δημήτρια καλούμενα cπέρματα cυγκαταλέγουcι, φακοὺc δηλονότι καὶ θέρμουc καὶ κυάμουc καὶ λαθύρουc ἔλυμόν τε καὶ κέγχρον καὶ πιcὸν καὶ τῆλιν καὶ βρόμον καὶ τίφαc ἐρεβίνθουc τε καὶ ὅcα ἄλλα τοιαῦτα. τούτων οὖν πάντων τῶν cιτηρῶν γευμάτων τὰ μὲν ἄλλα καὶ πρὸc τῶν ἰδιωτῶν κατέγνωcται διὰ τὸ παραχρῆμα μεγάλην ἐπιφέρειν βλάβην, ἄρτοc δὲ μόνοc καὶ χόνδροc ἐπὶ τῶν ὀξέωc νοcούντων δίδονται καὶ πρὸc ταῦτ’ ἔcτι μόνα παραβάλλειν τὴν πτιcάνην· ἡ γάρ τοι φακῆ καὶ ἡ κέγχροc καὶ ἡ τῆλιc ὡc φάρμακά ποτε προcφέρεται διά τινα τῶν κατὰ κοιλίαν νοcημάτων, οὐχ ὡc cιτία τροφῆc ἕνεκα. |
| 15 455 [15] | τῶν οὖν cιτηρῶν ἐδεcμάτων ὀρθῶc προκεκρίcθαι φηcὶ τὴν πτιcάνην, ἄρτου δηλονότι καὶ χόνδρου καὶ ζειῶν, ἐξ ὧν ὁ καλούμενοc τράγοc γίνεται. τοὺc γὰρ οἰομένουc μηδέπω χόνδρον εἶναι κατὰ τοὺc Ἱπποκράτουc χρόνουc ἀγνοοῦνταc ἐλέγξειc ἐκ τοῦ τῶν παλαιῶν κωμικῶν ἐνίουc ἐμνημονευκέναι χόνδρου, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Ἱπποκράτην ἐν τῷ Περὶ διαίτηc ὑγιεινῷ· εἰ γὰρ καὶ μὴ Ἱπποκράτουc ἐcτὶν ἐκεῖνο τὸ βιβλίον, ἀλλ’ Εὐρυφῶντοc ἢ Φαῶντοc ἢ Φιλιcτίωνοc ἢ Ἀρίcτωνοc ἤ τινοc ἄλλου τῶν παλαιῶν, (εἰc πολλοὺc γὰρ ἀναφέρουcιν αὐτό), πάντεc ἐκεῖνοι τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν εἰcιν, ἔνιοι μὲν Ἱπποκράτουc πρεcβύτεροι, τινὲc δὲ cυνηκμακότεc αὐτῷ· μνη μονεύω δ’ Ἱπποκράτουc νῦν τοῦ Ἡρακλείδα υἱέοc, οὗ τοῦτ’ ἐcτὶ τὸ βιβλίον· ὁ γάρ τοι πάπποc αὐτοῦ, ὁ Γνωcιδίκου υἱὸc Ἱπποκράτη c, κατὰ τινὰc μὲν ὅλωc οὐδὲν ἔγραψεν, κατὰ τινὰc δὲ δύο μόνα, τὸ Περὶ ἀγμῶν καὶ τὸ Περὶ ἄρθρων. |
| 15 456 [15] | διὰ τί δ’ ὀρθῶc ἡ πτιcάνη προκέκριται τῶν cιτηρῶν ἐδεcμάτων, ἀποδειχθήcεται δι’ ὧν ἐπιφέρων αὐτὸc εἶπεν· ὅcα μὲν γὰρ αὐτῇ πρόcεcτιν ἀγαθὰ πρὸc τὴν τῶν ὀξέων νοcημάτων ἴαcιν, οὐδενὶ τῶν ἄλλων ὑπάρχοντα εὑρήcειc· ὀρθὴ δ’ ἄν cοι γένοιτο κρίcιc ἐννοήcαντι τήν τε τῶν ὀξέων νοcημάτων φύcιν καὶ τὴν τῆc πτιcάνηc δύναμιν. ἡ μὲν οὖν τῶν ὀξέων νοcημάτων φύcιc ἐcτίν, ὡc αὐτὸc εἶπεν ὀλίγον ἔμπροcθεν, “ὧν οἱ πυρετοὶ τοὐπίπαν εἰcὶ cυνεχεῖc”· ἡ δὲ τοῦ πυρετοῦ γένεcιc ἐκτροπὴ τῆc ἐμφύτου θερμαcίαc ἐπὶ τὸ πυρῶδέc ἐcτιν, ὡc ἐν ἄλλοιc τέ τιcιν ἔδειξε καὶ νῦν δηλώcει λέγων ἐπ’ αὐτοῦ, ἄρχεcθαι μὲν [γὰρ] ἐκ τοῦ θώρακοc, εἰc τὴν κεφαλὴν δ’ ἀναπέμπειν τὴν φλόγα. καὶ μὲν δὴ κἀν τοῖc τῶν Ἐπιδημιῶν βιβλίοιc τὸν μέγαν πυρετὸν ὀνομάζειν εἴωθε “πῦρ”, ὡc οὐκ ἄλλην τινὰ φύcιν ἔχοντα παρὰ τὴν τοῦ πυρὸc οὐcίαν. |
| 15 457 [15] | εἴπερ οὖν “τἀναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα”, τὸ τῶν πυρετῶν ἴδιον ἴαμα δύναμιν ἔχειν χρὴ ψύχουcάν τε καὶ ὑγραίνουcαν· τοῦτο γὰρ ὑπεναντίον ἐcτὶ τῇ φύcει τοῦ πυρετοῦ θερμῇ τε οὔcῃ καὶ ξηρᾷ· τοιοῦτον γὰρ καὶ τὸ πῦρ. καὶ μὲν δὴ καὶ διὰ τὴν τῶν χυμῶν cηπεδόνα γινομένων τῶν πυρετῶν οὐ cμικρὰν φροντίδα πεποιῆcθαι χρὴ τοῦ πεφθῆναι μὲν αὐτῶν ὅcον ἂν ἐγχωρῇ δέξαcθαι τὴν πέψιν, ἐκκριθῆναι δὲ τὸ κατωπτημένον ἤδη καὶ μηκέθ’ οἷόν τε πεφθῆναι. καὶ εἴπερ τοῦ ταῦτ’ ἐργάcαcθαι δυναμένου cιτίου τοῖc πυρέττουcίν ἐcτι χρεία, ἐὰν καὶ τὸ ῥᾳδίωc πέττεcθαί τε καὶ ἀναδίδοcθαι παρῇ, πάντ’ ἂν ἤδη τὰ τοιαῦθ’ ὧν χρῄζομεν ἔχοι. τίc οὖν ἐcτιν ἡ τῆc πτιcάνηc δύναμιc, ἀκούcωμεν αὐτοῦ. τὸ γὰρ γλίcχραcμα αὐτῆ c, φηcί, λεῖο ν. τὸ λεῖον ἀντίκειται τῷ τραχύνοντι· τραχύνει δὲ τὰ δριμέα καὶ ὀξέα καὶ cτύφοντα. δριμέα μὲν οὖν ἅπαντ’ ἐcτὶ τὰ θερμαίνοντα, καθάπερ ὄροβοι καὶ τῆλιc· ὀξέα δὲ τὰ μὲν ἄλλα παρείcθω, τὸ δ’ ὀξύμελι μόνον ἐν λόγῳ γιγνέcθω, καθάπερ γε καὶ τῶν cτυφόντων παρείcθωcαν ἀχράδεc τε καὶ μέ cπιλα καὶ ὅcα τοιαῦτα, τῶν δὲ cιτηρῶν ἡ φακῆ [ἐcτι] καὶ τὰ τοιαῦτα. |
| 15 458 [15] | ἐκπέφευγεν οὖν ἡ πτιcάνη τῶν τραχυνόντων τὴν κακίαν, ἔχουcα πρὸc τῷ κατὰ τὴν ἁφὴν λείῳ καὶ τὸ κατὰ δύναμιν λεῖον. ἔcτι δὲ καὶ cυνεχὴc ἡ γλιcχρότηc αὐτῆc, ὁμοίαc ἑαυτῇ κατὰ πάνθ’ ὑπαρχούcηc τὰ μόρια διὰ τὸ τῆc ἑνώcεωc ἀκριβέc, ὅπερ οὐχ ὑπάρχει τοῖc λοιποῖc ζωμοῖc. ἔπαινοc δ’ οὐ cμικρὸc τῆc πτιcάνηc καὶ τὸ προcηνὲc ἐναντίον ὑπάρχον τῷ ἀπηνεῖ, τουτέcτι τῷ κατὰ τὴν λῆψιν ἀηδίαν τιν’ ἐμποιοῦντι, καθάπερ ἀμέλει καὶ ὁ ἄρτοc ἀηδήc ἐcτι λαμβανόμενοc, εἰ μὴ διαβρέξειαc αὐτὸν ἱκανῶc· ἀλλὰ καὶ οὗτοc ἀπολείπεται τοῦ κατὰ τὴν πτιcάνην προcηνοῦc, ὡc ἂν μηδὲ μαcήcεωc δεομένην, ἀλλ’ ὁμοίωc τοῖc ποτοῖc καταπίνεcθαι δυναμένην. οὐ cμικρὸν δὲ πλεονέκτημα καὶ τὸ ὀλιcθηρὸν αὐτῆc καὶ μάλιcτα τοῦ χυλοῦ· διεξέρχεται γὰρ τὸν θώρακα, μηδαμόθι μέροc αὑτοῦ καταλείπων μηδὲν ἐν τῇ διόδῳ, καθάπερ τὰ δυcαπολύτωc ἐμπλαττόμενα· καὶ cχεδὸν ἅπαντα τὰ γλίcχρα, πλὴν τῆc πτιcάνηc, πέπονθε τοῦτο, ὅπου γε καὶ τὸ ἐκ τοῦ χόνδρου ῥόφημα τὸ μὲν γλίcχρον ἔχει, τὸ δ’ ὀλιcθηρὸν οὐκ ἔχει· τῇ πτιcάνῃ δ’ ὑπάρχει τὸ ὀλιcθηρὸν καὶ τὸ ῥυπτικόν. |
| 15 459 [5] | οἱ γοῦν ἰατροὶ πρὸc τὸ ἀπορρύψαι γλίcχρον χυμὸν ἐμπεπλαcμένον τῇ γαcτρὶ τοῖc ἀπὸ τοῦ χυλοῦ τῆc πτιcάνηc ἐμέτοιc χρῶνται καθὰ τοῖc ἀπὸ τοῦ μελικράτου, καὶ ὠμὴν δὲ λειοῦντεc ἐπιχρίουcι τοῖc προcώποιc οἱ ἀνδραποδοκάπηλοι ῥύψεωc ἕνεκα τῆc ἐν αὐτοῖc ἀχροίαc κατὰ τὸ δέρμα cυνιcταμένηc. τοῦτ’ οὖν τὸ ῥυπτικὸν αὐτῆc καὶ πρὸc τὴν ὑποχώρηcίν ἐcτιν ἐπιτήδειον καὶ πρὸc τὴν ἀνάδοcιν, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ἐκ τῶν cιμῶν τοῦ ἥπατοc εἰc τὰ κυρτὰ δέῃ μεταληφθῆναι τὴν ἀναδιδομένην τροφήν· ἐνταῦθα γὰρ ἐμπλάττεται τὰ παχύχυμα καὶ κολλώδη πάντα, καὶ διὰ τοῦτο χόνδροc οὐκ ἐπὶ τῶν μόνον τοῦτο τὸ cπλάγχνον πεπονθότων βλαβερώτατόc ἐcτιν, ἀλλὰ κἀπὶ τῶν μηδέπω μὲν ἐχόντων αὐτὸ βεβλαμμένον, ἐν δὲ τῇ φυcικῇ διαπλάcει cτενόπορον· ὅcοι γὰρ οὕτω διάκεινται φύcει, τὰ κολλώδη καὶ παχύχυμα πάντα αὐτοῖc ἐμπλάττεται καὶ διὰ τοῦτο καὶ βάρουc αἰcθάνονται κατὰ τὸ cπλάγχνον ἐν ταῖc ἀναδόcεcιν αὐτῶν. καὶ μὲν δὴ καὶ πλαδαρόν ἐcτι τὸ γλίcχραcμα τῆc πτιcάνηc, οὐ cφοδρῶc ὡc ὕδωρ καὶ μελίκρατον καὶ πρὸc τούτοιc γε τό τ’ ἐκ χόνδρου ῥόφημα καὶ τὰ ῥοφούμενα τῶν ᾠῶν· ἅπαντα γὰρ ταῦτα τὸν cτόμαχον ἐργάζεται ὕπτιον τοῖc κάμνουcιν αὐτοῖc ἐπιδήλωc, ὡc ἀνατετράφθαι φάcκειν αὐτόν· ἡ δὲ πτιcάνη τὸ ὑγραίνειν ἔχουcα τὸ ἀνατρέπειν τὸν cτόμαχον οὐκ ἔχει. |
| 15 460 [15] | cτόμαχον δὲ ἀκουcτέον νῦν, ὡc ἔθοc τοῖc νῦν ἀνθρώποιc ἐcτίν, οὐ μόνον τὸν πόρον, ἀλλὰ καὶ τὸ cτόμα τῆc γαcτρόc. ὅταν οὖν ἄτονον τοῦτο καὶ ἔκλυτον γένηται, μέχρι πολλοῦ μένει κατ’ αὐτὸ τὸ ἐδηδεcμένον ἐπιπολάζον αὐτῷ· τοὐναντίον δὲ cυμβαίνειν πέφυκεν, ὅταν ἐπιcτραφὲν ὑπό τινοc τῶν εὐcτομάχων ἐδεcμάτων ἀπώcηται τὸ περιεχόμενον· αὐτίκα γὰρ ὁ πλάδοc αὐτῷ cυναπέρχεται καὶ πέττεται καὶ ὑποχωρεῖ τὸ οὕτωc ἀπωcθέν, ὥcπερ ἄπεπτόν τε μένει καὶ οὐ διαχωρεῖται ταχέωc τὸ κατὰ τὸ cτόμα τῆc γαcτρὸc ἐπιπολάζον· ὀρέγεcθαι γὰρ ἔργον, οὐ πέττειν ἐcτὶ τοῦδε τοῦ μορίου. τὰ μὲν οὖν cτύφοντα τῶν ἐδεcμάτων ὥcπερ ἔχουcι τὸ ῥωννύειν τὸ cτόμα τῆc γαcτρόc, οὕτω καὶ τὸ ξηραίνειν περαιτέρω τοῦ προcήκοντοc· οὕτω δὲ καὶ ῥόφημα τὸ ἐκ χόνδρου καθάπερ ὑγραίνειν, οὕτω καὶ ὑπτιάζειν πέφυκεν. |
| 15 461 [15] | ἡ τοίνυν πτιcάνη τὴν ἀρετὴν τῶν ὑγραινόντων ἔχουcα τὴν κακίαν ἐκπέφευγεν. ἐφεξῆc δὲ τί φηcιν ὁ Ἱπποκράτηc καὶ ἄδιψον αὐτὴν εἶναι, μέγιcτον καὶ τοῦτο μαρτυρῶν ἐν νοcήματι διακαίοντί τε καὶ ξηραίνοντι πᾶν τὸ cῶμα. κατὰ τοῦτο μὲν οὖν καὶ τοῦ μελικράτου πολὺ κρείττων ἐcτὶν ἡ πτιcάνη, καίτοι τὸ εὐέκκριτο ν, ὅπερ ἐφεξῆc εἶπεν ὑπάρχειν αὐτῇ, παραπληcίωc τῷ μελικράτῳ κεκτημένη· καὶ εἴ γε παραβαλεῖc πτιcάνην μελικράτῳ, πλεονεκτοῦcαν εὑρήcειc ἐπὶ τῶν ὀξέων νοcημάτων. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐπὶ προήκοντι τῷ λόγῳ δείξω, τὸν δὲ περὶ πτιcάνηc λόγον ἐπὶ τέλοc ἀγαγεῖν καιρόc. εὐέκκριτον γὰρ αὐτὴν εἶπε μετὰ τοῦ προcθεῖναι εἴ τι καὶ τούτου προcδέο ι, ὡc οὐκ ἐπὶ πάντων τῶν ὀξέων νοcημάτων χρῃζόντων ἡμῶν ἐδέcματοc εὐεκκρίτου. τὰ μὲν γὰρ ἄλλα πάντα τὰ εἰρημένα τῆc πτιcάνηc ἀγαθὰ διὰ παντόc ἐcτι χρήcιμα τοῖc ὀξέcι νοcήμαcι, τὸ δ’ εὐέκκριτον ἐφ’ ὧν ὑπιέναι βουλόμεθα τὴν γαcτέρα βραδυνόντων κατὰ τὴν διέξοδον τῶν cιτίων ἐπιτήδειόν ἐcτιν. |
| 15 462 [15] | οὔκουν ὡc ἐναντίον τῇ διαθέcει τοῦ πυρετοῦ τὸ εὐέκκριτον οὐδ’ ὡc ἕν τι τῶν οἰκείων βοηθημάτων, ἀλλ’ ὡc ἐπανορθούμενόν τι cύμπτωμα χρήcιμον ὑπάρχει. ἐφεξῆc δέ φηcι· καὶ οὔτε cτύψιν ἔχον οὔτε ἄραδον κακό ν, τὸ γλίcχραcμα δηλονότι τῆc πτιcάνηc· οὕτω γὰρ ἤρξατο τοῦ περὶ αὐτῆc λόγου. τὸ μὲν δὴ μὴ ἔχειν cτύψιν ἀγαθόν ἐcτιν ἐν τοῖc μάλιcτα· πλὴν γὰρ ἢ διὰ cύμπτωμα cυγκοπτικὸν ἢ γαcτρὸc ἄμετρον ῥύcιν οὐκ ἄν τιc χρήcαιτο τῶν cτυφόντων ἐδεcμάτων οὐδενί· cυνάγει γὰρ καὶ cφίγγει τὰ cώματα καὶ μύειν ἀναγκάζει τὰc διεξόδουc τῆc ἀναδόcεωc καὶ τῆc τροφῆc καὶ τῆc εἰc τοὐκτὸc διαπνοῆc, ἃc ἀνεῷχθαι cυμφέρει. τὸ δὲ μηδ’ ἄραδον ἔχειν, τουτέcτι τὸ μηδεμίαν ἐν τῷ πέττεcθαι ταραχὴν ἐμποιεῖν, εἰc ἔπαινον καὶ αὐτὸ διαφέρει τῆc πτιcάνηc· ὅπερ ἐπὶ πολλῶν ἐδεcμάτων γίνεται, τῶν μὲν δακνόντων τὴν γαcτέρα, τῶν δὲ φυcώντων, ἐνίων δὲ καὶ ἐκ μαχομένων ταῖc δυνάμεcι μερῶν cυγκειμένων, ὅπερ ἀμέλει κἀπὶ τῆc φακῆc ἐcτι καὶ τῆc κράμβηc· αὐτὸ μὲν γὰρ αὐτῶν τὸ cτερεὸν cῶμα τῶν ἐφεκτικῶν γαcτρόc ἐcτιν, ὁ δὲ χυλὸc τῶν ἐρεθιcτικῶν τε καὶ ὑπακτικῶν. |
| 15 463 [15] | οὕτω δὲ καὶ οἱ τὸν ἐγκέφαλον ἀρτύοντεc ἐλαίῳ καὶ γάρω τὸ cύμπαν ἐξ αὐτῶν ἀνομοιομερέc τε καὶ cταcιάζον ἑαυτῷ ποιοῦcι, τοῦ μὲν ἐγκεφάλου τὸ cτάcιμον καὶ βραδύπορον ἔχοντοc, τῶν δὲ μιχθέντων αὐτῷ πρὸc τὴν ἔκκριcιν ἐξορμώντων. ὡcαύτωc δὲ καὶ ᾠὸν εἴτε μετὰ μέλιτοc εἴτε μεθ’ ἁλῶν εἴτε μετὰ γάρου λαμβάνοιτο, τὸ cυγκείμενον ἐξ αὐτῶν διαφόρουc ἕξει τὰc δυνάμειc οἵ τε ζωμοὶ cχεδὸν ἅπαντεc. ὅθεν καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου τὸ γλίcχραcμα τῆc πτιcάνηc ἐπαινῶν ἔφη cυνεχέc, ὅπερ οὐκ ἂν γένοιτο χωρὶc τοῦ τὸ cύμπαν ὁμοιομερὲc εἶναι. νυνὶ δὲ τῷ ἀράδῳ καὶ τὸ κακὸν προcέγραψεν, οὐχ ἁπλῶc εἰπὼν οὐκ ἔχειν ἄραδον τὴν πτιcάνην, ἀλλὰ προcθεὶc τὸ κακόν· οὐδὲν γὰρ τοῦδε μᾶλλον ἐναντιοῦται πέψει τῶν cιτίων. ὥcτε καὶ οἱ περὶ πέψεωc γράψαντεc τὴν ποικιλίαν τῶν ἐδεcμάτων, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ἐξ ἐναντίων ταῖc δυνάμεcι cυγκέηται, βλαβερωτάτην εἶναί φαcι, κωλύουcαν τὰ ληφθέντα πέττεcθαι καλῶc. |
| 15 464 [15] | φυλάττονται δ’ αὐτὸ μάλιcτα καὶ οἱ γυμναcταί, καὶ οἵ γε νομίμωc ἀθλοῦντεc ἐπὶ μὲν τοῦ ἀρίcτου τὸν ἄρτον μόνον ἐcθίουcιν, ἐπὶ δὲ τοῦ δείπνου τὸ κρέαc. ἐπὶ πλέον δ’ ἄν cοι περὶ τούτων ἔλεγον, εἰ μὴ καὶ κατὰ cεαυτὸν δυνατὸc ἦcθα εὑρίcκειν αὐτὰ ὁρμώμενοc ἐκ τῶν εἰρημένων περὶ πέψεωc ἐν τοῖc τῶν Φυcικῶν δυνάμεων ὑπομνήμαcιν· εἰ δ’ οὐκ ἐξεμελέτηcαc ἐκεῖνα, μάτην καὶ τούτοιc ὁμιλεῖc. διὸ περὶ μὲν ἀράδου παύομαι λέγων. ἐπὶ δὲ τὸ πάντων ὕcτατον εἰρημένον ὑπ’ αὐτοῦ μεταβήcομαι λέγοντοc ἔτι περὶ πτιcάνηc οὔ τ ’ ἀνοιδίcκεται ἐν τῇ κοιλί ῃ. γινώcκων γὰρ ὅτι μέμφονται πολλοὶ τῆc πτιcάνηc τὸ φυcῶδεc, εἰκότωc προcέθηκεν· ἀνῴδηκε γὰρ ἐν τῇ ἑψήcε ι , ὅcον πλεῖcτον ἐπεφύκει διογκοῦcθα ι, τῇ προcθήκη ταύτῃ καὶ τὸ ἔγκλημα cυνενδειξάμενοc καὶ τὴν λύcιν εἰπὼν αὐτοῦ καὶ τὴν ἕψηcιν διδάξαc. γράφει δ’ οὐδὲν ἧττον ἔτι κἀν τοῖc ἐχομένοιc περὶ τῆc ἑψήcεωc· ἀλλὰ νῦν γε τοcοῦτον προcθήcω τῷ περὶ πτιcάνηc λόγῳ. |
| 15 465 [10] | πτιcάνην μὲν ἑψήcαc ἐπὶ πλεῖcτον ἄφυcον ἔδεcμα ποιήcειc. ἔτνοc δὲ κυάμινον οὐδ’ εἰ τριcὶν ἡμέραιc καθεψήcαιc, ἄφυcον ἐργάcῃ ποτέ· ἐκ γὰρ τῆc οἰκείαc οὐcίαc ἔχει τὸ φυcῶδεc, οὐχ ὥcπερ ἡ πτιcάνη διὰ τὸ τῆc ἑψήcεωc ἐλλιπέc. εἰθιcμένοι γοῦν εἰcιν οἱ ἕψοντεc αὐτὴν ἀφίcταcθαι θᾶττον ἢ δεῖ καὶ μάλιcθ’ οἱ τῶν πλουcίων μάγειροι· τρίβοντεc γὰρ αὐτὴν ὠμὴν ἐν θυείᾳ, μετὰ ταῦτα θερμήναντεc ἐπ’ ὀλίγον, οὐ γὰρ ἑψήcαντέc γε, προcφέρουcι τοῖc δεcπόταιc. ἀλλὰ περὶ μὲν ἑψήcεωc πτιcάνηc, ὡc ἔφην, καὶ αὖθιc εἰρήcεται· νυνὶ δ’ ἐπεὶ τὴν δύναμιν ἐδήλωcεν αὐτῆc, ἑξῆc ἐρεῖ τὸν διοριcμὸν τῆc χρήcεωc, ἐφ’ ὃν κἀγὼ μεταβήcομαι, προαναμνήcαc, ὅτι τὸν περὶ τῆc παραβολῆc πρόc γε μελίκρατον καὶ τἄλλα τῆc πτιcάνηc λόγον ἐν τοῖc ἑξῆc ὑπέcχημαι τελέωc ποιήcαcθαι. Ὁκόcοι μὲν οὖν πτιcάνῃ χρέονται ἐν τούτοιcι τοῖcι νοcήμαc ι , οὐδεμιῇ ἡμέρῃ κενεαγγητέο ν , ὡc ἔποc εἰρῆcθα ι , ἀλλὰ χρηcτέον καὶ οὐ διαλειπτέο ν , ἢν μή τι δέῃ ἢ διὰ φαρμακείην ἢ κλύcιν διαλείπει ν . |
| 15 466 [10] | Ἐντεῦθεν ἄρχεται τῆc τοῦ ζητουμένου λύcεωc· ἀλλ’ ἐλλιπῶc χρηcάμενοc τῇ κατὰ τὴν λέξιν ἑρμηνείᾳ, διὰ τοῦτ’ ἀcαφῆ ἐποίηcε τὸν λόγον. ἐγὼ τοίνυν εἰπεῖν πειράcομαι, καθ’ ὃν μάλιcτα τρόπον ἑρμηνευθεὶc οὐδὲν ἂν ἔcχεν ἀcαφέc· ἀναλήψομαι δὲ ἀπ’ ἀρχῆc αὐτὸν ὧδέ πωc. τίc ἡ αἰτία τῆc διαφωνίαc ἐcτίν, ὥcτε τοὺc μὲν ταῖc κριθώδεcι πτιcάναιc ἐπὶ τῶν ὀξέων χρῆcθαι, τοὺc δὲ τῷ χυλῷ μόνῳ, τοὺc δ’ οὐδὲ τούτῳ μέχρι κρίcεωc; τουτὶ μὲν οὖν τὸ πρόβλημα, τῆc λύcεωc δ’ ἐφεξῆc ἄκουε. τῶν ὀξέωc νοcούντων ἔνιοι μὲν ὑπὸ τοῦ χυλοῦ μόνου, ἔνιοι δ’ ὑπὸ τῆc πτιcάνηc, ἔνιοι δ’ ὑπ’ οὐδετέρου τούτων ὠφελοῦνται· προπετέcτερον οὖν ἀπεφήνατο περὶ πάντων τῶν ὀξέωc νοcούντων ἕκαcτοc τῶν ἰατρῶν, ἐξ ὧν οὐκ ἐπὶ πάντων ἐπειράθη· ἀλλ’ ἐγὼ διοριοῦμαι καὶ δείξω, τίνεc μὲν ὑπὸ τῆc πτιcάνηc ὀνίνανται, τίνεc δ’ ὑπὸ τοῦ χυλοῦ μόνου, τίνεc δ’ οὐδετέ ρου τούτων χρῄζουcιν. |
| 15 467 [15] | ὅλαιc μὲν οὖν πτιcάναιc δέονται χρῆcθαι τῶν νοcούντων ὀξέωc, οἳ μήτε βοηθείαc ἑτέραc χρῄζουcι πρότερον, ἤτοι διὰ φλεβοτομίαc ἢ γαcτρὸc ὑπαγωγῆc ἤ τινοc τοιούτου, μήτ’ οὖν ἐcτιν αὐτοῖc τι κινδυνῶδεc cύμπτωμα· χυλῷ δὲ οἱ τούτων ἔχοντέc τι cφαλερώτερον· οὓc δ’ ἤτοι κενῶcαι διὰ φλεβοτομίαc ἢ γαcτρὸc ἀναγκαῖόν ἐcτιν ἢ ὀδυνωμένουc παῦcαι, τούτοιc μὴ πρότερον διδόναι πτιcάνην ἢ χυλὸν αὐτῆc, πρὶν ἂν ὧν εἶπόν τι πράξῃc. ταῦτ’ οὖν ἐχρῆν προγράψαντα τὸν Ἱπποκράτη ν, τῶν κατὰ μέροc ἀφ’ ἑκάcτου πάλιν ἀρξάμενον, οὕτω πεποιῆcθαι τὸν λόγον, εἴπερ ἔμελλεν ἔcεcθαι cαφήc· ἐπεὶ δ’ οὐκ ἐποίηcεν, εἰκότωc ἀcαφὴc ἐγένετο τὴν προcήκουcαν ἀποβαλὼν τάξιν. ἀκολουθήcαντεc οὖν αὐτοῦ ταῖc λέξεcιν ἀνάγωμεν ἑκάcτην εἰc τὰ προειρημένα κεφάλαια, καὶ πρώτην γε τὴν προκειμένην ῥῆcιν ἐξεργαcτέον. ἄκουcον δέ μου παραφράζοντοc αὐτοῦ τὴν ῥῆcιν ἅμα τῷ παρεντιθέναι τινὰ ῥήματα cαφηνείαc ἕνεκεν· ‘ὅcοι μὲν οὖν ἄρρωcτοι πτιcάνῃ χρῶνται ἐν τούτοιc τοῖc νοcήμαcιν‘, (ἐρῶ δ’ ὀλίγον ὕcτερον, τίνεc εἰcὶν οἱ χρη cόμενοι), ‘τούτοιc οὐδεμιᾷ ἡμέρᾳ κενεαγγητέον ἐcτίν, ὡc ἔποc εἰρῆcθα ι , εἰ μή τι δέοι διὰ φαρμακείην ἢ κλύcιν διαλείπει ν. |
| 15 468 [12] | τούτοιc οὖν καὶ δὶc διδούc, ἂν δεήcῃ, καλῶc πράξειc καὶ πλῆθοc, ὅcον ἂν ἡ τοῦ cώματοc δύναμιc φέρῃ· ὑφηγήcομαι δέ cοι cκοπούc, πρὸc οὓc ἀποβλέπων ἢ διὰ γαcτρὸc ἢ διὰ φλεβὸc αὐτοὺc κενώcειc ἢ πυρίαιc ἢ καταπλάcμαcι χρήcῃ.‘ ταῦτ’ εἴπερ οὕτω προεῖπεν, εἶθ’ ἕκαcτον αὐτῶν ἐφεξῆc ἀναλαμβάνων κατὰ τὴν προcήκουcαν τάξιν ἡρμήνευcεν, οὐκ 〈ἂν〉 ἀcαφὴc ὁ λόγοc ἐγεγόνει· νυνὶ δὲ τὸ παρεμπῖπτον ἀεὶ τελέωc διεξέρχεcθαι προαιρούμενοc ἄχρι πολλοῦ τὸν λόγον αἰωρούμενον ἐάcαc εἰκότωc ἐποίηcεν ἀcαφῆ· μαθήcῃ δ’ ἀληθεύοντα τὰc κατὰ μέροc ῥήcειc ἁπάcαc εὑρίcκων cαφεῖc, τὸν δ’ ὅλον λόγον ἀcυνάρτητόν τε καὶ διὰ τοῦτ’ ἀcαφῆ. Καὶ τοῖcι μέν γε εἰθιcμένοιcι δὶc cιτέεcθαι τῆc ἡμέρηc δὶc δοτέο ν , τοῖcι δὲ μονοcιτέειν εἰθιcμένοιcιν ἅπαξ δοτέον τὴν πρώτη ν , ἐκ προcαγωγῆc δ έ , ἢν ἐνδέχητα ι , καὶ τούτοιcι δὶc διδόνα ι , ἢν δοκέῃ προcδεῖ ν . |
| 15 469 [10] | Δὶc αὐτοὺc cιτεῖcθαί φηcιν, εἴπερ οὕτωc εἰθιcμένοι εἰcὶ διαιτᾶcθαι· χρείαc δ’ οὔcηc δὶc λαμβάνειν καὶ τοῖc ἅπαξ εἰθιcμένοιc ἐcθίειν δὶc δώcειc τὴν πτιcάνην, ἀρξάμενοc μὲν ἀπὸ τοῦ ἅπαξ, κατὰ βραχὺ δὲ προελθὼν ἐπὶ τὸ δίc· τὸ γὰρ ἐκ προcαγωγῆc τοῦτο δηλοῖ καὶ γίνεται τὸν τρόπον τοῦτον· ἅπαξ μὲν δώcειc αὔταρκεc, ἐλάχιcτον δὲ τὸ κατὰ τὴν ἑτέραν δόcιν, εἶτα παραυξήcειc κατὰ βραχὺ καὶ τοῦτο, μέχριc ἂν εἰc ἴcον ἀμφοτέραc τὰc τροφὰc καταcτήcῃc. ἡ δὲ τοῦ λόγου πίcτιc οὔπω cαφήc ἐcτι τῷ τὸ βιβλίον ἀναγινώcκοντι τοῦ Ἱπποκράτουc διὰ τὸ μὴ προδεδηλῶcθαι παρ’ αὐτοῦ τίνεc εἰcὶν οἱ πτιcάνῃ χρηcόμενοι cυμφερόντωc. ἀλλ’ ἐγὼ προειρηκὼc μικρὸν ἔμπροcθεν τοὺc μετρίωc νοcοῦνταc οὕτωc ὑπ’ αὐτοῦ διαιτᾶcθαι δείξω μικρὸν ὕcτερον καὶ αὐτὸν τὸν Ἱπποκράτην τοῦτο βουλόμενον. |
| 15 470 [12] | αὕτη μέν cοι τῆc προ κειμένηc ῥήcεωc ἡ ἐξήγηcιc· οἱ πλείουc δὲ γράφουcιν αὐτὴν κατὰ τήνδε τὴν λέξιν· τοῖcι δὲ μονοcιτέειν εἰθιcμένοιcιν ἅπαξ δοτέο ν , τὴν πρώτην ἐκ προcαγωγῆ c · ἢν δ ’ ἐνδέχητα ι , καὶ τούτοιc δὶc διδόνα ι , ἢν δοκέῃ προcδεῖ ν. ἀλλ’ οὐκ ἔχει νοῦν ἡ λέξιc αὕτη· τὸ γὰρ τὴν πρώτην ἐκ προcαγωγῆc ἀδύνατόν ἐcτι γενέcθαι, τοῦ ἐκ προcαγωγῆc ἐν πλείοcι προcφοραῖc γίνεcθαι πεφυκότοc, οὐχ ἅπαξ οὐδ’ εὐθέωc ἐν τῇ πρώτῃ. Πλῆθοc δ ’ ἀρκέει κα τ ’ ἀρχὰc διδόναι μὴ πολὺ μηδὲ ὑπέρπαχ υ , ἀλ λ ’ ὅcον ἕνεκα τοῦ ἔθεοc εἰcιέναι τι καὶ κενεαγγείην μὴ γίνεcθαι πολλή ν . Ὅcοι τοὺc νοcοῦνταc ἐμπιπλάναι φαcὶ τὸν Ἱπποκράτην διὰ τὸ καθ’ ἑκάcτην ἡμέραν τοῖc ἀκινδύνωc διάγουcι δὶc διδόναι τῆc πτιcάνηc, εἰ προcέcχον ᾧ κατὰ τήνδε τὴν ῥῆcιν εἴρηκε, κατέγνωcαν ἂν ἑαυτῶν· τοcοῦτον γὰρ ἀξιοῖ δίδοcθαι τοῦ ῥοφήματοc, ὅcον ἕνεκα τοῦ ἔθουc εἰcιέναι τροφὴν τῷ cώματι καὶ μὴ πολλὴν γίνεcθαι τὴν κένωcι ν. |
| 15 471 [12] | ἐὰν οὖν cυγχωρήcωcιν ὀξύβαφον πτιcάνηc δὶc ἑκάcτηc ἡμέραc διδόμενον ἄχρι τῆc ἑβδόμηc ἢ τῆc ἐνάτηc ἐλάττονα δύναμιν ἔχειν ἧc αὐτοὶ τρέφουcιν ἅπαξ τροφῆc, ἡγοῦμαι παύcαcθαι φλυαροῦνταc αὐτούc. ἀλλὰ τοῦτό γε μικρὸν ὕcτερον δείξω· νῦν δ’ ἐξηγήcομαι τὸ κα τ ’ ἀρχά c. οὐ τοῦτο γάρ φηcιν, ὅτι κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ νοcήματοc, ἀλλά τι γενικώτερον ἄκουε cημαινόμενον ἐκ τοῦ κα τ ’ ἀρχά c· ὅταν γάρ cοι δόξῃ πρῶτον ὁ κάμνων δεῖcθαι τῆc πτιcάνηc, τηνικαῦτα μὴ πολὺ μη δ ’ ὑπέρπαχυ δίδου παραχρῆμα· φυλάττεται γὰρ ὁ Ἱπποκράτηc ἀεὶ τὸ κατὰ πολὺ καὶ ἐξαπίνηc πληροῦν ἢ κενοῦν. Περὶ δὲ τῆc ἐπιδόcιοc ἐc πλῆθοc τοῦ ῥοφήματο c , ἢν μὲν ξηρότερον ᾖ τὸ νόcημα ἢ ὡc ἄν τιc οἴοιτ ο , οὐ χρὴ ἐπὶ πλέον διδόνα ι , ἀλλὰ προπίνειν πρὸ τοῦ ῥοφήματοc ἢ μελίκρητον ἢ οἶνο ν , ὁκότερον ἂν ἁρμόζ ῃ · τὸ δ ’ ἁρμόζον ἐ φ ’ ἑκάcτοιcι τῶν τρόπων εἰρήcετα ι . |
| 15 472 [15] | Ξηρότερον νόcημα πολυειδῶc γνωρίζεται, καίτοι τόν γε καθόλου καὶ κοινὸν λόγον ἔχον τὸν αὐτόν· ἡ μὲν περιπνευμονία καὶ ἡ πλευρῖτιc καὶ ὅλωc τὰ κατὰ τὸν πνεύμονα καὶ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν, ὅταν μηδὲν ἀπὸ τῶν πεπονθότων μορίων ἀποπτύηται· ἧπαρ δὲ πεπονθὸc ἢ μεcάραιον ἤ τι τῶν κατὰ κοιλίαν ἢ νῆcτιν ἢ ἔντερα ἢ cπλῆνα γαcτρὸc ἐπεχομένηc τελέωc ἢ πρὸc ἀνάγκην ἐκκρινούcηc cκληρὰ καὶ ξηρὰ καὶ cπυραθώδη περιττώματα· τὰ δὲ κατὰ τὰc ἀρτηρίαc καὶ τὰc φλέβαc ξηρὰ νοcήματα γνωρίζεται τῇ τε τῆc γλώττηc ξηρότητι καὶ τῷ τοῦ παντὸc δέρματοc αὐχμῷ. κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπὶ τοῖc ἔξω καὶ προφανῶc ὁρωμένοιc ἕλκεcιν αἱ φλεγμοναὶ γίνονται ξηραὶ μηδενὸc ἐξ αὐτῶν ἰχῶροc χωροῦντοc. καὶ κατὰ τοὺc ὀφθαλμοὺc δὲ πολλάκιc φλεγμοναὶ cυνίcτανται ξηραὶ μηδὲν ἐκκρίνουcαι· καὶ κατὰ τὸν ἐγκέφαλον ὡcαύτωc πάθη μήτε δι’ ὑπερώαc μήτε διὰ ῥινῶν ἐκκαθαιρόμενα ξηρὰ προcηκόντωc ἂν λέγοιντο. |
| 15 473 [10] | καὶ τοῦτ’ οὖν ἴcθι ἁπάντων τῶν ξηρῶν νοcημάτων ὑπάρχον γνώριcμα, τὸ μηδὲν ἐκκρίνεcθαι τῶν περιττωμάτων. προcηκόντωc οὖν ὁ Ἱπποκράτηc ἐπ’ αὐτῶν πρὸ τῆc πτιcάνηc ἀξιοῖ λαμβάνεcθαί τι τῶν ὑγραινόντων, ἤτοι μελίκρατον ἢ οἶνο ν, ὡc μᾶλλον τούτων ὕδατοc ὑγραινόντων· ἐπεὶ δ’ ἐπαγγέλλεται περὶ τῆc δυνάμεωc αὐτῶν ἐρεῖν, ἀναβεβλήcθω καὶ ἡμῖν ἡ πρὸc ὕδωρ αὐτῶν παραβολὴ γενηcομένη κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέροc τοῦ cυγγράμματοc, ἐν ᾧ διδάcκει τὰc δυνάμειc αὐτῶν. Ἢν δὲ ὑγραίνηται τὸ cτόμα καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ πνεύμονοc ᾖ ὁκοῖα δε ῖ , ἐπιδιδόναι χρὴ ἐc πλῆθοc τοῦ ῥοφήματο c , ὡc ἐν κεφαλαίῳ εἰρῆcθα ι . τὰ μὲν γὰρ θᾶccον καὶ μᾶλλον πλαδῶντα ταχυτῆτα cημαίνει κρίcιο c , τὰ δὲ βραδύτερον πλαδῶντα καὶ ἧccον βραδυτέρην cημαίνει τὴν κρίcι ν . |
| 15 474 [5] | Ἀπὸ τοῦ γένουc τῶν ξηρῶν νοcημάτων ἐπὶ τἀναντία μεταβάc, εἶθ’ ἑνὸc μνημονεύcαc ἄνευ τοῦ προcθεῖναι πάντα, παράδειγμα κοινὸν γενέcθαι τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἁπάντων τῶν ὁμογενῶν οἰηθεὶc εἰκότωc ἀcάφειαν εἰργάcατο. τὸ γὰρ ὑγραίνεcθαι τὸ cτόμα καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ πνεύμονοc εἶναι ὁκοῖα δεῖ νοcήματοc οὐχ ἁπλῶc ἐcτιν ὑγροῦ γνωρίcματα παντὸc ἐν παντὶ μορίῳ τοῦ cώματοc, ἀλλὰ μετὰ τοῦ πεπονθέναι τι τῶν ἀναπνευcτικῶν ὀργάνων. διὰ τοῦθ’, ὡc ἔφην, ἀcαφὴc ὁ λόγοc ἐγένετο· τό γε μὴν εἰρημένον αὐτῷ παντὸc μᾶλλον ἀληθέcτερόν ἐcτιν, ὡc τὰ μὲν ἐκκαθαιρόμενα διὰ τῶν πτυcμάτων οἵων χρὴ πτυομένων ταχέωc κρίνετα ι, τὰ δ’ ἐναντία δυοῖν θάτερον, ἢ εἰc ὄλεθρον ἢ εἰc μῆκοc χρόνου τελευτᾷ. διδόναι οὖν χρὴ τοῖc καλῶc ἐκκαθαιρομένοιc πτιcάνηc ἕνεκα τοῦ ῥωcθεῖcαν τὴν δύναμιν ἐξαρκεῖν ταῖc διὰ τῶν βηχῶν γινομέναιc ἀναπτύcεcι τῶν ἐκ τοῦ πνεύμονοc ὑγρῶν· τὸ γὰρ ὁκοῖα δεῖ τὰ τῆc πέψεώc ἐcτιν ἔχοντα γνωρίcματα, περὶ ὧν τελεώτατα εἰρήκαμεν ἔν τε τοῖc Περὶ κρίcεων καὶ Περὶ τῶν ἐν ταῖc νόcοιc καιρῶν ἔν τε ταῖc ἐξηγήcεcι τῶν Ἀφοριcμῶν, ἔνθα διδάcκων ὁ Ἱπποκράτη c, ὅπωc χρὴ διὰ τῶν ἐπιφαινομένων τὰc προγνώcειc ποιεῖcθαι, παράδειγμα τοῦ λόγου τὴν πλευρῖτιν ἔγραψεν ὧδέ πωc εἰπών· “οἷον ἐν πλευριτικοῖcι πτύελον ἢν μὲν αὐτίκα ἐπιφαίνηται, ἀρχομένου βραχύνει, ἢν δ’ ὕcτερον ἐπιφαίνηται, μηκύνει. |
| 15 475 [11] | ” Καὶ ταῦτα μὲν κα θ ’ ἑαυτὰ τοιάδε τὸ ἐπίπαν ἐcτ ί · πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ἐπίκαιρα παρεῖτα ι , οἷcι προcημαίνεcθαι δε ῖ , ἃ εἰρήcεται ὕcτερο ν . Εἶπον κἀγὼ λείπειν τῷ λόγῳ τῶν χρηcίμων εἰc διοριcμὸν οὐκ ὀλίγα, περὶ ὧν καὶ αὐτὸc ἐρεῖν ἐπαγγέλλεται· νυνὶ δ’ ἀξιοῖ περὶ τῶν εἰρημένων ἀκούειν μόνον· αὐτὰ γὰρ καθ’ ἑαυτὰ τοιαῦτ’ ἐcτίν, οἷα διῆλθεν αὐτόc. |
| 15 476 [10] | Καὶ ὅcῳ ἂν πλείων ἡ κάθαρcιc γίνητα ι , τοcῷδε χρὴ πλεῖον διδόναι μέχρι κρίcιο c , μάλιcτα δὲ κρίcιοc ὑπερβολῆc δύο ἡμερέω ν , οἷcί γε ἢ πεμπταίοιcιν ἢ ἑβδομαίοιcιν ἢ ἐναταίοιcι δοκεῖ κρίνει ν , ὡc καὶ τὸ ἄρτιον καὶ τὸ περιccὸν προμηθὲc ᾖ . μετὰ δὲ τοῦτο τῷ μὲν ῥοφήματι ἐc τὸ πρωῒ χρηcτέο ν , ὀψὲ δὲ ἐc cιτία μεταβάλλει ν . Κρίcιν νῦν εἴρηκεν ἤτοι τὴν τελείαν λύcιν τοῦ νοcήματοc ἢ τὴν εἰc τοcοῦτον ἀξιόλογον μεταβολήν, ὡc ἤδη κινδύνου παντὸc ἐκτὸc καθεcτηκέναι· ἐπιμετρεῖν δ’ ἀξιοῖ τῇ κρίcει δύο ἡμέρα c, ἵνα καὶ τὰc ἐν ἀρτίαιc καὶ τὰc ἐν περιτταῖc ἡμέραιc περιόδουc τῶν παροξυcμῶν φυλαξώμεθα· cυμβαίνει γὰρ ἐνίοτε θαρcήcανταc, ὡc λελυμέ νου τοῦ νοcήματοc ἀκριβῶc, εἶτα διαιτηθένταc ἀμελέcτερον, ἀφορμὴν ἀναμνήcεωc τοῦ κατὰ περίοδον γινομένου παροξυcμοῦ παραcχεῖν. |
| 15 477 [15] | ἀcφαλὲc γοῦν ἐcτι φυλάττειν ἄχρι δυοῖν ἡμερῶν τὴν ἀκρίβειαν τῆc διαίτηc, ᾗ χρώμενοc ὁ κάμνων ἦν, κἂν ἤδη δοκῇ κεκρίcθαι τὸ νόcημα· παρελθουcῶν δὲ τῶν μετὰ τὴν κρίcιν δυοῖν ἡμερῶν ἀcφαλὲc ἤδη διαιτᾶν ἁδρότερον οὐδὲ τότε τὴν μεταβολὴν ἀθρόαν ποιουμένουc, ἀλλ’ ἕωθεν μὲν τῷ ῥοφήματι χρωμένουc, ὕcτερον δὲ προϊούcηc τῆc ἡμέραc ἤδη καὶ cιτώδη τροφὴν προcφέρονταc. εὔδηλοc οὖν ἐcτι μήτ’ ἄλλο τι διδοὺc τοῖc κάμνουcι πρὸ τῆc εἰρημένηc ἄρτι προθεcμίαc μήτ’ ἄρτον, ἀλλὰ πτιcάνῃ διὰ παντὸc ἀρκούμενοc, ὅπερ οὐκ ἔcτιν ἐμπιπλάντοc, ἀλλὰ μᾶλλον, ἐγκαλεῖν εἴ τιc βούλοιτο, λεπτότερον ἢ προcήκει διαιτῶντοc. ἀλλ’ οὔτε λεπτότερον οὔθ’ ἁδρότερόν ἐcτι τοῦ προcήκοντοc οὕτω διαιτᾶν, ἀλλ’ ἀκριβῶc τὸ μέcον τῶν ὑπερβολῶν καὶ ἄριcτον. ἀπόδειξιc δὲ τοῦ μέcον ὑπάρχειν αὐτὸ ἡ τῶν ἐγκαλούντων τἀναντία φιλονικία· τούτων γὰρ οἱ μὲν περὶ τὸν Θεc cαλὸν ἐγκαλοῦcιν ὡc ἐμπιπλάντι τοὺc κάμνονταc, οἱ δὲ περὶ τὸν Ἐραcίcτρατον ὡc λιμαγχονοῦντι τῷ Ἱπποκράτε ι. |
| 15 478 [11] | τὰ γὰρ εἰc Ἀπολλώνιον καὶ Δέξιππον τοὺc Ἱπποκράτουc μαθητὰc εἰρημένα κατὰ τὸ πρῶτον Περὶ πυρετῶν Ἐραcιcτράτῳ τὴν διαβολὴν τῆc λιμαγχονίαc εἰc Ἱπποκράτην τὸν διδάcκαλον ἀναφερομένην ἔχει. τούτοιc οὖν μᾶλλόν ἐcτι cυγγνωcτέον, ὡc εἰκότα λέγουcι· τοὺc δ’ ἐμπιπλάναι φάcκονταc αὐτὸν ἀξίουc εἶναι Θεccαλοῦ νομιcτέον, ἄνδραc οὔτ’ ἄλλο τι τῶν Ἱπποκράτουc γνόνταc οὔτ’ αὐτὰ ταῦτα τὰ περὶ διαίτηc αὐτῷ εἰρημένα. Ϲυμφέρει δὲ τὰ τοιάδε ὡc ἐπὶ τὸ πολὺ τοῖcιν ὅλῃcι πτιcάνῃcιν αὐτίκα χρεωμένοιcι ν . Ἐάν τε ὅλαc ἐάν τε κριθώδειc ἐάν τε ἁπλῶc εἴπῃ πτιcάναc, ἓν καὶ ταὐτὸν ἐκ τῶν τριῶν cημαίνεται λέξεων, τὰc ἀδιηθήτουc πτιcάναc δηλοῦντοc. |
| 15 479 [10] | μετὰ γὰρ τὴν ἕψηcιν ἐάν τιc αὐτὰc διηθήcαc, ἔπειτ’ ἰδίᾳ τὸν χυλὸν ἀποκρίναc, ἐκεῖνον διδῷ, οὔθ’ ὅλαιc πτιcάναιc οὔτε κριθώδεcι πτιcάναιc ὁ τοιοῦτοc λεχθήcεται χρῆcθαι, χυλῷ δὲ μόνῳ πτιcάνηc. πάλιν δὲ καὶ νῦν ἀναμνήcω cε, τίνεc εἰcὶν οἱ πτιcάναιc ὅλαιc ἐξ ἀρχῆc δεόμενοι χρῆcθαι. cύντομοc δὲ ἡ ἀνάμνηcιc, εἰ μὴ παντάπαcιν ἀργῶc ἤκουcαc τῶν προειρημένων, ὅτι τῶν ἀναπτυομένων χρηcτῶν ὄντων, ἐὰν μήτε φαρμακείαc μήτε κλύcματοc ὁ κάμνων φαίνηται δεόμενοc, ἐπὶ πτιcάνηc αὐτὸν ἀξιοῖ διαιτᾶcθαι· καὶ τὸν λογιcμὸν δὲ τῆc βουλῆc αὐτὸc προcέθηκεν εἰπών· Αἵ τε γὰρ ὀδύναι ἐν τοῖcι πλευριτικοῖcιν αὐτίκα παύονται αὐτόματο ι , ὅταν ἄρξωνται πτύειν τι ἄξιον λόγου καὶ ἐκκαθαίρεcθα ι , αἵ τε καθάρcιεc πολλὸν τελεώτεραί εἰc ι , καὶ ἔμπυοι ἧccον γίνοντα ι , ἢ εἰ ἀλλοίωc τιc διαιτῴ η , καὶ αἱ κρίcιεc ἁπλούcτεραι καὶ εὐκριτώτεραι καὶ ἧccον ὑποcτροφώδεε c . |
| 15 480 [10] | Γίνεται ταῦτα πάντα καλῶc ὑπὸ τῆc πτιcάνηc διὰ τὸ ὑγραίνεcθαι καὶ τέμνεcθαι μετρίωc τὰ δεόμενα τῆc ἀναπτύcεωc ὑγρὰ καὶ διὰ τὸ τὴν δύναμιν ῥώννυcθαι· cυνελθόντων γὰρ ἀμφοτέρων ἐκκαθαίρονται ταχέωc τῶν ἀναπνευcτικῶν ὀργάνων οἱ μοχθηροὶ χυμοί· ὧν τὸ μὲν ὑγραίνειν τε καὶ τέμνειν ὑπάρχει καὶ τῷ μελικράτῳ, τὸ δ’ ὁμοίωc τῇ πτιcάνῃ ῥωννύναι τὴν δύναμιν οὐχ ὑπάρχει· τἀναντία δ’ ἄρτῳ τε καὶ χόνδρῳ τὸ ῥωννύναι τὴν δύναμιν ἔχουcι τὸ ὑγραίνειν καὶ τὸ τέμνειν οὐχ ὑπάρχει, καθάπερ οὐδ’ ἄλλῳ τινὶ τῶν εἰθιcμένων δίδοcθαι τοῖc ἀρρώcτοιc ὑπὸ τῶν νῦν ἰατρῶν, οἷον ᾠῶν καὶ ὄρχεων ἀλεκτρυόνων καὶ πτερῶν ἰχθύων τε καὶ περιcτερῶν νεογνῶν ὅcα τ’ ἄλλα τοιαῦτα. καὶ ὁ τὴν φακῆν δὲ δοὺc ἰατρὸc ἐcκευαcμένην δι’ ὄξουc ἐπὶ πλευριτικοῦ τελέωc ἤδη παρηκμακότοc, ὡc μηδενὸc ἄλλου δεῖcθαι ἢ ἀναπτύcεωc τῶν πεπεμμένων, εἰκότωc ἔδοξεν αἴτιοc θανάτου γενέcθαι τῷ κάμνοντι πνιγέντι διὰ τῆc ἑπομένηc νυκτόc. |
| 15 481 [5] | ἀλλὰ φακῆν μὲν οὐκ ἄν τιc δοίη τῶν ἐχόντων νοῦν· ἀπεcτραμμένου δὲ μελίκρατον καὶ πτιcάνην τοῦ κάμνοντοc οἱ πετραῖοι τῶν ἰχθύων ἐπιτηδειότατοι cκευαζόμενοι δι’ ὕδατοc καὶ πράcου καὶ ἀνήθου καὶ ἁλῶν ἐλαίου τε cυμμέτρου, τῶν δὲ μὴ πετραίων οἱ ὀνίcκοι. προδιδόναι δ’ αὐτῷ ὀξύμελι· κακοcτόμαχον γὰρ οὐδὲν ἔχει τοῦτο, πλὴν εἰ πεπονθότων ἐπί τινοc ἀρρώcτου τῶν νεύρων καὶ τῆc μήτραc ἐπὶ γυναικὸc ἀντ’ αὐτοῦ βούλοιο τῶν ἄλλων τι διδόναι φαρμάκων, οἷόν ἐcτι τὸ διὰ πραcίου τε καὶ ἴρεωc· αὐτὴ μέν γε καθ’ ἑαυτὴν ἅμα μελικράτῳ πινομένη πέττει καλῶc τὰ κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα περιττώματα καὶ πρὸc τὰc ἀναπτύcειc παραcκευάζει. Τὰc δὲ πτιcάναc χρὴ ἐκ βελτίcτων κριθέων εἶναι καὶ ὡc βέλτιcτα ἡψῆcθα ι , καὶ ἄλλωc ἢν μὴ τῷ χυλῷ μούνῳ μέλλῃc χρέεcθα ι . Βέλτιcται κριθαὶ πρὸ μὲν τῆc πείραc κριθήcονται διὰ μόνου τοῦ πλήρειc εἶναι καὶ μηδὲν ἔχειν ἐν ἑαυταῖc ῥυcόν, αἱ δὲ τῇ πείρᾳ κεκριμέναι διὰ τῆc ἑψήcεωc, ὅταν ἐπὶ πλεῖcτον ἀνοιδίcκωνται καὶ χυλὸν ποιῶcι πλεῖcτον, ὅπερ δὴ καὶ βέβαιόν ἐcτι τῆc ἀρετῆc αὐτῶν γνώριcμα· τὸ γὰρ ἀπὸ τῆc εὐτροφίαc οὐκ ἐπιcτημονικὸν οὐδὲ διὰ παντὸc ἀληθέc, ἀλλ’ ὡc ἐπὶ τὸ πολὺ κατορθούμενον. |
| 15 482 [13] | ἀξιοῖ δὲ τὰc πτιcάναc ἀεὶ μὲν εἶναι βελτίcταc, μᾶλλον δ’ ἐὰν μὴ μόνῳ τῷ χυλῷ χρῆcθαι μέλλωμε ν, ἀλλὰ καὶ ὅλαιc αὐταῖc· διὰ τί δὲ τοῦτ’ ἀξιοῖ, cαφῶc αὐτὸc ἐδήλωcεν εἰπών· Μετὰ γὰρ τῆc ἄλληc ἀρετῆc τῆc πτιcάνηc τὸ ὀλιcθηρὸν τὴν κριθὴν καταπινομένην ποιέει μὴ βλάπτει ν · οὐδαμῇ γὰρ προcίcχεται οὐδὲ μένει κατὰ τὴν τοῦ θώρακοc ἴξι ν . Ἴcμεν [δ’] ὅτι ἴξιν ὡc τὸ πολὺ μὲν τὴν εὐθυωρίαν, ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτὴν λέγει τὴν φοράν. |
| 15 483 [10] | ἡ δὲ διὰ τοῦ θώρακοc εὐθυωρία τε καὶ φορὰ τῆc καταπινομένηc πτιcάνηc ἄχρι τῆc γαcτρὸc εὔδηλον ὅτι διὰ τοῦ cτομάχου γίνεται, κἀν τούτῳ βούλεται μηδὲν αὐτῷ προcίζειν· ἐν γὰρ τοῖc κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα πάθεcι θερμαcίαc οὔcηc πολλῆc, προcιcχόμενον τούτῳ ξηραινόμενόν τε καὶ δυcαπολύτωc προcπλαττόμενον ἄcην τέ τινα καὶ δίψαν ἐπιφέρει. Ὀλιcθηροτάτη δὲ καὶ ἀδιψοτάτη καὶ εὐπεπτοτάτη καὶ ἀcθενεcτάτη ἐcτὶν ἡ κάλλιcτα ἑφθ ή , ὧν πάντων δε ῖ . Τὴν καλῶc ἡψημένην πτιcάνην οὐ μόνον ὀλιcθηροτάτην τε καὶ ἀδιψοτάτην καὶ εὐπεπτοτάτην εἶναί φηcιν, ἀλλὰ προcέθηκε τῷ τέλει καὶ ἀcθενεcτάτ η. τὸ μὲν οὖν ὀλιcθηροτάτην εἶναι τὴν καλῶc ἡψημένην ἤδη προείρηται· τὸ δὲ καὶ ἀδιψοτάτην αὐτὴν ὑπάρχειν ἐνταῦθα πρόcκειται διὰ τὴν τῆc κριθῆc φύcιν γιγνόμενον· ἔcτι δὲ ψυχρὰ τὴν κρᾶcιν. |
| 15 484 [16] | ὅπωc δὲ χρὴ κρίνειν ψυχρὰν καὶ θερμὴν οὐcίαν ἐπὶ μὲν τῶν ζῴων ἐν τοῖc Περὶ κράcεων εἴπομεν, ἐπὶ δὲ τῶν ἀψύχων ἐν τοῖc Περὶ τῆc τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεωc. ἀλλὰ καὶ εὐπεπτοτάτην εἶναί φηcι τὴν τοιαύτην πτιcάνην, ὡc ἂν διαλελυμένην τε καὶ μηδὲν ἔτι cκληρὸν καὶ δυcκατέργαcτον ἔχουcαν ἄφυcόν τε γεγονυῖαν ἤδη διὰ τὸ τῆc ἑψήcεωc μῆκοc. ὃ δ’ ἐπὶ τῷ τέλει τῆc ῥήcεωc εἶπεν, ὀνομάcαc ἀcθενεcτάτην τὴν οὕτωc ἡψημένην, εἰ μὲν μηδὲν προειρήκει περὶ αὐτῆc ὡc εὐπεπτοτάτηc, ἕτοιμον ἂν ἦν φάναι πρὸc τὴν ἐν τῇ γαcτρὶ κατεργαcίαν ἀναφέρεcθαι τὸν λόγον, ἀcθενεcτάτηc αὐτῆc εἰρημένηc, ὡc εἰ καὶ ῥᾷcτα νικωμένην εἰρήκει καὶ κατεργαζομένην ὑπὸ τῆc γαcτρὸc καὶ μεταβαλλομένην· ἐπεὶ δὲ τοῦτο προείρηται, τὴν ἀcθένειαν αὐτῆc ἤτοι διότι βραχεῖαν τροφὴν τῷ cώματι δίδωcιν ἀκουcτέον ἐcτὶν ἢ ὅτι ποιότητα μηδεμίαν ἔχει cφοδράν, ὡc ἤτοι τῶν νεύρων ἢ τῆc γνώμηc ἅπτεcθαι, καθάπερ ὄξοc τε καὶ οἶνοc. Ἢν μὲν οὖν μὴ προcτιμωρήcῃ τι c , ὁκόcων δεῖται αὐτάρκηc εἶναι ὁ τρόποc τῆc τοιαύτηc πτιcανορροφίη c , πολλαχῇ βεβλάψετα ι . |
| 15 485 [10] | Ἄρχεται τοίνυν τῆc διδαcκαλίαc ὧδε, περὶ ὧν ἐρεῖν ἐπηγγείλατο μικρὸν ἔμπροcθεν, ἡνίκ’ ἔφη· “πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ἐπίκαιρα παρεῖται, οἷc προcημαίνεcθαι δεῖ, ἃ εἰρήcεται ὕcτερον.” ὅτι δὲ τὸ τιμωρῆcαι παρά τε τοῖc ἄλλοιc παλαιοῖc καὶ αὐτῷ τῷ Ἱπποκράτει πολλάκιc ἀντὶ τοῦ βοηθῆcαι λέλεκται καὶ κατ’ ἄλλα cυγγράμματα, δέδεικται διὰ τῶν γεγενημένων ἡμῖν ἐξηγήcεων εἰc αὐτά. Οἷcί τε γὰρ cῖτοc αὐτίκα ἐγκατακέκλειcτα ι , εἰ μή τιc ὑποκενώcαc τὸ ῥόφημα δοί η , τὴν ὀδύνην ἐνεοῦcαν προcπαροξύνειεν ἂν καὶ μὴ ἐνεοῦcαν εὐθὺc ἐμποιήcει ε , καὶ πνεῦμα πυκνότερον γένοι τ ’ ἄ ν · κακὸν δὲ τοῦτ ο · ξηραντικόν τε γὰρ πνεύμονοc καὶ κοπῶδεc ὑποχονδρίου καὶ ἤτρου καὶ φρενῶ ν . |
| 15 486 [15] | Ϲῖτον εἶπε τὸ ἀπὸ τῶν cιτίων περίττωμα περιεχόμενον ἐν τοῖc ἐντέροιc, ὃ δὴ καὶ cκύβαλον ὀνομάζουcι καὶ κόπρον. εἰ τοίνυν ἐγκατακεκλειcμένου τούτου, τουτέcτιν ἐκ πολλοῦ χρόνου μὴ διακεχωρηκότοc, ἐπὶ τὴν τῆc πτιcάνηc ἀφίκοιτό τιc προcφοράν, ἀναγκαῖόν ἐcτι βλάβην γενέcθαι τῇ πλευρᾷ διὰ τὴν ἔμφραξιν τῶν ἐντέρων, ἣν ἐκ τῆc ἠθροιcμένηc ἐν αὐτοῖc ἔcχηκε κόπρου, μήτε φύcηc διεξερχομένηc ἐπὶ τῇ προcφορᾷ τῆc πτιcάνηc ἀναδόcεώc τε μοχθηρᾶc γινομένηc ἐπὶ τὸ πεπονθὸc μέροc· ὥcτε ἀναγκαῖόν ἐcτι τὴν ὀδύνη ν, εἰ μὲν εἴη λελωφηκυῖα, παραυξηθῆναι πάλιν, εἰ δὲ πεπαυμένη, γεννηθῆναι. καὶ γὰρ ἀτμοὶ καὶ πνεῦμα φυcῶδεc ἀναθυμιάcειc τε τῶν cκυβάλων ἐπὶ τὴν πλευρὰν ἀφικόμενα τὴν ὀδύνην αὐτῆc καὶ γεννήcουcι καὶ παραυξήcουcιν· ἐπὶ τούτοιc δὲ καὶ ἡ ἀναπνοὴ πυκνοτέρα γενήcεται· κέκληκε δὲ τὴν ὅλην ἀναπνοὴν πνεῦμα κἀν τῷ Προγνωcτικῷ cυγγράμματι καὶ τοῖc τῶν Ἐπιδημιῶν. |
| 15 487 [5] | πυκνωθεῖcα δ’ ἡ ἀναπνοὴ θερμαcίαν ἐν τοῖc ἀναπνευcτικοῖc ὀργάνοιc ἐργάζεται πλείονα διὰ τὸ cυνεχὲc τῆc κινήcεωc, ἐφ’ ᾗ θερμαcίᾳ ξηραίνεται μὲν ὁ πνεύμων καὶ τὸ διάφραγμα, cυγξηραίνεται δὲ καὶ cυνθερμαίνεται καὶ τὰ καθ’ ὑποχόνδριόν τε καὶ περιτόναιον μόρια τοῦ ζῴου· πάντα γὰρ cυγκινεῖται τῷ θώρακι κατὰ τὰc ἀναπνοάc. τὸ δ’ ἐν ἀρχῇ τῆc ῥήcεωc εἰρημένον οἷcί τε γὰρ cῖτοc αὐτίκα ἐγκατακέκλειcται τὴν αὐτίκα φωνὴν ἐνηλλαγμένην ἔχει κατὰ τὴν τάξιν· ἀπολαβούcηc δ’ αὐτῆc τὴν οἰκείαν cύνθεcιν ὁ λόγοc ἔcται τοιόcδε· ‘μὴ προcβοηθηcάντων δὲ ἡμῶν τῷ προειρημένῳ τρόπῳ τῆc πτιcανορροφίαc πολλαχόθι γενήcεται βλάβη. αὐτίκα γοῦν οἷc cῖτοc ἐγκατακέκλειcται, εἰ μή τιc ὑποκενώcαc πρότερον αὐτὸν οὕτω τὸ ῥόφημα δοίη, βλάβην ἐργάcεται μεγίcτην.‘ Τοῦτο δ έ , ἢν ἔτι τοῦ πλευροῦ τῆc ὀδύνηc cυνεχέοc ἐούcηc καὶ πρὸc τὰ θερμάcματα μὴ χαλώcηc καὶ τοῦ πτυέλου μὴ ἀνιόντο c , ἀλλὰ καταγλιcχραινομένου ἀcαπέω c , ἢν μὴ λύcῃ τιc τὴν ὀδύνην ἢ κοιλίην μαλθάξαc ἢ φλέβα ταμώ ν , ὁκότερον ἂν τούτων cημήν ῃ , τὰc δὲ πτιcάναc ἢν οὕτωc ἔχουcι διδ ῷ , ταχέεc οἱ θάνατοι τῶν τοιούτων γίνοντα ι . |
| 15 488 [15] | Ἀναμνηcθῶμεν, ὅτι περὶ πλευρίτιδοc ἐποιεῖτο τὸν λόγον ὡc παραδείγματοc· ἐδείχθη δ’ αὕτη γινομένη διὰ τὴν φλεγμονὴν τοῦ τὰc πλευρὰc ὑπεζωκότοc ὑμένοc. ἐὰν οὖν ἀκμαζούcηc τῆc φλεγμονῆc πτιcάνην τιc διδῷ, μεγάλωc βλάψει τὸν κάμνοντα. τοῦ δ’ ἀκμάζειν αὐτὴν γνώριcμα τό τε cυνεχὲc τῆc ὀδύνηc καὶ τὸ μηδὲν ἐνδιδόναι πρὸc τὰ θερμάcματ α. πρόcκειται δὲ τῷ λόγῳ καὶ ἄλλο γνώριcμα πλευρίτιδοc οὐ μόνον μεγάληc ἀλλὰ καὶ κακοήθουc, τὸ γλίcχρον ἱκανῶc γιγνόμενον τὸ πτύελον εἴργεcθαι τῆc κενώcεωc ἐμπλαττόμενόν τε καὶ προcιcχόμενον τοῖc πεπονθόcι μέρεcι· τὸ γὰρ καταγλιcχραίνεcθαι πλέον τι cημαίνει, τὴν cφοδρο τάτην γλιcχρότητα ἐνδεικνυμένηc τῆc λέξεωc ἐν τῷ προcλαβεῖν τὴν ‘κατά‘ πρόθεcιν. |
| 15 489 [15] | ἤρκει μὲν οὖν καὶ διὰ τῆc προcθήκηc αὐτῆc ἀφορίcαι τὸ οὕτω γλιcχραινόμενον τοῦ πεττομένου· γλίcχρον μὲν γὰρ γίνεται κἀκεῖνο μετρίωc, οὐ μὴν καταγλιcχραίνετα ι, τουτέcτιν οὐκ ἐcχάτωc οὐδ’ ἄκρωc πάcχει τοῦτο· τοῦ δὲ μὴ παρακοῦcαί τινα, τούτου χάριν οὐκ ὤκνηcε τῷ λόγῳ προcγράψαι καὶ τὸ ἀcαπῶ c, ὅπερ αὐτῷ δηλοῖ τὸ ἀπέπτωc· τὸ καταγλιcχραινόμενον γὰρ ἀπέπτωc μοχθηρόν. ἐν τούτῳ δὲ δὴ καθεcτῶτοc τοῦ κάμνοντοc, εἰ πτιcάνην τιc προcφέρει πρὶν λῦcαι τὴν ὀδύνην ἤτοι διὰ φλεβοτομίαc ἢ διὰ κενώcεωc γαcτρό c, ἀναιρήcει τὸν ἄνθρωπον. εἰρηκὼc γὰρ ἐπὶ τῆc προκειμένηc κατὰ τὸν λόγον τόνδε πλευρίτιδοc ὡc οὐδὲν ἐνδιδούcηc πρὸc τὰ θερμάcματ α, δύο λοιπὰ ἔχει τὰ αὐτίκα βοηθοῦντα, κάθαρcιν καὶ φλεβοτομίαν· ἡ γὰρ τῶν δι’ ὀπίου καὶ μανδραγόρου καὶ ὑοcκυάμου cκευαζομένων φαρμάκων χρῆcιc οὐ τὴν ὀδυνώδη διάθεcιν ἰᾶται τῆc πλευρίτιδοc, ἀλλὰ τὴν αἴcθηcιν νεκροῖ. νυνὶ μὲν οὖν ἁπλῶc ἐμνημόνευcε φλεβο τομίαc τε καὶ καθάρcεωc κοιλίαc, ἐφεξῆc δὲ διοριεῖται περὶ τῆc ἑκατέρου χρήcεωc. |
| 15 490 [10] | Διὰ ταύταc οὖν τὰc προφάcιαc καὶ ἑτέραc τοιαύταc ἔτι μᾶλλον οἱ ὅλῃcι χρώμενοι πτιcάνῃcιν ἑβδομαῖοι καὶ ὀλιγημερώτεροι θνῄcκουcι ν , οἱ μέν τι καὶ τὴν γνώμην βλαβέντε c , οἱ δὲ ὑπὸ τῆc ὀρθοπνοίηc τε καὶ τοῦ ῥέγχεοc ἀποπνιγέντε c . Ὅτι πολλάκιc ὀνομάζει τὰc αἰτίαc προφάcειc δέδεικται κἀν ταῖc τῶν ἄλλων cυνταγμάτων αὐτοῦ ἐξηγήcεcι· τίναc δ’ ἑτέραc προφάcειc παρὰ τὰc εἰρημέναc αὐτῷ cυνεπιφέρειν φηcὶ τοὺc ὀλιγημέρουc θανάτουc, προcθεῖναι τῷ λόγῳ χρή· νῦν μὲν γὰρ εἴρηκε τήν γε τῆc πτιcάνηc προcφορὰν πρὶν λῦcαι τὴν ὀδύνην καὶ τὴν ἐπὶ τῷ πυκνῷ πνεύματι γλιcχρότητα τοῦ πτυέλου, δι’ ἣν καὶ ἀποπνίγοντα ι, βλαβῆναι δ’ εἰκόc, εἰ καὶ οἴνου προcενέγκαιντο, πρίν, ὡc ὑπέθετο, κενωθῆναι, καὶ μελικράτου καὶ ὀξυμέλιτοc· περὶ γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων οὐδὲ τοῖc ἰδιώταιc ἄδηλον. |
| 15 491 [14] | εἰκότωc οὖν ἔφη καὶ τὴν γνώμην βλαβένταc ἐνίουc αὐτῶν ἀπόλλυcθαι οἴνῳ τε καὶ τοῖc οἰνώδεcιν ἀκαίρωc προcενεχθεῖcιν. Μάλα δὲ τοὺc τοιούτουc οἱ ἀρχαῖοι βλητοὺc ἐνόμιζον εἶναι διὰ τόδε οὐχ ἥκιcτ α , ὅτι ἀποθανόντων αὐτῶν ἡ πλευρὴ πελιδνὴ εὑρίcκεται ἴκελόν τι πληγ ῇ . Καὶ διὰ τὸ τάχοc μὲν τῆc ἀπωλείαc ἡ τοιαύτη δόξα τοὺc ἀρχαίουc εἰcῄει καὶ διὰ τὸ πελιδνοῦcθαι δ ’ ἐπὶ τῆc πλευρᾶc ἐνίουc, ἔνθα δηλονότι τῆc φλεγμονῆc ἦν ἡ ῥίζα. τοῦ γὰρ ἐπ’ αὐτὴν αἵματοc cφηνουμένου διὰ τὴν ὀδύνην, ὅcον ἐμερίcθη πρὸc τὸ δέρμα, τοῦτ’ ἐν τῷ θανάτῳ ψυχθὲν ἐμελάνθη, γινόμενον ἴκελο ν, τουτέcτιν ὅμοιον, τοῖc ἐκ πληγῆc οὕτω διατεθεῖcιν. Αἴτιον δὲ τούτου ἐcτί ν , ὅτι πρὶν λυθῆναι τὴν ὀδύνην θνῄcκουc ι · ταχέωc γὰρ πνευματίαι γίνοντα ι . |
| 15 492 [10] | Ὅτι δὲ τοιοῦτον ἀναπνέουcιν, αὐτὸc ἐφεξῆc ἐδήλωcεν εἰπών· Ὑπὸ δὲ τοῦ πολλοῦ καὶ πυκνοῦ πνεύματο c , ὡc ἤδη εἴρητα ι , γλιcχραινόμενον τὸ πτύελον ἀπέπτωc κωλύει τὴν ἐπάνοδον γίνεcθα ι , ἀλλὰ τὴν ῥέγξιν ποιέει ἐνιcχόμενον ἐν τοῖcι βρογχίοιcι τοῦ πνεύμονο c · καὶ ὅταν ἐc τοῦτο ἔλθ ῃ , θανατῶδεc ἤδη ὡc ἐπὶ τὸ πολύ ἐcτ ι . Τὸ ἔμπροcθεν αὐτῷ ῥηθὲν ‘ἀcαπὲc‘ τοῦτο νῦν ἄπεπτον ὠνόμαcε μαρτυρῶν ἡμῖν, ὅτι καλῶc καὶ τότε τὴν μετάληψιν ἐποιηcάμεθα τῆc φωνῆc. Καὶ γὰρ αὐτὸ τὸ πτύελον ἐνιcχόμενον κωλύει μὲν τὸ πνεῦμα ἔcω φέρεcθα ι , ἀναγκάζει δὲ ταχέωc ἔξω φέρεcθα ι . |
| 15 493 [13] | Οὐ πᾶν τὸ πνεῦμα κωλύεται κατὰ τὰc τοιαύταc διαθέcειc ἔcω φέρεcθα ι· τοῦτο γὰρ εἰ γένοιτο, παραχρῆμα τὸν ἄνθρωπον ἀποθανεῖν ἀναγκαῖόν ἐcτιν ὡcαύτωc τοῖc ἀπαγξαμένοιc. ἀλλὰ τὸ cύμμετρον δηλονότι τῇ χρείᾳ τῆc ἀναπνοῆc ἔcω φέρεcθαι κωλύεται, διὸ καὶ μέχρι μέν τινοc ἐξαρκοῦcιν, ἐν δὲ τῷ χρόνῳ τῆc ἐνδείαc ταύτηc αὐξανομένηc ἀπόλλυνται. Καὶ οὕτωc ἐc τὸ κακὸν ἀλλήλοιcι cυντιμωρε ῖ · τό τε γὰρ πτύελον ἐνιcχόμενον πυκνὸν τὸ πνεῦμα ποιε ῖ , τό τε πνεῦμα πυκνὸν ἐὸν ἐπιγλιcχραίνει τὸ πτύελον καὶ κωλύει ἀπολιcθαίνει ν . Ὅτι τῷ τιμωρεῖν ἀντὶ τοῦ βοηθεῖν οἵ τ’ ἄλλοι παλαιοὶ καὶ ὁ Ἱπποκράτηc κέχρηνται, πολλάκιc ἔμπροcθεν εἴρηται· καὶ νῦν οὖν τὸ cυντιμωρεῖν ἀλλήλοιc εἰc τὸ κακὸν εἶπεν ἐπὶ τοῦ cυμπράττειν καὶ cυντελεῖν. |
| 15 494 [13] | πῶc δὲ cυμπράττει καὶ cυντελεῖ, cαφῶc μὲν αὐτὸc ἐδήλωcεν, εἰρήcεται δὲ καὶ πρὸc ἡμῶν. τὸ πτύελον ἰcχόμενον ἐν τοῖc τοῦ πνεύμονοc βρόγχοιc cτενοχωρίαν ἐργάζεται ταῖc διεξόδοιc τοῦ πνεύματοc καὶ διὰ ταύτην τὴν cτενοχωρίαν ἧττον εἰcπνέουcιν οἱ κάμνοντεc· ὅcῳ δ’ ἂν ἧττον εἰcπνέωcι, τοcῷδε μᾶλλον ἀπλήρωτον ἐργάζονται τὴν χρείαν τῆc ἀναπνοῆc καὶ διὰ τοῦτο πρωιαίτερον ἐπὶ τὴν δευτέραν εἰcπνοὴν ἀπὸ τῆc προτέραc ἥκουcιν, ὅπερ ὀνομάζουcι πυκνὸν πνεῦμα. Καταλαμβάνει δὲ ταῦτ α , οὐ μόνον ἢν πτιcάνῃcιν ἀκαίρωc χρήcωντα ι , ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἤν τι ἄλλο φάγωcιν ἢ πίωcι πτιcάνηc ἀνεπιτηδειότερο ν . Εἴρηται μικρὸν ἔμπροcθεν περὶ τούτου, ἡνίκα ἔλεγε· “διὰ ταύταc οὖν τὰc προφάcειc καὶ ἑτέραc τοιαύταc. |
| 15 495 [5] | ” ἀλλ’ ἐκεῖ μὲν ἐμνημονεύcαμεν ἡμεῖc οἴνου τε καὶ μελικράτου καὶ ὀξυμέλιτοc· ἐνταυθοῖ δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἀκούειν προcήκει τῶν διδομένων τοῖc οὕτω κάμνουcιν ὑπὸ τῶν πολλῶν ἰατρῶν, ἃ δὴ καὶ μᾶλλον ἔβλαπτε μελικράτου καὶ ὀξυμέλιτοc καὶ οἴνου. Μάλα μὲν οὖν τὰ πλεῖcτα παραπλήcιοί εἰcιν αἱ τιμωρίαι τοῖcί τε ὅλῃcι πτιcάνῃcι χρεομένοιcι τοῖcί τε χυλῷ αὐτέω ν · τοῖcι δὲ μηδετέρῳ τούτω ν , ἀλλὰ ποτῷ μοῦνο ν , ἔcτιν ὅπῃ καὶ διαφερόντωc τιμωρητέο ν . Αἱ βοήθειαι, φηcί, παραπλήcιοι γίνονται τοῖc πτιcάνῃ τε καὶ τῷ χυλῷ χρωμένοιc αὐτῆc· τοῖc δὲ ποτῷ μόνον ἔcτιν ὅπῃ καὶ διαφερόντωc χρὴ βοηθεῖ ν. ποία δέ τιc ἡ διαφορὰ γενήcεται, διὰ τῶν ἑξῆc διδάcκει. Χρὴ δὲ τό γε πάμπαν οὕτω ποιέει ν · ἢν μὲν νεοβρῶτι αὐτῷ ἐόντι καὶ κοιλίηc μήπω ὑποκεχωρηκυίηc ἄρξηται ὁ πυρετό c , ἤν τε cὺν ὀδύνῃ ἤν τε ἄνευ ὀδύνη c , ἐπιcχεῖν τὴν δόcιν τοῦ ῥοφήματο c , ἔc τ ’ ἂν οἴηται κεχωρηκέναι εἰc τὸ κάτω μέροc τοῦ ἐντέρου τὸ cιτίο ν . |
| 15 496 [10] | Ἤιcθηται δὴ καὶ αὐτὸc ἐcπαραχὼc κατὰ μόρια τὸν λόγον, οὐ cυνεχῶc ἐφεξῆc ἐν τάξει τῇ προcηκούcῃ πεποιημένοc· καὶ διὰ τοῦτο νῦν ἀναλαμβάνων αὐτὸν ἐπὶ τὴν προcήκουcαν ἀρχὴν ἀφικνεῖται. τοῦτο δὲ ἔπαθεν, ἐπειδὴ τὸ περὶ τῆc διαφωνίαc ζήτημα λύειν ἐπιχειρήcαc ἐμνημόνευcεν ἐν τῇ λύcει θεραπευτικῶν λογιcμῶν. ἀλλ’ ἐχρῆν αὐτὸν αἰcθανόμενον οὗ πέπονθεν ἐξαμεῖψαι μὲν ἐκεῖνα, διελθεῖν δὲ ἑτέρωc ἀπ’ ἀρχῆc τὸν λόγον· οὕτω γὰρ κἀμοὶ cυμβαίνειν κάλλιον ἔδοξεν, ἄνωθεν ἑτέρωc γράψαι περὶ τῶν αὐτῶν ἐξαμείψαντι τὰ πρότερον γεγραμμένα. πῶc οὖν ἐχρῆν αὐτὸν ἅμα τε λῦcαι τὸ προβληθὲν ὑπ’ αὐτοῦ ζήτημα καὶ τάξει δοῦναι τὸν λόγον, ἐγὼ διηγήcομαι τοῖc βουλομένοιc ἑρμηνεύειν τὰ τοιαῦτα cαφῶc τὴν ὁδὸν ἐξηγούμενοc. |
| 15 497 [15] | ἤδη τοίνυν πρόcεχέ μοι τὸν νοῦν, ὡc ἐξ ἀρχῆc ἀκουcόμενοc τοῦ λόγου. διὰ τί τοῖc ἀξιολόγοιc ἰατροῖc ἐνίοτε διαφωνεῖν cυμβαίνει περὶ τῆc θεραπείαc; ὅτι τὸ πειραθὲν ἐπί τινων ἐπὶ πάντων ᾠήθηcαν ἁρμόττειν. οὕτω γοῦν κἀν τοῖc περὶ διαίτηc τῶν ὀξέων νοcημάτων διεφώνηcαν, ἔνιοι μὲν ἐπὶ χυλῷ πτιcάνηc ἄχρι κρίcεωc φυλάττοντεc τοὺc νοcοῦνταc, ἔνιοι δὲ τὴν πτιcάνην αὐτὴν διδόντεc, ἔνιοι δὲ οὐδέτερον, ἐκ μέρουc μὲν ἀληθεύοντεc ἅπαντεc, ἐκ μέρουc δὲ cφαλλόμενοι· τινὲc μὲν γὰρ τῶν ὀξέωc νοcούντων πτιcάνηc δέονται, τινὲc δὲ χυλοῦ, τινὲc δ’ οὐδετέρου τούτων ἄχρι κρίcεωc. ἕνεκα δὲ cαφηνείαc ἐφ’ ἑνὸc τῶν ὀξέων ὡc ἐπὶ παραδείγματοc ἐγὼ ποιήcομαι τὸν λόγον. προκείcθω δὴ πλευρίτιδοc εἰπεῖν θεραπείαν· εἴπερ οὐ πρὸ πολλοῦ χρόνου τοῦ κάμνοντοc ἐδηδοκότοc, οὐδέπω τῆc κοιλίαc ὑποκεχωρηκυία c , ὁ πυρετὸc ἄρξαιτ ο , μὴ διδόναι τούτῳ ῥόφημ α , μέχριc ἂν ἡ δοθεῖcα τροφὴ δόξῃ cοι διεξελθοῦcα τὰ πλεῖcτα τῶν ἐντέρων ἐν τοῖc ὑcτάτοιc αὐτῶν εἶναι. |
| 15 498 [10] | ταύτην τὴν ἀρχὴν τῷ λόγῳ ποιηcάμενόc τιc, εἶθ’ ἑξῆc ἅπαντα κατὰ τὴν οἰκείαν τάξιν ἐπιὼν οὐκ ἂν ἀcαφῆ τὴν διδαcκαλίαν ἐργάcαιτο. Χρῆcθαι δὲ ποτ ῷ , ἢν ἄλγημά τι ἔχ ῃ , ὀξυμέλιτ ι , χειμῶνοc μὲν θερμ ῷ , θέρουc δὲ ψυχρ ῷ · ἐὰν δὲ πολλὴ δίψα ᾖ , καὶ μελικρήτῳ καὶ ὕδατ ι . Διψώδουc ὄντοc τοῦ κάμνοντοc, ἄλλωc φυλαccόμενοc ὀξύμελι διδόναι πάμπολυ, διὰ τοῦτ’ ἐφεξῆc τοῦ τε μελικράτου καὶ 〈τοῦ〉 ὕδατοc ἐμνημόνευcεν. ὅcον μὲν γὰρ ἐπὶ τῷ πάθει, μᾶλλον ὀξυμέλιτι χρηcτέον· εἰ δ’ αὔταρκεc αὐτοῦ λαμβάνων ἔτι διψῶν ὁ κάμνων εἴη, μελίκρατον ἐπιδοτέον· εἰ δὲ καὶ μετὰ τοῦτο διψήcει, τὸ ὕδωρ προcενεκτέον· αὐτὸ γὰρ ἐφ’ ἑαυτοῦ τὸ ὕδωρ πινόμενον μέμφεται· μαθήcῃ δ’ ἐν τοῖc ἐφεξῆc τὰc αἰτίαc, δι’ ἃc μέμφεται τὸ ποτὸν τοῦτο, κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέροc τοῦ cυγγράμματοc, ὅταν ὁ λόγοc αὐτῷ περὶ δυνά μεωc ὕδατοc γίγνηται. |
| 15 499 [15] | νῦν δ’ ἐπιcκεψώμεθα περὶ τοῦ προτεθέντοc αὐτῷ ἐν τῷ προκειμένῳ λόγῳ, κελεύοντοc αὐτοῦ χειμῶνοc μὲν χρῆcθαι θερμ ῷ , θέρουc δὲ ψυχρῷ τῷ ὀξυμέλιτ ι. τοῦτο γὰρ ἡμᾶc ποδηγήcει πρὸc τὴν ἀγωνιcτικῶc γιγνομένην ἐπὶ τῶν ὀξέωc νοcούντων ὕδατοc ψυχροῦ πόcιν, ἣν τελέωc δοκεῖ παραλελοιπέναι. καὶ μέμψαιτο μὲν ἄν τιc αὐτῷ κατὰ τοῦτο· διδαcκαλίαc γὰρ ἄξιοc ἦν ὁ λόγοc, οὐ κατὰ τὸ πάρεργον προcερρῖφθαι. ἣν οὖν γνώμην εἶχε περὶ ψυχροῦ πόcεωc ὕδατοc, ἐκ τοῦ νῦν λόγου κατανοῆcαι δυνατόν· οὗτοc γὰρ εἰ ὀξύμελι διψῶcί ποτε δίδωcι ψυχρόν, εὔδηλον, ὅτι καὶ ὕδωρ δώcει. τοῦτο γάρ, εἰ καὶ μὴ ὅλωc εἰρήκει τι περὶ ψυχροῦ πόματοc, ἀκόλουθον ἂν ἦν αὐτοῦ τοῖc δόγμαcι, τὸν μὲν πυρετὸν ἐκπυρουμένηc τῆc ἐμφύτου θερμαcίαc ἡγουμένου γίνεcθαι, ‘τὰ δ’ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα ὑπάρχειν‘· θερμοῦ δὲ καὶ ξηροῦ τοῦ πυρὸc ὑπάρχοντοc καὶ διὰ τοῦτο καὶ τοῦ πυρετοῦ, τὸ ὕδωρ ἐναντιώτατόν ἐcτι τῇ φύcει τοῦ πυρετοῦ, ψῦχόν τε καὶ ὑγραῖνον τὸ cῶμα. καὶ τοίνυν καὶ φαίνονται cβεννύμενοι οἱ πυρετοὶ ὑπ’ αὐτοῦ παραχρῆμα δοθέντοc ἐν καιρῷ. |
| 15 500 [5] | εἴρηται μὲν οὖν αὐτάρκωc ἐν τοῖc τῆc Θεραπευτικῆc μεθόδου γράμμαcιν, εἰρήcεται δὲ καὶ νῦν τό γε κεφάλαιον αὐτοῦ. ὅταν οὖν ὁ πυρετὸc ᾖ, δυνάμεωc οὔcηc, οὐ μόνον οὐκ ἂν βλάψαιc τηνικαῦτα δοὺc τὸ ψυχρόν, ἀλλὰ καὶ μεγάλωc ὠφελήcαιc. ἡ μὲν δὴ τοιαύτη πόcιc τοῦ ψυχροῦ τοcαύτη τὸ πλῆθοc ἔcτω, ὅcον ὁ κάμνων αὐτὸc οἷόc τ’ ἐcτὶ πιεῖν τὸ ψυχρὸν ὕδωρ ἐπιcπαcάμενοc ἀπνευcτί, τὸ δ’ ὀξύμελι βραχύ, διδόμενον οὐ πλέον ἡμίcεοc καθ’ ἑκάcτην προcφοράν. οὐχ ὅμοιοc οὖν ὁ τῆc δόcεωc cκοπὸc ἐπὶ τούτου διὰ τὸ cβέcαι βούλεcθαι τὸν πυρετὸν ἀθρόωc πινομένου ψυχροῦ μέχρι τοῦ πληρωθῆναι τὸν κάμνοντα. τὸ μὲν γὰρ ὕδωρ οὕτω πινόμενον ἰάcεωc ἕνεκα πίνεται, τὸ δ ’ ὀξύμελι θέρουc ὥρᾳ δίδοται ψυχρὸν ἕνεκα τοῦ μὴ παροξῦναι τὴν δίψαν τοῦ κάμνοντοc· ἀλλά τι καὶ cυντελεῖν οἷόν τε πρὸc τοὐναντίον. διὰ τοῦτο καὶ πρὶν πεφθῆναι τὴν νόcον ὀξυμέλιτοc ψυχροῦ διδόναι φηcίν, ὡc ὥρᾳ θέρουc οὐκ ἂν δώcονταc ὕδωρ ψυχρὸν εἰc κόρον ἐν τῇ τοιαύτῃ διαθέcει· πυκνώcει μὲν γὰρ τὴν φλεγμονήν, ὅταν ἐπὶ φλεγμονῇ πυρέττωcιν, ἀπέπτουc δ’ ἐργάcεται ψύξει τοὺc χυμούc, ὅταν ἐπὶ τούτοιc νοcῶcιν· ἀλλὰ τό γε ὀξύμελι τηνικαῦτα δίδομεν ὀλίγον, ὡc ἂν ἐν τῇ γαcτρὶ φθάνον χλιανθῆναι πρὶν διαδοθῆναι τὴν ἐξ αὐτοῦ ψύξιν ἄχρι τῆc πλευρᾶc· εἰ δὲ καὶ διαδοθείη τι βραχύ, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ γε ὀξυμέλιτοc ἐπανορθωθήcεται δύναμιν ἔχοντοc τμητικήν· ἐναντίον γάρ ἐcτι τὸ τέμνον καὶ διεξερχόμενον τῷ πυκνοῦντι καὶ cυνάγοντι τὰ cώματα. |
| 15 501 [10] | Ἔπειτα ἢν μὲν ἄλγημά τι ἐνῇ ἢ τῶν ἐπικινδύνων τι ἐμφαίνητα ι , διδόναι τὸ ῥόφημα μήτε παχὺ μήτε πολ ύ , μετὰ δὲ τὴν ἑβδόμη ν , ἢν ἰcχύ ῃ . Ταύτην τὴν ῥῆcιν οἱ ‘ἐμπιπλᾶν‘ τοὺc πάcχονταc τὸν Ἱπποκράτην φάντεc (οὕτω γὰρ αὐτοὶ κέχρηνται τῷ ῥήματι) παρελθεῖν μοι δοκοῦcιν, ὥcπερ αὖ πάλιν οἱ λιμοκτονεῖν αὐτὸν εἰπόντεc ἀνεγνωκέναι μόνην φαίνονται ταύτην. |
| 15 502 [15] | εἰ δέ γε ἀμφοτέραιc ἑκάτεροι προcέcχον τὸν νοῦν ἐμνημόνευόν τε τῶν καλῶc ὑπ’ αὐτοῦ λεγομένων, ‘ὡc φύcιεc φυcίων μέγα διαφέρουcιν‘, ἴcωc ἂν ᾐδέcθηcαν ἐγκαλεῖν αὐτῷ τἀναντία, εἰ καὶ μάλιcτα καὶ τῶν ἄλλων ἐμνημόνευον, ὧν ἔδειξε καὶ χωρία χωρίων πάμπολυ διαφέρειν ἐπιδείξαc καὶ ὥραc ὡρῶν καὶ ἡλικίαc ἡλικιῶν καὶ ἔθη ἐθῶν καὶ τὴν πρὸ τοῦ νοcῆcαι δίαιταν ἑκάcτῳ τῶν καμνόντων ἰδίαν γεγονυῖαν. ἐὰν οὖν παραβάλλῃc ἀλλήλοιc τοὺc ἐναντίωc ἔχονταc ἐν ἅπαcι τοῖc εἰρημένοιc, τὰc ἐν τῇ διαίτῃ μεγίcταc διαφορὰc εὑρήcειc, ἃc καταντικρὺ τάξαc ἀλλήλαιc οὕτωc ἤδη καὶ τὰc ἐν τῷ μέcῳ παμπόλλαc οὔcαc ἀκριβῶc θεωρήcειc. λέλεκται μὲν οὖν περὶ τῆc ἐν τούτοιc διαφορᾶc τελέωc ἐν τοῖc τῆc Θεραπευτικῆc μεθόδου γράμμαcιν, εἰρήcεται δὲ καὶ νῦν τὸ κεφάλαιον αὐτῶν. ὑποκείcθω δή τιc φύcει ξηρὸc μὲν τὴν ἕξιν τοῦ cώματοc, πυκνὸc δὲ τὴν ἐπιφάνειαν καὶ φλέβαc εὐρείαc ἔχων καὶ τὴν ζωτικὴν δύναμιν ἰcχυρόc, εἰθιcμένοc ἐcθίειν οὐ πολλά, νοcεῖν ἐν χειμῶνι μὴ πάνυ ψυ χρῷ κατὰ χωρίον τοιοῦτον, πρὶν νοcεῖν ἀργότερόν τε καὶ ἀπληcτότερον ἐν πολυτρόφοιc ἐδέcμαcι διῃτημένοc, ὑπαρχέτω δ’ αὐτῷ cὺν τούτοιc ἰcχυρὸν τὸ cτόμα τῆc γαcτρόc, ὅπερ καὶ cτόμαχον ἔνιοι καλοῦcιν. |
| 15 503 [5] | ὁ δ’ ἐξ ὑπεναντίου τούτῳ διακείμενοc ὑγρὸc μὲν καὶ μαλακὸc καὶ τὴν ζωτικὴν δύναμιν ἀcθενὴc καὶ πλείω προcφέρεcθαι cιτία μεμαθηκώc, νοcεῖν δὲ ἐν θέρει πνιγηρῷ καὶ χωρίῳ τοιούτῳ· cυνυποκείcθω δὲ τούτοιc καὶ τεταλαιπωρῆcθαι πρὸ τῆc νόcου τὸν ἄνθρωπον ἐν φροντίcι καὶ πράξεcι διηνεκέcιν, ἐδηδοκέναι τε παρὰ τὸ ἔθοc ὀλίγα λαχανώδη τε καὶ ἄτροφα καὶ τὸ τῆc γαcτρὸc cτόμα μὴ ἰcχυρὸν ἀλλ’ ἀcθενὲc ἔχειν φύcει. καὶ τούτων οὕτωc ἐχόντων ἀμφότεροι τὴν αὐτὴν νόcον ὑποκείcθωcαν νοcεῖν, εἰ βούλει, τὴν ὑφ’ Ἱπποκράτουc προκεχειριcμένην ὡc ἐν παραδείγματι κατὰ τὸν λόγον τοῦτον πλευρῖτιν. ἆρά cοι δοκεῖ προcήκειν ἕνα κανόνα διαίτηc ἐπ’ ἀμφοτέρων ὁρίζειν; ἢ τὸν μὲν δεύτερον εἰρημένον ἀπὸ τῆc πρώτηc ἡμέραc τρέφειν, τὸν δὲ πρότερον ἄχρι τῆc ἑβδόμηc ἐπὶ πομάτων μόνων διαιτᾶν, ὅταν γ’ ἐλπίζῃc μὴ προcωτέρω ταύτηc ἀφίξεcθαι τὴν νόcον; ἐγὼ μὲν γάρ cοί φημι, πολυχρονίῳ τῇ πείρᾳ κεκρικὼc ἀμφότερα, βελτίcτην οὕτωc ἔcεcθαι τὴν δίαιταν· εἰ δ’ ὑπαλλάξαιc ἐπὶ τἀναντία, τὸν μὲν πρῶτον εἰρημένον ἀπ’ ἀρχῆc τρέφειν ἐγχειρῶν, τὸν δὲ δεύτερον ἄχρι τῆc ἑβδόμηc ἡμέραc φυλάττειν, ἀμφοτέρουc ἀναιρήcειc πρὸ τῆc τετάρτηc ἡμέραc, τὸν μὲν ἀποπνίξαc τάχιcτα, τοῦ δὲ cυγκόψαc τὴν δύναμιν. |
| 15 504 [15] | πρόcθεc οὖν, εἰ βούλει, καὶ τὴν ἡλικίαν ἐναντίαν ἑκατέρῳ, τεccαρακοντούτην μὲν ὑποθέμενοc εἶναι τὸν πρότερον, παῖδα δὲ τὸν δεύτερον· οὕτω γὰρ ἔτι καὶ μᾶλλον ἐπειχθήcεται πρὸc τὸν ὄλεθρον ἑκάτεροc αὐτῶν. ἀλλὰ ταῦτά γε πάντα τὰ νῦν εἰρημένα πρὸc ἕνα cκοπὸν ἀναφέρεται τὸν ὑφ’ Ἱπποκράτουc ἑνὶ ῥήματι δηλωθέντα. τί γάρ φηcι; διδόναι τὸ ῥόφημα μετὰ τὴν ἑβδόμη ν , ἢν ἰcχύ ῃ. ῥῆμα μὲν γάρ ἐcτιν ἕν, εὑρίcκεται δ’ ἐξ ὧν εἶπον ἄρτι cυμπάντων· εἰ γὰρ ἰcχύει μέχρι τῆc ἑβδόμηc ἡμέραc ἐπ’ ὀξυμέλιτί τε καὶ μελικράτῳ καὶ ὕδατι διαιτώμενοc ἐξαρκέcαι, δι’ ὧν εἶπον ἁπάντων εὑρεθήcεταί τε καὶ γνωcθήcεται· ὡc εἴ γε τὰ μὲν αὐτῶν παρείη, τὰ δ’ ἀπείη, τὴν δύναμιν τῶν παρόντων τῇ δυνάμει τῶν ἀπόντων ἀντιπαραβάλλων εἴcῃ, πόcαιc ἡμέραιc ὁ κάμνων ἐξαρκέcαι δυνήcεται τῷ τοιῷδε τῆc διαίτηc εἴδει. |
| 15 505 [15] | ταῦτ’ οὖν ἀποδεδειγμένα κατὰ τὴν ἡμετέραν πραγματείαν εἰ μὲν ἀνέγνωκαc, ἀναμνήcθητι νῦν· εἰ δ’ οὐκ ἀνέγνωκαc, ἐπ’ ἐκεῖνα μετάβηθι πρότερον, εἰ βούλει τὴν ἀλήθειαν τῆc Ἱπποκράτουc γνώμηc κατανοῆcαι. πάντα γὰρ ὑφ’ ἡμῶν εἴρηται κατὰ πάcαc τὰc πραγματείαc ἑπομένων αὐτοῦ τοῖc δόγμαcιν ἀληθεcτάτοιc οὖcιν. ἀλλὰ γὰρ οὐχ οἷόν τ’ ἐcτὶν ἄνθρωπον ἕνα τὴν προcήκουcάν τε διδάξαι μέθοδον καὶ τὰ κατὰ μέροc ἐν αὐτῇ ἅπαντα. διὸ μηδὲ παρ’ Ἱπποκράτουc ἀκούειν ἅπαντα τὰ κατὰ μέροc ἀξιώcῃc, ἀλλὰ μᾶλλον μέμφου τοῖc δέον ἐξεργάζεcθαι τὰ καλῶc ὑπ’ αὐτοῦ διδαχθέντα διὰ φιλοδοξίαν ἑτέραν αἵρεcιν cυcτηcαμένοιc. ἀλλ’ ἡμεῖc τιμῶντεc τὴν ἀλήθειαν ἔν τε τοῖc ἄλλοιc ἅπαcιν ἐπαινοῦμεν Ἱπποκράτην κἀν τῷ τὸν οἰκεῖον ἑκάcτῳ πράγματι διδάξαι cκοπόν, ὡc διὰ παντὸc ἀποβλέποντά τινα πρὸc αὐτὸν ὡριcμένην ἔχειν τὴν ὁδὸν τῆc εὑρέcεωc τῶν βοηθημάτων. οὕτω γοῦν καὶ τοῦ τροφὴν προcφέρεcθαι cκοπὸν ἕνα κοινὸν ἐπὶ πάντων ἐδείξαμεν ὑγιαινόντων τε καὶ νοcούντων. |
| 15 506 [15] | ἔcτι δ’ οὗτοc ἡ φυλακὴ τῆc ζωτικῆc δυνάμεωc, ἣν νῦν ἐνεδείξατο cαφῶc εἰπὼν ἢν ἰcχύ ῃ. διὰ ταύτην γάρ τοι τὴν δύναμιν ἐcθίομέν τε καὶ πίνομεν ὑγιαίνοντεc ἅπαντά τε τἄλλα πράττομεν, ὅcα διαφέρει πρὸc τὴν ζωήν· διὰ δὲ τὴν αὐτὴν ταύτην καὶ νοcοῦντεc ἐπὶ τροφὴν καὶ πόμα παραγινόμεθα. τὸ μὲν γὰρ νόcημα αὐτὸ τῆc ἑαυτοῦ διαθέcεωc ἐνδείκνυται τὰ βοηθήματα, φλεβοτομίαν καὶ κλύcμα καὶ κατάπλαcμα καὶ κάθαρcιν ὀξύμελί τε καὶ μελίκρατον ἕκαcτόν τε τῶν ἄλλων, ἡ δὲ τῆc δυνάμεωc φυλακὴ μόνην τὴν τροφὴν ἐνδείκνυται. εἰ μὲν οὖν μηδὲν ἔβλαπτε μηδέποτε τὴν νοcώδη διάθεcιν ἡ τροφή, πρὸc μόνην ἂν ἀποβλέποντεc τὴν δύναμιν ὡc ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων ἐτρέφομεν τοὺc νοcοῦνταc· ἐπεὶ δὲ βλάπτει πολλάκιc, ὡc ἐδείξαμεν, ἐπιcκοπούμεθα διὰ τοῦτο τῆc νόcου τὴν διάθεcιν, οὐχ ὡc ἐνδεικνυμένην ποτὲ τὴν τροφήν, ἀλλ’ ὡc κωλύουcαν. ὅταν οὖν μὴ κωλύῃ κελεύῃ τε ἡ δύναμιc, τηνικαῦτα τρέφομεν· οὐδέποτε γὰρ ἡ τροφὴ κατὰ τὸν ἑαυτῆc λόγον ὀνίνηcι τὴν νοcώδη διάθεcιν. |
| 15 507 [15] | εἶπον δὲ τοῦτο, διότι πολλάκιc ὕλη μία καὶ τροφῆc καὶ φαρμάκου δύναμιν ἔχει, καθάπερ ἡ τῆc πτιcάνηc· καθ’ ὅcον μὲν γὰρ ῥώννυcι τὴν δύναμιν, ὡc τροφὴ τοῦτ’ ἐργάζεcθαι πέφυκεν, ἐπεὶ δὲ καὶ τέμνει καὶ ὑγραίνει τὰ τῆc ἀναπτύcεωc δεόμενα, φαρμάκου λόγον ἔχει κατὰ τοῦτο. χόνδροc μὲν οὖν τροφὴ μόνον ἐcτὶ πλευριτικῶν, ὀξύμελι δὲ φάρμακον· ἀμφοτέρων δ’ ἡ πτιcάνη καὶ τὴν δύναμιν ἔχει καὶ τὴν χρείαν παρέχει τοῖc κάμνουcιν, ἀλλ’ ὡc τροφὴ μὲν φυλακῆc ἕνεκα τῆc δυνάμεωc, ὡc φάρμακον δὲ λύcεωc ἕνεκα τῆc νόcου προcφέρεται. ὅταν οὖν ἡ δύναμιc ἐξαρκῇ μέχρι τῆc τοῦ νοcήματοc κρίcεωc, ἄνευ τοῦ ῥοφῆcαι πτιcάνην ὀξύμελι καὶ μελίκρατον ἀρκεῖ, τὸ μὲν ὀξύμελι φαρμάκου μόνον δύναμιν ἔχον, τὸ μελίκρατον δὲ καὶ τροφῆc ὀλίγηc τε καὶ ἀcθενοῦc. ἐὰν μὲν οὖν θᾶττον τῆc ἑβδόμηc ἡμέραc ἐλπίζῃc ἔcεcθαι τὴν κρίcιν, οἷον εἰ τύχοι περὶ τὴν τετάρτην ἢ πέμπτην, πολλοὺc τῶν καμνόντων εὑρήcειc ἐξαρκέcαι δυναμένουc ἄνευ τοῦ ῥοφῆcαι πτιcάνην· ἐὰν δ’ εἰc τὴν ἑβδόμην ἐκτείνηται, παντάπα cιν ὀλίγουc, ὅcοι τήν τε δύναμιν ἰcχυρὰν ἔχουcι καὶ τὴν τοῦ cώματοc ἕξιν cκληρὰν καὶ δυcδιάπνευcτον καὶ τοὺc χυμοὺc παχεῖc ἢ γλίcχρουc, τό τε περιέχον μὴ εἴη θερμόν. |
| 15 508 [15] | εἰ μὲν γὰρ μηδὲν ἀπέρρει τοῦ cώματοc ἡμῶν, οὐκ ἂν ἐδεόμεθα τροφῆc· ἐπεὶ δὲ ἀπορρεῖ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦδε καὶ τὸ τῆc τροφῆc ποcὸν ὁριούμεθα. τοῖc γοῦν ὀλίγον διαπνεομένοιc ἄκραν ἀcιτίαν ἐγχωρεῖ cυμβουλεύειν, ἔτι δὲ μᾶλλον πρὸc τούτῳ, ἐὰν καὶ τὴν δύναμιν ἐξ ἀρχῆc ἔχωcιν ἰcχυράν· ὡc ἥ γε ἀcθενήc, ὥcπερ ἐπὶ τῶν γερόντων ἔχει, κἂν ὀλίγον διαπνέηται τὸ cῶμα, ταχέωc κάμνει· διὸ καὶ μικρὸν ἔμπροcθεν ἐμνημόνευcα τῶν ἔτη τεccαράκοντα γεγονότων, οὐ τῶν ἑβδομήκοντα. Ἢν δὲ μὴ ὑπεληλύθῃ ὁ παλαιότεροc cῖτοc νεοβρῶτι ἐόντ ι , ἢν μὲν ἰcχύῃ τε καὶ ἀκμάζῃ τῇ ἡλικί ῃ , κλύcα ι , ἢν δὲ ἀcθενέcτεροc ᾖ , βαλάνῳ προcχρήcαcθα ι , ἢν μὴ αὐτόματα διεξίῃ καλῶ c . Πάλιν κἀνταῦθα τὴν μὲν ἔνδειξιν τοῦ βοηθήματοc ἀπὸ τῆc κατὰ τὸ cῶμα διαθέcεωc ἔλαβε, cυνεπεcκέψατο δὲ τὴν δύναμιν οὐχ ὡc ἐνδεικνυμένην ποτὲ τὴν χρῆcιν τοῦ βοηθήματοc, ἀλλ’ ὡc ἀντενδεικνυμένην ἐνίοτε καὶ κωλύουcαν. |
| 15 509 [15] | οὐ γὰρ ὅτι τὴν δύναμιν ἰcχυρὸc ὁ κάμνων, διὰ τοῦτο δεῖται κλύcματοc, ἀλλὰ τοῦ μὲν κλύcματοc ἡ ἔνδειξιc ἐκ τῆc κατὰ τὴν γαcτέρα διαθέcεωc· ἡ δύναμιc δ’ ἰcχυρὰ μὲν ὑπάρχουcα cυγχωρεῖ κενοῦν, ἄρρωcτοc δ’ οὖcα κωλύει. πρόcεχε δὲ πάλιν αὐτοῦ τῷ ἔθει ποτὲ μὲν τῆc δυνάμεωc μόνηc ἐπὶ τῶν τοιούτων μνημονεύοντοc, ὥcπερ ἐπὶ τῆc προγεγραμμένηc ῥήcεωc, ποτὲ δὲ καὶ τὴν ἡλικίαν προcτιθέντοc· κυριώτατοc μὲν γὰρ ὁ τῆc δυνάμεωc cκοπόc, εἰc δὲ τὴν διάγνωcιν αὐτοῦ καὶ ἡ τῆc ἡλικίαc γνῶcιc cυντελεῖ, ταχέωc μὲν ἐπὶ τῶν παίδων καμνούcηc τῆc δυνάμεωc διὰ τὸ τῆc ἀπορροίαc πλῆθοc, ἐπαρκούcηc δ’ ἐπὶ πλέον ἐν τοῖc ἀκμάζουcιν. ἀλλ’ ὥcπερ ἐπὶ τῶν παίδων ἡ τοῦ cώματοc οὐcία μαλακή τε οὖcα καὶ ὑγρὰ διαφορουμένη αἰτία γίνεται τοῦ καταλύεcθαι τὴν δύναμιν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν χωρῶν ἔχει καὶ ὡρῶν. |
| 15 510 [13] | καὶ γὰρ καὶ τούτων αἱ θερμαὶ ταχέωc τε καὶ εὐθέωc καταλύουcι τὴν δύναμιν τῷ πλήθει τῆc κενώcεωc. εἰκότωc οὖν ἐνίοτε ἐπὶ μόνηc τῆc δυνάμεωc ὁ Ἱπποκράτηc ποιεῖται τὴν διδαcκαλίαν τῶν τοιούτων διοριcμῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ τῶν ἄλλων τι προcτίθηcι cυναναμιμνῄcκων αὐτοῖc καὶ τὰ λοιπά. Καιρὸν δὲ τῆc δόcιοc τοῦ ῥοφήματοc τόνδε μάλιcτα φυλάccεcθαι κα τ ’ ἀρχὰc καὶ διὰ παντὸc τοῦ νοcήματο c · ὅταν μὲν οἱ πόδεc ψυχροὶ ἔωcι ν , ἐπιcχεῖν χρὴ τοῦ ῥοφήματοc τὴν δόcι ν , μάλιcτα δὲ καὶ τοῦ ποτοῦ ἀπέχεcθα ι , ὅταν δὲ ἡ θέρμη καταβῇ εἰc τοὺc πόδα c , τότε διδόναι καὶ νομίζειν μέγα δύναcθαι τὸν καιρὸν τοῦτον ἐν πάcῃcι τῇcι νούcοιcι ν , οὐχ ἥκιcτα δ ’ ἐν τῇcιν ὀξείῃc ι , μάλιcτα δ ’ ἐν τῇcι πυρετώδεcι καὶ ἐπικινδυνοτάτῃcι ν . Ὥcπερ ἔφην ἕνα μὲν ὑπάρχειν cκοπὸν τῆc τροφῆc τὴν φυλακὴν τῆc δυνάμεωc, ἀναγκαῖον δ’ εἶναι cυνεπιcκοπεῖcθαι καὶ τοῦ νοcήματοc τὴν διάθεcιν, οὕτωc καὶ αὐτοῦ τοῦ καιροῦ τῆc προcφορᾶc ἡ εὕρεcιc ἐκ τοῦ μὴ κωλύειν τὴν νόcον γίνεται. |
| 15 511 [15] | ὅcον μὲν γὰρ ἐπὶ τῷ πρώτῳ cκοπῷ, [ἡ] χρεία τροφῆc ἐνίοτε καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῶν παροξυcμῶν ἐcτιν, ὥcπερ ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων, ὁπότε πρῶτον ἐπὶ τῶν φυcικῶc γινομένων κενώcεων ἐγγύc ἐcτί τιc τοῦ κάμνειν, ἀναλήψεωc αὐτῷ χρεία. ἐπεὶ δ’ ἐν ταῖc ἀρχαῖc καὶ ταῖc ἀναβάcεcι τῶν παροξυcμῶν ἡ προcενεχθεῖcα τροφὴ βλάπτειν πέφυκε μεγάλωc, διὰ τοῦτ’ ἀναβαλλόμεθα τὴν δόcιν αὐτῆc, καίτοι τοῦ cώματοc ἤδη δεομένου. τίc οὖν ἄριcτόc ἐcτι καιρὸc τροφῆc ἐπὶ τῶν νοcούντων; ἐν ᾧ δηλονότι μετριώτατα διάκειται τὰ κατὰ τὸν θώρακα καὶ τὴν γαcτέρα. τίc δὲ χείριcτοc; ἐν ᾧ χείριcτα διάκειται ταῦτα. πότε γοῦν ἔχει χείριcτα; κατὰ τὰc ἀρχὰc τῶν παροξυcμῶν. πότε δὲ μετριώτατα; κατὰ τὰc παρακμάc. εὔδηλον οὖν, ὅτι καιρὸc τροφῆc ἄριcτόc ἐcτιν ἐν ταῖc παρακμαῖc τῶν νοcούντων. |
| 15 512 [15] | ἡ μὲν οὖν ἀρχὴ τῶν παροξυcμῶν γίνεται cυντρέχοντοc εἰc τὴν καρδίαν τε καὶ τὸν θώρακα ἐξ ὅλου τοῦ cώματοc τοῦ θερμοῦ παντόc, ἡ δ’ ἐπίδοcιc ἐκτεινομένου κατὰ βραχὺ πρὸc τὰ πέρατα τοῦ cώματοc, ἡ δ’ ἀκμὴ δι’ ὅλου τοῦ cώματοc ὁμαλῶc ἐκτεινομένου· παρακμὴ δ’ ἔμπαλιν τῇ ἀρχῇ διαπνεομένηc γε τῆc θερμαcίαc γίνεται καὶ τὰ μέcα τοῦ cώματοc ἀπολειπούcηc, ὅπερ ἐδήλωcε δι’ ἑνὸc ῥήματοc εἰπών· ὅταν ἡ θέρμη καταβῇ εἰc τοὺc πόδα c. οὐ γὰρ ταὐτόν ἐcτι τὸ θερμοὺc ἐκ ψυχρῶν γενέcθαι τοὺc πόδαc καὶ τὸ καταβῆναι τὴν θερμαcίαν εἰc αὐτούc. τὸ μὲν γὰρ καταβῆναι τὴν μετάcταcιν δηλοῖ τῆc θερμαcίαc ἐξ ἑτέρου μέρουc εἰc ἄλλο, τὸ δὲ θερμανθῆναι τοὺc πόδαc ἐγχωρεῖ γενέcθαι καὶ μενούcηc ἐν τοῖc μέcοιc τῆc θερμαcίαc, ὅπερ ἐπὶ τῆc ἀκμῆc cυμβαίνει. Χρῆcθαι δὲ πρῶτον μὲν χυλ ῷ , ἔπειτα δὲ πτιcάν ῃ , κατὰ τὰ τεκμήρια τὰ προγεγραμμένα ἀκριβῶc θεωρῶ ν . Προειρηκώc, ὁπότε μὲν ἐπὶ ποτῷ μόνῳ χρὴ διαιτᾶν τοὺc κάμνονταc, ὁπότε δ’ ἐπὶ πτιcάνη, νῦν διορίζει, πότε μόνῳ χυλῷ χρηcτέον ἐcτὶ καὶ πότε αὐτῇ τῇ πτιcάν ῃ. |
| 15 513 [1] | cύντομοc δὲ καὶ cαφὴc ὁ διοριcμόc. ὅταν γὰρ οἷc εἶπε τεκμηρίοιc προcέχων εὕρῃc τινὰ τῶν καμνόντων δυνατὸν χρῆcθαι πτιcάνῃ, τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τοῦ χυλοῦ ποιηcάμενοc οὕτωc ἐπὶ ταύτην μετάβηθι κατὰ βραχύ· λέγω δὲ κατὰ βραχύ, πρῶτον μὲν αὐτῷ μόνῳ τῷ χυλῷ χρηcάμενοc, εἶτα τούτου μὲν δοὺc πλεῖον, ὀλίγον δὲ τῆc πτιcάνηc, εἶτ’ ἴcον ἑκατέρου, κἄπειτα τῆc πτιcάνηc πλεῖον, εἶτα μόνην αὐτήν, ἐπιcτάμενοc εἰc μὲν τὴν θρέψιν τοῦ cώματοc καὶ ῥῶcιν τῆc δυνάμεωc τὴν πτιcάνην πλεονεκτεῖν, εἰc δὲ τὸ πεφθῆναί τε καὶ κατεργαcθῆναι ῥᾳδίωc τὸν χυλό ν. ὅταν οὖν βλέπῃc προχωροῦcαν ἐπὶ τὰ βελτίω τήν τε τοῦ νοcήματοc διάθεcιν καὶ τὴν τῆc δυνάμεωc ἰcχύν, αὔξανε καὶ cὺ τὴν προcφορὰν τῆc πτιcάνηc. ΓΑΛΗΝΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΔΙΑΙΤΗΣ ΟΞΕΩΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟΝ Ὀδύνην δὲ πλευρο ῦ , ἤν τε κα τ ’ ἀρχὰc γένηται ἤν θ ’ ὕcτερο ν , θερμάcμαcι μὲν τὸ πρῶτον οὐκ ἀπὸ τρόπου χρηcάμενον πειρηθῆναι διαλῦcα ι . |
| 15 514 (t1) [3] | Ὅπερ εἴρηταί μοι πολλάκιc, ἄμεινον ἀναμνῆcαι καὶ νῦν, ὡc ἡ μὲν ἐξήγηcιc ἐπὶ τῶν ἀcαφῶν γίνεται λέξεων, οὐ μὴν οἵ γ’ ἐξηγηταὶ τοῦτο μόνον ἐν τοῖc ὑπομνήμαcι πράττουcιν, ἀλλὰ καὶ καταcκευάζουcι τὰ λεγόμενα διὰ τῶν cυγγραμμάτων, εἰc ἃ τὰc ἐξηγήcειc ποιοῦνται. |
| 15 515 [15] | δι’ οὖν τοῦτο τὸ ἔθοc ἀναγκάζομαι κἀγὼ cυναγορεύειν οἷc οὐδαμῶc ἀρέcκομαι, προcαποφαίνεcθαί τε τοῖc ἐξηγήcεωc δεομένοιc ὡc τὰ πολλὰ καὶ τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην· οὐ μὴν τὰc ἀποδείξειc γράφω τῶν ἀληθῶν μοι δοξάντων εἶναι κατὰ τὰ τοιαῦτα ὑπομνήματα· γέγραπται γὰρ ὑπὲρ τούτων ἰδίᾳ καθ’ ἕκαcτον· ἀλλὰ τὰ κεφάλαια μόνα τῶν ἀποδεδειγμένων ἐν ἑτέραιc πραγματείαιc ἀναμιμνῄcκω, καθάπερ καὶ νῦν ἐπὶ τῆc ὀδύνηc ποιήcω. περὶ οὖν ὀδύνηc γενέcεωc εἴρηται μέν μοι κἀν τῷ Περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην cτοιχείων, εἴρηται δὲ κἀν ταῖc τῶν Ϲυμπτωμάτων αἰτίαιc, ὡc ἐν τοῖc αἰcθητικοῖc cώμαcιν ἡ ὀδύνη γίνεται μεταβολὴν ἀθρόαν εἰc τὸ παρὰ φύcιν λαμβάνουcι, καὶ ὡc ἔcτιν ἡ μεταβολὴ διττή, ποτὲ μὲν ἀλλοιουμένων αὐτῶν ἀθρόωc τε καὶ βιαίωc κατὰ ποιότητα, ποτὲ δὲ τῆc cυνεχείαc λυομένηc. ἀλλοιοῦται μὲν οὖν ἀθρόωc κατὰ τὰc δρα cτικὰc ποιότηταc θερμαινόμενα καὶ ψυχόμενα καὶ ξηραινόμενα καὶ ὑγραινόμενα, διαφθείρεται δ’ αὐτῶν ἡ cυνέχεια τεινομένων cφοδρῶc ἢ θλιβομένων ἢ θλωμένων. |
| 15 516 [15] | οὕτωc οὖν καὶ τῆc πλευρᾶc ἡ ὀδύνη γίνεται κατὰ τὰ πλευριτικὰ πάθη, περὶ ὧν ὁ λόγοc ἦν αὐτῷ, τῆc ἐν τούτοιc τοῖc χωρίοιc φλεγμονῆc καὶ τῷ πλήθει τῆc παρὰ φύcιν θερμαcίαc ἀνιώcηc τὰ μόρια κατὰ δυcκραcίαν καὶ τῇ πληρώcει δὲ τεινούcηc τὰ φλεγμαίνοντα cώματα. πρώτηc οὖν ἀξιοῖ βοηθείαc εἰc τὴν τῆc ὀδύνηc ἴαcιν ἢ παρηγορίαν ἀποπειραθῆναι τῆc διὰ τῶν θερμαcμάτω ν· ταῦτα γὰρ εἴωθεν ἀραιόν τε τὸ δέρμα ποιεῖν πρὸc τὰc διαπνοὰc καὶ τὸ κατὰ τὴν φλεγμονὴν αἷμα λεπτύνειν τε καὶ διαφορεῖν. εἰ μὲν οὖν ταῦτα πραχθείη κενωθείη τέ τι τοῦ αἵματοc, ἧττον διατεινόμενα τὰ πεπονθότα μόρια πρὸc τοῦ λοιποῦ πραότερον ὀδυνήcεται· μὴ γενομένου δ’ ἐλάττονοc τοῦ κατὰ τὴν φλεγμονὴν αἵματοc ἢ καὶ πνεύματοc ἀτμώδουc ἐκ τῆc θερμαcίαc γεννηθέντοc αὐξάνεcθαι cυμβαίνει τὴν ὀδύνην. οὐ γίνεται δ’ ἔλαττον τὸ αἷμα διὰ τὴν ἐν τῷ παντὶ cώματι περιουcίαν τῶν χυ μῶν· ἐπὶ γὰρ τὸ θερμαινόμενον μέροc ἕλκεται πλέον ἢ διαφορεῖται, φύcιν ἐχόντων τῶν θερμαινόντων ὥcπερ διαφορεῖν τὸ περιεχόμενον οἷc ἂν πληcιάζῃ μορίοιc, οὕτωc ἕλκειν τὸ περιττεῦον ἐκ τῶν γειτνιώντων. |
| 15 517 [13] | ὅταν οὖν τὰ θερμάcματα μὴ λύῃ τὴν ὀδύνην, προκενωτέον ἐcτί cοι τὸ πᾶν cῶμα διὰ κενώcεωc· ἀξιόλογοc δὲ κένωcιc ἐπὶ τῶν ὀξέωc νοcούντων ἥ τε διὰ τῆc γαcτρὸc καὶ ἡ διὰ τῆc φλεβοτομίαc, ὧν τὴν ἑτέραν ἀξιοῖ παραλαμβάνειν ὁ Ἱπποκράτηc διδάcκων cκοποὺc τῆc μᾶλλον ὠφελῆcαι δυναμένηc. τὸ μὲν οὖν κεφάλαιον τοῦ προκειμένου λόγου τοῦτ’ ἔcτι, τῶν δὲ κατὰ μέροc αὐτῷ λεγομένων ὅcα μὴ cαφῆ τοῖc πολλοῖc ἐcτι διὰ τῶν ἐφεξῆc ἐξηγήcομαι· τοῖc πολλοῖc δ’ εἶπον, ἐπειδὴ τοῖc προγεγυμναcμένοιc ἀκούειν λέξεωc παλαιᾶc ὀλίγα παντάπαcιν ἀcαφῆ γίνεται. ἀλλ’ οὐ cτοχαζόμεθα τούτων μόνων ἐν τοῖc ὑπομνήμαcιν. Θερμαcμάτων δὲ κράτιcτον μὲν ὕδωρ θερμὸν ἐν ἀcκῷ ἢ ἐν κύcτει ἢ ἐν χαλκῷ ἀγγείῳ ἢ ἐν ὀcτρακίν ῳ . |
| 15 518 [5] | Θερμάcματα δηλονότι καλεῖ τὰ θερμαίνοντα τὸ cῶμα καθ’ ὁντινοῦν τρόπον· ἔcτι δ’ αὐτῶν ἔνια μὲν ὑγρὰ τελέωc, ἔνια δὲ ξηρά, τινὰ δ’ ἐξ ἀμφοῖν μικτά, δακνώδη δ’ ἄλλα ἢ ἄδηκτα καί τινα τρίτα κἀνταῦθα cύμμικτα. τὸ μὲν οὖν πρῶτον εἶδοc αὐτῶν, ὃ κατὰ τήνδε τὴν ῥῆcιν ἔγραψεν, ἄδηκτόν τ’ ἐcτὶ καὶ ὑγρόν, τὸ δὲ δεύτερον μικτὸν ἐξ ἀμφοτέρων, ξηροῦ τε καὶ ὑγροῦ δακνώδουc τε καὶ ἀδήκτου· τὸ δὲ τρίτον ξηρὸν μέν, ἀλλ’ ἤτοι δακνῶδεc ἢ ἄδηκτον. εἰ δὲ καὶ τὰc διαθέcειc αὐτὸc εἰρήκει τὰc ἑκάcτου τῶν εἰρημένων δεομέναc, τοcούτῳ βελτίων ἂν ἦν ὁ λόγοc, ὅcῳ καὶ ὠφελιμώτεροc τοῖc ἀναγινώcκουcιν· ἐπεὶ δ’ οὐκ εἶπεν, ἦν μὲν οὐδ’ ἡμῖν ἀναγκαῖον ἀλλοτρίαν διδαcκαλίαν cαφηνίζουcιν, οὐκ οἰκείαν διερχομένοιc. ἐπεὶ δ’ ἔμπαλιν τοῖc ἄλλοιc ἐξηγη ταῖc ἔχει τοὐμὸν (ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἐπειcκυκλοῦcι ταῖc ἐξηγήcεcι τὰ cοφιcτικὰ ζητήματα μηδὲν εἰc τὸ τέλοc τῆc τέχνηc ὠφελοῦντα τοὺc μανθάνονταc, ἐγὼ δ’ ἀεὶ πειρῶμαι τὰ χρηcιμώτατα διέρχεcθαι), διὰ τοῦτο καὶ νῦν οὐκ ὀκνήcω προcθεῖναι τῇ Ἱπποκράτουc διδαcκαλίᾳ τὰ παραλελειμμένα μὲν ὑπ’ αὐτοῦ, τῇ δ’ ὅλῃ γνώμῃ καὶ τοῖc δόγμαcι καὶ τοῖc καθόλου παραγγέλμαcιν ἑπόμενα. |
| 15 519 [5] | πυρία μὲν οὖν πᾶcα καθ’ ὅντινα λόγον ὀνίνηcι πολλάκιc ὀδύναc, ἔμπροcθεν εἴρηται· λέλεκται δὲ καὶ περὶ τῶν οὐδὲν ὠφελουμένων ὑπὸ πυρίαc ὀδυνῶν, εἰ μὴ προκενωθείη τὸ πᾶν cῶμα. κοινῶν δ’ ὄντων τούτων ἁπάcαιc πυρίαιc αἱ μὲν ὑγραὶ φλεγμοναῖc ἁρμόζουcιν ὑπὸ χολωδεcτέρων ὑγρῶν γεγονυίαιc, αἱ δὲ ξηραὶ ταῖc ὑπὸ λεπτοῦ καὶ ὑδατώδουc αἵματοc· ἀεὶ γὰρ χρὴ μεμνῆcθαι τοῦ “τἀναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα” εἶναι. κατὰ τοῦτον οὖν τὸν cκοπὸν αἱ μὲν ἄδηκτοι πυρίαι τοῖc δακνώδεcιν ἁρμόττουcι χυμοῖc, αἱ δὲ δακνώδειc, ἐπειδὴ λεπτύνουcι, τοῖc παχέcι καὶ γλίcχροιc· ὥcτε καὶ cὺ πειρῶ cτοχάζεcθαι, τίc ἐcτιν ὁ κατὰ τὸ φλεγμαῖνον μέροc ἐπικρατῶν χυμόc, ἐξ ὧν εἶπον ὁρμώμενοc, ἡλικίαc τε τοῦ κάμνοντοc καὶ φυcικῆc κράcεωc ὥραc τε καὶ χώραc καὶ τοῦ προηγουμένου βίου, φαινομένηc δέ cοι τῆc φλεγμονῆc, κἀκ τῶν cυμβεβηκότων αὐτῇ κατά τε χροιὰν καὶ μέγεθοc ἀντιτυπίαν τε καὶ μαλακότητα, πλευρῖτιν δὲ καὶ περιπνευμονίαν θεραπεύων, κἀκ τῶν ἀναπτυομένων. |
| 15 520 [10] | cτοχαcτικῆc δ’ οὔcηc, οὐκ ἐπιcτημονικῆc οὐδὲ βεβαίαc ἁπάcηc τῆc εἰρημένηc διαγνώcεωc, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ἐν τῷ βάθει τοῦ cώματοc ᾖ τὸ τὴν ὀδύνην ἔχον μόριον, ἄρξαι μὲν ἀπὸ τῶν δοξάντων cοι μᾶλλον ἑτέρων ὠφελήcειν, ἐὰν δὲ μηδὲν ἀνύcῃ, κἀπὶ τἄλλα μετάβαινε, μὴ παυcαμένηc δὲ τῆc ὀδύνηc ἐπὶ τὴν τοῦ παντὸc cώματοc ἀφικνοῦ κένωcιν. φαίνεται τοιγαροῦν ὁ Ἱπποκράτηc ἀπὸ τῆc ἀκινδυνοτάτηc ἀρξάμενοc πυρίαc, ἥτιc ἐcτὶν ἀδηκτοτάτη τε καὶ ὑγρά· κἂν γὰρ ὠφελήcῃ μηδέν, ἀλλ’ οὐ βλάψει γε μεγάλωc· αἱ δὲ δι’ ὄξουc ἢ ὀρόβων ἢ ἁλῶν, ἐὰν μὴ τύχωcιν ἐπιτη δείαc διαθέcεωc, οὐ μόνον οὐδὲν ὠφελοῦcιν, ἀλλὰ καὶ μεγάλωc παροξύνουcι δραcτήριον ἔχουcαι δύναμιν. |
| 15 521 [12] | Προϋποτιθέναι δὲ χρὴ μαλθακόν τι πρὸc τὴν πλευρὴν προcηνείηc εἵνεκε ν . Ἐπειδὴ τὸ “ὕδωρ ἐν ἀcκῷ ἢ κύcτει ἢ ἀγγείῳ χαλκῷ ἢ ὀcτρακίνῳ” προcφέρειν ἠξίωcε ταῖc πλευραῖc, ὅπωc ἄθλιπτόc τε ᾖ καὶ τελέωc ἄλυποc ἡ τῶν προcφερομένων ὁμιλία, μαλακόν τι προϋποτιθέναι κελεύει κατὰ τῶν πλευρῶν ἐπιβάλλονταc. ἔριον δ’ ἂν εἴη τοῦτο μαλακὸν ἢ πολύπτυχον ἱμάτιον ἢ καί τι τῶν ἁπαλῶν ὑπαρχόντων. μικρὸν γοῦν ἐφεξῆc τῆc διὰ τοῦ cπόγγου πυρίαc μνημονεύων οὐδὲν ἀξιοῖ προϋποτιθέναι. Ἀγαθὸν δὲ καὶ cπόγγοc μαλθακὸc μέγαc ἐξ ὕδατοc θερμοῦ ἐκπεπιεcμένοc προcτίθεcθα ι . |
| 15 522 [10] | περιcτέγειν δὲ ἱματίῳ τὴν θάλψιν χρ ή · πλείω τε γὰρ χρόνον [ ἂ ν ] διαρκέcει καὶ παραμενε ῖ , καὶ ἅμα ὡc μὴ ἡ ἀτμὶc πρὸc τὸ πνεῦμα τοῦ κάμνοντοc φέρητα ι , ἢν ἄρα μὴ δοκέῃ καὶ τοῦτο χρήcιμον πρόc τι εἶνα ι · ἔcτι γὰρ ὅτε δεῖ πρόc τ ι . Τὰ μὲν ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα, περὶ δὲ τῆc ἀτμίδοc εἰπεῖν χρή, πολὺ τὸ ἀcῶδέc τε καὶ ἀνιαρὸν ἐχούcηc παροξυνούcηc τε τὴν δύcπνοιαν αὐξήcει τῆc θερμαcίαc καὶ τῆc κατὰ τὸν πνεύμονα cτενοχωρίαc, ἣν ἐκ τῆc ὑγρᾶc ἀτμίδοc πληρούμενοc ἴcχει. μόναιc οὖν ταῖc ξηραῖc καὶ ἀπτύcτοιc πλευρίτιcιν ἐπιτήδειόc ἐcτιν ἡ τῆc ἀτμίδοc εἰcπνοὴ πλέον ἔχουcα τοῦ βλαβεροῦ τὸ ὠφέλιμον. ἐνταῦθα μὲν οὖν περιγέγραπται τὸ πρῶτον εἶδοc τῆc πυριάcεωc, ἐφεξῆc δ’ ἐπὶ τὸ δεύτερον μεταβαίνων ἐρεῖ· Ἔτι δὲ καὶ κριθαὶ ἢ ὄροβο ι · ἐν ὄξει κεκραμένῳ cμικρῷ ὀξύτερον ἢ ὡc ἂν πίοι τιc διέντα καὶ ἀναζέcαντα ἐc μαρcίππια καταρράψαντα προcτιθένα ι · καὶ πίτυρα τὸν αὐτὸν τρόπο ν . |
| 15 523 [10] | Οὐχ ὁλόκληρα τὰ cπέρματα κελεύει δι’ ὄξουc καὶ ὕδατοc ἑψεῖν, ἀλλὰ κόψανταc πρότερον· δῆλον δὲ κἀκ τοῦ λέγειν διέντ α, καὶ ἄλλωc δ’ ἄν τιc ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματοc διδαχθείη τοῦτο βούλεcθαι τὸν Ἱπποκράτη ν. καὶ γὰρ οὖν καὶ προcηνέcτερον οὕτωc ἔcται τὸ πυρίαμα καὶ δραcτικώτερον· ἀμέλει καὶ πίτυρα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον cκευάζειν κελεύει. δραcτικωτέρα δὲ τῆc πρόcθεν ἡ τοιαύτη γίνεται πυρία τῇ τοῦ ὄξουc δυνάμει· εἰ δὲ δι’ ὀρόβων cκευάζοιτο, καὶ οὗτοι cυντελοῦcιν οὐ cμικρόν· ἱκανὴ γὰρ ἡ δύναμιc αὐτῶν τέμνειν καὶ κατεργάζεcθαι καὶ διαφορεῖν πάχοc χυμῶν. διὸ καὶ παραληπτέον τὰc τοιαύταc πυρίαc ἐφ’ ὧν ὑπονοοῦμεν παχεῖc ἢ γλίcχρουc ἠθροῖcθαι χυμοὺc κατὰ τὸ φλεγμαῖνον μόριον· ἔcται δέ cοι τοῦτο δῆλον ἔκ τε τῆc προηγηcαμένηc διαίτηc, εἰ τῶν τοιούτων χυμῶν εἴη γεννητική, κἀκ τῆc τοῦ κάμνοντοc κράcεωc ὥραc τε καὶ χώραc καὶ ἡλικίαc, ἔτι δὲ κἀκ τοῦ τὰc πραείαc πυρίαc, ὧν πρῶτον ἐμνημόνευcε, μηδὲν ἠνυκέναι. |
| 15 524 [15] | διοριcαμένῳ γάρ cοι περὶ τοῦ κατὰ πᾶν τὸ cῶμα πλήθουc, ὅταν μὴ φαίνηται μὲν τὰ τούτου γνωρίcματα, τὰ δ’ ἐπιεικῆ θερμάcματα μηδὲν ἀνύῃ, πάχοc ἐcτὶ χυμῶν εἰc ἀτμοὺc καὶ πνεῦμα φυcῶδεc λυόμενον, ὃ διέξοδον οὐκ ἔχον ἀνιᾷ. καὶ τοῦτ’ οὖν αὐτὸ καὶ τοὺc γεννῶνταc αὐτὸ χυμοὺc αἱ εἰρημέναι πυρίαι διαλύουcι καὶ μάλιcτα ἡ διὰ τῶν ὀρόβων. ἀλλὰ καὶ περὶ τῆc ἐμμέτρου κράcεωc τοῦ ὄξουc πρὸc τὸ ὕδωρ ἐμνημόνευcε cαφέcτατά τε ἅμα καὶ κάλλιcτα διελθὼν τὸν λόγον· οὕτωc γὰρ αὐτὸ κεκρᾶcθαί φηcι δεῖν, ὡc εἶναι μικρῷ ὀξύτερον ἢ ὡc ἂν πίοι τι c, ὅπωc ἀποχωρήcῃ μὲν τοῦ δριμυτέρου διὰ τὸ δακνῶδεc, ἀποcτῇ δὲ καὶ τοῦ ὑδατωδεcτέρου διὰ τὸ ἄπρακτον. ὅcον μὲν οὖν ἐπὶ τῷ τομῆc δεῖcθαι καὶ διαφορήcεωc τοὺc παχυτέρουc τε καὶ γλιcχροτέρουc χυμούc, ἐπιτηδειότερον ἂν εἴη τοῦ ὑδατώδουc ὀξυκράτου τὸ δριμύτερον· ἐπεὶ δ’ οὐκ ἀνέχεται τῶν τοιούτων φαρμάκων τὰ φλεγμαίνοντα, διὰ τοῦτο μέcην ἀμφοτέρων τῶν ὑπερβολῶν τὴν κρᾶcιν αὐτοῦ πεποίηται. |
| 15 525 [11] | τοῦτό cοι καὶ τὸ δεύτερον εἶδοc τῶν πυριάcεών ἐcτιν, ὧν ἐξ ἀρχῆc διείλομεν τριχῶc. Ξηρῶν δὲ θερμαcμάτων ἅλε c , κέγχροι πεφρυγμένοι ἐν εἰρινέοιcι μαρcιππίοιcιν ἐπιτηδειότατο ι · καὶ γὰρ κοῦφον καὶ προcηνὲc ὁ κέγχρο c . Ἐπὶ τὸ τρίτον εἶδοc τῶν πυριάcεων, ὧν ἐξ ἀρχῆc διείλομεν, μετέβη, ἁλῶν καὶ κέγχρων μνημονεύcαc. ἔcτι δ’ ἀμφοτέρων κοινὸν μὲν ἡ ξηρότηc, ἴδιον δὲ τῶν μὲν ἁλῶν τὸ δακνῶδεc, τῶν δὲ κέγχρων τὸ ἄδηκτον. Μάλθαξιc δὲ λύει ἡ τοιήδε καὶ τὰc πρὸc κληῖδα περαινούcαc ἀλγηδόνα c . Ἐκ τοῦ προcθεῖναι τὸν καὶ cύνδεcμον ἐδήλωcεν, ὅτι καὶ τὰc ἄλλαc ὀδύναc λύει, τουτέcτι τὰc πρὸc ὑποχόνδριον περαινούcαc. |
| 15 526 [5] | Τομὴ μέντοι οὐχ ὁμοίωc λύει ὀδύνη ν , ἢν μὴ πρὸc κληῖδα περαίνῃ ἡ ὀδύν η . Τομὴν λέγει δηλονότι τὴν τῆc φλεβόc, ἣν οὐχ ὁμοίωc εἰπὼν λύειν cυνεχώρηcε καὶ αὐτὴν ὠφελεῖν. ἐπὶ πλέον δὲ περὶ τούτου τοῦ βοηθήματοc ἐν τοῖc ἐφεξῆc γράφει. Ἢν δὲ μὴ λύηται πρὸc τὰ θερμάcματα ὁ πόνο c , οὐ χρὴ πολὺν χρόνον ἐκθερμαίνει ν · ξηραντικὸν γὰρ τοῦ πνεύμονοc τοῦτο καὶ ἐμπυητικό ν . Ποικίλα θερμάcματα διελθὼν τὰ μὲν ὑγρά, τὰ δὲ ξηρά, τὰ δὲ ἄδηκτα, τὰ δὲ δακνώδη, μετὰ τὴν ἐπ’ ἐκείνοιc ἀπόπειραν ἐὰν ὁ πόνοc μὴ ὠφελῆτα ι, κενώcει χρῆται τοῦ παντὸc cώματοc ἀφιcτάμενοc τῶν θερμαcμάτων, ὡc καὶ τὸν πνεύμονα ξηραινόντων καὶ τὸ καλούμενον ἐμπύημα ποιούντων. |
| 15 527 [12] | γίνεται γὰρ τοῦτο τῆc κατὰ τὴν πλευρὰν φλεγμονῆc μὴ διαφορηθείcηc, ἀλλ’ εἰc πῦον μεταβαλλούcηc, εἶτα τούτου cυρρέοντοc εἰc τὴν μεταξὺ πνεύμονόc τε καὶ θώρακοc χώραν. Ἀλ λ ’ ἢν μὲν cημαίνῃ ἡ ὀδύνη ἐc κληῖδα ἢ ἐν βραχίονι βάροc ἢ περὶ μαζὸν ἢ ὑπὲρ τῶν φρενῶ ν , τάμνειν χρὴ τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα τὴν εἴcω καὶ μὴ ὀκνεῖν cυχνὸν ἀφαιρεῖ ν , ἔc τ ’ ἂν ἐρυθρότερον πολλῷ ῥυῇ ἢ ἀντὶ καθαροῦ τε καὶ ἐρυθροῦ πελιδνό ν · ἀμφότερα γὰρ γίνετα ι . Κατὰ τὴν ῥοπὴν τῶν ἐργαζομένων χυμῶν τὴν φλεγμονὴν ποιεῖται τὰc κενώcειc· τὸ γὰρ “ἀκτέα ᾗ ῥέπει διὰ τῶν ξυμ φερόντων χωρίων” ἀληθέcτατον. |
| 15 528 [5] | ἐπιcυμβαίνει δ’ ἐνίοτε τοῦτο κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν μερῶν τοῦ τὰc πλευρὰc ὑπεζωκότοc ὑμένοc. τὰ μὲν γὰρ ἀνωτέρω μέρη τοῦδε φλεγμαίνοντα πρὸc τὴν κλεῖν καὶ τὸν βραχίονα καὶ τὸν μαcθὸν ἐκτείνει τὴν cυμπάθειαν, τὰ δὲ κάτω πρὸc τὰc φρέναc τε καὶ τὸ ὑποχόνδριον. ἄνω μὲν οὖν τῆc cυμπαθείαc διαcημαινούcηc φλέβα χρὴ τέμνειν ἐν ἀγκῶν ι, τὴν μᾶλλόν τε καὶ θᾶττον ἀπὸ τοῦ πεπονθότοc μορίου δυναμένην ἀντιcπάcαι τε καὶ κενῶcαι τὸ αἷμα· κάτω δὲ διὰ καθάρcεωc τὴν κένωcιν ποιεῖcθαι προcῆκον. διὰ τί δ’ εἶπε βάροc γίνεcθαι περὶ τὸν βραχίονα καὶ οὐ πόνον; ὅτι τοῦ ἐνταῦθα μᾶλλον ἠθροῖcθαι τὸ αἷμα καὶ ῥέπειν cημεῖόν ἐcτι τὸ βάροc ἐπὶ πλήθει γινόμενον· αἱ δὲ τάcειc καὶ κατὰ cυμπάθειαν μόνην εἰώθαcι γίνεcθαι, τῶν cυνεχῶν τοῖc φλεγμαίνουcι τεινομένων ἄνευ τοῦ πλεονάζειν ἐν αὐτοῖc τὸ αἷμα· διὰ τοῦτ’ οὖν αὐτὸ κενοῦν κελεύει τὸ πλεονάζον αἷμα τέμνοντα φλέβα τὴν ἔνδο ν. εἰcὶ γὰρ ἐν τῇ κατ’ ἀγκῶνα διαρθρώcει πλείουc φλέβεc, ἃc τέμνειν εἰώθαμεν· εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν αὐτάρκωc κατά τε τὸ τρίτον γράμμα τῶν Ἀνατομικῶν ἐγχειρήcεων κἀν τῇ τῶν Φλεβῶν τε καὶ ἀρτηριῶν ἀνατομῇ καθ’ ἓν ἄλλο βιβλίον ἰδίᾳ γεγραμμένον· ἐπὶ κεφαλαίων δὲ καὶ νῦν ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ἐπ’ ἀρχὴν ἀναγαγόνταc τὸν λόγον. |
| 15 529 [10] | ἡ κοίλη φλὲψ ἐκ τῶν κυρτῶν τοῦ ἥπατοc ἐπὶ τὸ δεξιὸν οὖc τῆc καρδίαc ἀναφέρουcα τὸ αἷμα διανέμει μέν τι καὶ τοῖc μεταξὺ μορίοιc ὀλίγον, αὐτῇ δὲ τῇ καρδίᾳ δίδωcι τὸ πλεῖcτον· ἔπειτ’ ἐντεῦθεν ὡc ἐξ ἀρχῆc ὥρμητο κατ’ εὐθὺ φερομένη πρὸc τὸν τράχηλον, εἰc ὀρθίουc cχίζεται κατὰ τὸ τοῦ θώρακοc μέροc δύο φλέβαc μεγάλαc, ἃc ὀνομάζουcι cφαγίτιδαc· ἀποφύcειc δ’ αὐτῆc 〈γίνονται〉 πρὶν ἐπὶ τὴν καρδίαν ἀφικέcθαι, μεγάλων μὲν φλεβῶν εἰc τὸ διάφραγμα, cμικρῶν δ’ εἰc τὸ τοῦ θώρακοc αὐτοῦ κάτω μέροc τῶν ὀκτὼ πλευρῶν, ὃ ὑπὸ μιᾶc ἀζύγου τρέφεται φλεβόc, ἐπὶ μὲν ἐνίων ζῴων ἀνωτέρω τῆc καρδίαc ἀποφυομένηc, ἐπ’ ἐνίων δ’, ὥcπερ καὶ ἐπ’ ἀνθρώπων, καθ’ ὃ μέροc ἤδη ψαύει τοῦ τῆc καρδίαc ὠτὸc ἡ κοίλη φλέψ. |
| 15 530 [15] | ἐντεῦθεν γὰρ ἀποφυομένη ταπεινοτέρα φέρεται διὰ τῆc καρδίαc ἐπὶ τὴν ῥάχιν κατακαμπτομένη. αὕτη μὲν οὖν ἡ φλὲψ εἰc τὰ κάτω μέρη τοῦ θώρακοc μερίζεται ταῖc ὀκτὼ πλευραῖc ἑκατέρωθεν ἄχρι τοῦ διαφράγματοc· αἱ δ’ ὑπόλοιποι τοῦ θώρακοc ὑψηλαὶ πλευραὶ τέccαρεc ὑπὸ cυζυγίαc ἄλληc τρέφονται φλεβῶν ἀποφυομένων τῆc κοίληc πρὶν εἰc τὰc cφαγίτιδαc cχιcθῆναι. τούτων οὖν τῶν δύο φλεβῶν ἀκολούθωc ἐφεξῆc εἰcιν αἱ εἰc τὰc χεῖραc ἀφικνούμεναι διὰ τῶν μαcχαλῶν. αἱ δ’ ὠμιαῖαι καλούμεναι μετὰ τὸ cχιcθῆναι τὴν κοίλην εἰc τὰc cφαγίτιδαc ἀφ’ ἑκατέραc μία πεφύκαcιν ἐκτὸc ἤδη τοῦ θώρακοc, ἔχουcι δὲ τὰc ῥίζαc κοινὰc ταῖc ἐπιπολαίοιc cφαγίτιcιν. ἀπὸ μὲν οὖν τῶν ἐπιπολῆc cφαγιτίδων τὰ ἐπιπολῆc cχεδὸν ἅπαντα μόρια τὰ κατὰ τὸν τράχηλον καὶ τὴν κεφαλὴν τρέφεται, καθάπερ γε καὶ τὰ διὰ βάθουc ἀπὸ τῶν διὰ βάθουc cφαγιτίδων πάντα. τὰ δὲ κατὰ τὰc ὠμοπλάταc τε καὶ τὸν ἐν τῷ τραχήλῳ νωτιαῖον ἐκ τῶν κάτω μερῶν τῆc εἰρημένηc ῥίζηc κοινῆc ἔχει τὰc φλέβαc ἀνερχομέναc ἐπ’ αὐτά· λέγω δὲ κοινὴν ῥίζαν, ἣν ἀρτίωc εἶπον εἶναι ταῖc τε ἐπιπολαίοιc cφαγίτιcι καὶ ταῖc ὠμιαίαιc. |
| 15 531 [15] | εἰκότωc οὖν ἡ μὲν ὠμιαία τὰ τῶν κλειδῶν ἄνωθεν μέρη κενοῖ θᾶττόν τε καὶ μᾶλλον, ὅcα κατὰ τράχηλόν τ’ ἐcτὶ καὶ κεφαλήν· ἡ δὲ διὰ τῆc μαcχάληc τὰ κατὰ τὸν θώρακα καὶ τούτων αὐτῶν μᾶλλον τὰ ὑψηλὰ καὶ μάλιcτ’ ἐπ’ ἀνθρώπων, ἐπειδὴ τὰ ταπεινὰ πάντα μία φλὲψ ἑτέρα τρέφει κατωτέρω τῆc καρδίαc ἀποφυομένη τῆc κοίληc φλεβόc. ταύτηc δὲ τῆc τὰ ταπεινὰ τοῦ θώρακοc τρεφούcηc παρὰ τὰc ῥίζαc τῶν πλευρῶν κατάντουc φερομένηc ἐκ τῶν ἀριcτερῶν μερῶν ἄχρι τοῦ διαφράγματοc αἱ καθ’ ἕκαcτον μεcοπλεύριον ἀριcτερόν τε καὶ δεξιὸν ἀπονεμήcειc γίνονται· καὶ μέντοι καὶ τὸ λείψανον αὐτῆc διεκπίπτει τὸ διάφραγμα τοῖc πρώτοιc μετ’ αὐτὸ διανεμόμενον cώμαcιν. αἱ δὲ διὰ τῶν μαcχαλῶν ἐπὶ τὰc χεῖραc φερόμεναι τὰc ῥίζαc ἔχουcιν ἐγγυτάτω ταῖc τρεφούcαιc φλεψὶ τὰc ὑψηλὰc τοῦ θώρακοc τέτταραc πλευρὰc οὐκ ὀλίγῳ μείζουc οὖcαι τῶν κατὰ τὸν ὦμον εἰc τὰc χεῖραc ἡκουcῶν. ἐπιβαίνουcι δὲ κατὰ τὴν ἔνδον χώραν ἑκατέρου βραχίονοc, φέρονται δὲ δι’ αὐτῶν κατάν τειc ἀπονεμήcειc μεγάλαc διδοῦcαι τοῖc ἐνταῦθα μυcίν. |
| 15 532 [15] | ἐπειδὰν δὲ πληcίον ἑκατέρα γένηται τῆc κατ’ ἀγκῶνα διαρθρώcεωc, ἀποφύει τὰc ἔνδον τοῦ βραχίονοc φλέβαc παρὰ τὸν ἐνταῦθα κόνδυλον αὐτοῦ τοῦ πήχεωc ὀcτοῦ· τῷ δ’ ἄλλῳ παντὶ δίχα cχιcθέντι φέρεται διὰ τῆc κατ’ ἀγκῶνα καμπῆc, ἐπιπολῆc μὲν ἐργαζομένη τὴν τεμνομένην ἐνταῦθα φλέβα, διὰ βάθουc δὲ πολλοῦ τὴν cυγκαταcχιζομένην τῇ ἀρτηρίᾳ. τέμνεται δὲ καὶ ἄλλη φλὲψ ἡ ἐν ἀγκῶνι λοξή, καθάπερ ἥδε, καθ’ ἑκατέραν χεῖρα μία, τῆc ὠμιαίαc οὐ cμικρὸν μόριον· διεξελθοῦcα γὰρ αὕτη κατὰ τὸν βραχίονα προφανὴc ὑπὸ τῷ δέρματι cχίζεται καὶ αὐτὴ κατὰ τὴν ἐν ἀγκῶνι διάρθρωcιν ἐν τοῖc ὑψηλοτάτοιc μέρεcιν αὐτῆc, ἐcχηματιcμένηc δηλονότι τῆc χειρόc, ὡc Ἱπποκράτηc ἐδίδαξεν ἐν τῷ Περὶ ἀγμῶν. ὅcον μὲν οὖν μετὰ τὴν cχίcιν αὐτῆc ὑψηλὸν μέροc ἐπὶ τὰ τοῦ πήχεωc ἐκτὸc φέρεται, τοῦτο παρὰ τὴν cχίcιν αὐτὴν τέμνεται, κατ’ εὐθὺ μάλιcτα κείμενον τῇ πρώτῃ ῥίζῃ τῆc φλεβόc, διὸ καὶ τάχιcτα κενοῖ τὰ τῶν κλειδῶν ὑψηλότερα χωρία· τὸ δ’ εἰc τὴν καμπὴν φερόμενον λοξὸν ἧττον μὲν τοῦδε, μᾶλλον δὲ τῶν ἄλλων κενοῖ ταῦτα. |
| 15 533 [5] | τὸ δ’ ἀπὸ τῆc ἔνδον τῆc μεγάληc φερόμενον καὶ αὐτὸ λοξὸν ἥκιcτα μὲν τὰ προειρημένα κενοῖ μόρια, μάλιcτα δὲ τὰ τοῦ θώρακοc ἄνω. ταύτην οὖν ἀξιοῖ τέμνειν πρὶν εἰc ταὐτὸν ἀφικέcθαι καὶ cυμφῦναι τῇ τῆc ὠμιαίαc ἀπεcχιcμένῃ. μὴ φαινομένηc δ’ ἐνίοτε ταύτηc, ἀντ’ αὐτῆc τέμνομέν τινα τῶν ἔνδον, ἃc ἐπὶ τὸ τοῦ πήχεωc ὀcτοῦν κατ’ ἴξιν καταφέρεcθαι μεμαθήκαμεν· μὴ φαινομένων δὲ μηδὲ τούτων ἐπὶ τὴν γινομένην ἐκ τῆc cυμφύcεωc τῶν εἰρημένων δύο φλεβῶν τῶν λοξῶν ἀφικνούμεθα· δυναμένηc δέ ποτε καὶ ταύτηc μὴ φαίνεcθαι, τῆc δ’ ὠμιαίαc φαινομένηc κἂν ἐκείνην τέμνε, γινώcκων τὰc κενώcειc, ὅθεν ἂν γένωνται, ἀναδιδομέναc μὲν εἰc τὸ cῶμα τῶν ζῴων ὅλον, οὐ μὴν οὔτε ταχέωc οὔθ’ ὁμοίωc ἐξ ἁπάcηc φλεβόc· ἡμεῖc δὲ καὶ ταχέωc καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων μορίων κενῶcαι cπεύδομεν τὸ φλεγμαῖνον καὶ μάλιcτ’ ἐπὶ τῶν ὀξέων νοcημάτων· ὅπερ ἡ ἔcω φλὲψ ἡ ἐν ἀγκῶνι ποιεῖ, καὶ πολὺ μᾶλλον, ὅταν τὴν ῥοπὴν ἄνω τὸ πλεονάζον αἷμα φαίνηται ποιούμενον ἢ καὶ τὰ τοῦ θώρακοc [ἐcτιν] ὑψηλὰ πεπονθότα· τηνικαῦτα γάρ τοι τὸ βάροc μᾶλλον ἐc βραχίονα γίνεται καὶ κατὰ τὸν μαcθό ν. |
| 15 534 [15] | αἱ δ’ ἐν τοῖc κάτω μέρεcι τοῦ θώρακοc φλεγμοναὶ πληcίον οὖcαι τοῦ διαφράγματοc εἰc ὑποχόνδριον εἰκότωc διαπέμπουcι τὰc ὀδύναc· οὔκουν αὐτὰc ὀνίνηcι μεγάλωc ἡ ἀπ’ ἀγκῶνοc κένωcιc ἐν τῷ μεταξὺ τῆc καρδίαc κειμένηc· ἤκουcαc γὰρ ἄρτι τὴν τὰ κάτω τοῦ θώρακοc τρέφουcαν φλέβα κατωτέρω τῆc καρδίαc ἀποφύεcθαι. ταῦτα μὲν οὖν εἴρηταί μοι περὶ τοῦ καλῶc ὑπ’ αὐτοῦ γεγράφθαι τέμνειν φλέβα τὴν ἐν ἀγκῶνι τὴν εἴc ω· τῆc δὲ κενώcεωc τοῦ αἵματοc ὅρον αὐτοῦ θεμένου τὴν μεταβολὴν τῆc χροιᾶc ἐφεξῆc ἂν εἴη καὶ περὶ τοῦδε ῥητέον. ὅcον μὲν οὖν ἐν τῇ φλεγμαινούcῃ πλευρᾷ τοῦ αἵματόc ἐcτι, τοῦτο διὰ τὸ πλῆθοc τῆc θερμαcίαc ὑπαλλάττεται τῇ χροιᾷ, τὸ δ’ ἄλλο παραπλήcιον ἐν ἅπαcι τοῖc μορίοιc διαμένει· ὥcτε τοῦ μὲν ἐν ὅλῳ τῷ cώματι φλεγματικωτέρου τυγχάνοντοc ἐρυ θρότερον ἔcται τὸ κατὰ τὴν φλεγμαίνουcαν πλευράν· ἐκείνου δ’ ὄντοc ἐρυθροῦ κατοπτώμενον τοῦτο πρὸc τὸ μέλαν ἐκτραπήcεται· τῆc δ’ εἰc τὸ μέλαν ἐξ ἐρυθροῦ μεταβολῆc ἐν τῷ μεταξὺ τὸ πελιδνόν ἐcτι. |
| 15 535 [15] | cημεῖον οὖν ἱκανόν ἐcτι τῆc ἐκ τοῦ φλεγμαίνοντοc μέρουc μεταλήψεωc τοῦ αἵματοc ἡ τῆc χροιᾶc ὑπαλλαγή. τὸ μὲν οὖν οἰκεῖον τῷ πάθει μέτρον τῆc κενώcεωc εἴρηται· τῆc δυνάμεωc δέ ποτε κωλυούcηc ἄχρι τοcούτου κενοῦν, εἰδέναι μὲν χρὴ τὴν ὠφέλειαν ἥττονα ἐcομένην τῷ φλεγμαίνοντι μέρει, μᾶλλον δ’ ἀπέχεcθαι προcήκει τοῦ καταλῦcαι τὴν δύναμιν ἢ τοῦ κενῶcαι τὸ πλεονάζον αἷμα. Ἢν δὲ ὑπὸ φρέναc ᾖ τὸ ἄλγημ α , ἐc δὲ τὴν κληῖδα μὴ cημαίν ῃ , μαλθάccειν χρὴ τὴν κοιλίην ἢ μέλανι ἐλλεβόρῳ ἢ πεπλί ῳ , μέλανι μὲν δαῦκον ἢ cέcελι ἢ κύμινον ἢ ἄνιcον ἢ ἄλλο τι τῶν εὐωδέων μίcγοντ α , πεπλίῳ δὲ ὀπὸν cιλφίο υ · ἀτὰρ καὶ μιcγόμενα ἀλλήλοιcιν ὁμοιότροπα ταῦ τ ’ ἐcτί ν . |
| 15 536 [10] | ἄγει δὲ μέλαc μὲν καλλίω καὶ κριcιμώτερα πεπλίο υ , πέπλιον δὲ μέλανοc μᾶλλον φυcῶν καταρρηκτικόν ἐcτι ν . ἄμφω δὲ ταῦτα ὀδύνην παύε ι · παύει δὲ καὶ ἄλλα cυχνὰ τῶν ὑπηλάτω ν · κράτιcτα δὲ ταῦτα ὧν ἐγὼ οἶδά ἐcτι ν . ἐπεὶ καὶ τὰ ἐν τοῖcι ῥοφήμαcι διδόμενα ὑπήλατα ἀρήγε ι , ὅcα μὴ ἄγαν ἐcτὶν ἀηδέα ἢ διὰ πικρότητα ἢ δ ι ’ ἄλλην τινὰ ἀηδίην ἢ διὰ πλῆθοc ἢ διὰ χροιὴν ἢ ὑποψίην τιν ά . Ὅτι τὰ καθαρτικὰ φάρμακα διὰ τῆc πείραc εὑρίcκεται τίνα τε καθαίρει χυμὸν καὶ εἰ ὅλωc καθαίρει, μεμάθηκαc ἐν τοῖc Περὶ τῆc τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεωc· ὅτι μέντοι χρεία καθάρcεώc ἐcτιν, εἰ ῥέπουcιν οἱ πλεονάζοντεc χυμοὶ κάτω, καὶ τῷ λόγῳ μὲν ἐπενοήθη, τὴν μαρτυρίαν δὲ καὶ βεβαίωcιν ἐκ τῆc πείραc ἔcχεν. αὐτὸc οὖν ὁ Ἱπποκράτηc ἐδίδαξέ cε τὰc δυνάμειc ὧν δίδωcι φαρμάκων ἐν τοῖc τοιούτοιc πάθεcι, τὸν μέλανα ἐλλέβορον ἐκκενοῦν εἰπὼν κριcι μώτερ α, τὸ δὲ πέπλιον φυcῶν εἶναι καταρρηκτικώτερο ν. |
| 15 537 [15] | εἴη δ’ ἂν αὐτῷ κριcιμώτερα λεγόμενα τὰ μᾶλλον κρίcιν ποιοῦντα τοῦ νοcήματοc, ὅπερ ἐcτὶ δυνάμει ταὐτὸν τῷ ὠφελιμώτερα. ἁπάντων δὲ τῶν καθαιρόντων φαρμάκων κακούντων τὴν γαcτέρα καὶ μάλιcτ’ αὐτῆc τὸ cτόμα, διότι νευρωδέcτατόν τε καὶ αἰcθητικώτατόν ἐcτιν, ἡ μῖξιc ἐπενοήθη τῶν εὐωδῶν, ὅπωc μὴ μόνη μηδ’ ἀκραιφνὴc ἡ δύναμιc τῶν καθαιρόντων φαρμάκων ἅπτηται τοῦ cτόματοc τῆc γαcτρόc. μιγνύμενα δ ’ ἀλλήλοιc τό τε πέπλιον καὶ τὸν ἐλλέβορον ὁμοιότροπά φηcιν εἶναι, τουτέcτιν ὁμολογεῖν ταῖc δυνάμεcι καὶ κατὰ μηδὲν cταcιάζειν. ἡ γὰρ cτάcιc ἐν ταῖc μίξεcι τῶν καθαιρόντων γίνεται φαρμάκων, οὐχ ὅταν αὐτῶν τὸ μὲν χολῆc, εἰ τύχοι, τὸ δὲ φλέγματοc ᾖ κενωτικόν, (ἀμφότερα γὰρ ἐκκενοῦcθαι δύναται κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον), ἀλλ’ ὅταν τὸ μὲν εὐθέωc, τὸ δὲ μετὰ πολὺ τῆc προcφορᾶc πεφύκῃ κινεῖν τὴν κάθαρcιν· ἀνώμαλοc γὰρ οὕτωc ἡ κένωcιc γίνεται προcενεχθέντων ἅμα. λέγω δὲ ἀνώμαλον, ὅταν ἤδη παύε cθαι δοκούcηc ἀρχὴ πάλιν ἑτέραc κενώcεωc γίνηται· τὸ γάρ τοι θᾶττον εἰωθὸc καθαίρειν φάρμακον cυνεκκενοῖ τι καὶ θατέρου, ὥcτ’ ὀλίγον αὐτοῦ καταλειπόμενον ἀcθενέcτερον γινόμενον ἔτι καὶ μᾶλλον ὀψιαίτερον τῆc οἰκείαc καθάρcεωc ἄρχεται. |
| 15 538 [15] | τῇ τ’ οὖν προθεcμίᾳ τῆc κενώcεωc ὁμοιότροπόν ἐcτι τῷ ἐλλεβόρῳ τὸ πέπλιο ν, ὑπάγειν τε καὶ αὐτὸ πέφυκε παραπληcίωc ἐλλεβόρῳ μέλανα χυμόν. τὰ δ’ ἄλλα καὶ τῆcδε τῆc ῥήcεωc καὶ τῶν ἐφεξῆc δῆλα. γινώcκειν μὲν οὖν αὐτὰ χρὴ καὶ μεμνῆcθαι, χρῆcθαι δ’ οὐ διὰ παντὸc ἐπὶ τῶν πλευριτικῶν, ἀναμιμνῃcκομένουc ἐκείνου τοῦ ἀφοριcμοῦ, καθ’ ὅν φηcιν· “ἐν τοῖc ὀξέcι πάθεcιν ὀλιγάκιc καὶ ἐν ἀρχῇcι τῇcι φαρμακείῃcι χρηcτέον”. ὅταν οὖν μὴ μόνον ὀξὺ τὸ πάθοc ᾖ, καθάπερ ἐcτὶν ἡ πλευρῖτιc, ἀλλὰ καὶ μετὰ πυρετοῦ cφοδροτάτου, πολλῷ μᾶλλον εὐλαβητέον ἐcτὶ τὴν δόcιν τοῦ καθαίροντοc φαρμάκου καὶ διὰ φλεβοτομίαc κενωτέον μᾶλλον, εἰ καὶ πρὸc ὑποχόνδριόν ἐcτιν ἡ ὀδύνη περαινομένη, μικροτέραc μὲν ὠφελείαc ἢ τῆc διὰ καθάρcεωc ἑπομένηc, ἀcφαλεcτέραc δὲ μακρῷ, μᾶλλον δὲ κίνδυνον μὲν οὐδ’ ὁντινοῦν τῆc διὰ φλεβοτομίαc ἐχούcηc, μεγίcταιc δ’ ἀποτυχίαιc τῆc διὰ καθάρcεωc περιπιπτούcηc, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ἀπείρωc τιc ἔχῃ τῆc τοῦ κάμνοντοc φύcεωc. |
| 15 539 [15] | ἔνιοι μὲν γάρ εἰcι φύcει δυcκάθαρτοι, τινὲc δ’ ἐπὶ βραχείᾳ φαρμάκου πόcει δαψιλῶc καθαίρονται. ὅcοιc δ’ εὔλογόν ἐcτι διδόναι, τὸ πλῆθοc τοῦ φαρμάκου τοcοῦτον ἔcτω, ὅcον ἐπὶ τῶν πλείcτων οἶcθα καὶ πεπείραcαι cυμμέτρωc κενοῦν. ἀγνοοῦντα δ’ ὅπωc ἔχει φύcεωc ὁ ἄνθρωποc, κίνδυνοc ἢ πλείονα κένωcιν ἐργάcαcθαι τῆc προcηκούcηc ἢ οὐδ’ ὅλωc κινῆcαι τὴν κάθαρcιν, ἢ κινῆcαι μέν, οὐ μὴν ἱκανῶc γε κενῶcαι. ταῦτα δὲ πάντα μεγίcταc βλάβαc φέρει τοῖc ὀξέωc νοcοῦcιν, οὐχ ὥcπερ ἐπὶ τῶν ἀπυρέτων ἐπανορθοῦται ῥᾳδίωc. ὅταν οὖν ὁ πυρετὸc ᾖ μὴ cφοδρόc, ἔμπειρόc τε ᾖc τῆc τοῦ κάμνοντοc φύcεωc, εἰc τὴν τοῦ καθαίροντοc φαρμάκου δόcιν ἀφίξῃ χρώμενοc ἤτοι τοῖc ὑφ’ Ἱπποκράτουc εἰρημένοιc ἢ καί τιcιν ἄλλοιc τῶν ὁμοιοτρόπων, ὧν ἐcτι καὶ τὸ διὰ τῆc κολοκυνθίδοc, ἱερὰν δ’ αὐτὴν cυνήθωc ὀνομά ζουcι. |
| 15 540 [10] | ποικίλωc δ’ αὐτῆc cκευαζομένηc ἡ τὸν ἐλλέβορον μὲν εἰληφυῖα, τὴν cκαμμωνίαν δ’ οὐκ ἔχουcα κάλλιcτόν ἐcτι φάρμακον ἐπὶ τῶν δυναμένων ὅλωc λαβεῖν φάρμακον ὑπήλατον. Τῆc μέντοι πτιcάνη c , ὅταν πίῃ τὸ φάρμακο ν , ἐπιρροφεῖν αὐτίκα χρὴ διδόνα ι , μηδὲν ἔλαccον ἀξίωc λόγου ἢ ὅcον εἴθιcτ ο . Καὶ ἄλλωc μὲν χρὴ προνοεῖcθαι τοῦ cτόματοc τῆc γαcτρόc, ὃ δὴ καὶ cτόμαχον ὀνομάζουcιν, ὡc διαμένειν ἀβλαβὲc ἐν ταῖc τῶν καθαιρόντων φαρμάκων πόcεcι, μάλιcτα δ’ ὅταν ἐπὶ τῶν πυρεττόντων διδῶταί τι τοιοῦτον. μία δὲ τοῦ μὴ βλαβῆναι φυλακὴ τὸ μὴ μόνον εἶναι τὸ καθαῖρον φάρμακον ἄκρατόν τε καὶ ἄμικτον ἑτέρων τῶν ἀμβλύνειν αὐτοῦ τὴν κακίαν πεφυκότων. ἐναντία γὰρ ἡ φύcιc ἐcτὶν ἁπάντων τῶν καθαιρόντων φαρμάκων ταῖc τῶν καθαιρομένων cωμάτων καί, ὡc ἂν εἴποι τιc, ὀλέθριόc τε καὶ δηλητήριοc αὐτῶν. |
| 15 541 [15] | ἀλλ’ ὥcπερ ὀποῦ μήκωνοc μανδραγόρου τε καὶ ὑοcκυάμου καὶ ἄλλων πολλῶν τοιούτων φαρμάκων ἐναντίων ταῖc τε οὐcίαιc καὶ ταῖc δυνάμεcιν ὄντων ἡμῶν καὶ φθείρειν πεφυκότων τὰ cώματα βραχὺ δή τι μέροc λαμβάνοντεc ἀπολαύομεν ἐξ αὐτῶν μεγάληc ὠφελείαc, οὕτω καὶ τῶν καθαρτικῶν φαρμάκων ἐναντίαc οὔcηc τῆc φύcεωc τῇ τῶν ἡμετέρων cωμάτων, ὀλίγον τι τῆc οὐcίαc μέροc ἀποτεμνόμενοι, πρὸc ὠφέλειαν χρώμεθα. καθάπερ δὲ ἐν αὐτῷ τῷ πίνειν αὐτὰ μίγνυταί τινα τῶν εὐωδῶν cπερμάτων, ἃ καὶ τὴν κακίαν πέφυκεν ἀμβλύνειν καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν μὴ κωλύειν λεπτυντικῆc τε καὶ τμητικῆc ὄντα δυνάμεωc, ὡc καὶ τοὺc παχεῖc χυμοὺc τέμνειν καὶ τὰc ὁδοὺc αὐτῶν δι’ ὧν ἐκκενοῦνται διοίγειν τε καὶ ἀναcτομοῦν, οὕτω καὶ μετὰ τὸ ληφθῆναι cυμφέρει τῆc πτιcάνηc ἐπιρροφεῖ ν. αὐτὸ μὲν γὰρ τὸ καθαρτικὸν φάρμακον ὡc ἂν ὀλίγον ὂν εἰc τὸν πυθμένα τῆc κοιλίαc ἀφικνεῖται· κατὰ δὲ τὴν δίοδον ὁ cτόμαχοc ὅcον τε ὑψηλότερον τῆc γαcτρὸc οὐ μόνον τῆc ποιότητοc τοῦ καθαί ροντοc φαρμάκου, ἀλλὰ καὶ τῆc οὐcίαc προcιζούcηc ἐν τῇ διόδῳ μεταλαμβάνων μεγάλωc βλάπτεται. |
| 15 542 [14] | χρήcιμοc οὖν ὁ χυλὸc τῆc πτιcάνηc ἐπιρροφούμενοc, ὡc ἂν ἀπορρύψαι μὲν καὶ καταcῦραι κάτω τὸ προcπεπλαcμένον ἐν τῇ διόδῳ δυνάμενοc, ἐπικεράcαι δὲ καὶ ὑπαλλάξαι τὴν ἐνιζηκυῖαν τοῖc μορίοιc ποιότητα τοῦ φαρμάκου. διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τῇ τοῦ καθαρτικοῦ φαρμάκου πόcει κελεύει πτιcάνηc ἐπιρροφεῖν, ἀρξαμένηc δὲ γίνεcθαι τῆc καθάρcεωc οὐκέτι βούλεται δίδοcθαι τῆc πτιcάνηc, εὐλαβούμενοc ἐκλυθῆναι τὴν ἐνέργειαν τοῦ καθαίροντοc φαρμάκου· καὶ διὰ τοῦτό φηcιν· Ἐπεὶ καὶ κατὰ λόγον ἐcτὶ μεcηγὺ τῆc καθάρcεωc μὴ διδόναι ῥοφεῖ ν · ὅταν δὲ λήξῃ ἡ κάθαρcι c , τότε ἔλαccον ῥοφείτω ἢ ὅcον εἴθιcτ ο · μετὰ δὲ τοῦτο ἀναγέτω ἀεὶ ἐπὶ τὸ πλεῖο ν , ἢν ἥ τε ὀδύνη πεπαυμένη ᾖ καὶ μηδὲν ἄλλο ἐναντιῶτα ι . Ἐναντίωc ἐγίνωcκε περὶ τούτου τοῖc πολλοῖc τῶν νῦν ἰατρῶν ὁ Ἱπποκράτη c. |
| 15 543 [14] | οὗτοι μὲν γὰρ ὅταν κενώcωcι, τρέφουcι δαψιλῶc, ὁ δ’ Ἱπποκράτηc ἔλαccον ἀξιοῖ δίδοcθαι τῆc πτιcάνηc μετὰ τὴν κάθαρcι ν. ἡ γάρ τοι τῶν καθαρθέντων cωμάτων δύναμιc ἐν τῇ καθάρcει κεκμηκυῖα φέρειν οὐ δύναται τὴν τροφὴν οὐδὲ κατεργάζεcθαι καλῶc, εἰ μὴ παντελῶc εἴη βραχεῖα. τοcοῦτον οὖν τοῖc καθαρθεῖcι διδόναι τοῦ χυλοῦ χρὴ τὴν πρώτην, ὅcου κρατῆcαι δύνανται· εἶτ’ εὐθὺc κατὰ βραχὺ παραυξάνειν, ἐὰν ἥ τ ’ ὀδύν η, φηcί, παύcηται καὶ μηδὲν ἄλλο κωλύ ῃ. τὸ μὲν οὖν τῆc ὀδύνηc πρόδηλόν ἐcτι, τὸ δὲ μηδὲν ἄλλο κωλύῃ ἀκουcτέον ἐπὶ τοὺc προειρημένουc cκοποὺc ἀναφέροντα, ἐν οἷc ἐδίδαcκεν, ὁπηνίκα χρὴ διαιτᾶν τοὺc ὀξέωc νοcοῦνταc ἄνευ ῥοφημάτων. ἔcτι δ’ αὐτῶν τὸ κεφάλαιον, ὅταν ἤτοι προκριθήcεcθαι τὴν νόcον ἐλπίcωμεν ἄνευ τοῦ δεηθῆναι ῥοφήματοc, ἢ ἐφ’ ὧν παντελήc ἐcτιν ἡ ἀπεψία τοῦ κατὰ τὴν φλεγμονὴν χυμοῦ. Ὡυτὸc δέ μοι λόγοc ἐcτί ν , καὶ ἢν χυλῷ δέῃ πτιcάνηc χρῆcθα ι . |
| 15 544 [10] | Παραπλήcιον τῇ τε πτιcάνῃ καὶ τῷ χυλῷ τὸν καιρὸν τῆc δόcεωc ἔφηcεν εἶναι καὶ διὰ τῶν ἔμπροcθεν ἑνὶ μόνῳ τὴν διαφορὰν αὐτῶν ἀφοριcάμενοc, τῷ τὴν ἀρχὴν τῆc δόcεωc ἀπὸ τοῦ χυλοῦ ποιεῖcθαι. Φημὶ γὰρ ἄμεινον εἶναι αὐτίκα ἄρξαcθαι τὸ ἐπίπαν ῥοφεῖν μᾶλλον ἢ προκενεαγγήcαντα ἄρξαcθαι τοῦ ῥοφήματοc τριταῖον ἢ τεταρταῖον ἢ πεμπταῖον ἢ ἑκταῖον ἢ ἑβδομαῖο ν , ἤν γε μὴ προκριθῇ ἡ νοῦcοc ἐν τούτῳ τῷ χρόν ῳ . Ὃ κατὰ τοὺc Ἀφοριcμοὺc ἔγραψε, τούτῳ καὶ νῦν ἀκολουθεῖ βουλόμενοc ἐν πάcῃ νόcῳ τὸ λεπτότατον τῆc διαί τηc ἐν τῷ τῆc ἀκμῆc τοῦ νοcήματοc καιρῷ παραλαμβάνεcθαι. |
| 15 545 [13] | ἐὰν οὖν αὕτη τῇ πέμπτῃ τῶν ἡμερῶν μέλλῃ γίνεcθαι καὶ μὴ δύνηται τοῖc πόμαcι μόνοιc χρώμενοc ὁ κάμνων ἐξαρκέcαι, βέλτιον εἶναί φηcιν εὐθέωc ἀπ’ ἀρχῆc αὐτῷ δίδοcθαι τῆc πτιcάνηc, οὐ κατὰ τὴν τρίτην ἢ τετάρτην ἡμέραν ἄρξαcθαι τῆc δόcεωc. οὕτω δὲ καὶ τοὺc ἐν τῇ πέμπτῃ τῶν ἡμερῶν ἢ τῇ ἕκτῃ ἢ τῇ ἑβδόμῃ τοῦ ῥοφήματοc ἀρχομένουc ἁμαρτάνειν φηcίν, ἐάν γε μὴ τύχῃ προκριθὲν ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τὸ νόcημ α, τῆc κρίcεωc, ὡc ἔφην, ἀκουομένηc οὐ μόνον τῆc τελείαc ἀπαλλαγῆc, ἀλλὰ καὶ τῆc ἀξιολόγου μεταβολῆc. Αἱ δὲ προπαραcκευαὶ καὶ τούτοιcι παραπλήcιοι ποιητέα ι , ὁκοῖαί περ εἴρηντα ι . περὶ μὲν οὖν ῥοφήματοc προcάρcιοc οὕτω γινώcκ ω . Καὶ οἷc ἀπ’ ἀρχῆc διδόναι μέλλειc τὸ ῥόφημα, τὴν προπαραcκευὴν ὁμοίωc ἀξιοῖ γενέcθαι, τουτέcτιν εἴτε φλεβοτο μίαc ἐcτὶν εἴτε κλύcματοc ἢ βαλάνου χρῆcιc, ἐκεῖνο πράττειν κελεύει πρότερον. |
| 15 546 [10] | Ἀτὰρ καὶ περὶ ποτο ῦ , ὁκοῖον ἄν τιc μέλλῃ πίνει ν , τῶν προcγραφηcομένων ὡυτόc μοι λόγοc τὸ ἐπίπαν ἐcτί ν . Κἂν 〈εἰ〉 χωρὶc πτιcάνηc ἐπὶ πομάτων μόνων διαιτῴηc τὸν κάμνοντα, τὰc εἰρημέναc προπαραcκευὰc ἀξιοῖ ποιεῖcθαί cε, τουτέcτιν ἢ φλεβοτομεῖν ἢ κλύζειν ἢ βαλάνῳ χρῆcθαι. Οἶδα δὲ τοὺc ἰητροὺc τὰ ἐναντιώτατα ἢ ὡc δεῖ ποιέοντα c · βούλονται γὰρ πάντεc ὑπὸ τὰc ἀρχὰc τῶν νούcων προταριχεύcαντεc τοὺc ἀνθρώπουc ἢ δύο ἢ τρεῖc ἡμέραc ἢ καὶ πλείονα c , οὕτω προcφέρειν τὰ ῥοφήματα καὶ τὰ ποτ ά . καὶ ἴcωc τι καὶ εἰκὸc δοκέει αὐτοῖc εἶνα ι , μεγάληc τῆc μεταβολῆc γινομένηc τῷ cώματ ι , μέγα τι κάρτα καὶ ἀντιμεταβάλλει ν · τὸ δὲ μεταβάλλειν μὲν εὖ ἔχει μὴ ὀλίγο ν · ὀρθῶc μέντοι γε μεταβιβαcτέη καὶ ἡ μεταβολὴ καὶ ἔκ γε τῆc μεταβολῆc ἡ πρόcαρcιc τῶν γευμάτων ἔτι μᾶλλο ν . |
| 15 547 [10] | Μέμφεται τοὺc ἰατρούc, ὅcοι ταῖc πρώταιc ἡμέραιc ἐν ἀcιτίᾳ παντελεῖ φυλάξαντεc τοὺc κάμνονταc ἀθρόωc μετάγουcιν, ἔνιοι μὲν ἐπὶ τὴν τῶν ῥοφημάτων προcφοράν, ἔνιοι δὲ ἐπὶ τὴν τῶν ποτῶν. οὐ μὴν ἐμνημόνευcέ γε τῶν ἔτι καὶ τούτων αὐτῶν τροφὰc ἰcχυροτέραc διδόντων πρὸ τοῦ πεφθῆναι τὴν νόcον· εἴωθε γάρ, ὥcπερ καὶ πρόcθεν ἔφην, ἐνίοτε τὰ μέγιcτα τῶν ἁμαρτημάτων ἀνεξέλεγκτα καταλείπειν, ἐξ ὧν τὰ μικρότερα διέβαλλε καὶ τὴν ἀπ’ ἐκείνων ἐνδεικνύμενοc βλάβην. ὅcοι δ’ οὕτω μεταβάλλουcιν, ἴcωc οἴονται, φηcί, κατὰ λόγον μεταβάλλειν, ἐπὶ μεγάλῃ τοῦ cώματοc μεταβολῇ ἀξιόλογον καὶ τὴν τῆc διαίτηc ὑπαλλαγὴν ποιούμενοι. τοῦτο μὲν οὖν καλῶc ὑπειληφέναι φηcὶν αὐτούc, οὐ μὴν ἅπαcάν γε μεταβολήν, ἀλλά τινα οἰητέον εἶναι, περὶ ἧc τὸ μέν τι προείρηκε, τὸ δὲ καὶ λέξει, καταcκευάζων τῷ λόγῳ φυλάττεcθαι τὰc ἀθρόαc μεταβολάc. |
| 15 548 [10] | Μάλιcτα μὲν οὖν βλάπτοιντο ἄ ν , εἰ μὴ ὀρθῶc μεταβάλλοιε ν , οἱ ὅλῃcι τῇcι πτιcάνῃcι χρεόμενο ι , βλάπτοιντο δ ’ ἂν καὶ οἱ μούνῳ τῷ χυλῷ χρεόμενο ι , βλάπτοιντο δ ’ ἂν καὶ οἱ μούνῳ τῷ ποτῷ χρεόμενο ι , ἥκιcτα δὲ οὗτο ι . Τὴν εἰρημένην ὀλίγον ἔμπροcθεν ἀθρόαν μεταβολὴν τῆc διαίτηc, καθ’ ἣν ταῖc πρώταιc ἡμέραιc ἐν ἀcιτίᾳ παντελεῖ φυλάξαντεc τοὺc κάμνονταc ἄρχονται τρέφειν περὶ τὴν τετάρτην ἡμέραν, μάλιcτα μὲν βλάπτειν φηcίν, ἐὰν ἐπὶ τὴν ὅλην πτιcάνην μεταβάλλωcιν, ἔλαττον δ’, ὅταν ἐπὶ τὸν χυλό ν , ἥκιcτα δ έ, τουτέcτιν ἐλάχιcτα, βλάπτειν τοὺc ἐπὶ μόνα τὰ ποτὰ παραγινομένουc· κατὰ γὰρ τὸ μέγεθοc τῆc δυνάμεωc τοῦ προcφερομένου καὶ τὸ τῆc βλάβηc γίνεται μέγεθοc. Χρὴ δὲ καὶ τὰ μαθήματα ποιεῖcθαι ἐν τῇ διαίτῃ τῶν ἀνθρώπων ἔτι ὑγιαινόντω ν , οἷα cυμφέρε ι · εἰ γὰρ δὴ τοῖcί γε ὑγιαίνουcι φαίνονται διαφέροντα μεγάλα τὰ τοῖα ἢ τοῖα διαιτήματ α , καὶ ἐν ἄλλῳ τινὶ καὶ ἐν τῇcι μεταβολῇc ι , πῶc οὐχὶ καὶ ἐν τῇcι νούcοιcι διαφέρει μέγα καὶ τούτων ἐν τῇcιν ὀξυτάτῃcι μέγιcτ α ; Ἀποδεικνύειν ἤρξατο τὴν προειρημένην ὑπ’ αὐτοῦ περὶ τῆc διαίτηc δόξαν, ἐλέγχων ἅμα τοὺc ἐναντίωc διαιτῶνταc· ἵνα δὲ cαφὴc ὁ λόγοc γένηται, τὸ κεφάλαιον αὐτοῦ cύμπαν ἄμεινόν μοι δοκεῖ προειπεῖν. |
| 15 549 [5] | ἔcτι δὲ τῶν εἰc αὐτὸ λαμβανομένων λημμάτων τὸ μὲν ἕτερον ἀξίωμα καθόλου τοιοῦτον· ἐὰν τοῖc ὑγιαίνουcι βλάβην φέρωcιν αἱ ἀθρόαι τῆc διαίτηc ἐπὶ τἀναντία μεταβολαί, πολὺ μᾶλλον τοῖc νοcοῦcιν· ὃ καὶ πολυειδῶc ἔcτιν ἑρμηνεύειν ἄλλοτ’ εἰc ἄλλην λέξιν μεταλαμβάνονταc, οἷον οὕτωc· ἐπὶ τῶν κατὰ τὴν δίαιταν ἀθρόων μεταβολῶν οἱ ὑγιαίνοντεc ἧττον βλάπτονται τῶν νοcούντων· ἢ οὕτωc· οἱ νοcοῦντεc βλάπτονται μᾶλλον τῶν ὑγιαινόντων· ἢ οὕτωc· τὰ βλαβερὰ τοὺc ὑγιαίνονταc ἧττον βλάπτει τῶν νοcούντων· καὶ ἔτι γενικώτερον τοῦδε· τοὺc ἰcχυροτέρουc ἧττον βλάπτει, τοὺc δ’ ἀcθενεcτέρουc μᾶλλον τὰ βλαβερά. |
| 15 550 [15] | ἔξεcτι δὲ καὶ ἄλλωc ἑρμηνεύειν τὴν αὐτὴν τοῦ λόγου δύναμιν, ἤτοι τὸ καθ’ αὑτὸ καὶ πρώτωc χρήcιμον εἰc τὸ ἀποδεικνύμενον ἢ διά τινοc τῶν περιεχόντων ἀξιωμάτων ἢ λημμάτων αὐτό. τοιοῦτον μὲν δή cοι τὸ ἕτερον τῶν λημμάτων ἐcτὶν ἐξ ἑαυτοῦ πιcτὸν 〈ὄν〉, ἅπερ δὴ καλεῖν ἔθοc ἐcτὶν ἀξιώματα τοῖc περὶ τὸν Ἀριcτοτέλη ν, τὸ δ’ ἕτερον ἐξ ἐμπειρίαc ἐγνωcμένον ἐφεξῆc ἄκουε· καὶ τοὺc ὑγιαίνονταc ἡ ἀθρόα μεταβολὴ τῆc διαίτηc βλάπτει. τούτοιc δ’ ἀμφοτέροιc τοῖc λήμμαcιν ἕπεται τὸ cυμπέραcμα, τὸ βλάπτεcθαι μειζόνωc τοὺc νοcοῦνταc ὑπὸ τῆc ἀθρόαc ἐν τῇ διαίτῃ μεταβολῆc καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον ἔτι τοὺc ὀξέωc νοcοῦνταc. αὕτη μὲν ἡ τοῦ λόγου δύναμιc· ὁ δ’ Ἱπποκράτηc τὸ μὲν πρότερον τῶν λημμάτων ἐξ ἑαυτοῦ πιcτὸν ὂν ἄντικρυc λαμβάνει χωρὶc καταcκευῆc· τὸ δὲ δεύτερον ἐκ τῶν διὰ τῆc ἐμπειρίαc κατὰ μέροc ἐγνωcμένων πιcτοῦται, καὶ τοῦτ’ αὐτὸ δηλοῖ καὶ ὁ ἐφεξῆc λόγοc. |
| 15 551 [10] | Ἀλλὰ μὴν εὐκαταμάθητόν γέ ἐcτι ν , ὅτι φαύλη δίαιτα βρώcιοc καὶ πόcιοc αὐτὴ ἑωυτῇ ἐμφερὴc ἀεὶ ἀcφαλεcτέρη ἐcτὶ τὸ ἐπίπαν ἐc ὑγείην ἢ εἴ τιc ἐξαπίνηc μέγα μεταβάλλοι ἐc ἄλλο κρεῖccο ν . Τὸ ἕτερον τῶν εἰc τὴν ἀπόδειξιν τοῦ προκειμένου λόγου διαφερόντων λημμάτων ἤρξατο νῦν καταcκευάζειν ἐκ πολλῶν τῶν κατὰ μέροc παραδειγμάτων εἰc ἓν κεφάλαιον ἀθροίζων αὐτοῦ τὴν πίcτιν· ἔcτι δὲ τοῦτο τοῖc ὑγιαίνουcι τὰc παρὰ τὸ ἔθοc ἐξαπίνηc μεγάλαc μεταβολὰc οὐ cμικρὰν ἐργάζεcθαι βλάβην. ὁ λόγοc μὲν οὖν οὗτοc ὑπάρχει cαφήc, ὅμωc δ’ εἴ τι παρεμπίπτειν δόξειεν ἐξηγήcεωc δεόμενον τοῖc ἀγυμναcτοτέροιc περὶ τὴν ἐν τούτοιc ἀκολουθίαν, οὐκ ὀκνήcομεν ἐξηγήcαcθαι. |
| 15 552 [5] | καὶ τοῦτο γὰρ 〈τὸ〉 ὑπόμνημα φιλανθρω πότερόν ἐcτι τῷ ἐcτοχάcθαι μὴ μόνον τῶν γεγυμναcμένων ἐν λόγοιc, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀγυμναcτοτέρων· εἰ δέ τιc ἀμαθὴc καὶ ἄπειρόc ἐcτι τῶν προειρημένων μαθημάτων, ἄλλο τι πραττέτω. Ἐπεὶ καὶ τοῖcι δὶc cιτευμένοιcι τῆc ἡμέρηc καὶ τοῖcι μονοcιτέουcιν αἱ ἐξαπιναῖοι μεταβολαὶ βλάβαc καὶ ἀρρωcτίην παρέχουcι ν . καὶ τοὺc μέν γε μὴ μεμαθηκόταc ἀριcτᾶ ν , ἢν ἀριcτήcωcι ν , εὐθέωc ἀρρώcτουc ποιέει καὶ βαρέαc ὅλον τὸ cῶμα καὶ ἀcθενεῖc καὶ ὀκνηρού c · ἢν δὲ καὶ ἐπιδειπνήcωcι ν , ὀξυρεγμιώδεα c . ἐνίοιcι δὲ ἂν καὶ cπατίλη γένοιτ ο , ὁκόταν παρὰ τὸ ἔθοc ἀχθοφορήcῃ ἡ κοιλίη εἰθιcμένη ἐπιξηραίνεcθαι καὶ μὴ δὶc διογκοῦcθαι μηδὲ δὶc ἕψειν τὰ cιτί α . Οὐ μόνον ὅτι βλάπτονται μεγάλωc κατὰ τὰc τῶν ἐθῶν ἐξαιφνιδίουc μεταβολά c, ἀλλὰ καὶ τίνεc αἱ βλάβαι γί νονται γράφων, τίνα τε τρόπον ἐπανορθωτέον ἑκάcτην ἐcτίν, εἰc μῆκοc ἐκτείνει τὸν λόγον· ὡc εἴ γε μόνον ὅτι βλάπτονται μεγάλωc κατὰ τὰc τῶν ἐθῶν ἐξαιφνιδίουc μεταβολὰc ἐπεδείκνυε, βραχὺc ἂν αὐτῷ ὁ πᾶc λόγοc ἐγεγόνει. |
| 15 553 [5] | πρώτη μὲν οὖν ἐcτι μεταβολὴ ἡ νῦν προκεχειριcμένη τοῦ ἔθουc ἐπὶ τῶν ἀήθων μὲν ἀριcτᾶ ν , ἀριcτηcάντων δέ ποτε· φηcὶ γὰρ ἀρρώcτουc τε καὶ βαρεῖc ὅλον τὸ cῶμα γίνεcθαι καὶ ἀcθενεῖc καὶ ὀκνηρού c. cυμβαίνει δ’ αὐτοῖc ταῦτα βαρυνομένηc τῆc δυνάμεωc ὑπὸ τῆc τροφῆc ὡc ὑπὸ φορτίου· οὐ γὰρ δὴ κατά γε τὸν ἴδιον λόγον ἀρρωcτούcηc, ὡc ἐπὶ τῆc ἐνδείαc εἴωθε γίνεcθαι. διὰ τοῦτ’ οὖν ἐνταῦθα μὲν προcέθηκε τῷ λόγῳ τὸ βαρέαc ὅλον τὸ cῶμα γίνεcθαι καὶ ὀκνηροὺc τοὺc δὶc διαιτηθέντα c· ἐπὶ δὲ τῶν εἰθιcμένων ἀριcτᾶν, οὐκ ἀριcτηcάντων δὲ τὴν μὲν ἀcθένειαν τῆc δυνάμεωc ἔγραψε, τὸ δὲ βάροc οὐ προcέγραψε· κατὰ γὰρ τὸν ἑαυτῆc λόγον ἡ δύναμιc ἐν ταῖc τοιαύταιc μεταβολαῖc ἀρρωcτεῖ. καὶ μέντοι καὶ ὀκνηροὺc εἰπὼν γενέcθαι κατὰ τὴν νῦν ἡμῖν προκειμένην μεταβολὴν τῆc διαίτηc ἐπὶ τῆc ἐναντίαc εἶπε ‘δειλούc‘, ὡc πᾶν ἔργον μιcεῖν, ὡc εἰ καὶ φοβουμένουc τῶν ἔργων ἅψαcθαι εἰρήκει· οὕτωc γὰρ ἔχει καὶ κατ’ ἀλήθειαν, αἰcθανομένων τῆc κατὰ δύναμιν ἀcθενείαc τῶν οὕτωc ἐχόντων καὶ διὰ τοῦτο μὴ τολμώντων ἐνεργεῖν ἃc ἐνήργουν ἔμπροcθεν ἑτοίμωc ἐνεργείαc. |
| 15 554 [15] | ἀλλὰ μὴν καὶ ‘ἐκκρέμαcθαι δοκεῖν τὰ cπλάγχνα‘ τοῖc ἐνδεῶc διαιτηθεῖcί φηcι ‘καὶ οὐρεῖν θερμόν τε καὶ χλωρόν‘, θερμὸν μὲν λέγων δηλονότι τὸ τοῦ cυνήθουc θερμότερον, χλωρὸν δὲ κατά τι τῶν ἐπὶ τῆc Ἀcίαc Ἑλλήνων ἔθοc, ὅ ἐcτι καὶ νῦν ἔτι διαcῳζόμενον. ὠχροὺc γάρ τιναc ἰδόντεc ἐρωτῶcι τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν οὕτω γεγόναcι χλωροί, μηδὲν διαφέρειν ἡγούμενοι χλωρὸν εἰπεῖν ἢ ὠχρόν· ἑωρακέναι τε τόνδε τινὰ χλωρότερον ἑαυτοῦ φαcι τὸν ὠχρότερον οὕτω δηλοῦντεc. ἔcτι δὲ τὸ ὠχρὸν χρῶμα κατ’ ἀλήθειαν τοιοῦτον, οἷόν περ καὶ τὸ τῆc καλουμένηc ὤχραc, ὀξυνομένηc κατὰ τὴν προcηγορίαν τῆc πρώτηc cυλλαβῆc· καὶ γίνεται τοιοῦτον ἐπιμιγνυμένηc τῷ ὑδατώδει περιττώματι τῆc ὠχρᾶc τε καὶ ξανθῆc ὀνομαζομένηc χολῆc· ὅcον γὰρ τοῦ ἐρυθροῦ χρώματοc ἐπὶ τὸ λευκότερον ἀποκεχώρηκε τὸ ξανθόν, τοcοῦτον τούτου τὸ ὠχρόν. |
| 15 555 [15] | ἔγραψε δὲ καὶ ἄλλα τινὰ cυμπτώματα γινόμενα τοῖc οὕτω διαιτηθεῖcι, περὶ ὧν, ὅταν ἀφικώμεθα ἐπὶ τὴν ῥῆcιν, ἐπιcκεψόμεθα· νυνὶ δὲ τὴν προκειμένην ἐξεργαcτέον. οἷc γὰρ ἔφη cυμβαίνειν ἐπὶ τῶν ἀήθωc ἀριcτηcάντων ἔτι καὶ τοῦτο προcέθηκεν· ἢν δὲ καὶ ἐπιδειπνήcωcι ν , ὀξυρεγμιώδεε c. ἐμάθομεν δ’, ὅτι διά τε τὴν ψῦξιν τῆc γαcτρὸc αἱ ὀξυρεγμίαι γίνονται καὶ διὰ φλέγμα πολλάκιc ἠθροιcμένον ἐν αὐτῇ καὶ διὰ πλῆθοc cιτίων ἢ καὶ cυμμέτρων μὲν ὄντων ἀλλὰ ψυχρῶν τῇ δυνάμει. πάντων δὲ τῶν προειρημένων κοινόν ἐcτι τὸ νικᾶcθαι τὴν ἔμφυτον θερμαcίαν τῆc γαcτρὸc ὑπὸ τῶν cιτίων, οὐ νικᾶν οὐδὲ κρατεῖν οὐδὲ κατεργάζεcθαι δυναμένην καλῶc αὐτά, καθάπερ εἰ καὶ φλογὶ cμικρᾷ πλῆθοc ἐπιcωρεύcαιc ξύλων ἢ καὶ χωρὶc πλήθουc ἐπιθείηc χλωρὰ καὶ ὑγρά. τιcὶ δὲ τῶν οὕτω διαιτηθέντων καὶ cπατίλην φηcὶ γίνεcθα ι, τουτέcτιν ὑγρὰν διαχώρηcιν· ἐν πολλοῖc δὲ τῶν ἀντιγράφων οὐ cπατίλην γεγραμμένην ἀλλ’ ἄcην εὑρήcειc, ἵν’ ἀκούcωμεν δηλονότι τὸν ῥιπταcμὸν τοῦ cώματοc, ἀcωμένου διὰ τὸ πλῆθοc τῆc τροφῆc τοῦ διαιτηθέντοc οὕτωc καὶ δυcφοροῦντοc ἐν τῇ κατακλίcει καὶ μεταβάλλοντοc ἑαυτόν. |
| 15 556 [15] | ἐπὶ δὲ τῆc τελευταίαc ῥήcεωc ἀπεφήνατο cαφῶc, ὅτι δεῖ τὴν πέψιν εἶναι παραπληcίαν ἑψήcει, ὡc ὑπὸ θερμοῦ γινομένην, οὐ ξηροῦ καὶ αὐχμώδουc, ὁποῖόν ἐcτι τὸ τῶν πυρετῶν, ἀλλ’ ὑγροῦ καὶ ἀτμώδουc, οἷον τὸ κατὰ φύcιν ἐν τοῖc ζῴοιc ἐcτίν. Ἀρήγει οὖν τούτοιcιν ἀναcηκῶcαι τὴν μεταβολή ν . ἐγκοιμηθῆναι γὰρ χρ ή , ὥcπερ νύκτα ἀγαγόντα μετὰ τὸ δεῖπνο ν , τοῦ μὲν χειμῶνοc ἀρριγέω c , τοῦ δὲ θέρεοc ἀθαλπέω c · ἢν δὲ καθεύδειν μὴ δύνητα ι , βραδεῖα ν , cυχνὴν περίοδον πλανηθέντ α , μὴ cταcίμω c , δειπνῆcαι μηδὲν ἢ ὀλίγα καὶ μὴ βλαβερ ά · ἔτι δὲ ἔλαccον πιεῖν καὶ μὴ ὑδαρέ c . ἔτι δὲ μᾶλλον ἂν πονήcειεν ὁ τοιοῦτο c , εἰ τρὶc φάγοι τῆc ἡμέρηc ἐc κόρο ν , ἔτι δὲ μᾶλλο ν , εἰ πλεονάκι c · καί τοι γε πολλοί εἰcι ν , οἳ εὐφόρωc φέρουcι τρὶc cιτεόμενοι τῆc ἡμέρηc ἐc πλῆθο c , οἳ ἂν οὕτωc ἐθιcθῶcι ν . |
| 15 557 [5] | Οὐκ ἦν ἀναγκαῖον εἰρῆcθαι νῦν ταῦτα· προὔκειτο γὰρ αὐτῷ διδάξαι τὰc ἐξαπιναίουc μεταβολὰc τῶν ἐθῶν βλάπτειν ἡμᾶc, οὐχ ὅπωc χρὴ τὰc τοιαύταc βλάβαc ἐκθεραπεύειν· ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦτ’ ἔδοξεν αὐτῷ πρᾶξαι, καὶ ἡμεῖc ἀκολουθήcωμεν οἷc ἔγραψε, μάλιcτα μὲν ἐπὶ πλέον κοιμηθῆναι κελεύων, εἰ δὲ καθεύδειν μὴ δύναιτ ο, περιπατῆcαι cχολαίωc cυχνὴν περίοδο ν, ὡc μὲν οἱ πλεῖcτοι τῶν ἐξηγουμένων λέγουcι, μετὰ τὸ δεῖπνον, ὡc δ’ ἡ διάνοια τῶν εἰρημένων βούλεται, μετὰ τὸ ἄριcτον· τὸ γὰρ ὥcπερ νύκτα ἀγαγόντα περὶ τῶν ἡμερινῶν ὕπνων, οὐ τῶν ἐν νυκτὶ προcήκει λέγεcθαι. καὶ μέντοι καὶ τὸ γεγραμμένον ἐφεξῆc, ἔνθα φηcίν· ἢν δὲ καθεύδειν μὴ δύνητα ι , βραδεῖαν cυχνὴν περίοδον πλανηθέντ α , μὴ cταcίμω c , δειπνῆcαι μηδὲν ἢ ὀλίγ α, μαρτυρεῖ τῷ μετὰ τὸ ἄριcτον αὐτὸν ἀξιοῦν κοιμηθῆναι. δυοῖν οὖν θάτερον, ἢ ἐπανορθωτέον ἐcτὶν ὡc ἡμαρτημένην τὴν τοιαύτην γραφὴν καὶ οὕτω γραπτέον· ἐγκοιμηθῆναι γὰρ χρὴ ὥcπερ νύκτα ἀγαγόντα μετὰ τὸ ἄριcτον τοῦ μὲν χειμῶνοc ἀρριγέω c , τοῦ δὲ θέρεοc ἀθαλπέω c · ἢ εἴπερ φυλάττοιμεν τὴν μετὰ τὸ δεῖπνο ν , οὕτωc ἀκουcτέον τῆc λέξεω c · ἐγκοιμηθῆναι γὰρ χρὴ ὥcπερ μετὰ τὸ δεῖπνον ἐκοιμᾶτο πρόcθε ν , οὕτω νῦν μετὰ τὸ ἄριcτον ὥcπερ νύκτα ἀγαγόντ α. |
| 15 558 [14] | τοῦ δὲ κελεύειν αὐτὸν ἤτοι μηδὲν ὅλωc ἢ ὀλίγα καὶ κοῦφα δειπνῆcαι πρόδηλοc ὁ λογιcμόc· ἡcυχάcαι γὰρ βούλεται τὴν γαcτέρα καὶ ἀνακτήcαcθαι τὸν κάματον, ὃν ἔκαμε βαρυνθεῖcα διὰ τὸ παρὰ τὸ ἔθοc ἀριcτῆcαι τὸν ἄνθρωπον. ἀκόλουθον δὲ τούτῳ καὶ τὸ πιεῖν μὲν ἧττο ν , οὐ μὴν ὑδαρέc γ ε· τόν τε γὰρ κλύδωνα καὶ τὴν ὑγρότητα καὶ ψῦξιν φυλάξαcθαι χρὴ βεβαρημένηc τῆc γαcτρὸc ὑπὸ τοῦ πλήθουc τῶν cιτίων, αὐτὸ δὲ τὸ διδόμενον πόμα μὴ ὑδαρέ c, ἀλλ’ ἐκθερμαῖνόν τε καὶ ῥωννύον εἶναι τὴν γαcτέρα. τὰ δ’ ἄλλα τὰ cυνεχῆ τῇ ῥήcει δῆλα. Ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ μεμαθηκότεc δὶc cιτεῖcθαι τῆc ἡμέρη c , ἢν μὴ ἀριcτήcωcι ν , ἀcθενέεc καὶ ἄρρωcτοί εἰcιν καὶ δειλοὶ εἰc πᾶν ἔργον καὶ καρδιαλγέε c . |
| 15 559 [15] | κρέμαcθαι γὰρ δοκέει τὰ cπλάγχνα αὐτοῖcι καὶ οὐρέουcι θερμὸν καὶ χλωρό ν , καὶ ἡ ἄφοδοc cυγκαίετα ι · ἔcτι δ ’ οἷcι καὶ τὸ cτόμα πικραίνεται καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ κοιλαίνονται καὶ οἱ κρόταφοι πάλλονται καὶ τὰ ἄκρα διαψύχοντα ι . Ταύτηc τῆc ῥήcεωc τὰ μὲν ἄλλα διὰ τῆc παραβολῆc, ὧν τοῖc ἀριcτήcαcι παρὰ τὸ ἔθοc cυμβαίνειν φηcίν, ἐξήγημαι, περὶ δὲ τῶν ὑπολοίπων νῦν ἐρῶ. τὴν ἄφοδον αὐτῶ ν, τουτέcτι τὸ ἀποπάτημα, cυγκαίεcθαί φηcιν, ὑπὸ τῆc θερμαcίαc δηλονότι κατοπτώμενον· ξηρότερόν τε γὰρ ἑαυτοῦ τὸ cῶμα γίνεται καὶ πυρωδέcτερον τοῖc ἐκλείπουcι τὸ εἰθιcμένον ἄριcτον. ἐνίοιc δὲ καὶ τὸ cτόμα πικρὸν γίνεcθαί φηcιν· εἰcὶ δ’ οὗτοι χολωδέcτεροι φύcει· καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ κοιλαίνονται τοῖc τοιούτοιc ὑπὸ τῆc αὐτῆc αἰτίαc ξηραινόμενοι τῆc cυγκαιούcηc τὸ διαχώρημα. |
| 15 560 [15] | διὰ δὲ τὴν ἐπὶ τὸ πυρῶδεc ἐν ταῖc πικροχόλοιc φύcεcιν ἐκτροπὴν τῆc ἐμφύτου θερμαcίαc καὶ οἱ κρόταφοι πάλλοντα ι, τουτέcτιν αἱ κατὰ τοὺc κροτάφουc ἀρτηρίαι cφύζουcιν ἐπιφανῶc· καὶ τὰ τοῦ cώματοc ἄκρα ψύχονται χολωδῶν ἰχώρων ἐμπιπλαμένηc τῆc γαcτρόc, ὑφ’ ὧν δακνομένη τε καὶ ἀνιωμένη καταλύει τὴν δύναμιν καὶ καταψύχει τὰ ἄκρα τοῦ cώματοc. Καὶ οἱ μὲν πλεῖcτοι τῶν ἀνηριcτηκότων οὐ δύνανται κατεcθίειν τὸ δεῖπνο ν · δειπνήcαντεc δὲ βαρύνουcι τὴν κοιλίην καὶ δυcκοιτέουcι πολὺ μᾶλλον ἢ εἰ καὶ προηριcτήκεcα ν . Οἱ πικρόχολοι φύcει παρὰ τὸ ἔθοc ἀνάριcτοι μείναντεc ἀποcτρέφονται τὰ cιτία κακωθείcηc αὐτοῖc τῆc γαcτρόc· ὅcοι δ’ ἂν βιαcάμενοι λάβωcι, βαρύνονταί τε καὶ διὰ τοῦτο δυcκοιτοῦcι ν, ὡc αὐτὸc εἶπεν, ὅπερ ταὐτὸν cημαίνει τῷ μοχθηρῶc ἔχονταc αὐτοὺc ἐν τῇ κοίτῃ διατελεῖν. Ὁκό τ ’ οὖν ταῦτα τοιαῦτα γίνεται τοῖcιν ὑγιαίνουcιν εἵνεκεν ἡμίcεοc ἡμέρηc διαίτηc μεταβολῆ c , παρὰ τὸ ἔθοc οὔτε προcθεῖναι λυcιτελεῖν φαίνεται οὔτε ἀφελεῖ ν . |
| 15 561 [11] | Μεταξὺ πάλιν τῆc διηγήcεωc τῶν cυμβαινόντων τοῖc ὑγιαίνουcιν, ὅcοι γε τὸ ἔθοc ὑπήλλαξαν ἀθρόωc, τὸ κεφάλαιον τοῦ λόγου παρενέθηκεν, οὗ χάριν ταῦτα πάντα διηγεῖται τὰ τοῖc ὑγιαίνουcι cυμβαίνοντα. δῆλον γὰρ ὡc, εἴπερ τοῖc ὑγιαίνουcιν ἡ τῆc ἡμίcεοc ἡμέρηc μεταβολὴ τῆc διαίτηc εἰc τοcοῦτόν ἐcτιν ἀνιαρά, πῶc οὐχ ἥδε πολλή γε τοῖc νοcοῦcιν; ἐφεξῆc δὲ πάλιν ἐπὶ τὴν διήγηcιν τῶν cυμβαινόντων τοῖc ὑγιαίνουcιν ἐπανέρχεται κατὰ τὴν ἐχομένην ῥῆcιν ἔχουcαν οὕτωc· Εἰ τοίνυν οὗτοc ὁ παρὰ τὸ ἔθοc μονοcιτήcα c , ὅλην τὴν ἡμέρην κενεαγγήcα c , δειπνήcειε ν , ὁκόcον εἴθιcτ ο , εἰκὸc αὐ τό ν , εἰ τότε ἀνάριcτοc ἐὼν ἐπόνει καὶ ἠρρώcτε ι , δειπνήcαc δὲ τότε βαρὺc ἦ ν , πολὺ μᾶλλον βαρύνεcθα ι · εἰ δέ γε ἔτι πλείονα χρόνον κενεαγγήcαc ἐξαπίνηc μεταδειπνήcειε ν , ἔτι μᾶλλον ἂν βαρύνοιτ ο . |
| 15 562 [5] | Ὃ λέγει τοιοῦτόν ἐcτιν· ‘εἰ ὁ παρὰ τὸ ἔθοc ἀνάριcτοc μείναc, εἶτα δειπνήcαc τῶν εἰθιcμένων ἐλάττω τῆc νυκτὸc ἐβαρύνθη, πολὺ μειζόνωc βαρυνθήcεται ὁ πλείω ἢ ὅcα εἴθιcτο δειπνήcαc· ὁ δ’ ἐπὶ πλείονα χρόνον κενεαγγήcαc, εἰ ἐξαπίνηc μεταδειπνήcειεν, ἔτι μᾶλλον ἂν βαρυνθείη.‘ τῶν γὰρ ἀναρίcτων μενόντων παρὰ τὸ ἔθοc ἔνιοι μὲν ἐπ’ ἐλάττονα χρόνον ἐκτείνουcι τὴν ἀcιτίαν, ἔνιοι δ’ ἐπὶ πλείονα· τούτουc οὖν φηcιν ἔτι μᾶλλον βαρυνθήcεcθαι. Τὸν οὖν παρὰ τὸ ἔθοc κενεαγγήcαντα cυμφέρει ταύτην τὴν ἡμέρην ἀντιcηκῶcαι ὧδ ε · ἀρριγέωc καὶ ἀθαλ πέωc καὶ ἀταλαιπώρω c , ( ταῦτα γὰρ ἅπαντα βαρέωc ἂν ἐνέγκο ι) , καὶ τὸ δεῖπνον cυχνῷ ἔλαccον ποιήcαcθαι ἢ ὅcον εἴθιcτο καὶ μὴ ξηρό ν , ἀλλὰ τοῦ πλαδαρωτέρου τρόπο υ · καὶ πιεῖν μὴ ὑδαρὲc μηδὲ ἔλαccον ἢ κατὰ λόγον τοῦ βρώματο c · καὶ τῇ ὑcτεραίῃ ὀλίγα ἀριcτῆcα ι , ὡc ἐκ προcαγωγῆc ἀφίκηται εἰc τὸ ἔθο c . |
| 15 563 [15] | Ὥcπερ τῶν ἀριcτηcάντων οὐκ εἰθιcμένωc ἐπηνώρθου τὴν βλάβην, οὕτωc καὶ τοὺc παρὰ τὸ ἔθοc κενωθένταc ἐκ μονοcιτίαc ἀξιοῖ πρῶτον μὲν θάλπουc καὶ ψύχουc καὶ ταλαιπωρίαc ἀπέχεcθαι· ταῦτα γὰρ ἄ ν, φηcί, πάντα βαρέωc ἐνέγκαιε ν· ἔτι τε ἀξιοῖ ἐ π ’ ἔλαττον ἢ ὅcον ἦcαν εἰθιcμένοι δειπνῆcα ι. καίτοι τούτου ἐναντιώτατον οἱ πολλοὶ ποιοῦcι· κωλυθέντεc γὰρ ὑπό τινοc ἀcχολίαc ἀριcτῆcαι κατὰ τὸ δεῖπνον ἀξιοῦcιν ἀπολαμβάνειν καὶ τὴν παραλελειμμένην ἐπὶ τοῦ ἀρίcτου τροφὴν οὐκ εἰδότεc, ὅτι δεῖται μὲν ὄντωc τὸ cῶμα τῆc παραλελειμμένηc τροφῆc, οὐ δύναται δὲ αὐτὴν ἡ γαcτὴρ κατεργάcαcθαι βεβλαμμένη διὰ τὴν μακροτέραν ἀcιτίαν. |
| 15 564 [12] | ἀλλ’ ὅ γε Ἱπποκράτηc ὥcπερ ἐλάττονα κελεύει δοθῆναι τὴν τροφήν, οὕτω καὶ ὑγροτέραν· αὕτη γὰρ οἰκεῖον ἴαμα τῇ τε γαcτρὶ καὶ παντὶ τῷ cώματι γενήcεται κατεξηραcμένοιc. ἐπιρρῶcαι δ’ αὐτῶν βούλεται τὴν γαcτέρα καὶ τῇ τοῦ οἴνου πόcει μήθ’ ὑδαρὲc μήτ’ ἔλαττον τῆc κατὰ τὴν τροφὴν ἀναλογίαc κελεύων πιεῖν· τὸ μὲν γὰρ ὑδαρὲc ἐκλύει τὸν τόνον τῆc γαcτρόc, τὸ δ’ ἔλαττον ἀνεπιτήδειον τῇ ἐξηραcμένῃ. καὶ κατὰ τὴν ὑcτεραίαν δ’ ἔτι προνοήcαcθαι τῆc γαcτρὸc ἀξιοῖ τὸν οὕτω βλαβέντα, τῆc cυνήθουc τροφῆc ἐλάττονα προcενεγκάμενον, ὅπωc ἐκ προcαγωγῆ c, τουτέcτι κατ’ ὀλίγον, εἰc τὸ παλαιὸν ἔθοc ἐπανέλθο ι. Αὐτοὶ μέντοι cφῶν αὐτῶν δυcφορώτερον δὴ τὰ τοιαῦτα φέρουcιν οἱ πικρόχολοι τὰ ἄν ω . Εἶπον ἤδη κἀγὼ πρὸ μικροῦ περὶ τῶν πικροχόλω ν, ὡc δυcφορώτεροι γίνονται τῶν φλεγματωδῶν ἐν τῷ μεταβάλλειν ἀθρόωc τὴν δίαιταν ἐπὶ τὴν ἔνδειαν· ἐκχολοῦται γὰρ αὐτοῖc θᾶττον ἥ θ’ ὅλη τοῦ cώματοc ἕξιc καὶ ἡ κατὰ τὴν γαcτέρα. |
| 15 565 [15] | διὰ τί δ’ οὐχ ἁπλῶc εἶπεν οἱ πικρόχολοι, ἀλλὰ προcέθηκε τὰ ἄνω; ὅτι τῆc ξανθῆc χολῆc, ἣν δὴ καὶ ὠχρὰν καὶ πικρὰν ὀνομάζουcιν, ἐπιπολαζούcηc μὲν τῇ ἄνω γαcτρὶ πικροχόλουc εἰκότωc ἐροῦμεν εἶναι τοὺc τοιούτουc τὰ ἄνω, ὑπιούcηc δὲ δι’ ἕδραc πικροχόλουc τὰ κάτω. Παύλῳ μὲν γὰρ τῷ ῥήτορι φλεγματώδη τὴν ὅλην ἕξιν τοῦ cώματοc ἔχοντι καθ’ ἑκάcτην ἡμέραν ἐπεπόλαζεν ἡ ξανθὴ χολὴ καὶ πρώτην αὐτὴν ἤμει μετὰ τὸ λουτρὸν οὐκ ὀλίγην, Εὐδήμῳ δὲ τῷ φιλοcόφῳ χολώδει τὴν κρᾶcιν ὄντι διὰ τῆc ἕδραc ὑπῄει κάτω καὶ cπανίωc οὗτόc ποτ’ ἤμει χολὴν ὠχράν· ἦν δ’ ὥcπερ τῷ Παύλῳ τὰ διαχωρήματα χολῆc ὀλίγον ἔχοντα, οὕτω τῷ Εὐδήμῳ πάμπολυ. τοῖc οὖν ἐκλείπουcι παρὰ τὸ ἔθοc τὸ ἄριcτον, ἐὰν μὲν τήν τε ὅλην ἕξιν τοῦ cώματοc ὦcι πικρόχολοι τήν τε ἄνω γαcτέρα, cυμβαίνειν ἀναγκαῖόν ἐcτι πάνθ’ ὅcα προεῖπεν ὀλίγον ἔμπροcθεν· ὅcοιc δὲ τὴν ἄνω γαcτέρα μόνην ὑπάρχει πικροχόλοιc εἶναι, τὰ μὲν τῆc δυcφορίαc cυμβήcεται ὁμοίωc, τὰ δ’ ἄλλα cυμπτώματα τινὰ μὲν οὐδ’ ὅλωc ἔcται, τινὰ δὲ μετριώτερα. |
| 15 566 [15] | προειρήκει δὲ τοὺc ἐκλείπονταc τὸ ἄριcτον παρὰ τὸ ἔθοc ‘δειλοὺc εἰc πᾶν ἔργον γίγνεcθαι καὶ καρδιαλγέαc καὶ κρέμαcθαι δοκεῖν αὐτοῖc τὰ cπλάγχνα καὶ οὐρεῖν θερμὸν καὶ χλωρὸν καὶ τὴν ἄφοδον cυγκαίεcθαι, τιcὶ δ’ αὐτῶν καὶ τὸ cτόμα πικρὸν γίνεcθαι καὶ τοὺc ὀφθαλμοὺc κοίλουc καὶ τοὺc κροτάφουc πάλλεcθαι καὶ τὰ ἄκρα διαψύχεcθαι.‘ τούτων δὲ τινὰ μὲν τοῖc ὅλην τὴν ἕξιν πικροχόλοιc μᾶλλον cυμβαίνει, τινὰ δὲ τοῖc τὴν ἄνω γαcτέρα. καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ πρὸc τὰc ἐνεργείαc ἀτολμία καὶ ἡ τῶν ἄκρων ψῦξιc τό τ’ οὐρεῖν θερμὸν καὶ χλωρὸν καὶ τὸ τὰ διαχωρήματα cυγκαίεcθαι καὶ τοὺc ὀφθαλμοὺc κοίλουc γίνεcθαι καὶ τοὺc κροτάφουc πάλλεcθαι τοῖc τὴν ὅλην ἕξιν πικροχόλοιc, ἀμφοτέροιc δὲ τό τε δοκεῖν τὰ cπλάγχνα κρέμαcθαι καὶ τὸ cτόμα πικραίνεcθαι. διὰ μὲν γὰρ τὴν παρὰ τὸ ἔθοc ἔνδειαν αἴcθηcιν ἴcχουcιν ἀcτηρίκτων τῶν cπλάγχνων, διὰ δὲ τὴν ἐπικράτειαν τῆc χολῆc πικρὸν γίνεται τὸ cτόμα τοῖc τὸ πᾶν cῶμα πικροχόλοιc, οὐχ ὡc τοῦ παθήματοc ἐν τῷ cτόματι γιγνομένου μᾶλλον, ἀλλ’ ὅτι τῆc αἰcθήcεωc αὐτὸ τὸ μόριον ἡ φύcιc ἐποίηcε χυμῶν ἰδέαc διαγνωcτικόν. |
| 15 567 [13] | ἡ δὲ γαcτὴρ cυγκαίεται μᾶλλον μὲν οἷc ἡ ἐξ ἥπατοc εἰc αὐτὴν καταρρέουcα χολὴ τὸ ἐπιπολάζειν ἔcχηκεν, ἧττον δὲ οἷc ὑπέρχεται κάτω· τούτοιc μὲν γὰρ ἐρεθίζει τὸ ἔντερον εἰc ἀπόκριcιν, ἐκείνοιc δὲ τὸν cτόμαχον ἀδικεῖ· διὸ καὶ ὁ Εὔδημοc ἑκάcτηc ἡμέραc διεχώρει δίc, ἔcτι δ’ ὅτε καὶ τρίc, ὁ δὲ Παῦλοc ἐνίοτε οὐδ’ ὅλωc ἐξέκρινεν. εἰ μὴ γὰρ ἐρεθίζοιτο πρόc τινοc δάκνοντοc ἢ τῷ πλήθει τῆc κόπρου βαρύνοιτο τὰ ἔντερα, προθυμίαν ἐκκρίcεωc οὐ λαμβάνει. τούτων δ’ οὐδέτερον τοῖc παραλείπουcι τὸ ἄριcτον· οὔτε γὰρ δάκνεται τὰ ἔντερα, τῆc χολῆc ἐπὶ τὸ cτόμα ἐνηνεγμένηc, οὐκ ἐκεῖνα δακνούcηc καὶ ἀνιώcηc, οὔτε βάροc ἐγγίνεται τοῖc μηδ’ ὅλωc ἐδηδοκόcιν. Τὴν δέ γε ἀcιτίην τὴν παρὰ τὸ ἔθοc οἱ φλεγματίαι τὰ ἄνω εὐφορώτερον φέρουcι τὸ ἐπίπα ν , ὥcτε καὶ τὴν μονοcιτίην τὴν παρὰ τὸ ἔθοc εὐφορώτερον οὗτοι ἂν ἐνέγκαιε ν . |
| 15 568 [5] | Ἔμπροcθεν μὲν εἰρήκει ‘τοὺc πικροχόλουc τὰ ἄνω δυcφορώτερον φέρειν τὴν μονοcιτίαν‘, νυνὶ δὲ πρὸc τοὺc φλεγματώδειc μεταβὰc ἀντὶ τῆc μονοcιτίαc πρότερον ἐμνημόνευcε τῆc ἀcιτία c, ἐκ τοῦ cαφεcτέραν ἔχοντοc τὴν βλάβην τὴν μετάβαcιν ἐπὶ τὸ βλάπτον ἧττον ποιηcάμενοc ἐξ ἀναλογίαc. εἰ γὰρ δὴ μᾶλλον μὲν εἰκὸc βλάπτεcθαι τοὺc ὅλην τὴν ἡμέραν ἀcιτήcανταc παρὰ τὸ ἔθοc, ἧττον δὲ τοὺc ἐκλείπονταc τὸ ἄριcτον, εὐφορώτερον δὲ τῶν πικροχόλων οἱ φλεγματώδειc φέρουcι τὴν μονοcιτίαν, εὔδηλον, ὡc καὶ τὴν ἀcιτίαν εὐφορώτερον οἴcουcι ν. ἡ δ’ αἰτία τοῦ ῥᾷον φέρειν τὴν ἀcιτίαν καὶ τὴν μονοcιτίαν τοὺc φλεγματώδειc ἐκ τῶν προειρημένων ἐπὶ τοῖc χολώδεcι πρόδηλοc. ὁ μὲν γὰρ τῆc χολῆc χυμὸc ἐν ταῖc ἀcιτίαιc ἑαυτοῦ γίνεται πικρότεροc, ὁ δὲ τοῦ φλέγματοc ἐν τῷ χρόνῳ πεττόμενοc γίνεται αἷμα, τῶν χολῶν οὐδε τέραc ἐπανελθεῖν εἰc αἵματοc οὐcίαν δυναμένηc, ἐπειδὴ τοῦ μὲν αἵματοc [ἐν αὐτῷ] θερμανθέντοc ἐπὶ πλέον ἡ ξανθὴ γεννᾶται χολή, ταύτηc δ’ αὐτῆc κατοπτηθείcηc ἢ κἀκ τοῦ παχέοc αἵματοc ἡ μέλαινα· τοῦ δὲ φλέγματοc ἡ γένεcιc ἐν τοῖc φλεγματώδεcιν ἐδέcμαcιν ἀεὶ προηγεῖται τοῦ αἵματοc καὶ διὰ μέcηc τῆc τούτου γενέcεωc ἡ εἰc αἷμα μεταβολὴ γίνεται τοῖc cιτίοιc. |
| 15 569 [15] | καὶ τοῦτο cυμβέβηκεν οὐ μόνον τοῖc μοχθηροτέροιc ἐδέcμαcιν, ἀλλὰ καὶ τῶν πάνυ δοκούντων ἐνίοιc ὑγιεινῶν εἶναι, καθάπερ ἄρτῳ τε καὶ χόνδρῳ καὶ cεμιδάλει. ἐγὼ μὲν οὖν ἐξήγημαι τὴν ἀρίcτην εἶναί μοι δοκοῦcαν γραφήν· αὐτό τε γὰρ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ἐν αὐτῇ διδαcκόμενον ἀληθέc ἐcτι καὶ τοῖc προηγουμένοιc ἀκόλουθον, οἵπερ εἰcὶ cκοποὶ τῆc ἀρίcτηc ἐξηγήcεωc· οὐ μὴν ἐν ἅπαcί γε τοῖc ἀντιγράφοιc εὑρήcειc τὴν τοιαύτην γραφήν, ἀλλ’ ἐναντίωc μὲν καὶ ἀλλήλοιc, ἑτέρωc δ’ ἐν ἅπαcι cχεδόν τι τοῖc βιβλίοιc ἔcτιν εὑρεῖν ἐγγεγραμμένην τὴν ῥῆcιν ταύτην, καὶ ψευδοῦc γινομένου τοῦ λόγου καὶ τοῖc προειρημένοιc οὐδεμίαν ἀκολουθίαν cῴζοντοc. Ἱκανὸν μὲν οὖν καὶ τοῦτο cημεῖο ν , ὅτι αἱ μέγιcται μεταβολαὶ τῶν περὶ τὰc φύcιαc ἡμῶν καὶ τὰc ἕξιαc cυμβαινόντων μάλιcτα νοcοποιέουcι ν . |
| 15 570 [10] | Πολλὰ μὲν cημαίνει παρ’ αὐτῷ τὸ τῆc ‘φύcεωc‘ ὄνομα, νῦν μέντοι τὴν κρᾶcιν ἄν τιc ὑπολάβοι δηλοῦcθαι, καθάπερ γε καὶ τὴν αὐτῶν τῶν μορίων καταcκευὴν ‘ἕξιν‘ ὠνομάcθαι νῦν, ἐν ᾗ καταcκευῇ καὶ τὸ ἐπιπολάζειν ἄνω τὴν χολὴν ἔcτιν ἢ ὑποχωρεῖν κάτω καὶ τὸ κρεμάμενα μᾶλλον ἔχειν ἢ ἐcτηριγμένα τὰ cπλάγχνα. μεγάλη μὲν γὰρ οὖcα φύcει ἡ γαcτὴρ cτηρίζει τὰ cπλάγχνα, κἂν κενὴ cιτίων ᾖ· cμικρὰ δ’ ὑπάρχουcα cιτίων μὲν πληρωθεῖcα cτηρίζει, κενωθεῖcα δὲ καταλείπει cυνιζάνουcα, κἀντεῦθεν αἴcθηcιc αὐτοῖc γίνεται τοῦ κρέμαcθαι τὰ cπλάγχνα. περὶ δὲ τοῦ τὴν ξανθὴν χολὴν ἐπιπολάζειν τιcὶν ἄνω πρόcθεν εἴρηται, τοῦ καταφέροντοc αὐτὴν εἰc τὴν τῆc γαcτρὸc ἔκφυcιν ἐξ ἥπατοc πόρου διαφέρουcαν ἴcχοντοc τὴν καταcκευήν. |
| 15 571 [10] | ἔcθ’ ὅτε γάρ τιcιν ἀπ’ αὐτοῦ εἰc τὴν γαcτέρα παραγίνεται μόριον· τούτοιc μὲν οὖν ἐπιπολάζει τὸ χολῶδεc περίττωμα, τοῖc δ’ ἄλλοιc ὑπέρχεται κάτω πᾶν. Οὐ δὴ οἷόν τε παρὰ καιρὸν οὔτε cφοδρὰc τὰc κενεαγγείαc ποιεῖν οὔτε ἀκμαζόντων τῶν νοcημάτων καὶ ἐν φλεγμαcίῃ ἐόντων προcφέρει ν , οὔ τ ’ ἐξαπίνηc οἷόν τε ὅλῳ τῷ πράγματι μεταβάλλειν οὔ τ ’ ἐπὶ τὰ οὔ τ ’ ἐπὶ τ ά . Ἀτάκτωc ἡ ῥῆcιc αὕτη γέγραπται· cυνῆφθαι γὰρ αὐτὴν ἐχρῆν τῇ πρὸ αὐτῆc γεγραμμένῃ, ἵνα ὁ cύμπαc λόγοc γένηται τοιοῦτοc· αὐτοὶ μέντοι cφῶν αὐτῶν δυcφορώτερον δὴ τὰ τοιαῦτα φέρουcιν οἱ πικρόχολοι τὰ ἄν ω · τὴν δέ γε ἀcιτίην τὴν παρὰ τὸ ἔθοc οἱ φλεγματίαι τὰ ἄνω εὐφορώτερον φέρουcι τὸ ἐπίπα ν , ὥcτε καὶ τὴν μονοcιτίην τὴν παρὰ τὸ ἔθοc εὐφορώτερον ἂν οὗτοι ἐνέγκαιε ν · οὐ δὴ οἷόν τε παρὰ καιρὸν οὔτε cφοδρὰc τὰc κενεαγγείαc ποιεῖ ν , οὔ τ ’ ἀκμαζόντων τῶν νοcημάτων καὶ ἐν φλεγμαcίῃ ἐόντων προcφέρει ν. |
| 15 572 [5] | cυμπληρώcαc γὰρ τὸν λόγον, ἐν ᾧ τὰc μεγάλαc μεταβολὰc τῆc διαίτηc ἐδείκνυε καὶ αὐτοὺc τοὺc ὑγιαίνονταc βλαπτούcαc, οὐχ ὅπωc τοὺc νοcοῦνταc, εἰκότωc ἐπήνεγκεν, οὗ χάριν ἐμνημόνευcεν ἁπάντων τούτων, εἰπών· οὐ δὴ οἷόν τε παρὰ καιρὸν οὔτε cφοδρὰc τὰc κενεαγγείαc ποιεῖ ν. ἀποδεδειγμένου δ’ ἱκανῶc αὐτῷ τοῦ προκειμένου καὶ διὰ τῶν εἰρημένων, ὅμωc φαίνεται μεταβαίνων καὶ ἐφ’ ἕτερον λόγον ἀποδεικνύντα ταῦτα, ἐκ περιουcίαc χρώμενοc ταῖc πίcτεcιν. ἀρχὴ τοίνυν ἐcτὶν εἰκότωc τοῦ δευτέρου λόγου τούτου ἡ ῥῆcιc ἥδε· “ἱκανὸν μὲν οὖν καὶ τοῦτο cημεῖόν ἐcτιν, ὅτι αἱ μέγιcται μεταβολαὶ τῶν περὶ τὰc φύcιαc ἡμῶν καὶ τὰc ἕξιαc cυμβαινόντων 〈μάλιcτα〉 νοcοποιέουcιν·” ᾧ λόγῳ cυνεχὴc ἂν εἴη καὶ ἀκόλουθοc οὗτοc· “πολλὰ δ’ ἄν τιc ἠδελφιcμένα τούτοιcι τῶν εἰc κοιλίην καὶ ἄλλα εἴποι.” ταύτην μὲν οὖν τὴν ῥῆcιν ἐξηγήcομαι, νυνὶ δ’ ἐπὶ τὴν προκειμένην ἐπανήξω τήνδε τὴν διάνοιαν ἔχουcαν· οὐχ οἷόν τέ ἐcτι παρὰ καιρὸν οὔτε cφόδρα λιμαγχονεῖν οὔτ’ ἐν ταῖc ἀκμαῖc τῶν νοcημάτων μεταβάλλειν τὴν δίαιταν ἐξ ἐνδείαc ἐπὶ προcφοράν, ὥcπερ οὐδ’ ἐπὶ τοὐναντίον ἀθρόωc· οἷc ἕπεται δηλονότι τὸ τοιαύτην ποιεῖcθαι τὴν δίαιταν, οἵαν οὗτοc ἐκέλευcε· κεφάλαιον δ’ αὐτῆc ἐcτι πεφυλάχθαι τὰc ἀθρόαc μεταβολὰc ἐπὶ τἀναντία. |
| 15 573 [12] | Πολλὰ δ ’ ἄν τιc ἠδελφιcμένα τούτοιcι τῶν ἐc κοιλίην καὶ ἄλλα εἴπο ι , ὡc εὐφόρωc μὲν φέρουcι τὰ βρώματ α , ἃ εἰθιcμένοι εἰcί ν , ἢν καὶ μὴ ἀγαθὰ ᾖ φύcε ι , ὡcαύτωc δὲ καὶ τὰ ποτ ά , δυcφόρωc δὲ φέρουcι τὰ βρώματ α , ἃ μὴ εἰθιcμένοι εἰcί ν , ἢν καὶ μὴ κακὰ ᾖ , ὡcαύτωc δὲ καὶ τὰ ποτ ά . Τὰ ὡμοιωμένα καὶ ὡc ἂν εἴποι τιc ἱκανῶc cυγγενῆ καλεῖν ἠδελφιcμένα cύνηθεc αὐτῷ, διότι τῶν cυγγενῶν οἰκειότατοί τέ εἰcι καὶ cυγγενέcτατοι πάντων οἱ ἀδελφοί· καὶ γὰρ αἱ ἄλλαι cυγγένειαι τούτων εἰcὶν ὕcτεραι, θεῖοί τε καὶ θεῖαι καὶ ἀνεψιοὶ καὶ ἀνεψιαὶ καὶ ἄλλα ὅcα τοιαῦτα. |
| 15 574 [15] | τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα, δεικνύντοc αὐτοῦ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἀπ’ ἀρχῆc ἐδείκνυε, κεφάλαιον ἔχοντα, μέγιcτον μέν τι δύναcθαι τὰ ἔθη, τὴν δ’ ἀθρόαν μεταβολὴν οὐ cμικρὰ βλάπτειν τὰ cώματα. Καὶ ὁκόcα μὲν κρεηφαγίη πολλὴ παρὰ τὸ ἔθοc βρωθεῖcα ποιέει ἢ cκόροδα ἢ cίλφιον ἢ ὀπὸc ἢ καυλὸc ἢ ἄλλα ὁκόcα τοιουτότροπα μεγάλαc δυνάμιαc ἰδίαc ἔχοντ α , ἧccον ἄν τιc θαυμάcειε ν , εἰ τὰ τοιαῦτα πόνουc ἐμποιέει ἐν τῇcι κοιλίῃcι μᾶλλον τῶν ἄλλω ν · ἀλ λ ’ εἰ καταμάθο ι , ὅcον μᾶζα ὄχλον καὶ ὄγκον καὶ φῦcαν καὶ cτρόφον κοιλίῃ παρέχει παρὰ τὸ ἔθοc βρωθεῖcα τῷ ἀρτοφαγέειν εἰθιcμέν ῳ , ἢ ὁκοῖον ἄρτοc βάροc καὶ τάcιν κοιλίηc τῷ μαζοφαγεῖν εἰθιcμέν ῳ , ἢ αὐτόc γε ὁ ἄρτοc θερμὸc βρωθεὶc οἵην δίψαν παρέχει καὶ ἐξαπιναίην πληθώρην διὰ τὸ ξηραντικόν τε καὶ βραδύπορο ν , καὶ οἱ ἄγαν καθαροί τε καὶ cυγκομιcτοὶ παρὰ τὸ ἔθοc βρωθέντεc οἷα διαφέροντα ἀλλήλων ποιέουcι καὶ μᾶζά γε ξηρὴ παρὰ τὸ ἔθοc ἢ ὑγρὴ ἢ γλίcχρ η , καὶ τὰ ἄλφιτα οἷόν τι ποιεῖ τὰ ποταίνια τοῖcι μὴ εἰωθόcι καὶ τὰ ἑτεροῖα τοῖcι τὰ ποταίνια εἰωθόc ι · καὶ οἰνοποcίη καὶ ὑδροποcίη παρὰ τὸ ἔθοc εἰc θάτερα μεταβληθέντα ἐξαπίνη c , καὶ ὑδαρήc τε οἶνοc καὶ ἄκρητοc παρὰ τὸ ἔθοc ἐξαπίνηc ποθεὶc ( ὁ μὲν γὰρ πλάδον τε ἐν τῇ ἄνω κοιλίῃ ἐμποιήcει καὶ φῦcαν ἐν τῇ κάτ ω , ὁ δὲ παλμόν τε φλεβῶν καὶ καρηβαρίην καὶ δίψα ν ) καὶ λευκόc τε καὶ μέλαc παρὰ τὸ ἔθοc μεταβάλλουcι ν , εἰ καὶ ἄμφω οἰνώδεεc εἶε ν , ὅμωc πολλὰ ἂν ἑτεροιώcειαν κατὰ τὸ cῶμ α , ὡc δὴ γλυκύν τε καὶ οἰνώδεα ἧccον ἄν τιc φαίη θαυμαcτὸν εἶναι μὴ τωὐτὸ δύναcθαι ἐξαπίνηc μεταβληθέντ α . |
| 15 575 [15] | Τὴν ὅλου τοῦ λόγου τοῦδε διάνοιαν εἰπὼν πρότερον, οὕτωc ἐπὶ τὰc κατὰ μέροc ἐν αὐτῷ λέξειc ἀφίξομαι. |
| 15 576 [15] | διάνοια μὲν οὖν ὅλου τοῦ λόγου τοιαύτη τίc ἐcτι· τὴν μὲν εἰc τὰ μεγάλην ἔχοντα δύναμιν ἐδέcματά τε καὶ πόματα μεταβολὴν τῆc διαίτηc οὐκ ἄν τιc θαυμάcειε βλάπτουcαν ὁρῶν τὰ cώματα, περὶ δὲ τῆc εἰc τὰ μικρὰ μεταβολῆc οὐδ’ αὐτῆc ἀβλαβοῦc γινομένηc εἰκότωc ἄν τιc θαυμάcειε. τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ παντὸc λόγου διάνοια. κατὰ μέροc δὲ τῆc ὅληc ῥήcεωc ἡ ἀρχὴ τῶν ἰcχυρὰν δύναμιν ἐχόντων cιτίων ὀνομαcτὶ μέμνηται, κρεηφαγίηc τε καὶ cκορόδων καὶ cιλφίου καὶ ὀποῦ καὶ καυλο ῦ, δηλονότι τοῦ cιλφίου· καὶ γὰρ ὅλον τὸ cίλφιον ἰcχυρὰν ἔχει δύναμιν καὶ κατὰ μέροc ὁ ὀπὸc αὐτοῦ καὶ ὁ καυλό c. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἁπλῶc εἶπεν· ἐπὶ δὲ τῆc κρεηφαγίηc προcέθηκε καὶ τὸ πολλ ή· μεγάλην γὰρ οὕτωc ἕξει δύναμιν, οὐκ ἔχουcα μεγάλην, εἰ cύμμετροc εἴη. ἡ δ’ ἐφεξῆc τῆcδε λέξιc ἐπὶ τὰ cμικρὰν ἔχοντα δύναμιν ἐδέcματα μεταβαίνει, μᾶζαν καὶ ἄρτον θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἢ καθαρὸν ἢ cυγκομιcτό ν. |
| 15 577 [5] | ὅτι δὲ τὸν μὴ καθαρὸν ὀνομάζει cυγκομιcτό ν, εὔδηλόν ἐcτι κἀκ τῆc πρὸc τὸν καθαρὸν ἀντιθέcεωc· οἵ γε μὴν νῦν ἄνθρωποι τὸν τοιοῦτον ἄρτον αὐτόπυρον ὀνομάζουcιν, οὐ διακρινομένου τοῦ πιτυρώδουc ἀλεύρου κατ’ αὐτόν, cυναναφυρομένου δὲ τῷ καθαρῷ. τούτοιc ἐφεξῆc καὶ τῆc ἐν τοῖc ἀλφίτοιc διαφορᾶc ἐμνημόνευcε, (τὰ δὲ πρόcφατα ποταίνια κέκληκε τῇ τῶν Ἰώνων φωνῇ καὶ τῇ τῶν παλαιοτέρων), οἰνοποcίαc τε καὶ ὑδροποcίαc παρὰ τὸ ἔθοc ὑπαλλαττομένων, ἀκρατεcτέρου καὶ ὑδαρεcτέρου πόματοc. ἐφ’ ὧν καὶ προcέθηκεν, ὡc ὁ μὲν ὑδαρὴc οἶνοc πλάδον ἐν τῇ ἄνω κοιλί ᾳ, τουτέcτιν ὑγρότητα, καὶ ἀτονίαν ἐμποιήcει καὶ φῦcαν ἐν τῇ κάτ ω , ὁ δ ’ ἄκρατοc παλμὸν φλεβῶν καὶ καρηβαρίαν καὶ δίψο c, οὗτοc μὲν τῇ θερμότητι ταῦτ’ ἐργαζόμενοc, ὁ δ’ ὑδαρὴc τῇ θ’ ὑγρότητι καὶ τῇ ψύξει τἀναντία. καὶ τῶν οἴνων δ’ αὐτῶν ἐμνημόνευcε τῆc διαφορᾶc, ἐξ ἁπάντων τούτων ἀθροίζων τὸ προκείμενον ἐξ ἀρχῆc αὐτῷ καθόλου, πᾶcαν ἐξάλλαξιν ἔθουc ἀθρόωc γινομένην οὐ μικρὰν βλάβην κατὰ τὸ cῶμα ἐργάζεcθαι. Τιμωρητέον μὲν δὴ τοιόνδε τι μέροc τῷ ἐναντίῳ λόγ ῳ · ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆc διαίτηc τουτέοιcιν ἐγένετ ο , οὐ μεταβάλλοντοc τοῦ cώματοc οὔ τ ’ ἐπὶ τὴν ῥώμη ν , ὥcτε προcθέcθαι δεῖν cιτί α , οὔ τ ’ ἐπὶ τὴν ἀρρωcτίη ν , ὥc τ ’ ἀφαιρεθῆνα ι . |
| 15 578 [10] | Τὸ μὲν τιμωρητέον δηλωτικόν ἐcτι τοῦ βοηθήματοc· ἡ βοήθεια δ’ οὐκ ἂν ἄλλη τιc εἴη τῷ λόγῳ παρὰ τὴν cυνηγορίαν, ὡc ἀληθεύει. δυοῖν γάρ τοι λόγοιν τοῦ μὲν ἀρέcκοντοc αὐτῷ, τοῦ δὲ ἐναντίου τούτῳ cυνηγόρευcε μὲν ἄχρι τοῦδε τῷ ἀρέcκοντι, νῦν δὲ καὶ πρὸc τὴν θατέρου cυνηγορίαν ἐτράπετο, καθ’ ὃν εἰκὸc εἶναι φήcειεν ἄν τιc ὠφελεῖcθαι τοὺc νοcοῦνταc ὑπὸ τῆc ἐν τῇ διαίτῃ μεταβολῆc μεγάλωc, ἐπειδὴ καὶ ἡ τοῦ cώματοc ὑπήλλακται διάθεcιc εἰc τοὐναντίον, εἴ γε πρόcθεν μὲν ὑγίαινε, νυνὶ δὲ νοcεῖ. ἀλλά γε πρὸc τοῦτον τὸν λόγον καὶ ἔμπροcθεν εἶπεν ἐν τῷ καθόλου· “τὸ δὲ μεταβάλλειν μὲν εὖ ἔχει μὴ ὀλίγον, ὀρθῶc μέντοι γε μεταβιβαcτέη ἡ μεταβολή”. |
| 15 579 [14] | καὶ τί ποτ’ ἐcτὶ τὸ “ὀρθῶc”, ἐδήλωcε διὰ πλειόνων, ἃ cυγκεφαλαιούμενοc εἶπεν· “οὐ δὴ οἷόν τε παρὰ καιρὸν οὔτε cφοδρὰc τὰc κενεαγγείαc ποιεῖν, οὔτ’ ἀκμαζόντων τῶν νοcημάτων καὶ ἐν φλεγμαcίῃ ἐόντων προcφέρειν οὔτ’ ἐξαπίνηc οἷόν τε ὅλῳ τῷ πρήγματι μεταβάλλειν οὔτ’ ἐπὶ τὰ οὔτ’ ἐπὶ τά.” ὥcτ’ ἤδη φθάνει λελυκέναι 〈τὴν〉 ἀμφιβολίαν, ἣν εἶπεν ἄρτι cυναγορεύων τῷ λόγῳ, προcθήcει δ’ αὐτῇ τι καὶ νῦν λέγων· “προcτεκμαρτέα δὴ καὶ ἡ ἰcχὺc καὶ ὁ τρόποc τοῦ νοcήματοc ἑκάcτου” καὶ τἄλλα ὅcα τούτοιc ἐφεξῆc εἶπεν, ἃ κατὰ τὴν ἐφεξῆc ῥῆcιν διηγήcομαι. Προcτεκμαρτέα δὴ καὶ ἡ ἰcχὺc καὶ ὁ τρόποc τοῦ νοcήματοc ἑκάcτου καὶ τῆc φύcιοc τοῦ [τ’ ] ἀνθρώπου καὶ τοῦ ἔθουc τῆc διαίτηc τοῦ κάμνοντο c , οὐ μόνον cιτίω ν , ἀλλὰ καὶ ποτῶ ν . Εἰc τὸ προcηκόντωc ἐπὶ τῶν ὀξέωc νοcούντων καταcτήcαcθαι τὴν δίαιταν οἷc ἐδίδαξε προcτιθέναι κελεύει τήν τε τῆc ἰcχύοc ἐπίcκεψιν καὶ τοῦ νοcήματοc τὸν τρόπο ν, ἔτι δὲ τὴν φύcιν τἀνθρώπου καὶ τὸ ἔθοc αὐτοῦ. |
| 15 580 [15] | τὸ μὲν γὰρ κεφάλαιόν ἐcτιν, ὃ καταcκευάζει, μὴ μεταβάλλειν τῆc διαίτηc τὸ εἶδοc πρὸ τοῦ γενέcθαι cαφῆ τὰ τῆc πέψεωc cημεῖα· τοῦτο δ’ ἔcται προγνόντοc cου, πόcαιc ἡμέραιc ὁ νοcῶν πρὸc τὴν ἀκμὴν ἀφίξεται. δυναμένηc δὲ τῆc διαίτη c, ἧc ἐξελέξω, καὶ κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐξαλλάττεcθαι διὰ τὸ καὶ τοὺc κάμνονταc ἀλλήλων διαφέρειν κατά τε ῥώμην καὶ ἀρρωcτίαν τῆc δυνάμεωc καὶ τὴν φυcικὴν κρᾶcιν καὶ τὸν τρόπον τοῦ νοcήματοc καὶ τὸ προγεγονὸc ἔθοc, εἰc ταῦτα ἀποβλέποντί cοι τεχνικῶc ὑπάρξει cτοχάζεcθαι τοῦ τε μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ τοῦ τῆc διαίτηc εἴδουc. τὸ τῆc διαίτηc μὲν γὰρ εἶδοc, εἰ ἐπ’ ὀξυμέλιτοc ἢ μελικράτου τὸν κάμνοντα χρὴ διαιτᾶν ἢ ὕδατοc μόνου διδόναι πίνειν ἄχρι τῶν τῆc πέψεωc γνωριcμάτων, ἢ πτιcάνην δοτέον ἢ μόνον τὸν χυλὸν αὐτῆc, εἴτ’ οὖν δὶc εἴτε καὶ ἅπαξ τῆc ἡμέραc, τὸ δὲ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τῇ διαίτῃ προcτεκμαίρεcθαι χρὴ δι’ ὧν εἶπε νῦν. |
| 15 581 [15] | οὐ δήπου γὰρ ἐὰν εὕρῃc τὸν κάμνοντα χυλοῦ δεόμενον, ἤδη γινώcκειc, ὁπόcον τούτου δοτέον ἐcτίν, ὡcαύτωc δὲ καὶ ἐπ’ ὀξυμέλιτόc τε καὶ μελικράτου καὶ ὕδατοc· ἀλλ’ ὥcπερ εἰc τὴν εὕρεcιν τοῦ τῆc διαίτηc εἴδουc ἐδεήθηc διαγνῶναι, πότερον ἄρρωcτοc ἢ εὔρωcτόc ἐcτιν ἡ δύναμιc τοῦ κάμνοντοc, ἐν πόcαιc τε τῶν ἡμερῶν ἡ πέψιc ἔcται τοῦ νοcήματοc, οὕτω καὶ νῦν προcεπιcκέπτου, μέχρι πόcου τὰ τῆc ἰcχύοc ἢ τὰ τῆc ἀcθενείαc αὐτῇ cυμβέβηκε· παμπόλλη γὰρ ἡ διαφορὰ καὶ κατὰ τὴν ἰcχὺν τῆc δυνάμεωc, ἐπεὶ καὶ κατὰ τὴν ἀcθένειαν ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον. οὕτωc δὲ καὶ ἡ τοῦ νοcήματοc διαφορὰ προcτεκμαρτέ α· χρὴ γὰρ οὐ μόνον ὅτι πλευρῖτιc ἢ περιπνευμονία γινώcκειν, ἀλλὰ καὶ ποία τίc ἐcτιν αὕτη κατά τε τὰc ὀδύναc καὶ τοὺc πυρετοὺc καὶ τὰ πτυόμενα. καὶ γὰρ τῶν ὀδυνηρῶν πλευριτίδων αἱ μὲν μᾶλλον, αἱ δ’ ἧττόν εἰcι τοιαῦται, καὶ τὸν cφοδρὸν πυρετὸν ἧττόν τε καὶ μᾶλλον ἔχουcι τοιοῦτον αἱ κατὰ μέροc πλευρίτιδεc. ἐν δὲ τοῖc πτυομένοιc οὐ cμικρὰ διαφορά, καθότι κἀν τῷ Προγνωcτικῷ λέλεκται. |
| 15 582 [15] | ποικιλλο μένων οὖν τῶν κατὰ μέροc ἀρρώcτων ἐν ταῖc εἰρημέναιc διαφοραῖc οὐχ οἷόν τε κατὰ τὰc τῶν ἐμπειρικῶν ὀνομαζομέναc cυνδρομὰc ποιήcαcθαι τὴν διδαcκαλίαν· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ γράψαι δυνατόν ἐcτι τὰc διαφορὰc τῶν κατὰ τὴν δύναμιν ὑπεροχῶν ἢ τὰc τῶν cφοδροτήτων τοῦ πυρετοῦ καὶ τὸ ποcὸν ἐν τοῖc πτύcμαcι καὶ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τοῖc κατὰ μέροc χρώμαcιν, (εἰcὶ δὲ ἀνομοιότροποι καὶ αἱ ἀναγωγαί), ἀλλ’ ἑκάcτου πράγματοc ἀκηκοότα τὴν δύναμιν ἰδίᾳ καὶ κατὰ μέροc αὐτὸν χρὴ παραβάλλειν γε πάcαc ἀλλήλαιc, ἀθροίζειν δέ τι κεφάλαιον ἓν ἐξ αὐτῶν. ἐν τούτῳ γάρ ἐcτι καὶ τὸ βελτίοναc καὶ χείροναc γίνεcθαι τοὺc ἰατρούc, εἰ καὶ τὰ αὐτὰ μεμαθηκότεc εἶεν· οἱ γὰρ ὀξύτεροι τὸν λογιcμὸν τῶν ἀμβλυτέρων οἵ τε φιλοπονώτεροι τῶν ῥᾳθυμοτέρων οἵ τε τριβακώτεροι τῶν ἀπειροτέρων οἵ τε μνημονικώτεροι τῶν ἀμνημονεcτέρων 〈γίνονται βελτίουc〉. ἄμεινον οὖν ἐκ τῆc τῶν κατὰ μέροc πάντων δυνάμεωc ἀθροίζειν εἰc ἓν κεφάλαιον ὅλον τε τὸ τῆc διαίτηc cχῆμα καὶ τὸ καθ’ ἑκάcτην τροφὴν ποcόν. ἡ μὲν γὰρ ἀcθένεια πλεονάκιc μέν, ἀλλὰ κατ’ ὀλίγον διδόναι τὴν τροφὴν ἐνδεί κνυται· cυνεπιμαρτυρεῖ δὲ τούτῳ καὶ τὸ δὶc ἐcθίειν εἰθίcθαι τὸν κάμνοντα. |
| 15 583 [15] | τοὐναντίον δὲ πάλιν ἡ ῥώμη τῆc δυνάμεωc ἐὰν ἐπ’ ἀνθρώπου μονοcιτεῖν εἰθιcμένου φαίνηται, θρεπτέον ἅπαξ τοῦτον· ἐνδείκνυται δ’ ἄμφω τὰ τεκμήρια. οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν εὐδιαφόρητον cῶμα πρὸc τὸ διδόναι τροφὴν παρορμᾷ, τὸ δὲ δυcδιαφόρητον ἐπὶ τὸ ἐναντίον ἄγει, καὶ τὸ μὲν λεπτοὺc ἔχον τοὺc χυμοὺc ἐπὶ τὸ διδόναι τροφήν, τὸ δὲ μὴ τοιοῦτον ἐπὶ τἀναντία· καθ’ ἕκαcτόν τε τῶν εἰρημένων τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἀνάλογον ἑαυτῷ καὶ τὴν τοῦ βοηθήματοc χρῆcιν αὐξάνει τε καὶ ἀνίηcι. λέλεκται δὲ περὶ τῶν τοιούτων ἐν τῇ τῆc Θεραπευτικῆc μεθόδου πραγματείᾳ πάνθ’ ἑξῆc κατὰ τάξιν, ὡc μαθεῖν τε δύναcθαι τάχιcτα καὶ μνημονεῦcαι ῥᾷcτα. δι’ ἑνὸc γὰρ βιβλίου τοῦ νῦν ἡμῖν προκειμένου πάντα καλῶc εἰπεῖν τὸν Ἱπποκράτην καὶ κατὰ τάξιν διδάξαι τῶν ἀδυνάτων ἦν καὶ μάλιcτ’ αὐτοῦ πρώτου τὴν εὕρεcιν αὐτῶν ποιουμένου. τῷ δὲ παρ’ αὐτοῦ μὲν αὐτὰ μαθόντι διεcτραμμένωc τε καὶ ἀτάκτωc ὅλον τε τὸν ἑαυτοῦ βίον ἀναθέντι πρὸc τὴν ἐξ ἔργων ἄcκηcιν διδαχθεῖcαν οὐκ ἀδύνατον καὶ cαφήνειαν καὶ τάξιν τῇ διδαcκαλίᾳ προcθεῖναι. |
| 15 584 [5] | ἐὰν δὲ καὶ διὰ πλειόνων βιβλίων ὑπάρξῃ τοῦτο πρᾶξαι, δῆλόν ἐcτι, πόcη γίνεται τῆc cαφηνείαc τῶν διδαcκομένων ὑπερβολή. μὴ τοίνυν ἀθυμείτω τιc, ἐὰν ἐντεῦθεν cυγχέηται περικλυζόμενοc ἀθρόωc τῷ πλήθει τῶν cκοπῶν, ἀλλ’ ἐννοήcαc, ὅτι κατὰ μέροc ἕκαcτον τούτων δέδεικται πρὸc ἡμῶν ἐν τῇ Θεραπευτικῇ πραγματείᾳ, μεταβὰc ἐπ’ ἐκείνην ἐκμαθέτω φιλοπόνωc ἕκαcτον, αὐτά τε τὰ νῦν ἀτάκτωc λεγόμενα cαφῶc εἴcεται καὶ τὴν θεωρίαν ἐν τοῖc τῆc τέχνηc ἔργοιc ἀcκῶν ἐπαινέcει τὴν ἀλήθειαν αὐτῆc. Πολλῷ δὲ ἧccον ἐπὶ τὴν πρόcθεcιν ἰτέο ν · ἐπεὶ τήν γε ἀφαίρεcιν ὅλωc ἀφελεῖν πολλαχοῦ λυcιτελέε ι , ὅκου διαρκέειν μέλλει ὁ κάμνω ν , μέχρι ἂν τῆc νόcου ἡ ἀκμὴ πεπανθ ῇ . Ἐπεὶ τοῦ καθ’ ἑκάcτην δίαιταν εἴδουc ἐξ ὧν εἶπεν ἔμπροcθεν εὑριcκομένου “προcτεκμαίρεcθαι” χρὴ τὰ κατὰ τὴν προγεγραμμένην ῥῆcιν εἰρημένα χάριν τοῦ τὸ ποcὸν εὑρίcκειν ἐν ἑκάcτῃ διαίτῃ, διὰ τῆc νῦν προκειμένηc λέξεωc ** πολλῷ δὲ ἧccον ἐπὶ τὴν πρόcθεcιν ἰτέο ν , ἐπεὶ τήν γε ἀφαίρεcιν ὅλωc ἀφελεῖν πολλαχοῦ λυcιτελέε ι. |
| 15 585 [15] | γινώcκων, ὅτι τὸ ποcὸν ἑκάcτου βοηθήματοc cτοχαcμοῦ δεῖται τεχνικοῦ, cτοχάζεcθαι δὲ τεχνικῶc ἀνδρόc ἐcτιν ἐκμεμαθηκότοc τάc τε δυνάμειc ἁπάντων τῶν κατὰ τὴν τέχνην καὶ μεμνημένου καὶ φιλοπόνωc ἐπὶ τῶν ἔργων τετριμμένου, τοιοῦτοι δ’ ὀλίγοι παντάπαcίν εἰcιν, εἰκότωc προcέγραψε ταυτὶ τὰ νῦν εἰρημένα κατὰ τὴν ἐνεcτῶcαν λέξιν, τότ’ ἐπὶ τὸ ἔλαττον ἐπὶ τῇ ποcότητι μᾶλλον, ὅταν τιc ἁμαρτάνῃ τοῦ προcήκοντοc μέτρου, παραγίνεcθαι παραινῶν ἤπερ ἐπὶ τὸ πλέον. τὸ μὲν γὰρ πλέον ἀνεπανορθώτουc ἐνίοτε τὰc βλάβαc ἐργάζεται, τὸ δ’ ἔλαττον εὐεπανόρθωτόν ἐcτι, δυναμένων ἡμῶν, ἐὰν ἡ δύναμιc ὀκλάζειν φαίνηται, τροφῆc ὀλίγον ἐπιδοῦναι· τῆc δὲ φθαcάcηc εἰc τὴν γαcτέρα καταπεπόcθαι τὸ περιττὸν ἀφε λεῖν οὔτ’ ἄλλωc ῥᾴδιον καὶ πολὺ μᾶλλον ἐν τοῖc ὀξέcι νοcήμαcιν. |
| 15 586 [5] | ἐπεὶ τήν γε ἀφαίρεcιν ὅλωc ἀφελεῖν πολλαχοῦ λυcιτελέε ι , ὅκου διαρκεῖν μέλλει ὁ κάμνω ν , μέχρι ἂν τῆc νόcου ἡ ἀκμὴ πεπανθ ῇ. τῆc προγεγραμμένηc ῥήcεωc τοῦτο τὸ μέροc αὖθιc ἀνέλαβεν, ἀναμνῆcαι βουλόμενοc τοῦ cυνήθουc αὐτῷ cκοποῦ κἀνταῦθα καὶ κατὰ τοὺc Ἀφοριcμούc· ἐὰν γὰρ φαίνηται δυνάμενοc ὁ κάμνων ἄνευ τροφῆc ἐξαρκέcαι τῇ τοῦ νοcήματοc ἀκμῇ, διὰ παντελοῦc ἀcιτίαc αὐτὸν ἐπὶ τῷ ποτῷ μόνῳ διαιτήcειc, ὅπου περ ἂν εἶναί cοι δόξῃ χρεία. Ἐν ὁκοίοιcι δὲ τὸ τοιόνδε ποιητέο ν , γεγράψετα ι . Δῆλόc ἐcτι προῃρημένοc μετὰ τὸ διδάξαι τὴν καθόλου δίαιταν ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ μεταβῆναι πρὸc τἄλλα cύμπαντα τὰ ὀξέα· οὐ μὴν εὑρίcκεταί γε τοιοῦτόν τι τούτου cύγγραμμα. τὰ δὲ προcκείμενα ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ μετὰ τὸ λουτρόν, εἰ μὲν ὡc ἐν τύπῳ τιc ὑπ’ αὐτοῦ γεγραμμένα ταῦτα, παραcκευάcαντοc εἰc ἀνάμνηcιν ἑαυτῷ, εὑρὼν ἐπὶ τῆc οἰκίαc ἐξέδωκε μετὰ θάνατον τοῦ ἀνδρόc, ἴcωc ἄν τινα λόγον ἔχοι· ὡc cύγγραμμα δ’ οὔκ ἐcτιν ἄξιον τῆc Ἱπποκράτουc δυνάμεωc, ὥcπερ οὐδὲ τὰ Περὶ νούcων τε καὶ παθῶν ἐπιγραφόμενα, καίτοι πολλὰ καλῶc ἐν αὐτοῖc εἴρηται· διοριούμεθα δὲ τοῦτο αὐτὸ καὶ διακρινοῦμεν ἐν ταῖc εἰc αὐτὰ γενηcομέναιc ἐξηγήcεcι. |
| 15 587 [10] | Πολλὰ δ ’ ἄν τιc καὶ ἄλλα ἠδελφιcμένα τοῖc εἰρημένοιcι γράφο ι . Πάλιν ἐπὶ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπανῆλθεν, ὃν διὰ πολλῶν παραδειγμάτων ἐπιcτώcατο δεικνὺc τὴν τοῦ ἔθουc μεταβολὴν βλάπτειν τοὺc νοcοῦνταc· ἀλλ’ ἐπειδήπερ ἀπὸ τῶν ὑγιαινόντων μετέβαινεν ἐπ’ αὐτούc, διὰ τοῦτ’ εἶπεν ἠδελφιcμένα τὰ ὅμοια καλῶν. ὃ δ’ ἐφεξῆc ἐρεῖν μέλλει, “μαρτύριόν” ἐcτι τοῦ λόγου τούτου οὐκέτι παραπλήcιον οὐδ’ ὅμοιον οὐδ’, ὡc αὐτὸc ὀνομάcειεν ἄν, “ἠδελφιcμένον”, ἀλλὰ τὸ ζητούμενον αὐτό. |
| 15 588 [10] | cαφὴc δ’ ἡ γνώμη τοῦ ἀνδρὸc ἔcται cοι κατὰ τὴν ἐξήγηcιν τῆc ἐχομένηc ῥήcεωc. Τόδε γε μὴν κρεῖccον μαρτύριο ν · οὐ γὰρ ἠδελφιcμένον μόνον ἐcτὶ τῷ πρήγματ ι , περὶ οὗ ὁ πλεῖcτόc μοι λόγοc εἴρητα ι , ἀλ λ ’ αὐτὸ τὸ πρῆγμα ἐπικαιρότατόν ἐcτι διδακτήριο ν . οἱ γὰρ ἀρχόμενοι τῶν ὀξέων νούcων ἔcτιν ὅτε οἱ μὲν cιτία ἔφαγον αὐθημερὸν ἠργμένοι ἤδ η , οἱ δὲ καὶ τῇ ὑcτεραί ῃ , οἱ δὲ καὶ ἐρρόφεον τὸ προcτυχό ν , οἱ δὲ καὶ κυκεῶνα ἐρρόφεο ν · ἅπαντα δὲ ταῦτα κακίω μέν ἐcτιν ἢ εἰ ἑτεροίωc τιc διαιτηθεί η , πολλῷ μέντοι ἐλάccω βλάβην φέρει ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἁμαρτηθέντα ἢ εἴ τιc τὰc μὲν πρώταc ἡμέραc δύο ἢ τρεῖc κενεαγγήcειε τελείω c , τεταρταῖοc δὲ ὢν τοιάδε διαιτηθείη ἢ καὶ πεμπταῖο c . |
| 15 589 [15] | ἔτι μέντοι κάκιο ν , εἰ ταύταc πάcαc τὰc ἡμέραc προκενεαγγήcαc ἐν τῇcιν ὕcτερον ἡμέρῃcιν οὕτω διαιτηθεί η , πρὶν πέπειρον γενέcθαι τὴν νοῦcο ν · οὕτω μὲν γὰρ θάνατον φέρει φανερῶc τοῖcι πλείcτοιcι ν , εἰ μὴ πάμπαν ἡ νοῦcοc εὐήθηc εἴ η · αἱ δὲ κα τ ’ ἀρχὰc ἁμαρτάδεc οὐχ ὁμοίωc ταύτῃcιν ἀνήκεcτοί εἰcι ν , ἀλλὰ πολλῷ εὐακεcτότερα ι . Ἔμπροcθεν μὲν ἀπὸ τῶν τοῖc ὑγιαίνουcι cυμβαινόντων ἐν τῇ μεταβολῇ τῶν ἐθῶν ἐπὶ τοὺc νοcοῦνταc μετῄει καθ’ ὁμοιότητα· μεταβήcεcθαι δὲ μέλλει καὶ νῦν καὶ αὐτὸ δείξειν ἄντικρυc οὕτωc ἔχειν τὸ προκείμενον. τί δ’ ἦν τοῦτο; τὸ μὴ ἐξ ἀρχῆc μηδ’ ἐν ταῖc πρώταιc ἡμέραιc προταριχεύcαντα τοὺc νοcοῦνταc, ὅταν ἤδη πληcίον ἥκωcι τῆc ἀκμῆc, ἐμπιπλάναι. δι’ ὧν οὖν εἶπε καθ’ ὅλην τὴν ῥῆcιν ἐπιδεῖξαι βούλεται μείζονα γινομένην βλάβην τοῖc νοcοῦcιν ἐπὶ τοῖc αὐτοῖc ἁμαρτήμαcιν, ὅταν ἐγγὺc ἤδη τῆc ἀκμῆc ἁμαρτηθῇ ἢ ἐν ταῖc ἀρχαῖc τῶν νοcημάτων. |
| 15 590 [5] | φηcὶ γάρ· πολλῷ μέντοι ἐλάccω βλάβην φέρει ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἁμαρτηθέντα ἢ εἴ τιc τὰc μὲν πρώταc ἡμέραc δύο ἢ τρεῖc κενεαγγήcειε τελείω c , τεταρταῖοc δὲ ὢν τοιάδε διαιτηθείη ἢ καὶ πεμπταῖο c · ἔτι μέντοι κάκιο ν , εἰ ταύταc πάcαc τὰc ἡμέραc προκενεαγγήcαc ἐν τῇcιν ὕcτερον ἡμέρῃcιν οὕτω διαιτηθεί η , πρὶν πέπειρον γενέcθαι τὴν νοῦcο ν. εὔδηλον δ’, ὅτι πέπειρον ὀνομάζει τὴν πεπεμμένην. εὐήθειc δὲ νόcουc εἴρηκεν οὐ τὰc κακοήθειc, ἀλλὰ τὰc εὐτρέπτουc· ἴcμεν γάρ, ὅτι οὕτωc κέχρηνται τῇ λέξει πολλοὶ τῶν παλαιῶν καὶ αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτηc πολλάκιc, ὡc ἐν ἑτέροιc δέδεικται. Τοῦτο οὖν ἡγεῦμαι μέγιcτον διδακτήριο ν , ὅτι οὐ cτερητέαι αἱ πρῶται ἡμέραι τοῦ ῥοφήματοc ἢ τοίου ἢ τοίου τοῖcι μέλλουcιν ὀλίγον ὕcτερον ῥοφήμαcιν ἢ τοίοιc ἢ τοίοιc χρῆcθα ι . Κἀνταῦθα πάλιν τὸν αὐτὸν εἶπε λόγον, ὃν πολλάκιc ἔμπροcθεν ἀπεφήνατο, τρέφειν ἐξ ἀρχῆc κελεύων ῥοφήμαcι τοὺc μὴ δυναμένουc ἐξαρκέcαι μέχρι τῆc ἀκμῆc ἄνευ τοῦ λαβεῖν τῆc πτιcάνηc· cυμβήcεται γὰρ ἡμῖν ἀναγκαcθῆναι τρέφειν αὐτοὺc ἐγγὺc τῆc ἀκμῆc, ὁπότ’ ἐχρῆν, εἰ καὶ ἔμπροcθεν ἁδρότερον διῃτῶντο, μεταβαίνειν πρὸc τὸ λεπτότερον εἶδοc τῆc διαίτηc. |
| 15 591 [10] | Πυθμενόθεν μὲν οὖν οὐκ ἴcαcιν οὔ θ ’ οἱ τῇcι κριθώδεcι πτιcάνῃcι χρεόμενο ι , ὅτι αὐτέῃcι κακοῦντα ι , ὁκόταν ῥοφέειν ἄρξωντα ι , ἢν προκενεαγγήcωcι δύο ἢ τρεῖc ἡμέραc ἢ πλείου c , οὔ τ ’ αὖ οἱ τῷ χυλῷ χρεόμενοι γινώcκουcι ν , ὅτι τοιούτοιcι βλάπτονται ῥοφέοντε c , ὁκόταν μὴ ὀρθῶc ἄρξωνται τοῦ ῥοφήματο c . τόδε γε μὴν φυλάccουcι καὶ γινώcκουcι ν , ὅτι μεγάλην τὴν βλάβην φέρε ι , ἢν πρὶν πέπειρον τὴν νοῦcον γενέcθα ι , κριθώδεα πτιcάνην ῥοφήcῃ ὁ κάμνων εἰθιcμένοc χυλῷ χρῆcθα ι . |
| 15 592 [15] | πάν τ ’ οὖν ταῦτα μεγάλα μαρτύρι α , ὅτι οὐκ ὀρθῶc ἄγουcιν εἰc τὰ διαιτήματα οἱ ἰατροὶ τοὺc κάμνοντα c , ἀλ λ ’ ἐν ᾗcί τε νούcοιcιν οὐ χρὴ κενεαγγέειν τοὺc μέλλονταc ῥοφήμαcι διαιτᾶcθα ι , κενεαγγοῦcι ν , ἐν ᾗcί τε οὐ χρὴ μεταβάλλειν ἐκ κενεαγγείηc ἐc ῥοφήματ α , ἐν ταύτῃcι μεταβάλλουc ι . Πυθμενόθεν μὲν ἤτοι τὸ παντελῶc ἢ τὸ ἐξ ἀρχῆc αὐτῷ δηλοῖ· φηcὶ γὰρ ἀγνοεῖν τοὺc ἰατρούc, ὁπότε χρὴ πρῶτον ἤτοι πτιcάνην ἢ χυλὸν διδόναι τοῖc κάμνουcιν, ἐπίcταcθαί γε μὴν αὐτούc, πρὸ τοῦ πεφθῆναι τὸ νόcημα εἰ κριθώδη πτιcάνην δώcουcι, βλαβήcεcθαι τὸν κάμνοντα. τὴν δ’ ἐχομένην τῆcδε τῆc ῥήcεωc ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἀποφαινομένην τὰ αὐτὰ τοῖc πολλάκιc εἰρημένοιc ἑκὼν ὑπερβήcομαι διὰ cαφήνειαν. Καὶ ὡc ἐπὶ τὸ πολὺ ἀπαρτὶ [ ἐνίοτ ε ] ἐν τοῖcι τοιούτοιcι καιροῖcι μεταβάλλουcιν ἐc τὰ ῥοφήματα ἐκ τῆc κενεαγγείη c , ἐν οἷc πολλάκιc ἀρήγει ἐκ τῶν ῥοφημάτων πληcιάζειν τῇ κενεαγγεί ῃ , ἢν οὕτωc τύχῃ παροξυνομένη ἡ νοῦcο c . |
| 15 593 [5] | Τὸ ἀπαρτὶ καὶ παρὰ τοῖc Ἀττικοῖc cυγγραφεῦcιν ἐπὶ τοῦ ἀπηρτιcμένωc εἴρηται καὶ παρ’ αὐτῷ τῷ Ἱπποκράτε ι. καὶ νῦν οὖν αὐτῷ κέχρηται βουλόμενοc δηλοῦν ἐν ἐκείνῳ μάλιcτα τῷ καιρῷ τοὺc ἰατροὺc μεταβάλλειν τὴν δίαιταν ἐκ τῆc ἀcιτίαc εἰc τὰ ῥοφήματ α, ἐν ᾧ cυμφέρει πληcιάζειν τῇ ἀcιτί ᾳ, cαφέcτατα κἀνταῦθα δηλῶν· “ὁκόταν ἀκμάζῃ τὸ νόcημα, τότε καὶ τῇ λεπτοτάτῃ διαίτῃ ἀναγκαῖον χρέεcθαι.” Ἐνίοτε δὲ καὶ ὠμὰ ἐπιcπῶνται ἀπό τε κεφαλῆc καὶ τοῦ περὶ θώρακα τόπου χολώδε α · ἀγρυπνίαι τε cυμπίπτουcιν αὐτέοιc ι , δ ι ’ ἃc οὐ πέccεται ἡ νοῦcο c , περίλυποί τε καὶ πικροὶ γίνονται καὶ παραφρονέουcι καὶ μαρμαρυγώδεα cφέων τὰ ὄμματα καὶ αἱ ἀκοαὶ ἤχου μεcταὶ καὶ ἀκρωτήρια κατεψυγμένα καὶ οὖρα ἄπεπτα καὶ πτύcματα λεπτὰ καὶ ἁλυκὰ καὶ κεχρωcμένα ἀκρήτῳ χρώματι cμικρὰ καὶ ἱδρῶτεc περὶ τράχηλον καὶ διαπορήματα καὶ πνεῦμα προcπταῖον ἐν τῇ ἄνω φορ ῇ , πυκνὸν ἢ μέγα λίη ν , ὀφρύεc δεινώcιοc μετέχουcα ι , λειποψυχώδεα πονηρὰ καὶ τῶν ἱματίων ἀπορρίψιεc ἀπὸ τοῦ cτήθεοc καὶ χεῖρεc τρομώδεε c , ἐνίοτε δὲ καὶ χεῖλοc τὸ κάτω cείετα ι . |
| 15 594 [15] | Ταῦτα πάντα cυμβαίνειν φηcὶ τοῖc κακῶc διαιτηθεῖcιν ὑπὸ τῶν ἰατρῶν, ὅcοι προταριχεύcαντεc ἐν ταῖc πρώταιc ἡμέραιc τοὺc κάμνονταc ἤτοι κατὰ τὴν τρίτην ἢ τετάρτην ἢ πέμπτην ἢ ἕκτην ἐπὶ cιτία μετέβηcαν ἀθρόωc, οὐδέπω τῆc ἀκμῆc τοῦ νοcήματοc γεγονυίαc· ὡc εἰ γέγονε, προcηκόντωc αὐτοὺc ὑπηλλαχέναι φηcὶ τὴν δίαιταν. ὅπερ οὖν ἔλεγεν, ὅτι μεταβάλλειν μὲν δεῖ τὴν δίαιταν τῶν ὑγιαινόντων ἐν ταῖc νόcοιc, οὐ μὴν ὡc ἔτυχέ γε τοῦτο ποιητέον, ἤδη νομίζω γεγονέναι cαφὲc ἐκ τῶν προειρημένων. οὔcηc γὰρ καταcτάcεωc τοῦ cώματοc μιᾶc μὲν τῆc ὑγιεινῆc, ἑτέραc δὲ τῆc ἐν ἀρχῇ τοῦ νοcήματοc ἄχρι τῆc ἀκμῆc, εἶτ’ ἄλληc ἄχρι τῆc παντελοῦc λύcεωc καὶ μετ’ αὐτὴν τῆc ἀναλήψεωc ἄχρι τῆc καθ’ ἕξιν ὑγιείαc, ἐν ἑκάcτῃ τῶν τεττάρων καταcτάcεων οὐ χρὴ ποιεῖcθαι μεγάλαc τὰc μεταβολὰc τῆc διαίτηc, πρὶν εἰc ἕτερον εἶδοc ἀφικέcθαι καταcτάcεωc. |
| 15 595 [5] | οἱ τοίνυν τοὺc κάμνονταc ἐν ἀρχῇ τῶν νοcημάτων ἐν ἀcιτίᾳ παντελεῖ φυλάττοντεc, εἰ μὲν ἄχρι τῆc ἀκμῆc δύναιντο διαφυλάξαι τὸ τοιοῦτον τῆc διαίτηc εἶδοc, οὐκ ἄν τιc αὐτοῖc μέμψαιτο· μὴ δυνάμενοι δὲ πρᾶξαι τοῦτο διὰ τὸ καταλελύcθαι μεταξὺ τὴν δύναμιν τῶν νοcούντων, εὔδηλον, ὅτι κακῶc ἐχρῶντο ταῖc ἀcιτίαιc προταριχεύcαντεc τοὺc κάμνονταc. ἐνδείκνυται δ’ ἐναργῶc διὰ τῆcδε τῆc προcηγορίαc τὴν ἀκαιρίαν τῆc ἀcιτίαc καταξηραίνουcαν τὸ cῶμα περαιτέρω τοῦ προcήκοντοc· ὅπου γὰρ ἐν ᾧ χρὴ καιρῷ λεπτότερον διαιτᾶν, ἐγγὺc οὔcηc τῆc ἀκμῆc, ἐν τούτῳ προcφέρειν ἠναγκάcθηcαν cιτία, πρόδηλόν ἐcτι κατεξηράνθαι διὰ τῆc ἀcιτίαc ἀμέτρωc τοὺc κάμνονταc, ὅπερ ὠνόμαcται ταριχεύεcθαι. διὰ τοῦτ’ οὖν φηcιν ἕπεcθαι cυμπτώματα τῷ τοιούτῳ τρόπῳ τῆc διαίτηc πολλὰ καὶ μοχθηρά, καταλέγει δ’ ἐφεξῆc αὐτὰ πάντα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ χολωδῶν ὠμῶν ποιηcάμενοc· ὠνόμαcε γὰρ οὕτωc αὐτά, διότι καὶ τῶν περιττωμάτων ὀνομάζει πέψιν, εἰ καὶ μὴ δυνατὸν μεταβληθέντα θρέψαι τὸ cῶμα, καθάπερ αἱ χολαὶ καὶ οἱ ἰχῶρεc· ἀλλ’ ὅμωc ἐπειδὴ κρατεῖ καὶ τῶν τοιούτων ἡ φύcιc, εἴωθεν ὀνομάζειν πεπεμμένα μὲν τὰ κρατηθέντα τῶν τοιούτων περιττωμάτων ὑπὸ τῆc φύcεωc, ἄπεπτα δὲ τὰ μὴ κρατηθέντα. |
| 15 596 [15] | διὰ τοῦτο καὶ τὸ πῦον ἐπὶ ταῖc πεττομέναιc φλεγμοναῖc γίνεcθαί φηcι, καίτοι μηδενὸc μορίου τὴν ἐκ τοῦ πύου θρέψιν ἀναλαμβάνοντοc ὥcπερ τὴν ἐκ τῶν ὠμῶν ὀνομαζομένων χυμῶν καὶ τοῦ φλέγματοc, ἅπερ ἀναδεξάμενα τὸ λεῖπον τῆc κατεργαcίαc καὶ πεφθέντα τελείωc τρέφειν δύναται τὸ ζῷον. οὕτωc οὖν καὶ τῶν χολωδῶν πέψιc χυμῶν ἔcτιν, ὥcπερ καὶ τοῦ κατὰ φλεγμονὴν αἵματοc εἰc πῦον μεταβάλλοντοc, κατὰ τὸ γενικώτερον cημαινόμενον τῆc πέψεωc ἀκουόντων ἡμῶν τῆc προcηγορίαc· γενικώτερον δ’ ἐcτίν, ὅταν ἡ φύcιc τῶν αἰτίων ἰcχυροτέρα ᾖ καὶ μεταβάλλῃ αὐτὰ κατὰ τὴν ἑαυτῆc ἰcχύν· τὰ δ’ ὡc ἐν ἀψύχῳ cώματι cηπόμενα, μηδὲν cυντελούcηc αὐτοῖc τῆc ἐμφύτου θερμότητοc εἰc τὴν ἀλλοίωcιν, ἐκπέπτωκε τοῦ πέττεcθαι. τοῦτ’ οὖν ἐνίοτε καὶ τοῖc ὑδατώδεcιν ἰχῶρcι cυμβαίνει δι’ οὔρων ἐκκενουμένοιc, καὶ διὰ τοῦτο καὶ οὖρα τὰ ἄπεπτα πέττεcθαί φαμεν, καίτοι μὴ δυναμένου τοῦ cώματοc ἐκ τῶν πεπεμμένων οὔρων τρέφεcθαι. |
| 15 597 [15] | τῷ δὲ γενικῷ τούτῳ cημαινομένῳ τῆc πέψεωc χρώμεθα, ἐπειδὰν κατάρρουν ἢ κόρυζαν ἢ τοὺc ἐκ τούτων ῥέονταc ἰχῶραc ἢ τοὺc ἐν ταῖc ὀφθαλμίαιc ἤτοι γε ἀπέπτουc ἢ πεπεμμένουc εἶναι λέγωμεν. οὕτωc γοῦν καὶ χολὴν ἢ ὠμὴν καὶ ἄπεπτον ἢ πεπεμμένην εἶναί φαμεν. ἡ μὲν γὰρ ὠμὴ ξανθή τ’ ἐcτὶν ἱκανῶc καὶ δριμεῖα καὶ δυcώδηc, ἡ πεπεμμένη δὲ ὠχροτέρα τε καὶ ἥκιcτα δυcώδηc. ἄπεπτον οὖν χολήν φηcιν εἰc τὴν γαcτέρα cυρρεῖν ἀναγκάζεcθαι διὰ τὴν κακὴν δίαιταν ἔκ τε τῆc κεφαλῆc καὶ τοῦ θώρακοc ἑλκομένην, καθ’ ἕτερον μὲν καιρόν, ἐν ᾧ λιμαγχονοῦcιν, οὐδενὶ χρηcτῷ παραμυθούμενοι τὴν γαcτέρα, καθ’ ἕτερον δὲ καιρόν, ἐν ᾧ μεταβαίνουcιν ἐκ τῆc ἀcιτίαc εἰc ἰcχυρὰ cιτία πληcίον τῆc ἀκμῆc. ἐφεξῆc δὲ καὶ ἄλλα cυμπτώματα καταλέγει διὰ τὴν μοχθηρὰν δίαιταν γινόμενα· πρώταc μὲν τὰc ἀγρυπνία c, ἑπομέναc δηλονότι ἀcιτίαιc μακραῖc καὶ τρο φαῖc ἀκαίροιc, ἅπερ ἀμφότερα μέμφεται τῆc διαίτηc τῶν ἰατρῶν. |
| 15 598 [15] | ὅτι δὲ ταῖc ἀγρυπνίαιc ἡ ἀπεψία τοῦ νοcημάτοc ἕπεται πρόδηλον, εἴ γε καὶ τοῖc ὕπνοιc ἡ πέψιc. ἀλλὰ καὶ περίλυπο ι, φηcί, γίνοντα ι, κατ’ ἀμφότερα δηλονότι, τήν τε μακρὰν ἀcιτίαν καὶ τὴν ἰcχυρὰν τροφὴν τὴν ἐξαίφνηc, ὑφ’ ἧc ἡ γαcτὴρ βαρύνεται, βαρυνομένη δὲ καὶ δυcθύμουc τε καὶ λυπηροὺc ἀπεργάζεται τοὺc κάμνονταc. ἀλλὰ καὶ πικροὺc αὐτοὺc ἔφη γίνεcθαι, δηλονότι παραπλήcιόν τι τῷ προειρημένῳ· καθάπερ γὰρ ἔνιοι δυcθυμοῦνται μελαγχολικῶc, οὕτωc ἕτεροί τινεc ὀξυθυμοῦνται πολλάκιc, ὡc ἀθροιζομένηc αὐτοῖc τῆc χολῆc κατὰ τὸν cτόμαχον· ἢ καὶ τὴν ἐν τῷ cτόματι γινομένην αὐτοῖc ἐκ τῆc τοιαύτηc χολῆc πικρότητα δηλοῖ διὰ τοῦ φάναι πικροὺc αὐτοὺc γίνεcθα ι. αἱ παραφροcύναι δὲ καὶ ἐπὶ ταῖc ὀξυθυμίαιc καὶ τῇ πικρᾷ χολῇ κατὰ τὸν cτόμαχον ἢ τὸν ἐγκέφαλον ἀθροιζομένῃ πεφύκαcιν ἕπεcθαι. τὰ δ ’ ὄμματα μαρμαρυγώδη γίνεται διά τε τὴν ἀπὸ τῆc γαcτρὸc ἀναθυμίαcιν καὶ διὰ πλῆθοc αἵματοc ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναφερομένου. τούτων δὲ τὸ μὲν πρότερον ἐπ’ ἀκαίροιc ἐνίοτε γίνεται προcφοραῖc τῆc τροφῆc, τὸ δὲ δεύτερον ἢ δι’ αἱμορραγίαν κρίcιμον ἢ παραφροcύνην ἐφεδρεύουcαν. |
| 15 599 [15] | ὡcαύτωc δὲ καὶ τὰ ὦτα πληροῦται τοῦ ἤχου διά τε τοὺc ἐκ τῆc γαcτρὸc ἀναφερομένουc ἀτμοὺc καὶ διὰ πνεῦμα φυcῶδεc ἐν αὐτῇ τῇ κεφαλῇ γεννώμενον. τὰ δ ’ ἀκρωτήρια τοῦ cώματοc, ἅπερ ἔcτι πόδεc τε καὶ χεῖρεc, ἑτοίμωc καταψύχονται κακοπαθοῦντοc τοῦ cτόματοc τῆc γαcτρόc, ὅταν ἤτοι διὰ μακρὰν ἀcιτίαν δάκνηται cφοδρῶc ὑπὸ δακνωδῶν ἰχώρων ἢ διὰ πλῆθοc ἄκαιρον τροφῆc βαρύνηται. πάcχει δ’ ἀμφότερα κατὰ τὴν προειρημένην δίαιταν, ἐν ᾗ προταριχεύcαντεc ἐν ταῖc πρώταιc ἡμέραιc τοὺc κάμνονταc οἱ ἰατροὶ μεταβαίνουcιν ἀθρόωc ἐπὶ cιτώδειc τροφάc, ἐν ᾧ καιρῷ λεπτότερον αὐτοὺc ἐχρῆν διαιτᾶν. κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον οὐ δ ’ οὖρα πέττεται διαιτωμένων οὕτωc, ἐν μὲν τῷ προταριχεύειν ἄνευ τοῦ προcφέρειν ἢ χυλὸν πτιcάνηc ἢ μελίκρατον ἢ ὀξύμελι τοῦ αἵματοc ἐπιχολουμένου διὰ τὸ μὴ καθαίρεcθαι, διὰ δὲ τὴν ἀθρόαν μεταβολὴν ἐπὶ cιτία βαρυνθείcηc μὲν τῆc γαcτρόc, cυγκαμνούcηc δ’ αὐτῇ καὶ τῆc ζωτικῆc δυνάμεωc· ὡc αἱ cτομαχικαὶ καλούμεναι cυγκοπαὶ cαφῶc ἡμῖν ἐνδείκνυνται τὴν cυμπάθειαν τῆc ζωτικῆc δυνάμεωc πρὸc τὸ τῆc γαcτρὸc cτόμα· τοῦτο γάρ ἐcτι τὸ μᾶλλόν τε καὶ πρῶτον ἐν ταῖc ἀκαίροιc ἀcιτίαιc τε καὶ προcφοραῖc κακούμενον. |
| 15 600 [15] | διὰ τοῦτ’ οὖν καὶ τὰ πτύcματα λεπτὰ καὶ ἁλυκὰ καὶ cμικρὰ καὶ κεχρωcμένα χρώμαcιν ἀκράτοιc γίνεcθαί φηcι καὶ ἱδρῶταc περὶ τράχηλον μόνον ἀπορίαν τε καὶ δύcπνοια ν· ἄπεπτον μὲν γὰρ μένει τὸ νόcημα δι’ ἑκατέραν τὴν ὑπερβολήν, ἀcιτίαν τε μακρὰν καὶ τροφῆc προcφορὰν ἄκαιρον· τῇ δ’ ἀπεψίᾳ cυνέπεται τὰ καταλελεγμένα πτύcματ α, καθάπερ γε καὶ οἱ περὶ τράχηλον ἱδρῶτε c, καὶ διὰ λιμαγχονίαν καταλυομένηc τῆc δυνάμεωc καὶ διὰ τροφὴν ἄκαιρον βαρυνομένηc. ὡcαύτωc δὲ καὶ ἡ ἀπορία κοινὸν ἀμφοῖν ἐcτι cύμπτωμα καὶ διὰ μακρὰν ἀcιτίαν ἐμπιπλᾶcαν ἰχώρων τὴν γαcτέρα καὶ διὰ τροφὴν ἄκαιρον βαρύνουcαν. ἥ γε μὴν δύcπνοι α, καθ’ ἣν τὸ πνεῦμα προcπταίε ι, διὰ τροφὴν ἄκαιρον γίνεται μᾶλλον ἢ δι’ ἔνδειαν· ἔcτι γὰρ cτενοχωρίαc τε καὶ cπαcμοῦ γνώριcμα προcκόπτειν τε καὶ οἷον ἵcταcθαι τὸ πνεῦμα κατὰ τὴν ἐκ πνοήν· ἡ γὰρ ἄνω φορὰ τὴν ἐκπνοὴν ποιεῖται. |
| 15 601 [15] | τῷ τοιούτῳ δὲ πνεύματι τὸ ἐναντίον ἐν τῷ δευτέρῳ καὶ ἕκτῳ τῶν Ἐπιδημιῶν αὐτὸc διῆλθεν εἰπών· “διπλῆ εἴcω ἐπανάκληcιc οἷον ἐπειcπνέουcιν”. ὅτι δὲ διὰ τὴν ἄκαιρον τροφήν, οὐ διὰ τὴν ἔνδειαν ἡ τοιαύτη γίνεται δύcπνοια, δῆλόν ἐcτι κἀκ τοῦ φάναι τὸν Ἱπποκράτη ν · πυκνὸν ἢ μέγα λίην τοῖc κακῶc διαιτηθεῖcι γίνεcθαι τὸ πνεῦμ α. καὶ γὰρ τὸ πυκνὸν καὶ τὸ μέγα cτενοχωρουμένου τοῦ διαφράγματοc ὑπὸ τῆc ἐν τῇ κοιλίᾳ περιεχομένηc γίνεται τροφῆc, ὅταν μὴ κρατουμένη μηδὲ κατεργαζομένη καλῶc ὑπὸ τῆc γαcτρὸc ἐργάcηται πνευμάτωcιν· ἀναγκαῖον γάρ ἐcτι τηνικαῦτα διὰ τὴν cτενοχωρίαν τοῦ διαφράγματοc ἔλαττον εἰcπνεῖcθαι τὸ πνεῦμα, καίτοι τὴν ἴcην διαcτολὴν διαcτελλομένου τοῦ θώρακοc ᾗ πρόcθεν διεcτέλλετο. τοῦτ’ οὖν, ὅcον λείπεται τὸ νῦν πνεῦμα τοῦ πρότερον, ἐνδεῆ τὴν χρείαν τῆc ἀναπνοῆc ἐργάζεται καὶ διὰ ταύτην τὴν ἔνδειαν ἤτοι μείζονα τὴν ἀναπνοὴν ἀναγκάζει ποιεῖcθαι τὸ ζῷον ἢ πυκνοτέραν ἢ ἀμφότερα. λέλεκται δὲ περὶ παcῶν δυcπνοιῶν ἐπὶ πλεῖcτον ἐν τοῖc Περὶ δυcπνοίαc, ἐν οἷc καὶ τούτων καὶ τῶν ἄλλων δυcπνοιῶν τὰc αἰτίαc cὺν ταῖc οἰκείαιc ἀποδείξεcιν ἐγράψαμεν· ἀλλ’ εἴc γε τὸ παρὸν ἀρκεῖ καὶ ταῦτα. |
| 15 602 [17] | φηcὶ δ’ ἐκ τῆc κακῆc διαίτηc καὶ τὰc ὀφρῦc γίνεcθαι δεινώcιοc μετεχούcα c. γέγραπται δὲ διccῶc, ἐν τιcὶ μὲν τῶν ἀντιγράφων κατὰ τὸν ἑνικὸν ἀριθμὸν ὀφρὺc δεινώcιοc μετέχουc α, καθ’ ἕτερα δὲ πληθυντικῶc ὀφρύεc δεινώcιοc μετέχουcα ι. δηλοῦται δ’ ἐκ τῆc λέξεωc τὸ παρεcπάcθαι πωc αὐτὰc ἢ ἀνεcπάcθαι· καὶ γίνεται τοῦτο ποτὲ μὲν ἀμφοτέρων τεινομένων cπαcμωδῶc ἢ τῆc ἑτέραc μόνηc, ποτὲ δὲ τῆc ἑτέραc παραλελυμένηc. εἶθ’ ἑξῆc φηcι λειποψυχώδεα πονηρ ά, τὸν λόγον ἀναφέρων ἐπὶ τὰ cυμπτώματα, καθ’ ἃ καὶ τῶν ἱματίων αἱ ἀπορρίψειc γίνονται διακαιομένων τῶν καμνόντων· ἐνίοτε δὲ καὶ χεῖρεc ὅλαι τρομώδειc ἐπὶ πλέον αὐξανομένου τοῦ κακοῦ. τὸ δὲ κάτω χεῖλοc cειόμενον ἐνδείκνυται δῆξιν εἶναι cφοδρὰν ἐν τῷ cτόματι τῆc γαcτρόc, διὸ καὶ cημεῖόν ἐcτιν ἐμέτου δριμέων χυμῶν τὸ τοιοῦτον cύμπτωμα. Ταῦτα δ ’ ἐν ἀρχῇcιν ἐπιφαινόμενα παραφροcύνηc ἐcτὶ δηλωτικὰ cφοδρῆc καὶ ὡc ἐπὶ τὸ πολὺ θνῄcκουcι ν . |
| 15 603 [10] | Τὰ εἰρημένα, φηcί, cυμπτώματα κατὰ τὴν ἀρχὴν τῶν νοcημάτων γινόμενα παραφροcύνηc ἐcτὶ δηλωτικὰ cφοδρᾶ c , ἀρχὴν δὲ νόcου νῦν ἀκούειν cε χρὴ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ὅλον, ἐν ᾧ μηδέπω πέψεώc ἐcτι γνωρίcματα. εἴρηται γὰρ ἐν τοῖc Περὶ κρίcεων, ὅτι τε πλείω cημαίνει τὸ τῆc ἀρχῆc ὄνομα, καὶ ὅτι τὸ νῦν εἰρημένον cημαινόμενον τῆc ἀρχῆc ἐcτι κατὰ τὴν τοιαύτην διαίρεcιν γινόμενον, ἐν ᾗ τοὺc τοιούτουc καιροὺc τῶν νοcημάτων διαιρούμενοι λέγομεν ἐξ ἀρχῆc αὐτὰ καὶ ἀναβάcεωc καὶ ἀκμῆc καὶ παρακμῆc cυγκεῖcθαι. τῶν οὖν εἰρημένων ἄρτι cυμπτωμάτων, ὅταν ἐγγὺc τῆc ἀκμῆc φαίνηται, κρίcιν ἐcομένην προδηλούντων, ἐν περιεcτηκόcι δηλονότι νοcήμαcιν, ὅταν ἐν ἀρχῇ γένηται, κρίcιν μὲν οὐ δηλοῖ, (κριθῆναι γὰρ ἐν ἀρχῇ οὐδὲν δύναται), παραφροcύνηc δ’ ἐcτὶ γνωρίcματα. |
| 15 604 [15] | καὶ γέγρα πται περὶ αὐτῶν ἱκανῶc ἐν τοῖc Περὶ κρίcεων· ἐξ ἐκείνων οὖν καὶ cὺ μάνθανε τὸν ὅλον ὑπὲρ αὐτῶν λόγον· ἔcτι γὰρ μακρότεροc ἢ ὡc νῦν ἅπαντα διελθεῖν αὐτόν, ἀλλ’ ἀρκέcει, καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων, οὕτω κἀπὶ τούτων τὸ κεφάλαιον εἰπεῖν, ὡc, ἐπειδὰν ἡ φύcιc ἐπείγηται πρὸc ἔκκριcιν, ἀξιόλογοc ἐν τῷ cώματι γίνεται ταραχή, δι’ ἣν τὰ τοιαῦτα φαίνεται cυμπτώματα μετὰ τῶν τῆc πέψεωc cαφεcτάτων cημείων· χωρὶc δὲ τοῦ παρεcκευάcθαι τὴν φύcιν εἰc τὴν τῶν λυπούντων ἔκκριcιν ὁμοία ταραχὴ γινομένη κινδυνωδέcτατόν ἐcτι cημεῖον. εἴρηται δὲ καὶ δι’ ἄλλων ὑπομνημάτων ἤδη περὶ κριcίμων cυμπτωμάτων, ὁποία τέ τιc ἡ φύcιc αὐτῶν ἐcτι καὶ ὅπῃ διαφέρει τῶν ἐπιφαινομένων καλουμένων, ἐν οἷc ἔcται καὶ τὰ τῆc πέψεωc cημεῖα. τό τε γὰρ Προγνωcτικὸν καὶ τὸ Περὶ χυμῶν καὶ τοὺc Ἀφοριcμοὺc ἤδη προεξηγήμεθα πρὸ τοῦδε τοῦ βιβλίου· μακρολογοῦντοc οὖν ἐcτιν ἀεὶ περὶ τῶν αὐτῶν λέγειν τὰ αὐτά. Οἱ δὲ διαφεύγοντεc ἢ μετὰ ἀποcτήματοc ἢ αἵματοc ῥύcιοc ἐκ τῆc ῥινὸc ἢ πῦον παχὺ πτύcαντεc διαφεύγουcι ν , ἄλλωc δὲ ο ὔ . |
| 15 605 [10] | Ἐπειδὴ “θνῄcκειν” αὐτοὺc εἶπεν οὐχ ἁπλῶc, ἀλλὰ προcέγραψεν “ὡc ἐπὶ τὸ πολύ”, διὰ τοῦτ’ ἀκόλουθον ἦν εἰπεῖν, ὅπωc ἐξ αὐτῶν ἔνιοι cῴζονται. τούτουc οὖν νῦν διεξέρχεται, καί φηcιν ἢ δι’ αἱμορραγίαc ἢ δι’ ἀποcτήματοc ἢ διὰ πύου πτύcεωc ἱκανῶc πεπεμμένου cῴζεcθαί τιναc ἐξ αὐτῶν, cυνενδεικνύμενοc ἐξ ὧν εἶπε διὰ πλῆθοc τοῖc τοιούτοιc περιπίπτειν cυμπτώμαcι τοὺc κάμνονταc. Οὐδὲ γὰρ τῶν τοιούτων ὁρέω ἐμπείρουc τοὺc ἰητρού c , ὡc χρὴ διαγινώcκειν τὰc ἀcθενείαc ἐν τῇcι νούcοιcι ν , αἵ τε διὰ κενεαγγείην ἀcθενέονται αἵ τε δ ι ’ ἄλλον τινὰ ἐρεθιcμὸν αἵ τε διὰ πόνον καὶ ὑπὸ ὀξύτητοc τῆc νούcο υ , ὁκόcα τε ἡμέων ἡ φύcιc καὶ ἡ ἕξιc ἑκάcτοιcιν ἐκτεκνοῖ πάθεα καὶ εἴδεα παντοῖ α · καίτοι cωτηρίην ἢ θάνατον φέρει γινωcκόμενα ἢ ἀγνοούμενα τὰ τοιαῦτ α . |
| 15 606 [10] | Ἐπεὶ περί τε τῆc ἰcχύοc τοῦ κάμνοντοc πεποίηται καὶ περὶ τῆc ἀcθενείαc λόγον, ταῦτα δ’ εἰcὶ τῶν ἐκ διαίτηc cκοπῶν οὐχ οἱ φαυλότατοι, διὰ τοῦτο νῦν ἀναλαμβάνει τὸν ὑπὲρ αὐτῆc λόγον, τῆc κατὰ τὴν δύναμιν ἀcθενείαc, ᾧτινι τρόπῳ γίνεται, διαγνωcτικοὺc λέγων· δεῖν εἶναι τοὺc ἰατρούc, ὅτι ἔνιαι μὲν τῶν ἀcθενειῶν διὰ τὴν τῶν ἀγγείων κένωcιν ἀποτελοῦνται, (τοῦτο γὰρ ἡ κενεαγγεία cημαίνει κυρίωc τε καὶ πρώτωc καὶ διὰ τοῦθ’ ἡ ἀcιτία κενεαγγεία πολλάκιc εἴρηται, ὡc τῷ τοῦ γένουc ὀνόματι καὶ ἐπὶ τοῦ εἴδουc cυνηθέcτατα χρωμένων ἁπάντων ἀνθρώπων), ἔνιαι δὲ διὰ πόνο ν, ἤτοι τὸν ἰδίωc λεγόμενον, ὅcπερ ἐcτὶν ὁ αὐτὸc ταῖc ὀδύναιc, ἢ τὴν ὡc ἂν εἴποι τιc κακοπάθειαν, ἣν κακοπαθοῦcιν οἱ κάμνοντεc ἐν ταῖc ὀξείαιc νόcοιc. ἐνίαc δὲ καὶ δ ι ’ ἄλλον τινὰ γίνεcθαί φηcιν ἐρεθιcμό ν· εἰ μὲν γὰρ δὴ τὴν δῆξιν ἐρεῖ ἤτοι γε τὴν τῆc γαcτρὸc ἢ τὴν τῶν ἐντέρων, δόξειεν ἂν ὑποπεπτωκέναι τὸ cύμπτωμα τοῦτο ταῖc ὀδύναιc, εἰ δ’ ἀγρυπνίαν ἤ τι τοῦ cτόματοc τῆc κοιλίαc πάθοc, οὐ κυρίωc ἂν δόξειεν ἑρμηνεύειν. |
| 15 607 [15] | ἥ γε μὴν δύναμιc ὁρᾶται καταλυομένη διά τε κένωcιν ἐξ αἱμορραγιῶν ἢ ἐμέτων ἢ διαχωρημάτων ἢ ἱδρώτων καὶ δι’ ἀcιτίαν μακροτέραν τοῦ προcήκοντοc καὶ δι’ ἄλγημά τι καὶ ἀγρυπνίαν ἐξαναcτάcειc τε cυνεχεῖc ἀποπατήcεωc ἕνεκα καὶ πρὸc τούτοιc, ὅταν ποτὲ πάθῃ τὸ cτόμα τῆc γαcτρὸc οὕτωc, ὡc ἀπειλεῖν cυγκοπάc· τοῦτο μέν γε καὶ διὰ τροφῆc πλῆθοc βαρυνούcηc ἤ τινα τῶν ἀνιαρῶν αὐτῆc ποιοτήτων αὐτό τε κάμνει καὶ cυγκαταλύει τὴν δύναμιν ἑαυτῷ τάχιcτα. πᾶcαι μὲν οὖν αὗται διὰ φανερὰc αἰτίαc γίνονται αἱ βλάβαι τῆc δυνάμεωc· ἕτεραι δ’ εἰcὶν ἀφανεῖc, ὥcπερ ὅταν ἄνευ κενώcεωc φανερᾶc ἢ ἀγρυπνίαc ἢ λιμαγχονίαc ἢ καὶ τῆc κατὰ τὸ cτόμα τῆc κοιλίαc αἰcθήcεωc οἱ κάμνοντεc εἰc τὴν τοιαύτην ὑποcύρωνται τοῦ cώματοc διάθεcιν, οἵαν ἐν τῷ Προγνωcτικῷ κατὰ τὴν ἀρχὴν αὐτὸc ἔγραψε λέγων· “ῥὶc ὀξεῖα, ὀφθαλμοὶ κοῖλοι, κρόταφοι cυμπεπτωκότεc” ὅcα τε τούτων ἐφεξῆc. |
| 15 608 [5] | αὕτη γὰρ τοῦ cώματοc ἡ κατάcταcιc γίνεται μὲν καὶ δι’ ἀγρυπνίαν καὶ δι’ ἔκκριcίν τινα πολλὴν καὶ λιμαγχονίαν, γίνεται δὲ καὶ χωρὶc τούτων, ὅταν οἵ τ’ ἐν τῷ cώματι χυμοὶ λεπτοὶ τύχωcιν ὄντεc ἥ τε τοῦ πυρετοῦ θερμαcία δριμεῖα· διαφοροῦνται γὰρ οἱ οὕτωc λεπτυνόμενοι κατὰ τὸ ἄδηλον. ἐνίοιc δὲ καὶ κατὰ δυcκραcίαν μιᾶc τῶν ἀρχῶν παθούcηc ἀcθενὴc ἡ δύναμιc γίνεται· πρώτη μὲν οὖν ἡ πρώτωc παθοῦcα κάμνει, κατὰ cυμπάθειαν δὲ καὶ αἱ λοιπαὶ δύο. μεμάθηκαc γὰρ ἄλλην μὲν εἶναι κατὰ τὰ νεῦρα δύναμιν ἀρχὴν ἔχουcαν τὸν ἐγκέφαλον, ἄλλην δὲ κατὰ τὰc ἀρτηρίαc, ἧc ἀρχὴ ἡ καρδία, καὶ τρίτην κατὰ τὰc φλέβαc ἐξ ἥπατοc ὁρμωμένην· ἐνίοτε γοῦν τῶν μορίων ἑνὸc οὑτινοcοῦν δυcκραcία τὴν οἰκείαν δύναμιν ἐκάκωcεν, ᾗ cυνέπαθον αἱ λοιπαὶ δύο δυνάμειc. τάχιcται μὲν οὖν ἀπώλειαι γίνονται τῆc καρδίαc παθούcηc, ἐφεξῆc δὲ τοῦ ἐγκεφάλου, βραδεῖαι δὲ αἱ ἀπὸ τοῦ ἥπατοc. ὥcπερ γὰρ ταῦτα τὰ μό ρια κατὰ δυcκραcίαν παθόντα μεγίcτην βλάβην βλάπτεται τῆc οἰκείαc ἕκαcτον δυνάμεωc, οὕτωc ἔνια πληcίον ἑκάcτηc ἀρχῆc κείμενα κατὰ δυcκραcίαν ἰcχυρῶc νοcήcαντα τὰc ἀρχὰc τῶν δυνάμεων εἰc cυμπάθειαν ἑαυτοῖc ἄγει, τινὰ δέ, κἂν μὴ πληcίον ᾖ κείμενα, διὰ τὴν κατὰ γένοc κοινωνίαν ἤ τινα διαθέcεωc ἰδιότητα τὰ τὰc ἀρχὰc τῶν δυνάμεων ἔχοντα βλάπτει μόρια. |
| 15 609 [15] | τὸ μὲν οὖν cτόμα τῆc γαcτρόc, ὅταν μὲν τὴν ζωτικὴν δύναμιν εἰc cυμπάθειαν ἄγῃ, cυγκοπὰc ἐπιφέρει, ὅταν δὲ τὴν ἰδίωc ψυχικὴν ὀνομαζομένην, παραφροcύναc ἢ cπαcμούc, ἡ δὲ μήτρα ποτὲ μὲν ἀπνοίαc, ποτὲ δὲ cυντάcειc νεύρων. ἀλλὰ cυμπληρωθέντα μὲν ἕκαcτα τούτων ἅπαcι γνώριμα, cυνιcτάμενα δὲ καὶ αὐξανόμενα κατὰ βραχὺ λανθάνει τοὺc πολλοὺc τῶν ἰατρῶν. χρὴ δὲ οὐχ, ὅταν ὑπὸ μεγέθουc ἀβοήθητα γένηται, τότε γνωρίζειν αὐτὰ τοῖc ἰδιώταιc ὡcαύτωc, ἀλλ’ ἀρχόμενά τε καὶ γινόμενα· τοῦτο γὰρ κάλλιcτον· εἰ δὲ μή, ἀλλ’ αὐξανόμενά γε πάντωc. ἅπαντ’ οὖν τὰ τοιαῦτα δοκεῖ μοι δηλῶcαι διὰ τῆcδε τῆc λέξεωc ὁ Ἱπποκράτη c, ἐν ᾗ φηcιν· ὅcα τε ἡμέων ἡ φύcιc καὶ ἡ ἕξιc ἑκάcτοιcιν ἐκτεκνοῖ πάθεα καὶ εἴδεα παντοῖ α· καὶ νῦν φύcιν λέγει τὴν κρᾶcιν, ἕξιν δ’ αὐτοῦ τοῦ cώματοc τὴν καταcκευήν. |
| 15 610 [10] | οἱ μὲν γὰρ ἀραιότεροι φύcει διαφοροῦνται καὶ cυγκόπτονται ῥᾳδίωc, οἱ δὲ πυκνότεροι χρονίζουcιν ἐν ταῖc νόcοιc. οὕτω δὲ καὶ μόρια τὰ μὲν ἔχουcί τινεc ψυχρότερα, τὰ δὲ θερμότερα, καὶ τὰ μὲν ξηρότερα, τὰ δὲ ὑγρότερα, ἅπαcι δὲ οἰκεῖον τῇ κράcει τὸ νόcημα. Μεῖζον μὲν γὰρ κακόν ἐcτι ν , ἢν διὰ τὸν πόνον καὶ τὴν ὀξύτητα τῆc νόcου ἀcθενέοντι προcφέρῃ τιc ποτὸν ἢ ῥόφημα πλέον ἢ cιτίο ν , οἰόμενοc διὰ κενεαγγείην ἀcθενέει ν . ἀεικὲc δὲ καὶ διὰ κενεαγγείην ἀcθενέοντα μὴ γνῶναι καὶ πιέζειν τῇ διαίτ ῃ . φέρει μὲν γάρ τινα κίνδυνον καὶ αὕτη ἡ ἁμαρτά c , πολλῷ δὲ ἥccω τῆc ἑτέρη c , καταγελαcτοτέρη δὲ πολλῷ αὕτη μᾶλλον ἡ ἁμαρτὰc τῆc ἑτέρη c . εἰ γὰρ ἄλλοc ἰητρὸc ἢ καὶ ἰδιώτηc ἐcελθὼν καὶ γνοὺc τὰ cυμβεβηκότα δοίη καὶ φαγεῖν καὶ πιεῖν ἃ ὁ ἕτεροc ἐκώλυε ν , ἐπιδήλωc ἂν δοκέοι ὠφεληκένα ι . |
| 15 611 [15] | τὰ δὲ τοιάδε μάλιcτα καθυβρίζεται τῶν χειρωνακτέων ὑπὸ τῶν ἀνθρώπω ν · δοκέει γὰρ αὐτέοιcιν ὁ ἐcελθὼν ἰητρὸc ἢ ἰδιώτηc ὡcπερεὶ καὶ τεθνεῶτα ἀναcτῆcα ι . Διὰ τὰc ὀδύναc πολλάκιc οἱ κάμνοντεc ἄcφυκτοι γίνονται καὶ λειποψυχοῦcι καὶ κίνηcιν οὐδεμίαν οἷόν τε κινηθῆναι, κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ διὰ τὴν ὀξύτητα τῆc νόcο υ· τινὲc δ’ οὐ διὰ ταῦτα κάμνουcι τὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ κένωcιν τῶν ἀγγείων ὁπωcοῦν γεγονυῖαν, εἴτ’ οὖν δι’ ἔκκριcιν πρόδηλον αἰcθήcει, εἴτε διὰ διαφόρηcιν, εἴτε καὶ διὰ λιμαγχονίαν. οὗτοι μὲν οὖν δέονται τροφὴν προcάραcθαι ὅτι τάχιcτα. τοὐναντίον δ’ οἱ δι’ ὀδύνην ἢ δ ι ’ ὀξύτητα τῆc νόcου κενώcεωc ἐνίοτε χρῄζουcι μᾶλλον ἢ πληρώcεωc. ἀλλὰ τούτοιc μὲν ὁ τροφὴν διδοὺc μέγιcτόν τι κακὸν ἐργάζεται, τοὺc δὲ διὰ κενεαγγείαν ἀcθενοῦνταc εἰ πιέζει διαίτῃ λεπτῇ, βλάψειεν 〈ἄν〉, οὐχ ὁμοίωc δ’ ἐπιφανῶc ἢ ὀξέωc· ἀεικέc γε μήν ἐcτιν ἀγνοῆcαι τὸ διὰ κένωcιν ἀcθενοῦν μᾶλλον ἢ τὸ δι’ ὀδύνην. |
| 15 612 [10] | τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc cαφῆ. Γεγράψεται οὖν καὶ περὶ τούτων cημεῖ α , οἷcι δεῖ ἕκαcτα τουτέων διαγινώcκει ν . Ἐπαγγέλλεται πάλιν κἀνταῦθα, ὥcπερ ὀλίγον ἔμπροcθεν, ἕτερόν τι γράψαι περὶ τῶν ὀξέων νοcημάτων βιβλίον. Παραπλήcια μέντοι τοῖcι κατὰ κοιλίην ἐcτὶ καὶ ταῦτ α . καὶ γὰρ ἢν ὅλον τὸ cῶμα ἀναπαύcηται πολὺ παρὰ τὸ ἔθο c , οὐκ αὐτίκα ἔρρωται μᾶλλο ν · ἢν δὲ δὴ καὶ πλείονα χρόνον διελινῦcαν ἐξαπίνηc εἰc τοὺc πόνουc ἔλθ ῃ , φαῦλόν τι πρήξει ἐπιδήλω c . οὕτω δὲ καὶ ἓν ἕκαcτον τοῦ cώμα το c . |
| 15 613 [15] | καὶ γὰρ οἱ πόδεc τοιόνδε τι πρήξειαν 〈ἂν〉 καὶ τἄλλα ἄρθρ α , μὴ εἰθιcμένα πονέει ν , ἢν διὰ χρόνου ἐξαπίνηc εἰc τὸ πονέειν ἔλθ ῃ . ταὐτὰ δ ’ ἂν καὶ οἱ ὀδόντεc καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ πάθοιεν καὶ οὐδὲν ὅ τι ο ὔ , ἐπεὶ καὶ κοίτη παρὰ τὸ ἔθοc μαλθακὴ πόνον ἐμποιέει καὶ cκληρὴ παρὰ τὸ ἔθοc καὶ ὕπαιθροc παρὰ τὸ ἔθοc cκληρύνει τὸ cῶμ α . Πάλιν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανῆλθε cυμπληρώcαc τὸν κατὰ παρέκβαcιν αὐτῷ λόγον ἐμπεcόντα περὶ τῆc κατὰ τὴν δύναμιν ἀcθενείαc· καί φηcιν, ὅτι τοῖc κατὰ τὴν κοιλίαν ἔμπροcθεν εἰρημένοιc τὰ νῦν λεχθηcόμενα παραπλήcιά πώc ἐcτ ι· cυντείνει γὰρ εἰc ταὐτὸν κεφάλαιον, ἐν ᾧ καταcκευάζει τὰc ἀθρόαc μεταβολὰc μεγάλην φέρειν τοῖc κάμνουcι βλάβην. αὐτὸ δ’ ὃ νῦν γράφει, τοιόνδ’ ἐcτίν· ὥcπερ ἡ κοιλία πλείονα χρόνον παντάπαcιν ἀργήcαcα καλῶc ἐνεργεῖν οὐ δύναται, πρὶν κατὰ βραχὺ πάλιν ἐθιcθῆναί τε καὶ προcαχθῆναι ταῖc οἰκείαιc ἐνεργείαιc, οὕτω καὶ πᾶν τὸ cῶμα καὶ τῶν ἄλλων μορίων ἕκαcτο ν. εἶτα καὶ μορίων ἐνίων ἐφεξῆc ὀνομαcτὶ μνημονεύει. |
| 15 614 [10] | ἐπὶ δὲ τῇ τελευτῇ τοῦ λόγου καὶ τῆc κατὰ τὴν κοίτην μεταβολῆc ἐμνημόνευcεν, ἔτι καὶ νῦν καταcκευάζων τὸ προκείμενον ἐξ ἀρχῆc αὐτῷ περὶ τῆc τῶν ἐθῶν μεταβολῆc. Ἀτὰρ καὶ τῶν τοιῶνδε πάντων ἀρκέει παράδειγμά τι γράψα ι . εἰ γάρ τιc ἕλκοc λαβὼν ἐν κνήμῃ μήτε λίην ἐπίκαιρον μήτε λίην εὔηθε c , μήτε ἄγαν δυcελκὴc ὢν μήτε ἄγαν εὐελκή c , αὐτίκα ἀρξάμενοc ἐκ πρώτηc κατακείμενοc ἰητρεύοιτο καὶ μηδαμῇ μετεωρίζοι τὸ cκέλο c , ἀφλέγμαντοc μὲν ἂν οὗτοc εἴη καὶ ὑγιὴc πολλῷ θᾶccον οὕτω γένοι τ ’ ἂν ἢ εἰ περιπλανώμενοc ἰητρεύοιτ ο · εἰ μέντοι πεμπταῖοc ἢ ἑκταῖοc ἐὼν ἢ καὶ ἔτι ἀνωτέρω ἀναcτὰc ἐθέλοι προβαίνει ν , μᾶλλον ἂν πονέοι τότε ἢ εἰ αὐτίκα ἐξ ἀρχῆc πλανώμενοc ἰητρεύοιτ ο · εἰ δὲ καὶ πολλὰ ταλαιπωρήcειεν ἐξαπίνη c , πολλῷ ἂν μᾶλλον πονήcειεν ἢ 〈εἰ〉 κείνωc ἰητρευόμενοc τὰ αὐτὰ ταῦτα ταλαιπωρήcειεν ἐν ταύτῃcιν τῇcιν ἡμέρῃcι ν . |
| 15 615 [5] | Ἔτι περὶ τῆc ἀθρόαc μεταβολῆc ποιεῖται τὸν λόγον, ὥcπερ ἔμπροcθεν ἐπ’ ἄλλων παραδειγμάτων, οὕτω καὶ νῦν ἐπὶ ἕλκουc· εἰ γάρ τι c, φηcίν, ἕλκοc ἔχων ἐν κνήμ ῃ, δέον ἡcυχάζειν τε καὶ κατακεῖcθα ι, περιέρχοιτο βαδίζων ἠρέμα (τοῦτο γὰρ cημαίνει τὸ πλανώμενοc ἰητρεύοιτ ο), βλάπτοιτο μὲν 〈ἂν〉 ἐξ ἅπαντοc, ἀλλ’ ἧττον τοῦ ἐν ταῖc πρώταιc ἡμέραιc ἡcυχάcαντοc ἐξαίφνηc περὶ πέμπτην ἢ ἕκτην ἢ ἔτι ἀνωτέρω περὶ τρίτην ἢ τετάρτην ἀρξαμένου βαδίζειν. ἔνιοι δὲ τὸ ἀνωτέρω νομίζουcιν ἐπὶ τῶν ἐφεξῆc ἡμερῶν εἰρῆcθαι, τῆc ἑβδόμηc καὶ ὀγδόηc καὶ ἐνάτηc, οὓc ἐχρῆν, εἰ τοῦτ’ αὐτοῖc ἤρεcκε, διὰ τοῦ ε καὶ τοῦ ξ γράμματοc τὴν ἀρχὴν τῆc λέξεωc γράφειν ἐξωτέρω καὶ οὐκ ἀνωτέρω διὰ τοῦ α καὶ τοῦ ν . τί οὖν, φήcουcιν, οὐχὶ καὶ τοιοῦτο γένοιτ’ ἄν ποθ’ ἕλκοc, ὥcτε, κἂν ἑβδόμηc τιc ἢ ὀγδόηc ἡμέραc ἄρξηται βαδίζειν, ἡcυχάcαc ἔμπροcθεν, οὐ cμικρῶc βλαβῆναι; καὶ μάλα γε, φαίην ἄν, εἴ γε μέγα τὸ ἕλ κοc [ᾖ] ἢ ὁ κάμνων εἴη δυcελκήc, μᾶλλον δ’ εἰ ἄμφω cυνέλθοι· εἰ δὲ μήτε μέγα τὸ ἕλκοc μήτε ὁ κάμνων δυcελκὴc εἴη, ἰατρεύοιτο δὲ προcηκόντωc, (καὶ γὰρ καὶ τοῦτο χρὴ προcυπακούεcθαι τῷ λόγῳ), περὶ τὴν ἑβδόμην ἂν ἢ ὀγδόην ἡμέραν ἤδη καλῶc ἔχοι καὶ βαδίζειν ἀβλαβῶc δύναται. |
| 15 616 [10] | διὰ τοῦτ’ οὖν προcέθηκε τῷ λόγῳ περὶ μὲν τοῦ ἕλκουc αὐτοῦ μήτε λίην ἐπίκαιρον μήτε λίην εὔηθε c, τὸ ἁπλοῦν δηλονότι καλέcαc εὔηθε c, περὶ δὲ τοῦ ἀνθρώπου μήτε ἄγαν δυcελκή c· ὁ γὰρ τοιοῦτοc εἰ μηδὲν ἄλλο περὶ τὴν θεραπείαν ἁμαρτάνοι, μόνον διὰ τὸ βαδίζειν τὰ μέτρια, δέον κατακεῖcθαι, βλαβείη μὲν ἄν, οὐ μὴν οὕτωc γε μεγάλωc, ὡc εἰ ταῖc πρώταιc ἡμέραιc ἡcυχάcαc περὶ τρίτην ἢ τετάρτην ἢ πέμπτην ἢ ἕκτην ἤρξατο περιπατεῖν. ὁ δὲ μέγα τὸ ἕλκοc ἔχων καὶ δυcελκὴc ὢν οὐ μετρίωc, ἀλλὰ μεγάλωc ἂν βλαβείη περιπατῶν ἐξ ἀρχῆc, ὥcπερ καὶ πάλιν ὁ μικρόν γε τὸ ἕλκοc ἔχων καὶ λίαν ὢν εὐελκὴc εἰ ταῖc πρώταιc ἡμέραιc ἡcυχάcαc περὶ τὴν πέμπτην ἢ ἕκτην ἤρξατο περιπατεῖν, οὐκ ἂν μεγάλωc, ἀλλὰ μετρίωc βλαβείη. |
| 15 617 [12] | διὰ τοῦτ’ οὖν ὁ Ἱπποκράτηc ἐπὶ τοῦ μέcωc ἔχοντοc ἐν ἀμφοτέραιc ταῖc ἀντιθέcεcι τὸν λόγον ἐποιήcατο, τῇ τε κατὰ τὸ μέγα καὶ μικρὸν ἕλκοc καὶ τῇ κατὰ τὸ δυcελκῆ καὶ εὐελκῆ εἶναι τὸν ἄνθρωπον. εὔδηλον δ’, ὅτι διαφέρει μηδὲν ἐπίκαιρον ἕλκοc εἰπεῖν ἢ μέγα, καθάπερ οὐδὲ μικρὸν ἢ εὔηθεc· τὸ γὰρ ἐπίκαιρον ἢ διὰ τὴν τοῦ χωρίου φύcιν γίνεται τοιοῦτον, μέγα κατὰ τὴν δύναμιν ἀποτελούμενον, εἰ καὶ τῇ διαιρέcει τοῦ χρωτὸc εἴη μικρόν, ἢ κατ’ αὐτὸ τὸ τῆc διαιρέcεωc μέγεθοc [ἐπίκαιρον γίνεται], τὸ δ’ εὔηθε c, ὅπερ ἁπλοῦν ἔcτι καὶ μικρόν, ἢ διὰ τὴν τοῦ χωρίου φύcιν ἄκυρον οὖcαν ἢ κατ’ αὐτὴν τὴν διαίρεcιν βραχεῖαν γενομένην. Διὰ τέλεοc οὖν μαρτυρέει ταῦτα πάντα ἀλλήλοιcι ν , ὅτι πάντα ἐξαπίνηc μείζω πολλῷ τοῦ μετρίου μεταβαλλόμενα καὶ ἐπὶ τὰ καὶ ἐπὶ τὰ βλάπτε ι . |
| 15 618 [10] | Ἐφ’ ἑκάcτου τῶν παραδειγμάτων ἀναμιμνῄcκει τοῦ προκειμένου λόγου. καὶ νῦν οὖν ἐπὶ τοῦ κατὰ τὸ ἕλκοc παραδείγματοc ἐποίηcεν αὐτό. τὸ γὰρ διὰ τέλεοc ταὐτὸν cημαίνει τῷ διὰ παντὸc καὶ ἀεί. Πολλαπλαcίη μὲν οὖν κατὰ κοιλίην ἡ βλάβη ἐcτί ν , ἢν ἐκ πολλῆc κενεαγγείηc ἐξαπίνηc πλέον τοῦ μετρίου προcαίρητα ι , ( ἀτὰρ καὶ κατὰ τὸ ἄλλο cῶμ α , ἢν ἐκ πολλῆc ἡcυχίηc ἐξαίφνηc ἐc πλείω πόνον ἔλθ ῃ , πολλῷ πλείω βλάψε ι) , ἢ εἰ ἐκ πολλῆc ἐδωδῆc ἐc κενεαγγείην μεταβάλλο ι . δεῖ μέντοι καὶ τὸ cῶμα τουτέοιcιν ἐλινύει ν , κἢν ἐκ πολλῆc ταλαιπωρίηc ἐξαπίνηc ἐc cχολήν τε καὶ ῥᾳθυμίην ἐμπέc ῃ · δεῖ δὲ καὶ τουτέοιcι τὴν κοιλίην ἐλινύειν ἐκ πλήθεοc βρώ μη c · εἰ δὲ μ ή , πόνον ἐν τῷ cώματι ἐμποιήcει καὶ βάροc ὅλου τοῦ cώματο c . |
| 15 619 [15] | Ὃ πρῶτον ἁπάντων ἀποδεῖξαι προὔθετο, τοῦτ’ ἦν αὐτὸ τὸ περὶ τῶν κατὰ τὴν κοιλίαν ἀθρόων μεταβολῶν· εἶτ’ ἀπ’ αὐτοῦ πρὸc τὸ γενικώτερον, ὃ δὴ καὶ καθολικώτερον ὀνομάζουcι, μεταβὰc περὶ πάcηc ἔθουc ἐξαλλαγῆc ἀθρόαc διειλέχθη μέχρι δεῦρο. περιεχομένων γὰρ τῶν εἰδικωτέρων ἐν τοῖc γενικωτέροιc καὶ τῶν κατὰ μέροc ἐν τοῖc καθόλου καὶ ἡ τῶν κατὰ τὴν κοιλίαν ἐξαλλαγὴ cυναποδέδεικται τῇ περὶ πάντων ἀθρόᾳ μεταβολῇ. ἀλλὰ νυνὶ πάλιν ἐπὶ τὴν κοιλίαν ἀφικόμενοc τῶν ἐν αὐτῇ μεταβολῶν τὰc διαφορὰc διδάcκει, καί φηcι πολλαπλαcίαν εἶναι τὴν βλάβην ἐν τῇ μεταβολῇ τῆc διαίτη c , ὅταν ἐκ πολλῆc ἀcιτίαc ἀθρόωc προcενέγκηται πλείω τῶν cυμμέτρω ν , ἤπερ ὅταν ἐκ πολλῆc ἐδωδῆc εἰc ἀcιτίαν μεταβάλλ ῃ. τούτῳ δ’ αὐτῷ πάλιν ὅμοιον παρενέβαλε περὶ τὸ πᾶν cῶμα γινόμενον· ἧττον γὰρ βλάπτονται μεταβάλλοντεc ἐξαίφνηc εἰc ἡcυχίαν ἐκ κινήcεων ἤπερ ὅταν εἰc κίνηcιν ἐξ ἡcυχία c. |
| 15 620 [5] | πάλιν δὲ κἀνταῦθα προcέγραψεν ἐπανορθώματα τῆc ἀκαίρου μεταβολῆc, ὥcπερ κἀν τοῖc ἔμπροcθεν· οὐκ ἀναγκαῖον δ’ οὐδὲ τοῦτο τῷ προκειμένῳ cκέμματι. ἃ δ’ οὖν προcέγραψε, ταῦτ’ ἐcτί· τοὺc μὲν εἰc ἀργίαν μεταβάλλονταc ἐκ κινήcεώc τε καὶ πράξεωc ἐλινύειν ἀξιοῖ, τουτέcτιν ἡcυχάζειν τῷ παντὶ cώματι (τοῦτο δὲ ταὐτόν ἐcτιν ἐκείνῳ τῷ “ὅκου λιμόc, οὐ δεῖ πονεῖν”), τοὺc δ’ εἰc ἡcυχίαν ἐκ πολλῆc ταλαιπωρίαc ὀλιγώτερα προcφέρεcθαι· τοῦτο δ’ αὖ πάλιν ἐcτὶν ἐλινύειν τὴν κοιλίαν· ὡc εἴ γε μὴ πονῶν ὅλῳ τῷ cώματι προcφέροιτο τὰ cυνήθη, πλῆθοc ὑποθρέψει, δι’ ὃ βαρυνθήcεται τὸ πᾶν cῶμα καὶ πονήcει. cημαίνει δ’ αὐτῷ νῦν ὁ πόνοc τὴν βλάβην, γενικῶc νοούμενοc πολλαῖc ταῖc κατ’ εἶδοc βλάβαιc. Ὁ δὴ οὖν πλεῖcτόc μοι λόγοc γέγονε περὶ τῆc μεταβολῆc τῆc ἐπὶ τὰ καὶ ἐπὶ τ ά . ἐc πάντα μὲν οὖν εὔχρηcτον ταῦ τ ’ εἰδένα ι · ἀτὰρ κα ί , περὶ οὗ ὁ λόγοc ἦ ν , ὅτι ἐν τῇcιν ὀξείῃcι νούcοιcιν ἐc τὰ ῥοφήματα μεταβάλλουcιν ἐκ τῆc κενεαγγείη c · μεταβλητέον γά ρ , ὡc ἐγὼ κελεύω ἤδ η · ἔπειτα οὐ χρηcτέον ῥοφήμαc ι , πρὶν ἡ νοῦcοc πεπανθῇ ἢ ἄλλο τι cημεῖον φανῇ ἢ κατὰ ἔντερο ν , κενεαγγικὸν ἢ ἐρεθιcτικό ν , ἢ κατὰ τὰ ὑποχόνδρι α , οἷα γεγράψετα ι . |
| 15 621 [10] | Ϲυνήγαγε πάλιν αὐτὸc εἰc ἓν κεφάλαιον ἅπαντα τὸν λόγον, ἀξιῶν ἐπὶ μὲν τῶν ὡcαύτωc ἐχόντων μὴ μεταβάλλειν τὴν δίαιταν, ἐπὶ δὲ τῶν ἐξ ὑγιείαc εἰc νόcον 〈μεταβαινόντων〉 μεταβάλλειν μέν, οὐ μὴν ὡc ἄλλοι μεταβάλλουcιν. εἶτα καὶ διὰ cυντόμων ἐδήλωcε τὸν cκοπὸν τῆc ἐπὶ τῶν ὀξέωc νοcούντων διαίτηc· εἰ μὲν γὰρ πεπανθείη τὸ νόcημ α, μεταβαίνειν ἐπὶ τὴν τοῦ χυλοῦ δόcιν ἐκέλευcεν, εἰ δ’ ἄπεπτον εἴη, μὴ μεταβαίνειν, εἰ μὴ ἄρα cύμπτωμά τι καθαιρετικὸν τῆc δυνάμεωc ὀφθείη ἢ κενώcεωc κατὰ γαcτρὸc πλείονοc ἢ ἄλλου τινὸc ἐρεθιcμοῦ προcγινόμενον. |
| 15 622 [15] | κοινῷ δὲ ὀνόματι τῷ τοῦ ἐρεθιcμοῦ περιέλαβε πάντα τὰ καθ’ ὁντινοῦν τρόπον εἰc ἀρρωcτίαν ἄγοντα τὴν δύναμιν, ἐν οἷc ἐcτι καὶ δῆξιc ὑπὸ δριμέων χυμῶν ἤτοι κατ’ ἔντερον ἢ κατὰ γαcτέρα γενομένη, καὶ μάλιcτ’ αὐτῆc κατὰ τὸ cτόμα, καὶ ἀγρυπνίαι καὶ ὀργαὶ καὶ λῦπαι καί τινεc ἕλμινθεc ἐκ τῶν ἐντέρων ἀναβᾶcαι πρὸc τὴν γαcτέρα καὶ κνῆcιc τοῦ δέρματοc ἅπαντοc ἢ καὶ μορίων τινῶν ἐπιθεμένη διὰ νυκτόc, ὡc μὴ μόνον αὐτῷ τῷ ἐρεθίζειν, ἀλλὰ καὶ cὺν ἀγρυπνίᾳ καταλῦcαι τὴν δύναμιν. καὶ τὰ ὑποχόνδρια δ έ, φηcίν, οἷα γεγράψετα ι, καὶ αὐτὰ cυνενδείξεται τὸ διδόναι τροφὴν ἢ μὴ διδόναι· δυνατὸν γὰρ ὑπακούειν ἀμφότερα, μᾶλλον μέντοι τὸ ἕτερον, ὅcον κατὰ τὴν τῶν λόγων ἀκολουθίαν. κελεύων γὰρ ἀπέχεcθαι πτιcάνηc πρὸ τοῦ πεφθῆναι τὴν νόcον, ὅταν γε δηλονότι δυνατὸν ᾖ τὸν κάμνοντα διαρκέcαι, προcέθηκε· πλὴν εἰ μὴ cημεῖόν τι φανείη ἢ κα τ ’ ἔντερο ν , κενεαγγικὸν ἢ ἐρεθιcτικό ν , ἢ κατὰ 〈τὰ〉 ὑποχόνδρι α , οἷα γεγράψετα ι, ὡc καὶ τούτων ποτὲ προτρεπόντων ἐπὶ τὴν τοῦ χυλοῦ δόcιν πρὸ τοῦ πεφθῆναι τὴν νόcον. |
| 15 623 [14] | ἴcωc δὲ τὰ κατεξηραcμένα cφοδρῶc ὑποχόνδρια καὶ ἰcχυρῶc αὐχμώδη λέγει. τοιαῦτα γὰρ cυμπίπτει καὶ τῷ κατὰ τὸ Προγνωcτικὸν εἰρημένῳ νεκρώδει προcώπῳ, περὶ οὗ φηcι “ῥὶc ὀξεῖα, ὀφθαλμοὶ κοῖλοι, κρόταφοι cυμπεπτωκότεc.” αὕτη γὰρ ἡ cυνδρομὴ τῶν cημείων ὑποχόνδριον ἔχει προcεcταλμένον ἱκανῶc, ὥcτε τινὰ τῶν μὴ τετριμμένων ὡc ἀνεcπαcμένον ἐξαπατῆcαι· οὐ ταὐτὸν δ’ ἐcτὶ προcεcτάλθαι τε cφοδρῶc διὰ ξηρότητα καὶ ἀνεcπάcθαι διὰ φλεγμονήν. ἥ γε μὴν ὑπερβάλλουcα ξηρότηc τοῦ cώματοc ἐργαζομένη ἐcτὶ τάcιν ἐν τῷ διαφράγματι πλείονα καὶ τῷ ὑποχονδρίῳ. μάλιcτα δὲ προcέχειν χρὴ καὶ διορίζειν ἀπὸ τῆc ξηρότητοc τὴν φλεγμονήν, ἐπειδὴ καὶ ἡ θεραπεία διάφορόc ἐcτι· τοῖc μὲν γὰρ διὰ φλεγμονὴν ἔχουcι τοιοῦτον αὐτὸ λεπτοτάτηc ἐcτὶ χρεία διαίτηc, τοῖc δὲ διὰ ξηρότητα τῆc ἐναντίαc, ἐν ᾗ πλεονάκιc ὀλίγον δίδομεν χυλὸν πτιcάνηc. Ἀγρυπνίη ἰcχυρὴ πόμα καὶ cιτίον ὠμὰ καὶ ἀπεπτότερα ποιέε ι , καὶ ἡ ἐπὶ τὰ ἕτερα αὖ μεταβολὴ διαλύει τὸ cῶμα καὶ ἑφθότητα καὶ καρηβαρίην ἐμποιέε ι . |
| 15 624 [10] | Πολλάκιc ἐνενόηcα τοῦτο τὸ βιβλίον ἐν τύποιc εὑρεθὲν ἐκδεδόcθαι μετὰ τὸν Ἱπποκράτουc θάνατον. ἡ γὰρ ἀταξία τῶν λόγων οὐκ ἄλλωc ἔοικεν ἢ οὕτωc γεγονέναι, προcγραφομένων μὲν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἱπποκράτουc ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν εὑριcκομένων αὐτῷ παραδειγμάτων εἰc τὴν τοῦ καθόλου πίcτιν, ἐνίων μὲν ἐπὶ τοῦ μετώπου, ἐνίων δὲ κατὰ τοῦ νώτου, μὴ δυνηθέντοc δὲ τοῦ ἐκγραφομένου τὴν οἰκείαν ἑκάcτῳ τάξιν ἀποδοῦναι. τὸ γοῦν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήcει λεγόμενον ὑπ’ αὐτοῦ φανερωτάτην ἔχει τὴν ἀταξίαν· οὐ γὰρ νῦν, ἀλλ’ ὀλίγον ἔμπροcθεν ἦν ὁ καιρὸc αὐτοῦ κατ’ ἐκεῖνον τὸν λόγον, ἐν ᾧ τῆc παρὰ τὸ ἔθοc εἰc τοὐναντίον μεταβολῆc ἔγραψε παραδείγματα· προcγράψαι γὰρ ἐκείνοιc ἐχρῆν καὶ τοῦτο, τῆc μὲν εἰc ἀγρυπνίαν ἀήθουc μεταβολῆc ἀπεπτότερα ποιούcηc τὰ προcφερόμενα cιτία τε καὶ ποτ ά, τῆc δ’ εἰc ὕπνον πολὺν ἀήθωc καὶ τοῦτον ἐπιτηδευθέντα, νωθρότητα τοῦ cώματοc καὶ καρηβαρία ν. |
| 15 625 [1] | ἣν γὰρ εἶπεν ἑφθότητά τε καὶ καρηβαρία ν, ἑνὶ ῥήματι περιληφθεῖcα τὴν ἔκλυcιν δηλοῖ τοῦ τόνου· cυνενδείκνυται δὲ καὶ τὸ τῆc ἑφθότητοc ὄνομα δι’ ὑγρότητα θερμὴν γινομένηc, οὐ διὰ ξηρότητα, πεφυκυίαc διαφορεῖν μὲν καὶ ξηραίνειν τῆc ἐγρηγόρcεωc, μὴ πέττειν δὲ τὰ κατὰ βάθοc, ὑγραίνειν δὲ τὸ cῶμα καὶ τὰc ἀπορροίαc κατέχειν τοῦ ὕπνου. κατὰ λόγον οὖν 〈ἐcτι〉 τὰ ἀτμώδη περιττώματα πλεονάζειν ἐν τῷ cώματι τῶν ἀήθωc ἐπὶ πολὺ κοιμηθέντων καὶ διὰ τοῦτο τὴν ὅλην αὐτῶν κατάcταcιν ἔκλυτον ὁμοίωc τοῖc ἡψημένοιc γίνεcθαι. ΓΑΛΗΝΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΔΙΑΙΤΗΣ ΟΞΕΩΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΡΙΤΟΝ Γλυκὺν δὲ οἶνον καὶ οἰνώδεα καὶ λευκὸν καὶ μέλανα καὶ μελίκρητον καὶ ὕδωρ καὶ ὀξύμελι τοιcίδε cημαινόμενον χρὴ διορίζειν ἐν τῇcιν ὀξείῃcι νούcοιcι ν . |
| 15 626 (t1) [3] | Οὐ μόνον ἀτάκτωc, ἀλλὰ καὶ ἐλλιπῶc τὸν κατάλογον ἐποιήcατο τῶν οἴνων. |
| 15 627 [15] | ἔcτι γὰρ αὐτῶν μία μὲν ἡ κατὰ τὰc χρόαc διαφορά, δευτέρα δὲ ἡ κατὰ τὴν γεῦcιν καὶ τρίτη κατὰ τὴν cύcταcιν καὶ τετάρτη κατὰ τὴν ὀcμὴν καὶ πέμπτη κατὰ τὴν δύναμιν. ἡ μὲν οὖν κατὰ τὴν χρόαν εἰc λευκὸν καὶ μέλανα καὶ κιρρὸν καὶ ξανθὸν καὶ ἐρυθρὸν τέμνεται, οὐcῶν μὲν καὶ ἄλλων μεταξὺ διαφορῶν, ἀλλ’ ὥcπερ κατὰ τὴν χρόαν, οὕτω καὶ κατὰ τὴν δύναμιν ἐπιμίκτων οὐcῶν. ἡ δὲ κατὰ τὴν γεῦcιν διαφορὰ τῶν οἴνων εἰc γλυκὺν καὶ αὐcτηρὸν τέμνεται καὶ δηλονότι κἀνταῦθα τὸν ἀμφοῖν μέcον, ὃc οὐδετέραν ἔχει cαφῆ ποιότητα, καὶ πρόc γε τούτοιc τὸν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ποιοτήτων cύνθετον, ἔτι τε τὸν δριμὺν ὀνομαζόμενον. ἡ δὲ κατὰ τὴν cύcταcιν διαφορὰ τῶν οἴνων εἴc τε τὸν ὑδατώδη καὶ λεπτὸν καὶ εἰc τὸν πάνυ παχὺν τέμνεται, καὶ δηλονότι καὶ εἰc τὸν μέcον τούτων, εἶτ’ αὖθιc ὅcοι μεταξὺ τοῦ τε μέcου καὶ τῶν ἄκρων εἰcί. καὶ ἡ κατὰ τὴν ὀcμὴν δὲ διαφορὰ τῶν οἴνων, καθ’ ὅcον οἱ μὲν εὐώδειc εἰcίν, οἱ δ’ οὐκ εὐώδειc, ἀλλὰ πληκτικήν τινα καὶ ἀηδῆ ποιότητα κέκτηνται, τινὲc δ’ οὐδ’ ὅλωc ἔχουcιν ὀcμήν, ἀλλ’ εἰcὶν ὥcπερ ὕδωρ ἄοδμοι. |
| 15 628 [15] | ἡ δὲ κατὰ τὴν δύ ναμιν διαφορὰ τῶν οἴνων ἐcτίν, καθ’ ὅcον ὁ μὲν ἰcχυρόc, ὁ δὲ ἀcθενήc, ὁ δέ τιc μέcοc, ὁ δέ τιc μεταξὺ τοῦ τε μέcου καὶ τῶν ἄκρων ἐcτίν, ἰcχυρὸc μὲν ὁ θερμαίνων cφοδρῶc καὶ ταχέωc τὸ cῶμα καὶ τὴν κεφαλὴν πληρῶν, ἀcθενὴc δὲ ὁ ἐναντίοc· οἱ δ’ ἐν τῷ μεταξὺ δῆλοι τῶν ἄκρων ἀφωριcμένοι. ὀνομάζεται δὲ ὁ μὲν ἰcχυρὸc οἰνώδηc, ὁ δ’ ἀcθενὴc ὑδατώδηc· ᾧ γὰρ ὕδατοc οἶνοc πλεονεκτεῖ μᾶλλον, τοῦτο ὅταν ἔν τινι θεαcώμεθα cφοδρότατον ὑπάρχον, εἰκότωc οἰνώδη καλοῦμεν, ὥcπερ γε καὶ τὸν ἐναντίον ὑδατώδη τῷ ὕδατι μάλιcτα κατὰ πάντα ἐοικότα, καὶ τῇ λεπτότητι καὶ τῇ χρόᾳ καὶ τῷ ἀόcμῳ καὶ τῷ μὴ θερμαίνειν ἐπιφανῶc. αὗται μὲν οὖν αἱ κατὰ τὴν οἰκείαν φύcιν ἐν τοῖc οἴνοιc διαφοραί, προcτιθέαcι δ’ αὐταῖc ἔνιοι τὴν κατὰ τὸν χρόνον, ἐπειδὴ τινὲc μὲν ὑπάρχουcιν ἱκανῶc παλαιοί, τινὲc δὲ νέοι, τινὲc δὲ ἐν τῷ μεταξὺ τούτων. εὔδηλον δ’, ὅτι τῶν ἔξωθέν εἰcι cυμβεβηκότων αἱ τοιαῦται διαφοραί· καθ’ ὅcον γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ δριμύτεροί τε καὶ θερμότεροι γίνονται μεταβάλλοντεc ἅμα τούτοιc καὶ χρόαν καὶ cύcταcιν καὶ ὀcμήν, κατὰ τοcοῦτον ὁ χρόνοc διαφοράν τινα ἐν τοῖc οἴνοιc ἐργάζεcθαι δοκεῖ· εἰ δέ γε μηδὲν τούτων ὑπήλλαττεν, οὐδ’ ἂν ἐλέγετο πρόc τινων παλαιὸc ὁ οἶνοc ἢ νέοc. |
| 15 629 [10] | ἀλλ’ οὐδὲ νῦν οὕτω λέγουcιν, ὡc τῶν ἐτῶν αὐτοῦ δεόμενοι κατὰ πρῶτον λόγον, ἀλλ’ ὡc ἅμα τοῖc ἔτεcιν ἐνδεικνύμενοι τὴν δύναμιν· οὐ γὰρ διὰ τὸν χρόνον οἱ οἶνοι τὰc ὠφελείαc καὶ βλάβαc ἔχουcιν, ἀλλ’ ἐκ τῆc τῶν οἰκείων διαφορῶν τούτων ὑπαλλαγῆc. κατὰ cυμβεβηκὸc οὖν τοῦ χρόνου μνημονεύομεν ἐν ταῖc τῶν οἴνων διαφοραῖc, οὐ κυρίωc οὐδὲ πρώτωc. καὶ αὐτῶν μέντοι τῶν οἰκείων ἐν αὐτοῖc διαφορῶν αἱ μὲν εἰc ὠφέλειαν ἢ βλάβην ἀναφέρονται κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, αἱ δὲ οὐ κατὰ τὸν ἴδιον, ἀλλὰ κατὰ cυμβεβηκόc, γλυκύτηc μὲν καὶ αὐcτηρότηc κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, οὕτω δὲ καὶ ἰcχὺc καὶ ἀcθένεια καὶ λεπτότηc καὶ πάχοc, αἱ δὲ κατὰ τὴν χρόαν τε καὶ ὀcμὴν οὐ πρώτωc, ἀλλὰ κατὰ cυμβεβηκόc· ἐπεὶ τῶν οἴνων οἱ μὲν ὑδατώδειc τ’ εἰcὶ καὶ λευκοὶ καὶ κιρροὶ καὶ μέλανεc, οἱ δὲ ὑδατώδειc καὶ ἄοδμοι ὥcπερ ὕδωρ, ἢ εὐώδειc ὥcπερ ἄρωμα καὶ μύρον. |
| 15 630 [10] | εἴπερ οὖν τῶν οἴνων αὗταί εἰcιν αἱ διαφοραὶ κατά τε τὴν οἰκείαν δύναμιν ἀριθμούμεναι καὶ κατά τι cυμβεβηκόc, εὔδηλον ἤδη cοι περὶ τῆc ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήcει κατά τε τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ κατὰ τὸν ἀριθμὸν ἐνδείαc· ἀλλ’ ἐὰν φαίνηται κατὰ τὸν ἑξῆc λόγον ἁπαcῶν τῶν χρηcίμων διαφορῶν μνημονεύων ὁ Ἱπποκράτη c, cυγχωρήcομεν αὐτοῦ τῇ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν ἐνδείᾳ. Ὁ μὲν γλυκὺc ἧccόν ἐcτι καρηβαρικὸc τοῦ οἰνώδεοc καὶ ἧccον φρενῶν ἁπτόμενοc καὶ διαχωρητικώτεροc δή τι τοῦ ἑτέρου κα τ ’ ἔντερο ν , μεγαλόcπλαγχνοc δὲ cπληνὸc καὶ ἥπατο c , οὐκ ἐπιτήδειοc δὲ οὐδὲ τοῖcι πικροχόλοιc ι · καὶ γὰρ οὖν διψώδηc τοῖcί γε τοιουτέοιcίν ἐcτι ν · ἀτὰρ καὶ φυcώδηc ἐντέρου τοῦ ἄν ω , οὐ μὴν πολέμιόc γε τῷ κάτω ἐντέρῳ κατὰ λόγον τῆc φύcη c , καίτοι γε οὐ πάνυ πορίμη ἐcτὶν ἡ ἀπὸ τοῦ γλυκέοc οἴνου φῦc α , ἀλ λ ’ ἐγχρονίζει περὶ ὑποχόνδριο ν . |
| 15 631 [15] | Κατὰ τὴν γευcτικὴν ποιότητα γλυκὺc οἶνοc ὀνομάζεται, καθ’ ἣν καὶ αὐcτηρόc ἐcτι καὶ δριμύc, ἵνα τὸν ὑδατώδη παραλίπωμεν, οὐκ ἐκπεπτωκότα τελέωc τοῦ cτύφειν, εἰ καὶ παντάπαcιν ἐκλελυμένην ἔχει τὴν ποιότητα τῆc cτύψεωc· εἰ γὰρ ὕδατι παραβάλλοιc αὐτόν, αἰcθήcῃ cαφῶc ἐκ τῆc παραβολῆc ἐξ ὕδατοc τὴν γένεcιν τῷ τοιούτῳ οἴνῳ γεγονέναι βραχεῖαν cτύψιν εἰληφότοc· ὑδατώδη δὲ καλοῦcιν οἶνον οἱ ἄνθρωποι τὸν ἐοικότα κατὰ χρόαν καὶ cύcταcιν ὕδατι· διαφανήc τε γὰρ ὡc ἐκεῖνο καὶ λαμπρὸc καὶ καθαρὸc καὶ τῇ cυcτάcει λεπτὸc φαίνεται· εὐθὺc δὲ καὶ τῇ δυνάμει παραπλήcιόc ἐcτιν ὁ τοιοῦτοc ὕδατι μήτε κεφαλῆc ἀcθενοῦc ἁπτόμενοc μήτε νεύρων ἀcθενῶν, ὅτι μηδὲ θερμαίνει cαφῶc. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτου καὶ αὖθιc εἰρήcεται. ὁ δὲ γλυκὺc οἶνοc ὠνόμαcται μὲν οὕτωc ἀπὸ τῆc κατὰ τὴν γεῦcιν ποιότητοc, παμπόλλῳ δ’ ὕδατοc ἀφώριcται κατὰ τὴν χρόαν καὶ τὴν cύcταcιν· οὔτε γὰρ λεπτὸν ἀκριβῶc οὔτε λευκὸν ὄψει γλυκὺν οἶνόν ποτε, ἀλλὰ μᾶλλον μὲν καὶ ἧττον ἀφεcτηκότα τῶν εἰρημένων, οὐδέτερον δ’ αὐτῶν ἔχοντα. |
| 15 632 [15] | γλυκεῖc γοῦν οἶνοι διαφερόντωc εἰcὶν ὅ τε Θηραῖοc καὶ ὁ Ϲκυβελίτηc, ἀμφότεροι παχεῖc τε καὶ μέλανεc ὄντεc, γλυκεῖc δὲ καὶ οἱ κατὰ Μαιονίαν γεννώμενοι, ὁ Θήρινόc τε καὶ Καρυΐνοc, τοcούτῳ πάχει τε καὶ μελανότητι διαφέροντεc τῶν εἰρημένων, ὅcῳ καὶ γλυκύτητι λείπονται. καὶ μέντοι καὶ τὸ καλούμενον ἕψημα καὶ cίραιον ἐκ τοῦ γλεύκουc ἑψομένου γινόμενον, ὅcῳ γλυκύτερον ἀποτελεῖται τοῦ οἴνου, τοcούτῳ καὶ μελάντερον τῇ χρόᾳ καὶ παχύτερον τῇ cυcτάcει φαίνεται. δέδεικται μὲν οὖν κἀν τῷ τετάρτῳ Περὶ τῆc τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεωc ἅπαc ὁ γλυκὺc χυμὸc ὑπὸ θερμαcίαc γινόμενοc, οὐ μὴν ἀμέτρου τε καὶ cφοδρᾶc οὔcηc, ὥcπερ ὁ δριμὺc ἐν τοῖc cφοδρῶc θερμαίνουcιν· ἀχώριcτοc γὰρ τούτων ἡ δριμύτηc· ἀλλὰ κατὰ τὴν χρῆcιν ὁ γλυκὺc οἶνοc φαίνεται θερμαίνων μετρίωc καὶ τὸ διψῶδεc αὐτῷ διά τε τὴν θερμαcίαν ὑπάρχει καὶ τὸ πάχοc. οὕτωc γοῦν καὶ τὸ γλεῦκοc εἰc ὅcον ἂν ὁμιλήcῃ τῷ πυρὶ πλέονι χρό νῳ, παχύτερόν τε καὶ μελάντερον καὶ γλυκύτερον γίνεται· τό γε μὴν ὑπεροπτηθὲν εἰc πικρότητα μεταβάλλει, καθάπερ καὶ τὸ μέλι, καίτοι πάντων γλυκύτατον ὄν, ἀλλ’ ὅμωc καὶ τοῦτο πικρότητα προcλαμβάνει κατὰ τὴν ἐπὶ πλεῖcτον ἕψηcιν. |
| 15 633 [15] | εἴρηται δ’, ὡc ἔφην, ἐν ἑνὶ βιβλίῳ τῷ τετάρτῳ Περὶ τῆc τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεωc ὑπὲρ ἁπαcῶν τῶν γευcτῶν ποιοτήτων· καὶ νῦν, ὥcπερ ἐν ταῖc ἄλλαιc ἐξηγήcεcι τῶν Ἱπποκράτουc βιβλίων, οὐ τὰc ἀποδείξειc, ἀλλὰ τὰ cυμπεράcματα αὐτῶν λέγω μόνον. θερμαίνοντοc οὖν τοῦ γλυκέοc οἴνου τὸ cπλάγχνον, ὄντοc δ’, ὡc εἴρηται, καὶ παχέοc κατὰ τὴν cύcταcιν, αἱ κατὰ μέροc αὐτοῦ δυνάμειc, ἃc ἐπιδείκνυται πινόμενοc, ἀκόλουθοι ταῖc δύο ποιότηcιν· ἡ γὰρ χρόα κατὰ τὸν ἑαυτῆc λόγον οὐδεμίαν ἔχει δύναμιν εἰc ὠφέλειαν ἢ βλάβην. εἰc ὅcον οὖν παχύc ἐcτι κατὰ τὴν cύcταcιν ὁ τοιοῦτοc οἶνοc, τοcοῦτον καὶ βραδύποροc, ὥcτ’ οὐ μόνον οὐκ ἐκφράξει τι τῶν ἐμπεφραγμένων μορίων, ἀλλὰ καὶ προcεμφράξει· καὶ διὰ τοῦτο βλαβερώτατοc ἥπατι πάcχοντι, καὶ μάλιcθ’, ὅταν ἤτοι φλεγμονή τιc ἢ cκίρροc ᾖ κατὰ τοῦτο· μετριωτέραν δ’ ἐργάζεται τὴν βλάβην, ὅταν ὑπὸ παχέων χυμῶν ἐμφράττηται τὸ cπλάγχνον ἢ δι’ ἀτονίαν πάcχῃ, καθάπερ ἐν τοῖc ἰδίωc ἡπατικοῖc ὀνομαζομένοιc πάθεcιν. |
| 15 634 [15] | ἐφεξῆc δὲ ἥπατι βλάπτεται cπλὴν ὑπὸ τῶν παχέων οἴνων, οὐ μὴν ὅ γε πνεύμων, ὅταν ἐν τοῖc βρογχίοιc ἔχῃ παχὺν χυμόν. κατὰ μὲν γὰρ τὸ ἧπαρ ἐξ εὐρέων ἀγγείων τῶν ἐπὶ ταῖc πύλαιc εἰc cτενὰ παραγίνεται πέρατα τῶν ἐν τοῖc cιμοῖc αὐτοῦ μέρεcι καὶ τῶν ἐν τοῖc κυρτοῖc, καθ’ ἃ καὶ ἡ μετάληψιc ἁπάντων τῶν ἀναδιδομένων εἰc ὅλον τὸ cῶμα γίνεται. κατὰ δὲ τὸν πνεύμονα τοὐναντίον cυμβαίνει· διὰ πολλῶν γὰρ φλεβῶν ἀναδοθεὶc καὶ προκατεργαcθεὶc ἐν αὐταῖc ἐμπίπτει ταῖc εὐρυχωρίαιc τῶν βρογχίων, προτέραιc μὲν ταῖc τῶν μικροτέρων, ἐξ ἐκείνων δ’ εἰc τὰ μείζονα παραλαμβάνεται cυναναφέρων ἑαυτῷ καὶ τοὺc παχεῖc χυμούc, ὧν οὐ μόνον θερμότεροc, ἀλλὰ καὶ λεπτότερόc ἐcτιν. ἔμαθεc δ’ ὅτι ὑπὸ τῶν βηχῶν ὁ πνεύμων ἐκκαθαίρεται τοὺc παχεῖc χυμούc [καὶ γλίcχρουc]· ὅcοι γὰρ ὑδατώδειc εἰcὶ καὶ ἀκριβῶc λεπτοί, περιρρέουcι τῷ κατὰ τὰc βῆχαc ἐκπεμπομένῳ πνεύματι· τοῦτο γὰρ οἱονεὶ χείρ τίc ἐcτιν ἀναφέρουcα τοὺc παχεῖc χυμοὺc ἅμ’ ἑαυτῷ· προcήκει δὲ δηλονότι τὸ πάχοc τῶν χυμῶν εἶναι τοιοῦτον, ὡc ὑπὸ πνεύματοc ἄνω φέρεcθαι δύναcθαι καὶ μὴ καθάπερ πηλὸν ἐμπεπλάcθαι τοῖc βρογχίοιc. |
| 15 635 [5] | διὰ τοῦτό γε καὶ τοὺc γλίcχρουc χυμοὺc αἱ βῆχεc οὐκ ἐκκαθαίρουcι· καὶ γὰρ μένοντεc ἔνδον ἔχονται τῶν βρογχίων ἰξοῦ δίκην. ὑγρότητοc οὖν cυμμέτρου δεῖ τοῖc μέλλουcι φαρμάκοιc εἰc τὴν ἀναγωγὴν τῶν ἐν πνεύμονι περιεχομένων παχέων χυμῶν ἐπιτηδείοιc ἔcεcθαι· γλίcχρων δ’ ὄντων αὐτῶν οὐχ ὑγρότητοc μόνον, ἀλλὰ καὶ ῥύψεώc ἐcτι χρεία γινομένηc ὑπὸ τῶν ὀξέων χυμῶν. καὶ διὰ τοῦτο μελίκρατον μὲν ἐπιτηδειότατόν ἐcτι τοῖc παχέcι χυμοῖc εἰc ἀνάπτυcιν, ὀξύμελι δὲ τοῖc γλίcχροιc, ἐφεξῆc δὲ τῷ μελικράτῳ πτιcάνη, καὶ μετὰ ταύτην ὁ γλυκὺc οἶνοc, ἤδη πεπεμμένηc τῆc περιπνευμονίαc τε καὶ πλευρίτιδοc πινόμενοc, οὐ φλεγμαινόντων ἔτι τῶν cωμάτων· εἰ δὲ διψώδηc εἴη πινόμενοc ὁ τοιοῦτοc οἶνοc, ἧττον ἐπιτήδειοc εἰc τὴν ἀνάπτυcιν γίνεται. cυνελόντι δὲ φάναι, γλυκὺc οἶνοc ἐν ὀξεῖ νοcήματι εἰc ἀνάπτυcιν μὲν ἐπιτήδειόc ἐcτι κατά γε τὰc εἰρημέναc ἐνεργείαc αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸν κοινὸν ἁπάντων οἴνων λόγον ἐκ τοῦ ῥωννύναι τὴν δύναμιν, μάλιcτα δὲ τοῖc ἀναπτύουcι τῶν ἐν τῷ θώρακι καὶ πνεύμονι περιεχομένων ὑγρῶν ὁτιοῦν· ἔμαθεc γὰρ αὐτὰ ποικίλα ταῖc cυcτάcεcι καὶ ταῖc ποιότηcι καὶ ταῖc δυνάμεcιν ὄντα κατὰ τὸ Προγνωcτικὸν βιβλίον, ἔνθα τὰc τῶν πτυcμάτων ἐδήλου διαφοράc. |
| 15 636 [15] | ἄλλο δ’ οὐδὲν ἀγαθὸν ὁ τοιοῦτοc οἶνοc ἔχει πυρέττουcι διδόμενοc, ἀλλ’ ἧττον μὲν τοῦ cφοδρῶc θερμαίνοντοc οἰνώδουc βλάπτειν δυνήcεται, χρηcτὸν δ’ οὐδὲν ἄλλο παρὰ τὰ προειρημένα ποιεῖ, ὅτι μὴ cυλλαμβάνει τι βραχὺ τῇ διεξόδῳ τῶν κατὰ τὴν γαcτέρα. διὰ τοῦτ’ οὖν ὁ Ἱπποκράτη c, ἀφ’ ὧν ἧττον βλάπτει τὴν ἀρχὴν τῆc διδαcκαλίαc ποιηcάμενοc ὄντων πολλῶν ἐπὶ τὰc ἰδίαc ὠφελείαc αὐτοῦ μετέβη κατὰ τὴν τοῦ λόγου τελευτὴν ὀλίγαc οὔcαc. ἐπέλθωμεν οὖν ἃ λέγει, ταῖc λέξεcιν ἀκολουθήcαντεc αὐτοῦ. ἧττον αὐτὸν ἅπτεcθαι φρενῶν φηcιν ἢ οἱ ἰcχυροὶ τῶν οἴνων, τουτέcτιν ἧττον ἐργάζεcθαι παραφροcύναc. οἱ γὰρ ἰcχυροὶ cφοδρῶc θερμαίνοντεc ἐμπιπλᾶcι τὴν κεφαλὴν καὶ χυμῶν καὶ ἀτμῶν καὶ θερμαcίαc. |
| 15 637 [15] | εἰc ὅcον οὖν ἀπολείπεται cφοδρᾶc θερμότητοc ὁ γλυκύc, εἰc τοcοῦτον ἧττόν τε καρηβαρίαν ἐργάζεται καὶ βλάβην τῆc φρονήcεωc. διαχωρητικώτερον δ’ αὐτὸν εἶναι τῶν ἄλλων φηcὶ καὶ μεγαλόcπλαγχνο ν, τουτέcτιν αὐξάνοντα τῶν cπλάγχνων τοὺc ὄγκουc. εἴρηται δέ μοι περὶ τούτων ὀλίγον ἔμπροcθεν. οὐκ ἐπιτήδειόν γε μὴν τὸν γλυκὺν οἶνον οὐδὲ τοῖc πικροχόλοιc εἶναί φηcι, τουτέcτι τοῖc τὴν πικρὰν χολὴν ἀθροίζουcιν· εἴθιcται γὰρ τοῖc ἰατροῖc χολὴν μὲν ἁπλῶc ὀνομάζειν τὴν ὠχράν τε καὶ ξανθήν, τὴν μέλαιναν δὲ χολὴν ὅλον τοῦτο λέγειν, οὐχ ἁπλῶc χολήν· ἀλλ’ αὕτη μὲν ὀξεῖα, πικρὰ δ’ ἡ ξανθή, καὶ διὰ τοῦτο πικροχόλουc ὁ Ἱπποκράτηc ὀνομάζει τοὺc πλεονάζουcαν ἔχονταc τὴν τοιαύτην χολήν. ἐπιμιγνυμένη μὲν οὖν ὑδατώδεcιν ἰχῶρcιν ὑγροτάτη τε καὶ ὠχρὰ φαίνεται, μόνη δ’ οὖcα παχεῖα καὶ ξανθή. θερμαὶ δὲ καὶ ξηραὶ κράcειc εἰcὶν αἱ γεννῶcαι τὴν τοιαύτην χολήν, ἐπιτήδειοί γε μὴν εἰc γένεcιν αὐτῆc εἰcι πάντεc οἱ γλυκεῖc χυμοί· διὰ τοῦτο καὶ τὸ μέλι πάντων αὐτῶν ἐκχολοῦται μάλιcτα, διότι γλυκύτατον, εἶθ’ ἑξῆc οἱ γλυκεῖc οἶνοι. |
| 15 638 [15] | οὐ μόνον δ’ ὅτι ἡ πολλὴ θερμαcία τοὺc τοιούτουc χυμοὺc ἐργάζεται πικρούc, ἀνεπιτήδειόc ἐcτιν ὁ γλυκὺc οἶνοc τοῖc πυρέττουcι, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ὦcι θερμοὶ καὶ ξηροὶ τὴν κρᾶcιν, ἀλλὰ καὶ διότι παχεῖc ὄντεc οὔτ’ ἐπ’ οὖρα διεξέρχονται ταχέωc οὔτε διαπνέονται ταχέωc, ὥcτ’ οὐ cυναπάγουcιν ἑαυτοῖc οὐδὲ cυνεκκενοῦcι τοὺc χολώδειc χυμούc. ἓν οὖν αὐτοῖc τοῦτο μόνον ἀγαθὸν ὑπάρχει τὸ τὴν γαcτέρα λαπάττειν· διὸ καὶ προπίνουcιν αὐτούc· ὡc, ἄν γε μὴ ποιήcωcι τοῦτο, παντοίωc βλάπτουcι. πρὸc γὰρ τούτοιc καὶ διψώδειc εἰcὶν αὐτῷ τούτῳ δηλοῦντεc, ὡc ἐκχολοῦνται ῥᾳδίωc. λέγει δὲ τὸν τοιοῦτον εἶναι καὶ φυcώδ η· θερμαινόμενοι γὰρ οἱ παχεῖc χυμοὶ πνεῦμα γεννῶcιν ἑαυτοῖc ὅμοιον ἀτμῶδέc τε καὶ παχύ· τοιοῦτον δέ ἐcτι τὸ τὰc πνευματώcειc ἐργαζόμενον, ὡc ἔκ γε τῶν λεπτῶν οἴνων οὔτε γεννᾶται πνεῦμα, κἂν γεννηθῇ δέ ποτε, λεπτομερέc τε καὶ ἀερῶδεc, οὐχ ὁμιχλῶδέc τε καὶ ἀτμῶδεc. τῷ δὲ κάτω ἐντέρῳ τὸν γλυκὺν οἶνον οὔ φηcιν εἶναι βλαβερόν, καίτοι βραδυπόρου οὔcηc τῆc ἀ π ’ αὐτοῦ φύcηc καὶ χρονιζούcηc περὶ ὑποχόνδριο ν. |
| 15 639 [10] | αὐτὸ δὲ δὴ τοῦτ’ ἐcτί, δι’ ὃ μὴ μεγάλωc ἐνοχλεῖ τὰ κάτω τῶν ἐντέρων, ὅτι χρονίζει περὶ ὑποχόνδριον, ἄχρι ἂν ἐκπεφθῇ τε καὶ λεπτυνθῇ τελέωc· εἰ δ’ ἅπαξ πεφθείη, ποριμωτέραν τε καὶ λεπτομερεcτέραν ἴcχει καὶ τὴν φῦcαν, ὥcτε καθ’ ὃν λόγον ἐκ τῶν ἄνω μορίων ἀπώcθη κάτω, κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐκτὸc ὑπὸ τούτων ἐκπέμπεται. Καὶ γὰρ οὖν ἧccον οὗτοc διουρητικόc ἐcτι τὸ ἐπίπαν τοῦ οἰνώδεοc λευκο ῦ . Τίνα κέκληκεν οἰνώδη λευκό ν, ἐπιcκεψώμεθα. λέλεκται γὰρ ἔμπροcθεν οἰνώδηc οἶνοc εἶναί τε καὶ λέγεcθαι προcηκόντωc ὁ τοῖc ὑδατώδεcιν ἀντικείμενοc· ἰcχυρῶc οὖν αὐτὸν δεῖ θερμαίνειν καὶ κεφαλὴν πληροῦν καὶ παραφροcύναc ἐργάζεcθαι καὶ τὴν πυρετώδη θερμαcίαν αὐξάνειν· ἀλλ’ ὁ τοιοῦτοc οἶνοc οὔκ ἐcτι λευκόc, οὔτε νέοc ὢν οὔτε παλαιωθείc, ὅτι μηδ’ ἄλλοc τιc τῶν παλαιουμένων οἴνων διαμένει λευκόc, κἂν ὅτι μάλιcτα κατ’ ἀρχὰc ὑπάρξῃ τοιοῦτοc, ἀλλ’ ἀεὶ καὶ μᾶλλον ἑαυτοῦ κιρρότεροc γίνεται, τελευταῖον δὲ καὶ ξανθόc. |
| 15 640 [15] | ἔοικεν οὖν ὁ Ἱπποκράτηc εἰρηκέναι λευκὸν οἰνώδη τὸν αὐcτηρόν, ὃc οὐδ’ αὐτόc ἐcτιν οὐρητικόc, ἀλλ’ ἐὰν μὲν παχὺc ᾖ ὁ τοιοῦτοc, χρονίζει περὶ ὑποχόνδριον, ἐὰν δὲ μὴ παχύc, οὔτε χρονίζει μέχρι πολλοῦ, καθάπερ ὁ μέλαc, οὔθ’ ὁμοίωc ἐπ’ οὖρα διεξέρχεται τοῖc λευκοῖc τε ἅμα καὶ μετρίωc αὐcτηροῖc· οὐρητικοὶ γὰρ οὗτοι, διότι πεφεύγαcιν ἀμφοτέραc τὰc ἰδέαc τοῦ βραδέωc ἐπ’ οὖρα διεξέρχεcθαι, τήν τε τοῦ ὑδατώδουc, ἣν διὰ ψυχρότητα πέπονθε, καὶ τὴν τοῦ μέλανοc οἴνου διὰ τὸ πάχοc. ὁ γὰρ λευκὸc οἶνοc καὶ αὐcτηρὸc ἥκιcτα θερμὸc ὡc ἐν οἴνοιc ἐcτὶ καὶ διὰ τοῦτο τοῖc κατὰ γαcτέρα ῥεύμαcιν ἐπιτήδειοc, οὐ μὴν οὐρητικόc γε ἱκανῶc ὁ τοιοῦτόc ἐcτιν· ἴcωc οὖν τούτῳ παραβάλλων τὸν μέλανά φηcιν ἧττον οὐρητικὸν ὑπάρχειν. Πτυέλου δὲ μᾶλλον ἀναγωγόc ἐcτι τοῦ ἑτέρου ὁ γλυκύ c . |
| 15 641 [15] | Ἑτέρου ποίου λέγει; πότερον τοῦ προκειμένου, πρὸc ὃν παραβάλλων τὸν γλυκὺν ἔφη· “καὶ γὰρ οὖν ἧccον οὐρητικόc ἐcτι τὸ ἐπίπαν τοῦ οἰνώδεοc λευκοῦ”; ἢ οὐ τούτου μόνου, ἀλλ’ ἁπλῶc παντὸc τοῦ μὴ γλυκέοc; ὄντοc δ’ ἀcαφοῦc ὅcον ἐπὶ τῇ λέξει τοῦδε καὶ μᾶλλον ὄντοc πιθανοῦ περὶ τοῦ οἰνώδουc λευκοῦ τὸν λόγον αὐτῷ νῦν γίνεcθαι, πάλιν ἑτέρα τιc ἀcάφεια προcέρχεται διὰ τὸ μὴ πάνυ τι cαφὲc εἶναι, τίc ἐcτιν οἰνώδηc λευκόc, ἆρά γε ὁ θερμαίνων cφοδρῶc ἢ ὁ λίαν cτύφων, ὃν καὶ cτρυφνὸν ὀνομάζουcιν οἱ Ἕλληνεc, τὸν δὲ μετριώτερον αὐcτηρόν. ὁπωcοῦν ἔχει τὰ κατὰ τὴν λέξιν, ἐγὼ τοῦ προκειμένου γράμματοc ἐρῶ τὴν ἀλήθειαν. ἀναγωγὸc πτυέλου μάλιcτα πάντων οἴνων ἐcτὶν ὁ γλυκύc, ὅταν μὴ cφόδρα παχὺc ᾖ, καθάπερ γε κἀπειδὰν μὴ πολὺ πρὸc τὸν κιρρὸν ἀποκεχωρηκώc, ὡc ἐκλελύcθαι τὸ πάχοc αὐτοῦ καὶ τὴν γλυκύτητα. μοχθηρὸc δ’ ὁ κιρρὸc οἶνόc ἐcτιν εἰc ὠφέλειαν τοῦ πυρετοῦ θερμὸc ἱκανῶc ὑπάρχων. |
| 15 642 [10] | ὁ δὲ μετὰ τὸν οὐκ ἐcχάτωc παχὺν οἶνον γλυκὺν ἐπιτήδειοc εἰc τὴν τῶν ἐκ πνεύμονοc ἀναγωγὴν ὁ ὑδατώδηc οἶνόc ἐcτι, τήν τε δύναμιν ῥωννὺc καὶ τοὺc χυμοὺc ὑγραίνων τε καὶ τέμνων μετρίωc· ὁ δ’ αὐτὸc καὶ τοῖc πυρέττουcιν ἀκινδυνότερον δίδοται τῶν ἄλλων οἴνων ἁπάντων. Καὶ οἷcι μὲν διψώδηc ἐcτὶ πινόμενο c , ἧccον ἂν τούτοιcιν ἀνάγοι ἢ ὁ ἕτεροc οἶνο c , οἷcι δὲ μὴ διψώδη c , μᾶλλον ἀνάγοι ἂν τοῦ ἑτέρο υ . Ἕτερον οἶνον εἶπε νῦν τὸν μὴ διψώδη πάντῃ. διὰ τί δ’ ὁ διψώδηc ἧccον ἀνάγει τὰ πτύcματα, ῥᾳδίωc εὑρήcειc τῶν προειρημένων μνημονεύων. ἡ γάρ τοι δίψα παραμένει τιcὶ τοῖc τὸν γλυκὺν οἶνον πίνουcι διὰ τὸ τὴν πυρετώδη θερμαcίαν ἐν αὐτοῖc εἶναι κακοηθεcτέραν· οὖcα δὲ τοιαύτη ξηραίνουcα τὸ πτύελον ἐργάζεται παχύτερόν τε καὶ γλιcχρότερον· ὅτι δὲ τὸ τοιοῦτον δυcανάγωγόν ἐcτιν, οὐδὲ λόγου δεῖται. |
| 15 643 [12] | Ὁ δὲ λευκὸc οἰνώδηc οἶνοc ἐπῄνηται μὲν καὶ ἔψεκται τὰ πλεῖcτα καὶ τὰ μέγιcτα ἤδη ἐν τῇ τοῦ γλυκέοc οἴνου διηγήcε ι · ἐc δὲ κύcτιν μᾶλλον πόριμοc ἐὼν τοῦ ἑτέρου καὶ διουρητικὸc δὲ ὢν καὶ καταρρηκτικὸc αἰεὶ πολλὰ προcωφελέοι ἂν ἐν ταύτῃcι τῇcι νούcοιc ι · καὶ γὰρ εἰ πρὸc ἄλλα ἀνεπιτηδειότεροc τοῦ ἑτέρου πέφυκε ν , ἀλ λ ’ ὅμωc ἡ κατὰ κύcτιν κάθαρcιc ὑ π ’ αὐτοῦ γινομένη ῥύετα ι , ἢν προτρέπηται ὁκοῖα δε ῖ . καλὰ δὲ ταῦτα τεκμήριά ἐcτι τὰ περὶ οἴνου ὠφελείηc καὶ βλάβη c , ὁκόcα ἀκαταμάθητα ἦν τοῖcιν ἐμεῦ γεραιτέροιcι ν . Εἴρηταί μοι περὶ τοῦδε τοῦ οἴνου κατὰ τὸν περὶ τοῦ γλυκέοc οἴνου λόγον, ἐπειδὴ παρέβαλέ τε καὶ ἀντεξήταcε τὰc δυνάμειc αὐτῶν. |
| 15 644 [5] | εἶπον οὖν, ὅτι ζήτημ’ ἐcτὶν οὐ cμικρόν, εἴτε τὸν λευκὸν ἅμα καὶ αὐcτηρὸν οἶνον οἰνώδη λευκὸν εἴρηκεν εἴτε τὸν θερμαίνοντα cφοδρῶc ὡc ἐν λευκοῖc οἴνοιc· ἰcχυρῶc γὰρ θερμαίνειν οὐδεὶc δύναται τῶν λευκῶν οἴνων. ὁ μὲν γὰρ ἄκρωc θερμὸc οἶνοc εὐθὺc καὶ ξανθόc ἐcτιν, ὥcπερ γε καὶ ὁ ἐφεξῆc αὐτῷ ὁ κιρρόc, εἶτ’ ἐπ’ αὐτοῖc ὁ ἐρυθρόc, εἶθ’ ὁ γλυκύc· ὁ δὲ λευκὸc ἧττον μὲν ἁπάντων τούτων θερμαίνει, διαφορὰc δ’ ἐν αὑτῷ κατὰ μέροc ἔχει, καθὰ καὶ τἄλλα πάντα διαcτήματα, κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον. ὁ δὴ τοιοῦτοc οἶνοc ὅτι ποριμώτερόc ἐcτιν ἐπὶ κύcτιν τοῦ γλυκέοc, εἴρηται πρόcθεν. ἀνεπιτηδειότερον δ’ αὐτὸν εἰc ἄλλα τοῦ γλυκέοc φηcὶν εἶναι, ταῦτα δ’ ἐcτὶν ὑπαγωγή τε γαcτρὸc καὶ πτυcμάτων ἀναγωγή. καλὰ δ’ ἔφη ταῦτα τεκμήρια εἶναι, τουτέcτι γνωρίcματα, τῆc τῶν οἴνων δυνάμεωc. Κιρρῷ δὲ οἴνῳ καὶ μέλανι αὐcτηρῷ ἐν ταύτῃcι τῇcι νού cοιcιν ἐc τάδε ἂν χρήcαι ο · εἰ καρηβαρίη μὲν μὴ ἐνείη μηδὲ φρενῶν ἅψιc μηδὲ τὸ πτύελον κωλύοιτο τῆc ἀνόδου μηδὲ τὸ οὖρον ἴcχοιτ ο , τὰ διαχωρήματα δὲ πλαδαρώτερα καὶ ξυcματωδέcτερα εἴ η , ἐν δὴ τοῖcι τοιουτέοιcι πρέποι ἂν μάλιcτα μεταβάλλειν ἐκ τοῦ λευκοῦ καὶ ὁκόcα τουτέοιcιν ἐμφερέ α . |
| 15 645 [15] | Ὁ μὲν γλυκὺc οἶνοc εὐθὺc καὶ μέλαc ἐcτίν, οὐ μὴν ὅ γε μέλαc εὐθέωc ἅπαc καὶ γλυκύc, ἀλλ’ αὐcτηροί τινεc ἐξ αὐτῶν ὑπάρχουcιν, οἷοι παρ’ ἡμῖν ἐν Ἀcίᾳ πληcίον Περγάμου καὶ κατὰ Περπερίναν τε καὶ Αἰγάc. ὁ δὲ κατὰ τὴν Κιλικίαν Ἀβάτηc αὐcτηρόc τε ἅμα καὶ γλυκύc ἐcτιν ἐξ ἐναντίων ποιοτήτων cυγκείμενοc· διὸ καὶ μοχθηρὸc ὑπάρχει μήτ’ ἀναδιδόμενοc μήθ’ ὑπερχόμενοc, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον τε παραμένων τῇ ἄνω γαcτρὶ καὶ πνευματῶν αὐτήν. ὅ γε μὴν ἄνευ τοῦ γλυκὺc εἶναι μέλαc οἶνοc αὐcτηρὸc εἰc τὰ κατὰ τὴν γαcτέρα χρήcιμοc, ὅταν ἤτοι πλείω τοῦ προcήκοντοc ὑπέρχηται κατ’ αὐτὴν ἢ ξυcματώδ η· τηνικαῦτα γὰρ ἐπιτήδειόc ἐcτιν, ὥcπερ γε καὶ ὁ λευκὸc οἶνοc ὁ αὐcτηρὸc ὅcα τ’ ἄλλα φάρμακα cτύφοντα. |
| 15 646 [15] | πρὸc δὴ ταῦτά φηcι καὶ τὸν κιρρὸν οἶνον ἁρμόττειν, οὐχ ἁπλῶc ἅπαντα λέγων τὸν κιρρόν, ἀλλὰ τὸν αὐcτηρὸν κιρρό ν· ἐπ’ ἀμφοτέρων γὰρ ἀκούειν cε χρὴ τὸ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆc ῥήcεωc εἰρημένον οὕτωc· κιρρῷ δ ’ [ ἂ ν ] οἴνῳ καὶ μέλανι τοῖc αὐcτηροῖc εἰc τάδε ἂν χρήcαι ο . διττὸc γὰρ ὁ κιρρόc, ὥcπερ καὶ ὁ μέλαc, ὁ μὲν γλυκύc, ὁ δ’ αὐcτηρόc, ὄντοc καὶ τρίτου παρ’ ἑκάτερον ἐξ ἐπιμιξίαc ἀμφοτέρων τῶν ποιοτήτων. ἀλλ’ ὅ γε μίαν ἔχων ποιότητα διττὸc μὲν ἑκατέρᾳ τῇ χρόᾳ, κεφαλῆc δὲ καὶ γνώμηc ὁ κιρρὸc μᾶλλον ἅπτεται, διότι καὶ θερμότερόc ἐcτι τοῦ μέλανοc· τῷ δ’ αὐτῷ λόγῳ καὶ τοὺc πυρετοὺc αὐξάνει· τούτοιc γὰρ ἐπιτήδειοι μόνοι τῶν οἴνων εἰcὶν οἱ ὑδατώδειc. εἰκότωc οὖν ἐκώλυcε χρῆcθαι τοῖc αὐcτηροῖc οἴνοιc, εἴτε κιρροὶ τὴν χρόαν εἴτε μέλανέc εἰcιν, ἔν τε ταῖc καρηβαρίαιc καὶ ταῖc βλάβαιc τῶν φρενῶ ν, τουτέcτιν ὅπου ὁ πυρετὸc αὐτῶν ἥψατο· καὶ προcέτι κἀκείνοιc τῶν κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα νοcημάτων, ἐν οἷc ἴcχεται τὸ πτύελο ν, ἀνεπιτηδείουc τοὺc τοιούτουc οἴνουc εἶ ναί φηcι καὶ τῶν οὔρων ἐπεχομένων διὰ τὸ πάχοc δηλονότι καὶ τὴν cτύψιν. |
| 15 647 [10] | Προcξυνιέναι δὲ δε ῖ , ὅτι τὰ μὲν ἄνω πάντα καὶ τὰ κατὰ κύcτιν ἧccον βλάψε ι , ἢν ὑδαρέcτεροc ᾖ , τὰ δὲ κα τ ’ ἔντερον μᾶλλον ὀνήcε ι , ἢν ἀκρητέcτεροc ᾖ . Ὁ ἀκρατέcτεροc οἶνοc, ὡc εἴρηκε, 〈 τοῖc 〉 κα τ ’ ἔντερον μᾶλλον ἐπιτήδειόc ἐcτιν· εἰκότωc οὖν ὀνίνηcιν αὐτὰ τῷ λόγῳ τῆc cτύψεωc, δι’ ἣν καὶ τὸ βοηθεῖν ὅλωc εἶχεν· ἀλλὰ ταύτην γε τὴν cτύψιν ἐκλύει κεραννύμενοc ὁ ὑδαρὴc καὶ διὰ τοῦθ’ ἧττον ὀνίνηcιν αὐτά. καθάπερ δὲ ταῦτα μᾶλλον ὀνίνηcι τῷ λόγῳ τῆc cτύψεωc, ὅταν ἀκρατέcτεροc ᾖ, οὕτω τὰ κατὰ θώρακα καὶ κεφαλὴν μᾶλλον βλάπτει· ταῦτα δ’ ἐcτὶν ἃ ἐδήλωcεν εἰπών· τὰ μὲν ἄνω βλάπτει πάντ α. βλάπτει δὲ καὶ τὰ δεόμενα δι’ οὔρων ἐκκαθαίρεcθαι cώματα· παcῶν γὰρ τῶν ἐκκρίcεων ἐφεκτικόc ἐcτιν ὁ αὐcτηρὸc οἶνοc. |
| 15 648 [5] | ταῦτα περὶ οἴνων ὁ Ἱπποκράτηc εἰπὼν ἐφεξῆc ἐπὶ μελίκρατον μεταβαίνει, τὰ μὲν ἄλλα cχεδὸν ἅπαντα τὰ περὶ τῶν οἴνων δείξαc, ἓν δὲ παραλιπὼν ἀνεξέργαcτον, ὃ διῆλθον ἐγὼ κατὰ τὸ πάρεργον, ὅτι τοῖc πυρέττουcιν οἶνοc ἐπιτηδειότατόc ἐcτιν ὁ ὑδατώδηc. ἔcτι δ’ οὗτοc ὁ λευκὸc μὲν τὴν χρόαν, λεπτὸc δὲ τὴν cύcταcιν, ἐπιφανῆ μηδεμίαν ἔχων ποιότητα τῶν τοῖc ἄλλοιc οἴνοιc ὑπαρχουcῶν, μήτ’ αὐcτηρότητα μήτε cτρυφνότητα μήτε γλυκύτητα μήτε δριμύτητα μήτ’ ὀcμήν· τῷ γὰρ τοιούτῳ καὶ τὰc τοῦ ὕδατοc κακίαc καὶ τὰc τοῦ οἴνου ἐκπεφευγέναι μόνῳ τῶν πάντων οἴνων ὑπάρχει. γεννῶνται δὲ καθ’ ἕκαcτον ἔθνοc οἶνοι τοιοῦτοι, κατὰ μὲν τὴν Ἰταλίαν ὁ ἄτονοc Ϲαβῖνοc, ὃν καὶ διδόαcι τοῖc πυρέττουcιν, ἐν Ἀcίᾳ δὲ ὅ τε Τιτακαζηνὸc καὶ Τιβηνόc. ἀκηκοὼc δ’ αὐτοῦ τὰ γνωρίcματα ῥᾳδίωc εὑρήcειc καθ’ ἕκαcτον ἔθνοc οἴνουc τοιούτουc, ἐν οἷc χωρίοιc οὐ πάνυ τι λεπτοὶ καὶ ὑδατώδειc οἶνοι γίνονται· ἐγὼ γοῦν καὶ κατὰ τὴν Κιλικίαν καὶ Φοινίκην καὶ Παλαιcτίνην καὶ Ϲκῦρον καὶ Κρήτην εὗρον οἴνουc τοιούτουc, ἀλλ’ ὅμωc οἷον εἴρηκα καὶ κατὰ πάντα τὰ χωρία τεθέαμαι καὶ τό γε θαυμαcιώτερον, ὅτι καὶ κατ’ Αἴγυπτον· παχεῖc γὰρ οἶνοι καὶ ὀcμὴν ἔχοντεc καὶ ἰcχυροὶ cφόδρα ἐν τοῖc θερμοῖc χωρίοιc γεννῶνται· κατὰ δὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Βιθυνίαν καὶ τὴν Ἀcίαν θαυμαcτὸν οὐδέν ἐcτι πολλοὺc ὑδατώδειc γίνεcθαι. |
| 15 649 [18] | ζητήcαι δὲ δὴ προcηκόντωc ἄν τιc, διὰ τί παρέλιπεν ὁ Ἱπποκράτηc εἰπεῖν ἰδίᾳ περὶ τῶν τοιούτων οἴνων ἐν τῷ διηνυcμένῳ λόγῳ, καίτοι γε ἀλυποτέρων ὄντων τοῖc πυρέττουcιν ἤπερ οἱ ἄλλοι πάντεc. οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτ’ εἰπεῖν ἔcτιν, ὡc ἠγνόει τὸν τοιοῦτον οἶνον· αὐτὸc γοῦν ὀλίγον ὕcτερον ἐν τῷ τοῦ μελικράτου λόγῳ τάδε γράφει· “ἀτὰρ καὶ οἴνου λεπτοῦ καὶ ὀλιγοφόρου καὶ ἀνόcμου, ἐνίῃ μὲν ἰcχυρότερον, ἐνίῃ δὲ καὶ ἀcθενέcτερον”· ταῦτ’ εἶπε παραβάλλων τὸ μελίκρατον οἴνῳ λευκῷ καὶ λεπτῷ καὶ ὀλιγοφόρῳ καὶ ἀνόcμῳ· τὸ δ’ ‘ὀλιγοφόρῳ‘ ταὐτὸν cημαίνει τῷ ὀλίγον ὕδωρ φέροντι. cαφῶc γοῦν καὶ ἀκριβῶc εἰπὼν τὰ γνωρίcματα τοῦ οἰνώδουc οἴνου καὶ διελθών, ὡc κεφαλῆc ἅπτοιτο καὶ φρενῶν, ἱκανὴν ἐνόμιcεν εἶναι καὶ περὶ τοῦ ἐναντίου αὐτῷ τοῦ ὑδατώδουc τὴν διδαcκαλίαν, ἡμῶν δυναμένων λογίcαcθαι τἀναντία ὑπάρχειν αὐτῷ. Μελίκρητον δὲ πινόμενον διὰ πάcηc τῆc νόcου ἐν τῇcιν ὀξείῃcι νούcοιcι τὸ ἐπίπαν μὲν τοῖcι πικροχόλοιcι καὶ μεγαλοcπλάγχνοιcιν ἧccον ἐπιτήδειον ἢ τοῖcι μὴ τοιούτοιc ι . |
| 15 650 [10] | Τὸ διὰ πάcηc τῆc νόcου δηλωτικόν ἐcτι τοῦ τὸν λόγον αὐτῷ γίνεcθαι περὶ τῶν νοcημάτων ἐκείνων, ἐφ’ ὧν ἐδίδαξεν ἀνεπιτήδειον εἶναι τρέφειν χυλῷ πρὸ τοῦ τὴν ἀκμὴν τῆc νόcου παρελθεῖν. εἰ γὰρ μήτε τῶν κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονά τι νοcημάτων εἴη πυρέττοντοc ὀξέωc τοῦ κάμνοντοc ἥ τε δύναμιc ἰcχυρὰ καὶ περαιτέρω τῆc πέμπτηc ἡμέραc ἡ νόcοc οὐ μέλλει γενήcεcθαι, μελίκρατον αὔταρκέc ἐcτι μόνον πινόμενον ἐξαρκέcαι ποιῆcαι τὸν κάμνοντα. τοῖc μὲν οὖν ἄλλοιc ἅπαcιν ἐπιτηδειότατόν ἐcτιν ἐπὶ τοῖc τοιούτοιc νοcήμαcι τὸ μελίκρατον, ἧττον δὲ τοῖc πικροχόλοιc ὠφέλιμον· ἐκχολοῦται γὰρ ἐν αὐτοῖc, ἐὰν μὴ φθάcῃ διεξελθεῖν ἢ κατ’ ἔντερον ἢ κατὰ κύcτιν· ὡc εἴ γε διεξέλθοι, πρὸc τῷ βλάψαι μηδὲν ὀνίνηcι μέγιcτα· cυναπάγει γὰρ αὑτῷ τὸ χολῶδεc περίττωμα. |
| 15 651 [11] | cυνεδείξατο γοῦν τῷ λόγῳ τῷδε καὶ περὶ τῆc κράcεωc αὐτοῦ· cυμφέρει γὰρ ὑδαρέcτερον ἐπὶ τῶν τοιούτων φύcεων δίδοcθαι τὸ μελίκρατον, ὅπωc μήτε διψῶδεc εἴη μήτε χολοποιόν. ὥcπερ δὲ τοῖc πικροχόλοιc, οὕτω καὶ τοῖc μεγαλοcπλάγχνοιc οὐκ ἐπιτήδειον εἶναί φηcιν αὐτό· μεγαλοcπλάγχνουc δὲ νῦν εἶπεν οὐχ οἷc φύcει μεγάλα cπλάγχνα ἐcτίν, ἀλλ’ οἷc κατά τι πάθοc εἰc ὄγκον ἤρθη cκιρρούμενα καὶ φλεγμαίνοντα καὶ οἰδιcκόμενα. μοχθηρὸν γὰρ ἐν τούτοιc γίνεται, μὴ δυνάμενόν γε διεξέρχεcθαι ταχέωc αὐτά, ἐκχολούμενον δὲ ῥᾳδίωc καὶ μάλιcτ’ ἐν ταῖc φλεγμοναῖc διὰ τὸ πλῆθοc τῆc θερμαcίαc, ὡc ἔν γε τοῖc ἄλλοιc παρὰ φύcιν ὄγκοιc ἧττόν ἐcτι βλαβερόν. Διψῶδέc γε μὴν ἧccον τοῦ γλυκέοc οἴνο υ · πνεύμονόc τε γὰρ μαλθακτικόν ἐcτι καὶ πτυέλου ἀναγωγὸν μετρίωc καὶ βηχὸc παρηγορικό ν · ἔχει γὰρ cμηγματῶδέc τ ι , ὃ μᾶλλον τοῦ καιροῦ καταγλιcχραίνει τὸ πτύελο ν . |
| 15 652 [5] | Διὰ τί μὲν ἧττον οἴνου ἐcτὶ γλυκέοc διψῶδε c, ἔμπροcθεν εἴρηταί μοι δεικνύντι, καθ’ ὅcον μέν εἰcιν ἄμφω γλυκέα, κατὰ τοcοῦτον ἐκχολοῦcθαι ῥᾳδίωc αὐτά, καθ’ ὅcον δὲ λεπτότερόν τ’ ἐcτὶ καὶ ποριμώτερον, ὡc ἰέναι πάντῃ, τὸ μελίκρατον, κατὰ τοῦθ’ ἧττον αὐτοῦ γίνεcθαι διψῶδεc· ὡc εἴ γέ ποτε κατὰ τὴν γαcτέρα μείνειε χρόνῳ πλείονι καὶ αὐτό, διψῶδεc οὐχ ἧττον ἔcται τοῦ γλυκέοc οἴνου. τουτὶ μὲν αὐτῷ cπανίωc cυμβαίνει· τὸ δὲ θᾶττον οἴνου γλυκέοc διεξέρχεcθαι τὴν γαcτέρα καὶ τὸ ἔντερον ἅπαν, ἔτι δὲ καὶ τὸ ἧπαρ ἄχρι νεφρῶν καὶ κύcτεωc οὐ cπανίωc ἀλλὰ διὰ παντὸc ὑπάρχει τῷ μελικράτῳ. διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἧττόν ἐcτι διψῶδεc γλυκέοc οἴνου· ὁ δ’ Ἱπποκράτηc οὐχ οὕτωc εἶπεν, ἀλλ’ ἑτέρωc ταὐτόν, ἐνδειξάμενοc αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἐξ ὧν ἐργάζεται κατὰ τὸν πνεύμονα· δῆλον γάρ, ὡc οὐκ ἂν εἰργάζετο ταῦτα, μὴ διεξερχόμενόν γε καὶ διαρρύπτον αὐτοῦ τὰc ὁδούc. πτυέλου δ ’ ἀνα γωγὸν οὐχ ἁπλῶc εἶπε τὸ μελίκρατον, ἀλλὰ τὸ μετρίωc προcέγραψε· τὸ γὰρ ἰcχυρῶc ἀνάγειν οὐκ ἔχει, καθάπερ τὸ ὀξύμελι· τό γε μὴν παρηγορικὸν ἔχει, μηδ’ ὅλωc ἔχοντοc αὐτὸ τοῦ ὀξυμέλιτοc· ἐπεγείρει γὰρ ἐκεῖνο τὰc βῆχαc ἐρεθίζον τε καὶ τραχῦνον ἐκ τοῦ ῥύπτειν cφοδρῶc. |
| 15 653 [5] | μελικράτῳ δὲ καὶ μάλιcτα τῷ ὑδαρεῖ τῆc ῥυπτικῆc δυνάμεωc ὀλιγίcτηc μέτεcτι· καλεῖται δ’ ἡ τοιαύτη καὶ cμηκτική, καὶ νῦν ὁ Ἱπποκράτηc ἀπ’ ἐκείνηc ἐποιήcατο τὸ cμηγματῶδεc ὄνομα περὶ τοῦ μελικράτου γράψαc· ἔχει γὰρ cμηγματῶδέc τ ι, μετρίαc αὐτῷ μετεῖναι τῆc τοιαύτηc δυνάμεωc αἰνιξάμενοc ἐκ τοῦ προcθεῖναι τῷ cμηγματῶδεc τὸ τὶ βραχύτητα δηλοῦν, οἷc ἂν οὕτω προcκέηται. τοῦτ’ οὖν τὸ βραχὺ τοῦ μελικράτου cμηγματῶδεc οὐχ ὅτι μὴ cμηγματῶδεc, διὰ τοῦτ’ ἄπρακτον, ἀλλ’ ὅτι βραχύ· δεῖ γὰρ ἐπὶ τοῦ γλίcχρου πτυέλου cφοδρῶc εἶναι cμηγματῶδεc τὸ φάρμακον ἀπορρύψαι δυνάμενον τὸν ἐνιζηκότα τοῖc βρόγχοιc τοῦ πνεύμονοc γλίcχρον χυμόν. εἰ δὲ μεταξὺ θώρακόc τε καὶ πνεύμονοc εἴη τοιοῦτόc τιc ἠθροιcμένοc, ἔτι δὴ καὶ μᾶλλόν ἐcτι χρεία πρὸc τὸ καλῶc ἀναπτυcθῆναι τμητικῆc τε καὶ cμηκτικῆc δυνάμεωc, ἥτιc ἀπορρύψει τε τοῦ ὑπεζωκότοc αὐτὸν καὶ διατεμεῖ καὶ λεπτυνεῖ· μεταληφθῆναι γὰρ ἄλλωc ἀδύνατόν ἐcτι τὸν τοιοῦτον διὰ τοῦ περιέχοντοc ὑμένοc τὸ cπλάγχνον εἰc τὰ βρογχία τοῦ πνεύμονοc. |
| 15 654 [5] | οὐ καλῶc οὖν ἐχρήcατο τῇ λέξει προcθεὶc τῷ ἔχει γὰρ cμηγματῶδέc τι τὸ ἐφεξῆc εἰρημένον· ὃ μᾶλλον τοῦ μετρίου καταγλιcχραίνει τὸ πτύελο ν· ἄμεινον γὰρ ἦν εἰπεῖν, ‘ἔχει γὰρ cμηγματῶδέc τι βραχὺ τὸ μελίκρατον, ὃ μᾶλλον τοῦ μετρίου πολλάκιc ἐπιτρέπει τῷ πτυέλῳ καταγλιcχραίνεcθαι‘· οὐ γὰρ διὰ τὸ μελίκρατον cυμβαίνει τῷ πτυέλῳ καταγλιcχραίνεcθαι, ἀλλὰ τοῦτο μὲν οἰκεῖον ὑπάρχει τῷ γε τοιούτῳ πτυέλῳ, τὸ μελίκρατον δὲ οὐδὲν ὀνίνηcιν, ἀλλὰ διαμένειν ἐᾷ τὴν τοιαύτην φύcιν τοῦ περιττώματοc. διὰ τοῦτ’ οὖν ἄμεινον ἦν εἰπεῖν μηδὲν ὀνίναcθαι τὸ γλίcχρον πτύελον, οὐ γίνεcθαι τοιοῦτον ὑπὸ τοῦ μελικράτου· τὸ γὰρ καταγλιcχραίνει τὸ πρὸc Ἱπποκράτουc εἰρημένον ἔμφαcιν ἔχει τοῦ γίνεcθαι τοιοῦτον ὑπὸ τοῦ μελικράτου τὸ πτύελον. Ἔcτι δὲ καὶ οὐρητικὸν τὸ μελίκρητον ἱκανῶ c , ἢν μή τι τῶν ἀπὸ cπλάγχνων κωλύ ῃ , — Λέλεκταί μοι καὶ πρόcθεν, ὅτι τῷ διεξέρχεcθαι ῥᾳδίωc ἁπάcαc τὰc μεταξὺ κοιλίαc τε καὶ νεφρῶν ὁδοὺc οὐρητικόν ἐcτι τὸ μελίκρατον· ἐδείχθη δὲ καί, ὅτι κακοπραγοῦντοc τοῦ ἥπατοc οὐ προcήκει πίνειν αὐτό, βλάπτει δὲ καὶ cπλῆνα φλεγμαίνοντα καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον ἔντερά τε καὶ γαcτέρα· ταχέωc γὰρ ἐκπυρούμενον ὑπὸ τῆc κατὰ τὴν φλεγμονὴν θερμαcίαc εἰc χολὴν μεταβάλλει. |
| 15 655 [10] | τάχα γὰρ διὰ τὴν γλυκύτητα χαίρει τὰ cπλάγχνα τῷ μέλιτι, καθάπερ καὶ ἡ γαcτήρ, ὥcτε θᾶττόν τε καὶ ἀθροώτερον ἐπιcπᾶcθαι· καὶ γὰρ οὖν καὶ τἄλλα γλυκέα ταὐτὸν [ἔχειν] τούτῳ λογίcαιτ’ ἄν τιc ὡc [δὲ] πρὸc τὴν κοιλίαν, οὕτω καὶ πρὸc τὰ cπλάγχνα πεπονθέναι. φανεῖται δ’ ἡ γαcτὴρ ἥδεcθαι τούτοιc· καὶ γὰρ μετὰ τὸ καταπιεῖν αὐτὰ φανερά πώc ἐcτιν εὐφραινομένη πρὸc τῶν εἰλημμένων, ὥcπερ αὖ πάλιν ἀνιωμένη τοῖc τραχύνουcί τε καὶ πικροῖc, οὐκ ἐν αὐτῷ τῷ λαμβάνεcθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ ληφθῆναι μέχρι χρόνου τινόc. |
| 15 656 [15] | ὅθεν οὐδὲ προcφέρεταί τιc αὐτὰ πλὴν εἴ ποθ’ ὡc φάρμακον διὰ χυμοὺc παρὰ φύcιν ἠθροιcμένουc ἐν τῇ γαcτρί· κατὰ φύcιν δὲ ἐχούcηc, ἀνιαρὰ πάντ’ αὐτῇ τὰ τοιαῦτά ἐcτιν, ἡδέα δὲ μόνα τὰ γλυκέα. καὶ μὲν δὴ καὶ κατὰ τὸν καλούμενον λαιμὸν ἐκ τῶν καταπινομένων γλυκέων ἡδονὴ μεγίcτη γίνεται, τοῦ κατ’ αὐτὸ τὸ χωρίον cώματοc οἰκείωc ἔχοντοc τῷ τοιούτῳ χυμῷ· τὸ δ’ αὐτὸ τοῦτ’ ἐcτὶ cῶμα καὶ τῆc γαcτρὸc ὁ ἔνδον χιτών, ὥcπερ γε καὶ ὁ τὴν γλῶτταν ἀμφιεννύc. ἀλλ’ ἐν ταύτῃ μὲν ἐναργεcτάτην ἔχει τὴν τῆc γλυκύτητοc αἴcθηcιν, ἐν δὲ τῷ λαιμῷ τὴν τῆc ἡδονῆc, αἴcθηcιc δὲ cαφὴc ἐν τῷ παραχρῆμα γίνεται καὶ ἐν τῷ cτόματι τῆc γαcτρὸc ἡδομένῳ τοῖc καταπινομένοιc γλυκέcιν, ὅταν κατὰ φύcιν ἔχῃ τὸ ζῷον. οὕτωc οὖν εἰκόc ἐcτι καὶ τὰ cπλάγχνα χαίρειν μὲν τῷ γλυκεῖ χυμῷ, ταχέωc δ’ αὐτοῦ καὶ πλεῖcτον ἐπιcπώμενα, καθ’ ὃν μὲν ὑγιαίνει χρόνον, ἀπολαύειν τε καὶ τρέφεcθαι, καθ’ ὃν δὲ πυρετώδη τ’ ἐcτὶ καὶ φλεγμαίνει, μεταβάλλειν ἐπὶ τὸ χολῶδεc αὐτόν. |
| 15 657 [12] | ὁρᾶται γοῦν καὶ τὰ καλούμενα cυκωτὰ διὰ τῆc τῶν ἰcχάδων ἐδωδῆc μέγιcτά τε καὶ ἥδιcτα γινόμενα, προφανῶc τοῦ ἥπατοc εὐτροφοῦντοc ἐπὶ τῇ τῶν γλυκέων ἐδωδῇ· ἀλλ’ ἐν ταῖc φλεγμοναῖc τε καὶ τοῖc πυρετοῖc οὐκ εἰc εὐτροφίαν, ἀλλ’ εἰc χολῆc γένεcιν ἡ τῶν τοιούτων προcφορὰ μεταβάλλεται, τοῦ μὲν πυρετώδουc θερμοῦ πλεονάζοντοc, ἐλλείποντοc δὲ τοῦ κατὰ φύcιν, ὅπερ εὔκρατον ἦν. Καὶ διαχωρητικὸν δὲ κάτω χολωδέων ἔcτι μὲν ὅτε καλῶ ν , ἔcτι δ ’ ὅτε κατακορεcτέρων μᾶλλον τοῦ καιροῦ καὶ ἀφρωδεcτέρω ν · μᾶλλον δὲ τὸ τοιοῦτον τοῖcι χολώδεcί τε καὶ μεγαλοcπλάγχνοιcι γίνετα ι . Ἀναμνηcθῶμεν τῆc προειρημένηc λέξεωc, ἐν ᾗ παραβάλλων οἴνῳ γλυκεῖ τὸ μελίκρατον ἔλεγε· “διψῶδέc γε μὴν ἧccον τοῦ γλυκέοc οἴνου”· καὶ νῦν οὖν πρὸc ἐκεῖνον εἶπε διαχωρητικώτερον εἶναι κάτω. |
| 15 658 [15] | χολωδέων γὰρ δὴ καὶ ὁ γλυκὺc οἶνοc διαχωρητικόc, ἀλλὰ τό γε μελίκρατον ἐνίοτε μὲν καλῶν τῶν χολωδέων ὑπακτικόν ἐcτιν, ἐνίοτε δὲ μοχθηρῶν, ἅπερ ἐcτὶν ἱκανῶc ἄκρατα χολώδη, τὰ πυρρὰν ἢ ξανθὴν ἔχοντα παχεῖαν χολήν. αὕτη τοίνυν ἀφρὸν προcλαμβάνει, πολλάκιc μὲν κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν καὶ τοῖc ἐν πυρὶ θερμαινομένοιc cφοδρῶc ἀφρὸc ἐπανθεῖ, πολλάκιc δὲ καὶ τοῖc κοπτομένοιc ὑγροῖc ὑπὸ πνεύματοc. τούτων δὲ τὸ μὲν πρότερον ὧν εἶπον ὑπερβαλλούcηc ἐcτὶ θερμαcίαc γνώριcμα, τὸ δὲ δεύτερον cτενοχωρίαc τῶν ὀργάνων καὶ ταραχῆc φυcώδουc πνεύματοc ἐναπειλημμένου καὶ διέξοδον οὐ ῥᾳδίαν ἔχοντοc. τοιαῦτα δ’ ὑπέρχεται χολώδη τοὐπίπαν ἐν τοῖc cυντηκτικοῖc πυρετοῖc, ἐφ’ ὧν ἐναντιωτάτη τε καὶ βλαβερωτάτη cχεδὸν ἁπάντων ἐcτὶν ἡ τοῦ μελικράτου πόcιc, ὥcπερ γε καὶ τοὐναντίον ἡ τοῦ ψυχροῦ πόcιc ὕδατοc ὠφελιμωτάτη. μᾶλλον δὲ τὸ τοιοῦτον διαχώρημά φηcιν ὑπὸ τοῦ μελικράτου γίνεcθαι τοῖc φύcει μὲν χολώδεc ι, τουτέcτι τοῖc θερμοῖc ἀμέτρωc, ἐν δὲ ταῖc νόcοιc φλεγμονὴν ἔχου cι κατά τι τῶν cπλάγχνων. |
| 15 659 [11] | τὸ γάρ τοι κοινὸν ὄνομα νῦν ἴδιον ἐγένετο τῶν φλεγμαινόντων· οὐ γὰρ δὴ διὰ cκίρρον γε ἢ οἴδημα πυρετὸc ἐξάπτεται. πρόδηλον οὖν, ὅτι κατὰ τὰc ὀξείαc νόcουc, ὑπὲρ ὧν ὁ λόγοc νῦν αὐτῷ ἐcτιν, ὅταν ὄγκοc ἐν cπλάγχνοιc γένηται, φλεγμονῆc ἐcτιν, οὐκ οἰδήματοc ἢ cκίρρου τὸ cύμπτωμα· καὶ τούτουc νῦν ὠνόμαcε μεγαλοcπλάγχνου c. Πτυέλου μὲν οὖν ἀναγωγὴν καὶ πνεύμονοc μάλθαξιν τὸ ὑδαρέcτερον μελίκρητον ποιέει μᾶλλο ν · τὰ μέντοι ἀφρώδεα διαχωρήματα καὶ μᾶλλον τοῦ καιροῦ κατακορέωc χολώδεα καὶ μᾶλλον θερμὰ τὸ ἄκρητον μᾶλλον τοῦ ὑδαρέοc ἄγε ι . Λέλεκται καὶ πρόcθεν, ὡc ἐκχολουμένου τοῦ μέλιτοc ἐν ταῖc ὀξείαιc νόcοιc καὶ κατὰ τοῦτο βλάπτοντοc αὐτάc, βραδυπόρου δ’ ὄντοc τοῦ ὕδατοc καὶ μένοντοc ἐπὶ πλεῖcτον ἐν τοῖc ὑποχονδρίοιc καὶ διὰ τοῦτ’ ὄντοc φευκτοῦ, τὸ μικτὸν ἐξ ἀμφοῖν ἐπιτήδειον γίνεται, κατὰ τὴν τοιαύτην κρᾶcιν cυντιθέμενον, ὅταν ὕδατι πλείονι μέλιτοc μιχθῇ τοcοῦτον, ὡc ὁδοποιεῖν τε καὶ πρὸc τὴν ἀνάδοcιν ἄγειν αὐτό. |
| 15 660 [15] | τά τε γὰρ οὖρα ποριμώτερα γίνεται καὶ ἡ τῶν πτυέλων ἀναγωγὴ θᾶττον οὕτω κεραcθέντων αὐτῶν· εἰ δὲ πολὺ τοῦ μέλιτοc μιχθείη, δίψαν τε ποιεῖ καὶ γλιcχραίνει τὸ πτύελον. διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἐπιτηδειότερόν ἐcτι τὸ ὑδαρέcτερον μελίκρατον εἴc τε τὴν τῶν πτυέλων ἀναγωγὴν καὶ τὴν τῶν οὔρων διέξοδον, τὸ δ’ ἀκρατέcτερον εἰc τὰc τῆc γαcτρὸc ὑποχωρήcειc· ὅcῳ γὰρ ἂν ἐρεθιcτικώτερον ᾖ, τοcούτῳ μᾶλλόν τε καὶ θᾶττον αὐτὴν ὑπάγει. καὶ διὰ τῶν κλυcτήρων δὲ ἐνιέμενον, ὅcῳπερ ἂν ἀκρατέcτερον ᾖ, τοcούτῳ μᾶλλον ἐκκριτικὸν γίνεται τὸ τοιοῦτον· καὶ τῶν κατακορέωc χολωδῶ ν, τουτέcτι τῶν ἱκανῶc τοιούτων, καὶ τῶν ἀφρωδῶν διαχωρημάτων αἴτιον ὑπάρχει· τὸ γὰρ ἐπιcπᾶcθαι τὰ τοιαῦτα μᾶλλον ἔχει τῷ δάκνειν καὶ ῥύπτειν τὸ ἔντερον· ἔτι δὲ καὶ αὐτὸ μεταβάλλον εἰc χολὴν cυναύξει καὶ κατὰ τοῦτο τῶν χολωδῶν διαχωρημάτων τὸ πλῆθοc, ὅθεν οὐδ’ ἐπαινεῖ τὴν χρῆcιν αὐτοῦ. |
| 15 661 [15] | δηλοῖ δ’ ἐκ τοῦ προcθεῖναι καὶ μᾶλλον τοῦ καιροῦ κατακορέωc χολώδε α· τὸ γὰρ μᾶλλον τοῦ καιροῦ cύνηθεc αὐτῷ λέγειν ἀντὶ τοῦ μᾶλλον τοῦ προcήκοντοc. τὸ δὲ ἀφρῶδεc διαχώρημα καὶ κατὰ τὸ Προγνωcτικὸν ἐμέμψατο· καὶ τὰ κατακορέωc δέ, τουτέcτιν ἀκράτωc, χολώδη μοχθηρά· χρὴ γὰρ οὐ κατακορέωc οὐδ’ ἀκράτωc, ἀλλὰ μετρίωc αὐτὰ τοιαῦτα εἶναι. μεμνημένοc οὖν καὶ cὺ τούτων, ὅταν ἤτοι μελικράτου ποθέντοc ἢ καὶ χωρὶc αὐτοῦ διαχωρῇ τιc ἀφρώδη τε ἅμα καὶ κατακορέωc χολώδ η, cυντηκτικὸν εἶναι τὸν πυρετὸν ἴcθι καὶ διὰ τοῦτ’ ἀφίcταcο τῆc τοῦ μελικράτου χρήcεωc, ἐπὶ δὲ τὸν τῆc πτιcάνηc ἧκε χυλὸν ἐπιτηρῶν ἰδεῖν τι γνώριcμα κἂν βραχὺ διὰ τῶν οὔρων τῆc τοῦ νοcήματοc πέψεωc· ἐν ἐκείνῳ γὰρ τῷ καιρῷ διδοὺc καὶ τὸ ψυχρὸν ὕδωρ ὀνήcειc μέγιcτα. Τὸ δὲ τοιοῦτον διαχώρημα ἔχει μὲν καὶ ἄλλα cίνεα μεγάλ α · οὔτε γὰρ ἐξ ὑποχονδρίων καῦμα cβέννυcι ν , ἀλ λ ’ ὁρμ ᾷ , δυcφορίην τε καὶ ῥιπταcμὸν τῶν μελέων ποιέε ι , ἑλκῶδεc δ ’ ἐcτὶ καὶ ἐντέρου καὶ ἕδρη c . |
| 15 662 [5] | Ϲύνηθεc αὐτῷ τὰc βλάβαc cίνεα λέγειν, ὡc κἀν τῷ Περὶ ἀγμῶν καὶ ἄρθρων ἐδείχθη· καὶ γὰρ ‘cῖναι‘ λέγουcιν οἱ Ἴωνεc ἀντὶ τοῦ βλάψαι· ἀλλὰ καὶ τὰ βλαβερὰ “cινάμωρα” πολλάκιc αὐτὸc ὠνόμαcε. βλάβαc οὖν μεγάλαc ἔχειν φηcὶ τὸ προειρημένον διαχώρημα, τουτέcτι τὸ κατακορὲc χολῶδεc ἅμα τῷ καὶ ἀφρῶδεc εἶναι. cύνηθεc δ’ αὐτῷ πολλάκιc ἐπὶ τῶν cημείων χρῆcθαι ταῖc τῶν αἰτίων τε καὶ βλαπτομένων cωμάτων φωναῖc· τὸ γοῦν τοιόνδε διαχώρημα κάλλιον ἦν εἰπεῖν ‘cημαίνειν‘, ἀλλ’ ἔχειν εἶπε· καίτοι τὰ μὲν πεπονθότα cώματα τὰc βλάβαc ἴcχει, τὰ δ’ αἴτια ποιεῖ, τὰ δὲ cημεῖα δηλοῖ. τίνα γε μήν ἐcτιν ἃ cυμβαίνει πρὸc τῶν εἰρημένων διαχωρημάτων cίνε α, παρ’ αὐτοῦ ἄκουε λέγοντοc· οὔτε γὰρ ἐξ ὑποχονδρίων καῦμα cβέννυcι ν , ἀλ λ ’ ὁρμ ᾷ· τοῦτο δ’ εἶπεν, ἐπειδὴ πολλάκιc ἡ τῶν χολωδῶν ὑποχώρηcιc αὐτίκα cβέννυcι τὸ ἐξ ὑποχονδρίων καῦμα· διὰ τοῦτ’ οὖν ἐπὶ τῶν κακοήθων χολωδῶν προcέθηκεν, ὅτι μὴ cβέννυται, ἀλλὰ τοὐναντίον ἅπαν αὐξάνεται τοῖc τὰ τοιαῦτα διαχωροῦcι καὶ οὐ παύεται τὸ καῦμα ἐκ τῶν ὑποχονδρίων, ἀλλὰ καὶ cφοδρότερον γίνεται, καὶ ῥιπτάζοντα ι, τουτέcτιν ἄcην τε καὶ δυcφορίαν ἔχουcιν, ἐπειδὴ τῆc ἐν τοῖc ὑποχονδρίοιc διαθέcεωc φλογώδουc τὰ τοιαῦτα διαχωρήματα cυμπτώματα, καὶ μέντοι καὶ ὅτι κατὰ τὴν τῶν ἐντέρων διέξοδον ἡ δριμύτηc αὐτῶν ξυcματώδη διάθεcιν ἐργάζεται. |
| 15 663 [15] | ταύτηc μὲν οὖν τῆc διαθέcεωc αἴτια γίνεται τὰ κατακορῆ χολώδη, τῆc δ’ ἐν τοῖc ὑποχονδρίοιc cημεῖα· ὅ γε μὴν Ἱπποκράτη c, ὡc ἔφην, εἴωθεν ἐνίοτε καὶ τοῖc τῶν αἰτίων ἐνδεικτικοῖc ῥήμαcιν ἐπὶ τῶν cημείων χρῆcθαι. Ἀλεξητήρια δὲ τούτων γεγράψετα ι . Ὅτι προῄρηται καθ’ ἕκαcτον εἶδοc νοcήματοc ἰάματα γράψαι, καὶ διὰ τῶν ἔμπροcθεν ἐδήλωcε καὶ νῦν οὐχ ἧττον· εἰ δ’ ἐcτὶν Ἱπποκράτουc ἄξια τὰ προcκείμενα τῷδε τῷ βιβλίῳ τὰ μετὰ τὸ λουτρὸν ὅcα τε ἐν τοῖc Περὶ νούcων ἢ Περὶ παθῶν γέγραπται, κατὰ τὴν ἐξήγηcιν αὐτῶν ἐπιcκεψώμεθα. |
| 15 664 [12] | Ἄνευ μὲν οὖν ῥοφημάτων μελικρήτῳ χρεόμενοc ἀν τ ’ ἄλλου ποτοῦ ἐν ταύτῃcι τῇcι νούcοιcι πολλὰ ἂν εὐτυχοίηc καὶ οὐκ ἂν πολλὰ ἀτυχοίη c · οἷcι δὲ δοτέον καὶ οἷcιν οὐ δοτέο ν , τὰ μέγιcτα εἴρητα ι , καὶ δ ι ’ ἃ οὐ δοτέο ν . Ἐδήλωcε καὶ νῦν cαφέcτατα μέχρι τοῦ κριθῆναι τὸ νόcημα μελικράτῳ μόνῳ χρῆcθαι cυμβουλεύων. ἐν μόνοιc γὰρ τοῖc cυντηκτικοῖc νοcήμαcιν ἢ ἐφ’ ὧν ἀνθρώπων ἀδύνατόν ἐcτιν ἐξαρκέcαι τὴν δύναμιν ἄχρι τῆc κρίcεωc ἐπὶ τὸν χυλὸν ἀφιξόμεθα· τὰ δ’ ἄλλα βέλτιον ἐπὶ μελικράτου μόνου διαιτᾶν. Κατέγνωcται δὲ μελίκρητον ὑπὸ τῶν ἀνθρώπω ν , ὡc καταγυιοῖ τοὺc πίνοντα c , καὶ διὰ τοῦτο ταχυθάνατον εἶναι νενόμιcτα ι . |
| 15 665 [10] | ἐκλήθη δὲ τοῦτο διὰ τοὺc ἀποκαρτερέοντα c · ἔνιοι γὰρ μελικρήτῳ μόνῳ χρέονται ποτῷ ὡc τοιῷδε δῆθεν ἐόντ ι . Οὐ ταὐτόν ἐcτι καταγυιοῦcθαί τι λέγειν ὑπὸ μελικράτου καὶ μηδ’ ὅλωc τρέφειν ἢ ὀλιγότροφον εἶναι τὸ μελίκρατον, ἀλλὰ [ἐπεὶ] τρία ταῦτα πράγματα διαφέροντα ἀλλήλων ἐcτί. τὰ μὲν γὰρ καθαιροῦντα τὴν δύναμιν, ὡc αἱμορραγία καὶ διαχώρηcιc πολλὴ καὶ ἱδρὼc ἄμετροc καὶ κατά τι cυμβεβηκὸc ἀcιτία καταγυιοῦν εἰκότωc ἂν λέγοιτο· τὰ δὲ μηδ’ ὅλωc τρέφοντα, καθάπερ τὸ ὕδωρ, οὔτε καταγυιοῦν οὔτε ῥωννύναι τὴν δύναμιν ἀληθῶc ἄν τιc εἴποι πλὴν κατὰ cυμβεβηκὸc ἐνίοτε· τὸ γὰρ ὕδωρ οὐχ ὡc τροφὴ τὴν δύναμιν ἀνακτᾶται τῶν καμνόντων, ἀλλ’ ὡc φάρμακον εἰc cυμμετρίαν κράcεωc ἄγον τὰ διὰ τὴν ἀμετρίαν αὐτῆc ἀρρω cτοῦντα. |
| 15 666 [5] | τρίτα πρὸc τούτοιc τὰ βραχέωc τρέφοντα· καὶ δύναιτο μὲν ἄν τιc μόνοιc αὐτοῖc χρώμενοc ἀποθανεῖν, οὐ μὴν ὡc καθαιροῦcι τὴν δύναμιν, ἀλλ’ ὡc οὐχ ἱκανῶc ῥωννύουcιν. ἐκ τούτων ἐcτὶ καὶ τὸ μελίκρατον· εἰ γάρ τιc ἐν τέτταρcιν ἡμέραιc ἀcιτήcαc ἀποθνῄcκειν μέλλοι, δύναιτ’ ἂν οὗτοc μελικράτῳ χρώμενοc οὐ μόνον εἰc τὴν πέμπτην, ἀλλὰ καὶ εἰc τὴν ἕκτην ἀφικέcθαι. ὁ δ’ αὐτὸc λόγοc καὶ περὶ τοῦ μέλιτοc· ἡ γὰρ τούτου φύcιc ἐcτὶν ἡ καὶ τὸ μελίκρατον ἐκ τῶν βραχέωc τρεφόντων ἐργαζομένη· τὴν γὰρ ‘ὑγραcίαν τῆc τροφῆc ὄχημα‘ καὶ οὐ τροφὴν οὐ μόνον ὁ Ἱπποκράτη c, ἀλλὰ καὶ cχεδὸν ἅπαντεc οἱ ἄριcτοι τῶν ἰατρῶν ἀπεφήναντο. ταῦτ’ οὖν αὐτὰ τὰ νῦν εἰρημένα ὁ Ἱπποκράτηc ἔγραψε περὶ μελικράτου καὶ μέλιτοc οὐκ ἀcαφῶc διὰ τῶν ἑξῆc. Τὸ δ ’ οὐ παντάπαcιν ὧδε ἔχε ι . Οὐ γὰρ παντάπαcιν ἀληθέc ἐcτι τὸ διὰ τὸ μελίκρατον ἀποθνῄcκειν τοὺc ἀποκαρτεροῦνταc· ἀπέθανον γὰρ ἄν, εἰ καὶ μόνον ὕδωρ ἔπινον· ἀλλὰ διότι βραχεῖαν τροφὴν δίδωcι τῷ cώματι, διὰ τοῦτο, μόνον μὲν ὄν, οὐχ ἱκανόν ἐcτι διαφυλάττειν τὴν ζωήν, ὥcπερ καὶ χυλὸc πτιcάνηc, εἴ τιc ἐθέλοι ῥοφεῖν μόνηc εἰc ἀεί. |
| 15 667 [10] | Ἀλ λ ’ ὕδατοc μὲν πολλῷ ἰcχυρότερόν ἐcτι πινόμενον μοῦνο ν , εἰ μὴ ταράccοι τὴν κοιλίη ν . Ἐνδείκνυcθαι δοκεῖ διὰ τῆc ἰcχυρότερον φωνῆc, ὅτι ἔχειν τι καὶ τὸ ὕδωρ δυνατὸν εἰc τὸ τρέφειν· ἐγχωρεῖ δὲ διὰ τὸ τὴν ξηρότητα τοῦ cώματοc τῆc γαcτρὸc ἐπιτέγγεcθαι διαρκεῖν ἐπὶ πλεῖον τοὺc πίνονταc ὕδωρ τῶν μηδ’ ὅλωc προcφερομένων. ἀcφαλῶc δὲ προcέθηκεν, εἰ μὴ ταράccοι τὴν κοιλίη ν, ἐπὶ τοῦ μελικράτου τὸν λόγον ποιούμενοc· ἐκείνουc γὰρ ὄντωc καὶ χείροναc ἑαυτῶν ἐργάζεται διὰ τὴν κένωcιν, οἷc ταράccει τὴν κοιλίαν, ἅμα καὶ τοῦ ταράττειν ῥήματοc οὐ τὴν cύμμετρον ὑποχώρηcιν, ἀλλὰ τὴν πλεονάζουcαν δηλοῦντοc. |
| 15 668 [5] | εἰδέναι μέντοι χρὴ τὸ μὲν ὠμὸν μελίκρατον ὑπακτικώτερον εἶναι, τὸ δὲ καλῶc ἡψημένον τροφιμώτερον. ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐγνώcθω cοι κατὰ τὸ πάρεργον, ἴδωμεν δὲ ἃ ἑξῆc γράφει παραβάλλων οἴνῳ μελίκρατον. Ἀτὰρ καὶ οἴνου λεπτοῦ καὶ ὀλιγοφόρου καὶ ἀνόcμου ᾗ μὲν ἰcχυρότερόν ἐcτι ν , ᾗ δὲ ἀcθενέcτερο ν . Ἔνιοι χωρὶc τοῦ ἐcτὶν γράφουcι τὴν ῥῆcιν οὕτωc· ἀτὰρ καὶ οἴνου λεπτοῦ καὶ ὀλιγοφόρου καὶ ἀνόcμου ᾗ μὲν ἰcχυρότερο ν , ᾗ δὲ ἀcθενέcτερο ν. ἔνιοι δ’ ἀντὶ τοῦ ᾗ τὸ ἐνίῃ γράφουcιν οὕτωc· ἀτὰρ καὶ οἴνου ὀλιγοφόρου καὶ λεπτοῦ καὶ ἀνόcμου ἐνίῃ μὲν ἰcχυρότερο ν , ἐνίῃ δὲ ἀcθενέcτερο ν. ἐξ ἁπάντων γε μὴν ἡ αὐτὴ δηλοῦται δύναμιc καὶ ἔννοια, κατά τι μὲν λέγοντοc ἰcχυρότερον εἶναι τὸ μελίκρατον τοῦ τοιούτου οἴνου, κατά τι δὲ ἀcθενέcτερον. ἐγὼ μὲν οὖν ἐπεμνήcθην οἴνου τοιούτου κατὰ τὸν περὶ τῶν οἴνων λόγον· ὁ δ’ Ἱπποκράτηc αὐτὸν ὥcπερ οὐκ εἰδὼc ἐcιώπηcεν, ἀλλὰ νῦν γε cαφῶc ἐδίδαξε τήν τε cύcταcιν αὐτοῦ μηνύcαc ἐκ τοῦ φάναι λεπτοῦ καὶ τὴν τῆc δυνάμεωc ἀcθένειαν ἐκ τοῦ προcγράψαι καὶ ὀλιγοφόρο υ· καλεῖται γὰρ οὕτωc ὁ τῆc τοῦ ὕδατοc μίξεωc ὀλιγίcτηc χρῄζων εἰc τὸ κραθῆναι· κατὰ τοὐναντίον γὰρ ὁ πολλοῦ δεόμενοc ὕδατοc εἰc εὐκραcίαν ὀνομάζεται πολυφόροc, ἐν ἴcῳ τῷ πολὺ φέρειν ὕδατοc δυνάμενοc εἰc τὴν εὔκρατον μίξιν· ὁ δ’ ὀλιγοφόροc οἶνοc ἔκλυτόc τε καὶ ἀcθενὴc καὶ ἄχρηcτοc εἰc ποτὸν γίνεται, εἰ πλείονι κεράcαιc ὕδατι. |
| 15 669 [10] | καὶ μὴν καὶ τὸ ἄοδμον αὐτοῦ μέγιcτον γνώριcμα τῆc ἀcθενείαc τε καὶ ψυχρότητόc ἐcτιν, ὕδατι καὶ κατὰ τοῦτο ἐοικόc, ὥcπερ γε καὶ τῶν ἰcχυρὰν ἐχόντων ὀδμὴν μέγιcτον τοῦτ’ ἐcτὶ τῆc ῥώμηc cημεῖον. ὁ μὲν γὰρ ὑδατώδηc οἶνοc ὀλιγίcτην μὲν ἐν τῷ ξύλῳ τῆc ἀμπέλου μεταβολὴν ἔcχηκεν, ὀλιγίcτην δὲ καὶ τοῦ γεώδουc cτοιχείου τὴν μίξιν, ὥcτε ὕδωρ εἶναι, βραχὺ γεώδουc τε καὶ θερμῆc οὐcίαc προcειληφὼc εἴc τε τὴν τούτων ἕνωcιν ὀλιγίcτηc κατεργαcίαc δεηθείc. |
| 15 670 [11] | ὁ δ’ ἐναντίοc οἰνώδηc τε καὶ πολυφόροc οὔθ’ ὑπὸ βραχείαc κατεργαcίαc γίνεται τοιοῦτοc, ὡc ἂν ἐπὶ πλεῖcτον ἀφιcτάμενοc ὕδατοc, ἀξιόλογόν τε διὰ τοῦτ’ αὐτὸ τὴν θερμαcίαν καὶ τὴν ὀcμὴν ἐπικτᾶται. Μέγα μὴν διαφέρει καὶ οἴνου καὶ μέλιτοc ἀκρητότηc ἐc ἰcχὺν ἀμφοῖ ν . ὅμωc τοίνυ ν , εἰ καὶ διπλάcιον μέτρον οἴνου ἀκρήτου πίνοι τιc ἢ ὁκόcον μέλι ἐκλείχο ι , πολλῷ ἂν δήπου ἰcχυρότεροc εἴη ὑπὸ τοῦ μέλιτο c , μοῦνον εἰ μὴ ταράccοι τὴν κοιλίη ν · πολλαπλάcιον γὰρ καὶ τὸ κόπριον διεξίοι ἂν αὐτ ῷ . Εἰ μελικράτου λέλεκτο καὶ μὴ μέλιτο c, ἦν ἂν cαφέcτερον· ὁ γάρ τοι λόγοc ἦν αὐτῷ μέχρι δεῦρο περὶ μελικράτου καὶ τοῦτο παρέβαλεν οἴνῳ κεκραμένῳ, δηλονότι μεθ’ ὕδατοc, οὐκ αὐτῷ καθ’ ἑαυτόν· ἀλλ’ ὅπωc ἡ παραβολὴ δικαία γίγνοιτο, διὰ τοῦτ’ ἐπανήγαγε τὸν λόγον ἐπ’ αὐτόν τε τὸν οἶνον καὶ τὸ μέλι. |
| 15 671 [15] | παραλογίζονται δ’ ἔνιοι κατὰ τὰc τοιαύταc παραβολὰc οὐκ ἄλλουc μόνον ἑκόντεc, ἀλλὰ καὶ cφᾶc αὐτοὺc ἄκοντεc· [ἔνιοι δὲ] πειραθέντεc γοῦν τινων ἀκρατεcτέρων, οὐ τοῖc ἀκράτοιc μόνοιc, ἀλλὰ καὶ ὁπωcοῦν κεκραμένοιc τὴν ἐπ’ ἐκείνων προcάπτουcι δύναμιν, ὥcπερ αὖ πάλιν ἕτεροι πειραθέντεc ὑδαρεcτέρων ἐξ ἐκείνων ὑπὲρ ἁπάντων ἀπεφήναντο τῶν ὁπωcοῦν κεκραμένων. οὐ μὴν οὕτωc ἐχρῆν ποιεῖcθαι τὰc κρίcειc τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ λογίcαcθαι δεῖν ἀνάλογον 〈εἶναι〉 τὸ μελίκρατον ἐν τῇ κράcει τῶν πινομένων οἴνων κατὰ τὴν τοῦ ὕδατοc μίξιν, ὡc μὴ τὸν μὲν οἶνον ἀκρατέcτερον εἶναι, τὸ δὲ μελίκρατον ὑδαρέcτερον, εἰ μέλλειc δικαίαν ποιεῖcθαι τὴν παραβολὴν αὐτῶν. ἐπεὶ δὲ χαλεπόν ἐcτι τὴν ἀναλογίαν ἀκριβῶc ἐν τῇ μίξει φυλάξαι, διὰ τοῦτ’ ἐπ’ αὐτὰ τὰ ὄντωc ἄμικτα καὶ κυρίωc ἄκρατα καλούμενα μετήνεγκε τὸν λόγον ὁ Ἱπποκράτηc οἴνῳ μηδ’ ὅλωc κεκραμένῳ παραβάλλων τὸ μέλι· καί φηcι διπλάcιον οἶνον πινόμενον ἧττον τρέφειν ἁπλοῦ πλήθουc μέλιτοc. |
| 15 672 [15] | ἐπεὶ δὲ πλείω γένη τῶν οἴνων ἐcτίν, οὐ τοὺc ἰcχυροὺc καὶ κεφαλὴν πλῆξαι δυναμένουc καὶ παραφροcύναc ἐργάcαcθαι προὐχειρίcατο κατὰ τὸν λόγον, ἀλλὰ τὸν ἀcθενῆ καὶ ὑδατώδη καὶ τούτῳ παραβάλλων τὸ μέλι τροφιμώτερον ἀπέδειξεν. ὅταν δὲ διπλαcίῳ ὄγκῳ οἴνου ἀξιώcῃ μέλιτοc ἥμιcυ παραβάλλειν, οὐ τοῦτό φηcιν, ὅτι μόνον ἑκάτερον ὁ κάμνων αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ προcφερέcθω μὴ μιγνὺc ὕδωρ· ἀλλ’ εἰ μετὰ τὸ μετρῆcαι τὸ πλῆθοc ἑκατέρου προcφέροιτο καθ’ ὅ τι βούλοιτο, διαφέρειν οὐδὲν ἧττον. δύναται γάρ, εἰ τύχοι, κύαθον ἕνα μέλιτοc ἢ καθ’ ἑαυτὸν λαμβάνειν ἢ ὅcῳ βούλεται μιγνὺc ὕδατι προcφέρεcθαι καὶ τοῦτο καθ’ ἑκάcτην ἡμέραν ποιεῖν, ἢ πάλιν οἴνου δύο κυάθουc ἑκάcτηc ἡμέραc ὡc αὐτὸc βούλεται κεραννὺc ὕδατι προcφέρεcθαι. γνωcθήcεται γὰρ ἐκ τῆc τοιαύτηc πείραc ἐπὶ πλειόνων ἀνθρώπων ὁμοίωc ἐχόντων κατὰ τἄλλα, καὶ μέντοι καὶ μᾶλλον ἐφ’ ἑνόc, οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἡ ἑκατέρου δύναμιc ἀκριβῶc· εἰ γὰρ μὴ κατά τινα φύcεωc ἰδιότητα ταράττοι τὴν γαcτέρα τὸ μέλ ι, πλείοcιν ἡμέραιc ἐξαρκέcουcιν οἱ τῷ μέλιτι χρώμενοι. |
| 15 673 [15] | διὰ τί οὖν, εἴπερ τοῦθ’ οὕτωc ἔχει, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆc ῥήcεωc εἶπεν· “ἀτὰρ καὶ οἴνου λεπτοῦ καὶ ὀλιγοφόρου καὶ ἀνόcμου ἐνίῃ μὲν ἰcχυρότερον, ἐνίῃ δὲ ἀcθενέcτερον” εἶναι τὸ μελίκρατον; οὐ γὰρ ἐνίοτε μὲν ἰcχυρότερον, ἐνίοτε δὲ ἀcθενέcτερον, ἀλλ’ ἰcχυρότερον ἀεὶ φαίνεται κατὰ τὸν εἰρημένον ἄρτι λόγον. ὅτι πρὸ τοῦ διοριcθῆναι καὶ διδαχθῆναι πρὸc αὐτοῦ περὶ τῆc δικαίαc παραβολῆc ἀδιορίcτωc τοῦ λόγου περαινομένου καλῶc καὶ ἀcφαλῶc εἶπεν εὑρεθήcεcθαι τὸ μελίκρατον τοῦ οἴνου κατά τι μὲν ἰcχυρότερον, κατά τι δὲ ἀcθενέcτερον. ἐὰν γὰρ μὴ διορίcηταί τιc ἑκατέρου τὴν ἀναλογίαν τῆc κράcεωc, ἐνίοτε μὲν ἀcθενέcτεροc ὁ οἶνοc, ἐνίοτε δὲ τὸ μελίκρατον εἶναι δόξει· διοριcθέντων δέ, ὡc εἴρηται, καὶ τῆc κατὰ τὴν γαcτέρα ταραχῆc ἐπιβλεπομένηc, τὸ μελίκρατον ἰcχυρότερον εἰc θρέψιν ἀεὶ φαίνεται τοῦ κεκραμένου κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν οἴνου. ἐὰν δ’ ὅτι καὶ τὸ κόπριον ἐκκρινόμενον ἐπὶ τῷ μελικράτῳ cύμμετρον, ὡc μὴ καταλύειν τὴν δύναμιν, ἐννοήcῃc, ἔτι καὶ μᾶλλόν cοι φανεῖ ται πλείων ἡ ἐκ μελικράτου θρέψιc ἤπερ ἡ ἐξ οἴνου γινομένη. |
| 15 674 [10] | εἰ γὰρ καὶ κοπρίου πολλαπλαcίου διεξιόντοc ὅμωc ὁ κάμνων ἐξαρκεῖ πλείοcιν ἡμέραιc ἐπὶ τῷ μελικράτῳ, δυνατώτερον δηλονότι πρὸc τὴν θρέψιν οἴνου φαίνεται τὸ μέλι. Εἰ μέντοι ῥοφήματι χρέοιτο πτιcάν ῃ , ἐπιπίνοι δὲ μελίκρητο ν , ἄγαν πληcμονῶδεc ἂν εἴη καὶ φυcῶδεc καὶ τοῖcι κατὰ τὰ ὑποχόνδρια cπλάγχνοιcιν ἀcύμφορο ν · προπινόμενον μέντοι πρὸ ῥοφημάτων μελίκρητον οὐ βλάπτει ὡc μεταπινόμενο ν , ἀλλά τι καὶ ὠφελε ῖ . Περὶ τῆc τάξεωc ὁ λόγοc αὐτῷ, ἐν ᾗ κάλλιcτ’ ἄν τιc χρῷτο μελικράτῳ τε καὶ πτιcάνῃ. κοινὸc δ’ ἔcτω cοι λόγοc καὶ οὗτοc, ὡc ἐπὶ παραδείγματοc ἑνὸc διδαcκόμενοc μελικράτου τε καὶ πτιcάνηc· ἀεὶ γὰρ χρὴ πρότερον μὲν προcφέρεcθαι τά τε ῥᾳδίωc διαφθειρόμενα καὶ μᾶλλον ὑπιόντα, δεύτερον δὲ τἀναντία. πτιcάνη δὲ μελικράτου δυc φθαρτοτέρα καὶ ὑπέρχεται βράδιον. |
| 15 675 [15] | πρῶτον μὲν οὖν τοῦ μελικράτου ληφθέντοc οἷον ὑφήγηcίc τιc ἐξ αὐτοῦ γένοιτ’ ἂν τῇ πτιcάνῃ τῆc διαχωρήcεωc· εἰ δὲ πτιcάνη πρῶτον ληφθείη, κωλυόμενον ὑπιέναι τὸ μελίκρατον ἐμφυcήcει τε τὸ ὑποχόνδριον εἴc τε τὴν χολὴν μεταβληθὲν τῷ χρόνῳ καὶ τῇ πτιcάνῃ τι λυμανεῖται. Ἑφθὸν δὲ μελίκρητον ἐcιδεῖν μὲν πολλῷ κάλλιον τοῦ ὠμο ῦ · λαμπρὸν γὰρ καὶ λεπτὸν καὶ λευκὸν καὶ διαφανὲc γίνετα ι · ἀρετὴν δὲ ἥντινα αὐτῷ προcθέω διαφέρουcάν τι τοῦ ὠμο ῦ , οὐκ ἔχ ω · οὐδὲ γὰρ ἥδιόν ἐcτι τοῦ ὠμο ῦ , ἢν τυγχάνῃ γε τὸ μέλι καλὸν ἐό ν . ἀcθενέcτερον μέντοι γε τοῦ ὠμοῦ καὶ ἀκοπρωδέcτερόν ἐcτι ν , ὧν οὐδετέρου ἐc τιμωρίην προcδέεται μελίκρητο ν . ἄγχιcτα δὲ χρηcτέον αὐτῷ τοιῷδε ἐόντ ι , ἢν τὸ μέλι τυγχάνῃ πονηρὸν ἐὸν καὶ ἀκάθαρτον καὶ μέλαν καὶ μὴ εὐῶδε c · ἀφέλοιτο γὰρ ἂν ἡ ἕψηcιc τῶν κακοτήτων αὐτοῦ τὰ πλείονα τοῦ αἴcχεο c . Διαφορὰc ἑφθοῦ τε καὶ ὠμοῦ μελικράτου διδάcκει καθ’ ὅλην τήνδε τὴν ῥῆcιν, δεῖται δ’ ὁ λόγοc οὐδεμιᾶc ἐξηγήcεωc. |
| 15 676 [10] | Τὸ δ ’ ὀξύμελι καλεόμενον ποτὸν πολλαχοῦ μὲν εὔχρηcτον ἐν ταύτῃcι τῇcι νούcοιcιν εὑρήcειc ἐό ν · καὶ γὰρ πτυέλου ἀναγωγόν ἐcτι καὶ εὔπνοο ν · Τὸ καλούμενον καὶ τὸ καλεῖcθαι καὶ τὰ παραπλήcια τούτοιc ἔμαθεc αὐτὸν προcτιθέντα ποτὲ μὲν ὡc οὐδέπω cυνήθουc ἅπαcι τοῖc Ἕλληcι τῆcδε τῆc προcηγορίαc οὔcηc, ποτὲ δὲ ὡc ἀκύρωc λεγομένηc, ἐνίοτε δὲ ὡc ἐνδεικνυμένηc τι τεχνικόν, ὡc ἐπὶ τῶν κροταφιτῶν καὶ μαcητήρων μυῶν ἐδιδάξαμεν. ἀλλ’ ὅτι μὲν οὐδὲν ἐνδείκνυται τεχνικὸν ἡ προcηγορία τοῦ ὀξυμέλιτο c, ἅπαντι δῆλον. ἀλλ’ ἤτοι μεμφόμενοc ἢ ὡc οὐδέπω cυνήθη διὰ τῆc τοῦ καλεομένου ἐπεcημήνατο προcθήκηc. ἐγχωρεῖ δ’ ἑκάτερον· ἴcωc μὲν γὰρ τότε πρῶτον εἰc χρῆcιν κοινὴν ἤρχετο. |
| 15 677 [16] | τάχα δὲ καὶ μέμφεται τὴν φωνὴν ὡc ἐμφαίνουcαν ἤτοι ἐκ τοῦ ὄξουc καὶ μέλιτοc μόνων cυγκεῖcθαι τὸ φάρμακον ἢ ὡc μέλιτοc διαφορὰν δηλοῦcαν, ὡc εἰ καὶ οὕτωc ἔλεγέ τιc· τὸ δὲ μέλι τὸ ὀξὺ δύναμιν ἔχει τοιάνδε. περὶ μὲν δὴ τῆc τοῦ καλεομένου προcθήκηc δῆλον· ἐπ’ αὐτὸ δὲ τὸ χρήcιμον ἴωμεν. οὐ γὰρ ἐξ ὄξουc καὶ μέλιτοc μίξεωc μόνον ἡ cύνθεcιc γίνεται τοῦ ὀξυμέλιτοc, ἀλλ’ ἐκ μελικράτου βραχὺ προcλαμβάνοντοc ὄξουc. ἕψεcθαι δ’ ἄμεινον αὐτό· καθαιρεῖται γὰρ ἡ δύναμιc τοῦ ὄξουc ὑπὸ τῆc ἑψήcεωc, ὡc τὴν μὲν ὠφέλειαν τὴν ἀπ’ αὐτοῦ λαμβάνειν τὸ μελίκρατον, ᾧ μίγνυται, τὴν βλάβην δ’ οὐκ ἴcχειν. τὴν μὲν οὖν ὠφέλειαν κατὰ τὴν ἀρχὴν εἶπε τῆc ῥήcεωc καὶ μετὰ ταῦτ’ ἐρεῖ, τὴν βλάβην δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆc ὅληc ῥήcεωc προcθήcει. κατὰ τὴν ἀρχὴν μὲν οὖν εἴρηται πτυέλου γὰρ ἀναγωγόν ἐcτι καὶ εὔπνοο ν, ἐφεξῆc δ’ ὅcα ταῖc λέξεcιν ἐπακολουθήcαντεc αὐτοῦ μαθηcόμεθα. Καιροὺc μέντοι τοιούcδε ἔχε ι . Τοὺc καιροὺc ἤτοι τοὺc τῆc χρήcεωc αὐτοῦ λέγει, καθότι cύνηθεc, ἢ τὰc ὠφελείαc, ἐπειδὴ καὶ κατὰ τοῦτο τὸ cημαινόμενον ἐδείχθη χρώμενοc ἐνίοτε τῇ τοῦ καιροῦ προcηγορίᾳ. |
| 15 678 [10] | Τὸ μὲν γὰρ κάρτα ὀξὺ οὐδὲν ἂν μέcον ποιήcειε πρὸc τὰ πτύελα τὰ μὴ ῥηϊδίωc ἀνιόντ α · εἰ γὰρ ἀνάγοι μὲν τὰ ἐγκέρχνοντα καὶ ὄλιcθον ἐμποιήcειε καὶ ὡcπερεὶ διαπτερώcειε τὸν βρόγχο ν , παρηγορήcειεν ἂν τὸν πνεύμονα ( μαλθακτικὸν γὰρ αὐτέο υ) , καὶ εἰ μὲν ταῦτα cυγκυρήcει ε , μεγάλην ἂν ὠφέλειαν ἐμποιήcειε ν , ἔcτι δ ’ ὅτε τὸ κάρτα ὀξὺ οὐκ ἐκράτηcε τῆc ἀναγωγῆc τοῦ πτυέλο υ , ἀλλὰ προcεγλίcχρηνέ τε καὶ ἔβλαψε ν . Ἐφ’ ὧν ἐcτι χρεία τοῦ ὀξέοc ὀξυμέλιτο c, ἐπὶ τούτων διδάcκει τὴν ἐξ αὐτοῦ γινομένην ἐνίοτε βλάβην, ἐφ’ ὧν δ’ οὐδ’ ὅλωc ἂν χρήcαιτό τιc τῷ οὕτωc ὀξεῖ φαρμάκῳ, περιττὸν τὸ καταλέγειν τὰc τοιαύταc βλάβαc. οὐδὲ γὰρ οὐδ’ ἁπλῶc εἶπε περὶ 〈ὀξέοc〉 ὀξυμέλιτοc, ἀλλὰ τὸ κάρτα προcέ θηκεν, ὅπερ cημαίνει ταὐτὸν τῷ λίαν καὶ cφόδρα. |
| 15 679 [15] | τὸ τοιοῦτον οὖν ὀξύμελι μέcον οὐδὲν εἴωθεν ἐργάζεcθαι τοῖc κατὰ τὸν πνεύμονα παχέcι τε καὶ γλίcχροιc πτυέλοιc, ἐφ’ ὧν ἄν τιc αὐτῷ χρήcαιτο μόνῳ, ἀλλ’ ἤτοι τεμὸν αὐτὰ καὶ ἀπορρύψαν ἀνήγαγεν ἢ τοῦτο πρᾶξαι μὴ δυνηθὲν ἐξήρανεν. ὥcπερ γὰρ τμητικὸν τὸ τοιοῦτον φάρμακον, οὕτω καὶ ξηραντικόν· ἔχομεν δ’ αὐτὸ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν πνεύμονα παχέων πτυέλων, οὐχ ὡc ξηραῖνον (οὕτωc γὰρ ἂν βλάψειεν), ἀλλ’ ὡc τέμνον τε καὶ ῥύπτον. ὅταν οὖν ἀδυνατήcῃ τοῦτο ποιῆcαι, χρηcτὸν μὲν οὐδὲν ἔπραξε, μεγίcτην δὲ βλάβην εἰργάcατο. πότ’ οὖν ἀποτυγχάνει ῥύπτειν καὶ τέμνειν, αὐτὸc ἐφεξῆc ἐδίδαξε, νυνὶ δὲ βούλομαι περὶ τῆc γραφῆc τῆc ἐν πολλοῖc τῶν βιβλίων εἰπεῖν. οὐ γὰρ διὰ τοῦ c τὴν δευτέραν cυλλαβὴν τοῦ μέcον ὀνόματοc, ἀλλὰ διὰ τοῦ ζ γεγραμμένην εὑρίcκομεν, ὡc εἶναι τὴν ὅλην λέξιν τοιάνδε· τὸ μὲν γὰρ κάρτα ὀξὺ οὐδὲν ἂν μέζον ποιήcειε ν. ἔcτι δὲ τοῦτο ψεῦδοc· αὐτὸc γὰρ ἐπιφέρων δείκνυcιν ἐνίοτε μὲν μεγάλην ὠφέλειαν ἐξ αὐτοῦ γινομένην, ἐνίοτε δὲ βλάβην· ὥcτ’ ἀεὶ μέγα τι ποιεῖ καὶ οὐδέποτε μικρόν. |
| 15 680 [5] | ἐφ’ οὗ δ’ ἀληθὲc εἰπεῖν ἐcτιν ἀεί τι γίνεcθαι κακὸν μέγα ἢ ἀγαθόν, περὶ τούτου κάλλιον ἄν τιc εἴποι μηδὲν μέcον ὑπ’ αὐτοῦ γίνεcθαι. Μάλιcτα δὲ τοῦτο πάcχουcι ν , οἵπερ καὶ ἄλλωc ὀλέθριοί εἰcι καὶ ἀδύνατοι βήccειν τε καὶ ἀποχρέμπτεcθαι τὰ ἐνεχόμεν α . Τὸ καταγλιcχραίνεcθαι τὰ παχέα πτύελα μηδὲν ὀνινάμενα τῇ προcφορᾷ τοῦ ὀξέοc ὀξυμέλιτοc ἐκείνοιc φηcὶ cυμβαίνειν, οἵπερ καὶ ἄλλωc ὀλεθρίωc ἔχουc ι, τουτέcτιν ἐφ’ ὧν ἄπεπτοc ἱκανῶc ἐcτιν ἡ νόcοc· οὗτοι γὰρ οὐδὲν ἀναπτύουcιν. Ἐc μὲν οὖν τόδε προcτεκμαίρεcθαι χρὴ τὴν ῥώμην τοῦ ἀνθρώπου κα ί , ἢν ἐλπίδα ἔχ ῃ , διδόνα ι . Ἐπειδὴ προείρηκεν ὑπὸ τοῦ ὀξέοc ὀξυμέλιτοc οὐδὲν ὀνίναcθαι τοὺc “καὶ ἄλλωc ὀλεθρίωc ἔχονταc”, ἔνιοι δὲ cπανίωc ἐξ αὐτῶν cῴζονται βοηθούμενοι, διὰ τοῦτο καὶ τὴν τούτου cπανίαν βοήθειαν οὐ παρέλιπεν· ἔcτι δ’ αὕτη διὰ τοῦ ὀξέοc ἱκανῶc ὀξυμέλιτοc, ὅταν ὁ κάμνων ἰcχυρὸc ᾖ τὴν δύναμιν· ἄλλωc γὰρ οὐδὲν ὀνίνηcι τὸ τοιοῦτον ὀξύμελι, δυοῖν θάτερον ἐργαcάμενον, ἢ μηδ’ ὅλωc τεμόν, ἀλλ’ ἐπιγλιcχρᾶναν τὰ γλίcχρα, ἢ τεμὸν καὶ ἀπορρύψαν, ἀθρόαν δ’ ἀναγωγὴν κινῆcαν. |
| 15 681 [10] | τῆc δυνάμεωc δὲ μὴ φερούcηc ἀκολουθήcει πνιγῆναι τὸν ἄνθρωπον. Διδόναι δ έ , ἢν διδῷ c , ἀκροχλίαρον καὶ κα τ ’ ὀλίγον τὸ τοιόνδε καὶ μὴ λάβρω c . Ἢν μηδὲν ἀναπτύῃ τι διὰ πάχοc καὶ γλιcχρότητα τῶν πτυcμάτων, οὐ μὴν ἀcθενῇ γε τὴν δύναμιν, ὀξύμελι κελεύει δίδοcθαι τὸ λίαν ὀξὺ κα τ ’ ὀλίγον τε καὶ ἀκροχλίαρο ν, ὅπερ ἔcτιν ἄκρωc χλιαρόν (ἄκρωc δ’ ἐcτὶ χλιαρόν, ὅπερ ἂν ᾖ μέcον ἀκριβῶc τοῦ τε ψυχροῦ καὶ τοῦ θερμοῦ)· ἰcχυρὰν γὰρ ἔχον αὐτὸ τὴν δύναμιν εὐλαβεῖται πολὺ προcφέρειν εἰc ἅπαξ. |
| 15 682 [5] | ὡcαύτωc δὲ καὶ τὸ ψυχρὸν ἐν θέρει διδόναι, καθάπερ ἔμπροcθεν ἐκέλευcεν, εὐλαβεῖται διὰ τὸ τὰc μὲν ἀπτύcτουc πλευρίτιδαc καὶ περιπνευμονίαc ἀπέπτουc εἶναι, τῇ πέψει δ’ ἀεὶ τὸ μὲν θερμὸν cυντελεῖν, τὸ δὲ ψυχρὸν ἐναντιοῦcθαι. τί δή ποτ’ οὖν καὶ τὸ θερμὸν ὀξύμελι φεύγει; ἢ ὅτι διὰ τὸ κακόηθεc τοῦ νοcήματοc, μή πωc εὐθέωc ἐν τῇ τοιαύτῃ προcφορᾷ τοῦ τοιούτου πόματοc αὐτὸ μὲν τὸ πάθοc ἄπεπτον ἔτι διαμένῃ, cυμβῇ δὲ τὸν ἄνθρωπον ὑπὸ τοῦ θερμοῦ ὀξυμέλιτοc διψωδέcτερον γενέcθαι ἑαυτοῦ; δέδεικται δ’, ὅτι τὸ cύμπτωμα τοῦτο γλίcχρον ἐργάζεται πτύελον. ἀcφαλέcτερον οὖν αὐτῷ δοκεῖ μετρίωc χλιαρὸν εἶναι τὸ ὀξύμελι, φεύγοντι τοῦ μὲν θερμοῦ τὴν ἐνδεχομένην ἀκολουθῆcαι βλάβην, τοῦ δὲ ψυχροῦ τὴν ἐξ ἀνάγκηc ἑπομένην. Τὸ μέντοι ὀλίγον ὕποξυ ὑγραίνει μὲν τὸ cτόμα καὶ φάρυγγ α , ἀναγωγὸν δὲ πτυέλου ἐcτὶ καὶ ἄδιψο ν , ὑποχονδρίῳ δὲ καὶ cπλάγχνοιcι τοῖcι ταύτῃ εὐμενὲc καὶ τὰc ἀπὸ μέλιτοc βλάβαc κωλύε ι · τὸ γὰρ ἐν μέλιτι χολῶδεc κολάζετα ι . |
| 15 683 [10] | Περὶ τοῦ λίαν ὀξέοc ὀξυμέλιτοc cυμπληρώcαc τὸν λόγον ἐπὶ τὸ μετρίωc ὀξὺ μετέβη κατὰ τήνδε τὴν ῥῆcιν, ὑγραίνειν αὐτὸ λέγων τὸ cτόμα καὶ φάρυγγα καὶ τῶν πτυέλων ἀναγωγὸν εἶναι καὶ ἄδιψο ν. ἅπαντα γὰρ ἔχον, ὑφ’ ὧν ὠφελεῖcθαι πεφύκαcιν αἱ τοιαῦται νόcοι, τῶν βλαπτόντων οὐδὲν ἔχει διὰ τὴν τῆc κράcεωc ἀρετήν, ἐπειδὴ τοcοῦτον τῷ μελικράτῳ μέμικται τοῦ ὄξουc, ὅcον ἱκανόν ἐcτι τὸ χολῶδεc ἐν αὐτῷ κολάcα ι, τουτέcτι καθελεῖν καὶ ταπεινῶcαι· δέδεικται γάρ cοι κατὰ τὸ τέταρτον γράμμα Περὶ τῆc τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεωc ἐναντιωτάτην δύναμιν ἔχειν ὁ γλυκὺc χυμὸc τῷ ὀξεῖ. τῆc οὖν τοῦ μελικράτου δυνάμεωc τὰ ἄλλα μὲν πάντα ἐχούcηc, ὧν δεῖται τὰ τοιαῦτα νοcήματα, καθ’ ἓν δὲ μόνον ἐναντιουμένηc αὐτοῖc, ὅταν ὑπερθερμανθὲν ἐκχολωθῇ, τὴν τοιαύτην αὐτοῦ μεταβολὴν ἡ τοῦ ὄξουc μίξιc κωλύουcα κάλλιcτον ἐργάζεται φάρμακον. |
| 15 684 [11] | ἄδιψόν τε γὰρ ἔcται καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰ πτύελα, τά γε μὴ παντάπαcι παχέα καὶ γλίcχρα, ῥᾳδίωc ἀνάξει· τούτοιc δ’ ἀμφοτέροιc αὐτοῦ τοῖc ἔργοιc ἕπεται καὶ ἡ τῶν κατὰ τὸ cτόμα καὶ τὴν φάρυγγα μορίων ὑγρότηc. ᾧ δὲ λόγῳ δρᾷ ταῦτα, τούτῳ δὴ καὶ cπληνὶ καὶ ἥπατι προcφορώτατόν ἐcτι διακαθαῖρον ἀλύπωc τὰ cπλάγχνα. Ἔcτι δὲ καὶ φυcῶν καταρρηκτικὸν καὶ ἐc οὔρηcιν προτρεπτικό ν . Περὶ τοῦ μετρίωc ὀξέοc ὀξυμέλιτοc ἔτι διαλεγόμενοc εἴρηκε ταῦτα, πολλήν τε τὴν χρῆcιν ἔχοντοc ἐπὶ τῶν κατὰ πνεύμονα καὶ θώρακα παθῶν ἀξιολογωτάτην τε τὴν ὠφέ λειαν διὰ τὴν ἔμμετρον μίξιν ὕδατόc τε καὶ ὄξουc καὶ μέλιτοc. |
| 15 685 [10] | τὸ γὰρ τοιοῦτον ὀξύμελι τέμνον τε τὸ παχὺ καὶ φυcῶδεc ἐν ὑποχονδρίῳ πνεῦμα καὶ καταρρηγνύον τὰc φύcαc διακαθαῖρόν τε τὰc διεξόδουc πάcαc ἐ π ’ οὖρα ποδηγεῖ τοῖc ὀρώδεcί τε καὶ χολώδεcι περιττώμαcιν. Ἐντέρου μέντοι τῷ κάτω μέρει πλαδαρώτερον καὶ ξύcματα ἐμποιέε ι . Τὴν ὑπὲρ τὸ κατὰ φύcιν ἐγγινομένην ὑγρότητα τοῖc μορίοιc ἴcμεν αὐτὸν ἀεὶ ‘πλάδον‘ ὀνομάζοντα· τοῦτ’ οὖν ἐργάζεται, φηcί, τὸ ὀξύμελι, ξύον τε τῶν ἄνωθεν ὅcον ἐμπέπλαcται παχέων χυμῶν ἢ γλίcχρων, τέμνον τε τοῦτο καὶ ὑπάγον ὡc πρὸc τὴν ἔκκριcιν. εὐπετεῖc δὲ κατὰ τὴν τοιαύτην δύναμιν ἐργάζεται καὶ τὰc ἐξ ἥπατοc ὑπαγωγὰc τῶν περιττωμάτων, ὥcτε παcῶν τῶν ἄνωθεν ὑγροτήτων ἀθροιζομένων ἐν τοῖc ἐντέροιc καὶ μάλιcτα τοῖc κάτω διὰ μὲν τὸ πλῆ θοc αὐτῶν τὸν πλάδον ἐγγίνεcθαι, διὰ δὲ τὴν ποιότητα ξύεcθαι τὸ ἔντερον. |
| 15 686 [10] | καὶ γὰρ καὶ αὐτὸ τὸ ὀξύμελι ῥυπτικὴν ἔχον δύναμιν ἐν τῷ χρόνῳ ξύcειεν ἂν τὸ ἔντερον καὶ τὸ cυγκατερχόμενον αὐτῷ χολῶδεc περίττωμα τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν· ὅθεν καὶ χωρὶc ὀξυμέλιτοc, ἢν πλεονάcαν ποτὲ τύχῃ, ξύει τὸ ἔντερον. Ἔcτι δ ’ ὅτε καὶ φλαῦρον τοῦτο ἐν τῇcιν ὀξείῃcι νούcοιcι γίνετα ι , μάλιcτα μὲν ὅτι φῦcαν κωλύει περαιοῦcθα ι , ἀλλὰ παλινδρομεῖν ποιε ῖ · ἔτι δὲ καὶ ἄλλωc γυιοῖ καὶ ἀκρωτήρια ψύχε ι . Τὸ ξυcθῆναι τὸ ἔντερον οὐκ ἀγαθόν ἐcτιν ἐνίοτε κατὰ τὰc ὀξείαc νόcουc· ἕλκωcιc γάρ τιc ἐπιπολῆc ἐcτιν ἡ ξυcματώδηc διάθεcιc. οὖcα δὲ τοιαύτη λυπεῖται πρὸc ἁπάν των τῶν διεξερχομένων καὶ μάλιcτα τῶν ἐχόντων τινὰ δῆξιν· λυπηθὲν δὲ τὸ ἔντερον, εἰ μὴ παραχρῆμα τὴν ἔκκριcιν τῶν δακνόντων ποιήcαιτο, πρὸc τὴν ἄνω χώραν ἀναπέμπει τὰ διεξερχόμενα. |
| 15 687 [10] | κατὰ τοῦτον οὖν τὸν λόγον καὶ ταῖc φύcαιc οὕτω cυμβαίνει παλινδρομεῖ ν. φυcικὴν γὰρ ἐνέργειαν ἔχει τὰ ἔντερα τὴν περιcταλτικήν, ὡc ἐν τοῖc Περὶ τῶν φυcικῶν δυνάμεων ὑπομνήμαcι δέδεικται· ταχυτῆτοc δ’ ἔργον ἐcτὶν ἀπωθεῖcθαι τὰ περιεχόμενα πρὸc τῶν μερῶν ἐκείνων ἐν οἷc περιέχεται. ὅταν μὲν οὖν ἄνωθεν ἡ κίνηcιc ἄρξηται, κάτω τὴν ἔκκριcιν ἴcχει τὰ περιεχόμενα· κάτωθεν δ’ ἀρξαμένηc αὐτῆc ἄνω φέρεται. καὶ τοῦτό γε cαφῶc φαίνεται κἀν τῷ κατὰ φύcιν ἔχειν cυμβαῖνον, ὅταν ὑπιούcηc ἀθρόωc ποτὲ χολῆc εἰc τὰ κάτω τῶν ἐντέρων ἐπίcχωμεν τὴν ἔκκριcιν ἢ τῷ παρεῖναι τοιαύτην πρᾶξιν, ἣν μὴ διακόπτειν δυνατόν ἐcτιν, ἢ τῷ μὴ παρεῖναι πληcίον ἀπόπατον· ἐν γὰρ τοῖc τοιούτοιc καιροῖc ἀνατρεχούcηc αἰcθανόμεθα τῆc χολῆc οὕτωc ὡc μηκέτ’ ἐκκριθῆναι. |
| 15 688 [15] | τινὲc μὲν οὖν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ τῆc χολῆc ἀναδρομῇ τὸν cτόμαχον ἴcχουcι κακῶc, ἔνιοι δὲ πληροῦνταί τε καὶ δακνωδῶc ἀλγοῦcι τὴν κεφαλήν, ἔνιοι δ’ ἀμφότερα πάcχουcιν. οὕτωc οὖν καὶ ἡ ξυcματώδηc ἐν τοῖc ἐντέροιc διάθεcιc ἐνίοτε μὲν τὴν ἔκκριcιν εἰc τὸ κάτωθεν ἐργάζεται ταχέωc, οὐχ ὑπομένουcα τὴν τῶν παcχόντων ἀνίαν, ἐνίοτε δὲ κάτωθεν πρὸc τὴν ἄνω χώραν, ὅταν μὴ παραχρῆμα τὸ διεξερχόμενον ἐκπέcῃ διὰ τῆc ἕδραc, ἀλλ’ ὁ κατ’ αὐτὴν μῦc ὁ κυκλοτερὴc cυcταλεὶc καὶ cφίγξαc τὸ πέραc τοῦ ἀπευθυcμένου τὴν ἀρχὴν τῆc περιcταλτικῆc κινήcεωc ἐκ τῶν κάτω μερῶν ἄνω ποιήcηται. διὰ τοῦτο μὲν οὖν οὐ φῦcα μόνον, ἀλλὰ καὶ περίττωμα κατὰ τὰc τοιαύταc διαθέcειc παλινδρομε ῖ. cυμβαίνει δὲ καὶ τὴν δύναμιν βλάπτεcθαι διὰ τὴν ἑπομένην δῆξιν ἐν τῇ διόδῳ· τὰ γὰρ ξυόμενα, κἂν βραχυτάτην ἔχῃ τὸ διεξερχόμενον δῆξιν, ἀνιᾶται cφοδρῶc· ἴcμεν δ’, ὅτι πᾶν ἄλγημα καταλυτικόν ἐcτι δυνάμεωc καὶ διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἀκρωτηρίων ψυκτικόν. Ταύτην καὶ οἶδα μούνην βλάβην τὴν δ ι ’ ὀξυμέλιτοc γινομένη ν , ἥτιc καὶ ἀξίη γρα φῆ c . |
| 15 689 [10] | Ἐδίδαξεν ὁ λόγοc ὀλίγον ἔμπροcθεν ἁπάcαc τὰc ἐκ μελικράτου καὶ οἴνου καὶ ὕδατοc βλάβαc ἐκπεφευγὸc τὸ μετρίωc κεκραμένον ὀξύμελι· μόνον οὖν, ὅταν βλάπτῃ τοῦτο, βλάπτει τῷ ξύειν τὸ ἔντερον· ἐργάζεται δὲ τοῦτο ποτὲ τοῖc ἀcθενέcτερον ἔχουcι φύcει καὶ παθεῖν ἐπιτήδειον τὸ ἔντερον. Ὀλίγον δὲ τὸ τοιόνδε ποτὸν νυκτὸc μὲν καὶ νήcτει πρὸ ῥοφήματοc ἐπιτήδειον προπίνεcθα ι · ἀτὰρ καὶ ὁκόταν πολὺ μετὰ ῥόφημα ᾖ , οὐδὲν κωλύει πίνει ν . Τὴν δύναμιν ἣν ἔχει διελθὼν ἐπὶ τὸν τοῦ καιροῦ λόγον νῦν ἀφίκετο, ἐν ᾧ μάλιcτ’ ἄν τιc αὐτὸ προcφέροιτο τῶν ἐπὶ ῥοφήμαcι διαιτωμένων· ἐφεξῆc δ’ εἰ καὶ μὴ ῥοφήμαcιν, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ποτῷ μόνῳ διαιτώμενόc τιc εἴη, καὶ τὸν ἐπ’ ἐκείνοιc καιρὸν διδάcκει. |
| 15 690 [15] | φηcὶν οὖν ἐπὶ τῶν ῥοφήμαcι χρωμένων ἐκεῖνον μόνον φυλάττεcθαι δεῖν τὸν καιρόν, ἐν ᾧ τὰ ῥοφήματα προcφέρονται. πτιcάνηc δὲ δηλονότι χυλόc ἐcτι τὸ ῥόφημα χάριν τοῦ θρέψαι τὸ cῶμα καὶ τὴν δύναμιν ῥῶcαι λαμβανόμενοc· ἔcτι δὲ ἐc ταῦτα καλόc, εἰ μόνοc ἐν τῇ γαcτρὶ περιέχοιτο κατὰ τὸν τῆc θρέψεωc καιρόν· ἔμαθεc γὰρ ἔμπροcθεν, ὡc ἡ ποικιλία τῶν προcφερομένων, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ἀνόμοια ταῖc δυνάμεcιν ᾖ, ταραχὴν ἐργάζεται κατὰ τὴν γαcτέρα. καὶ διὰ τοῦτ’ οὖν ἄχρι τοῦ πεφθῆναι τὸν χυλὸν οὐ χρὴ πίνειν ὀξύμελι· πεφθέντοc δ’ ἔξεcτι καὶ διὰ τῆc νυκτὸc λαμβάνειν καὶ κατὰ τὴν ἐπιοῦcαν ἡμέραν πρὸ τοῦ ῥοφήματοc· ἀρκεῖ δὲ τὸν μεταξὺ χρόνον τοῦ ῥοφήματοc καὶ τοῦ ὀξυμέλιτοc 〈εἶναι τοcοῦτον〉, ὥcτ’ εἰc κενήν τε ἅμα καὶ καθαρὰν ἐκ τοῦ προδιεcμῆχθαι τὴν γαcτέρα τὸν χυλὸν τῆc πτιcάνηc ἐμπεcεῖν. Τοῖcι δὲ ποτῷ μοῦνον διαιτωμένοιcιν ἄνευ ῥοφημάτων διὰ τόδε οὐκ ἐπιτήδειόν ἐcτιν αἰεὶ μούνῳ διὰ παντὸc χρέεcθαι τούτ ῳ · μάλιcτα μὲν διὰ ξύcιν καὶ τρηχυcμὸν τοῦ ἐντέρου ( ἀκόπρῳ γὰρ ἐόντι μᾶλλον ἂν ἐμποιοίη ταῦτα κενεαγγείηc παρεούcη c) , ἔπειτα δὲ καὶ τὸ μελίκρητον τῆc ἰcχύοc ἀφαιρέοι τ ’ ἄ ν . |
| 15 691 [10] | Τοῖc ἐπὶ πόματοc μόνου διαιτωμένοιc ἄνευ πτιcάνηc οὐκ ἐπιτήδειόν ἐcτι τὸ ὀξύμελι δι’ ὅληc τῆc νόcου πινόμενον, ὅτι τε cφοδρότερον ξύει τὸ ἔντερον γυμνὸν ὂν (ἐπαλείφεται γάρ πωc ὑπὸ τῆc πτιcάνηc, ὅταν ἐκείνηc ῥοφήcωcι) καὶ ὅτι τῆc ἐκ μελικράτου ὠφελείαc οὐδ’ ὅλωc μεταλαμβάνει τὸ cῶμα. προείρηκε δὲ ἐν τῷ περὶ μελικράτου λόγῳ τὴν γινομένην ἐξ αὐτοῦ τοῖc cώμαcιν ὠφέλειαν. Ἢν μέντοι ἀρήγειν φαίνηται πρὸc τὴν ξύμπαcαν νοῦcον πολλῷ ποτῷ τούτῳ χρέεcθα ι , ὀλίγον χρὴ τὸ ὄξοc παραχέει ν , ὅcον μοῦνον γινώcκεcθα ι · οὕτω γὰρ ἂν καὶ ἃ φι λέει βλάπτει ν , ἥκιcτα ἂν βλάπτο ι , καὶ ἃ δεῖται ὠφελείη c , προcωφελοίη ἄ ν . |
| 15 692 [10] | Ὅταν διψώδειc μὲν ἐργάζηται τὸ μελίκρατον, ἤτοι δὲ γλίcχρα πτύελα περιέχηται κατὰ τὰ βρόγχια τοῦ πνεύμονοc ἢ λίαν παχέα, τηνικαῦτα μόνου τοῦ ὀξυμέλιτόc ἐcτι χρεία, μεμνημένων ἡμῶν, ὅτι ταῦτα λέλεκται περὶ τῶν ποτῷ μόνῳ χρωμένων ἄνευ ῥοφήματοc. ἐὰν οὖν, ὡc ἔφην, ὀξυμέλιτοc ᾖ χρεία, παραχέειν αὐτοῦ τοῦ ὄξουc ὀλίγον τῷ μελικράτῳ προcήκει χάριν τοῦ καὶ τῆc χρείαc ἀπολαύειν τοῦ ὄξουc καὶ φεύγειν τὴν ἐξ αὐτοῦ βλάβην. cυνεψεῖν δὲ δηλονότι προcήκει τῷ μελικράτῳ τὸ ὄξοc· ἀcθενέcτερον γὰρ οὕτωc εἰc τὸ βλάπτειν γίνεται. Ἐν κεφαλαίῳ δὲ εἰρῆcθαι αἱ ἀπὸ ὄξεοc ὀξύτητεc πικροχόλοιcι μᾶλλον ἢ μελαγχολικοῖcι ξυμφέρουc ι . τὰ μὲν γὰρ πικρὰ διαλύεται καὶ ἐκφλεγματοῦται μετεωριζόμενα ὑ π ’ αὐ τέο υ , τὰ δὲ μέλανα ζυμοῦται καὶ μετεωρίζεται καὶ πολλαπλαcιοῦτα ι · ἀναγωγὸν γὰρ μελάνων ὄξο c . |
| 15 693 [12] | Πικροχόλουc φύcειc ὀνομάζει τὰc τὸν πικρὸν γεννώcαc χυμόν, οἷόcπερ ἐcτὶν ὁ τῆc ξανθῆc χολῆc, αἷc ἐπιτήδειον εἶναί φηcι τὸ ὄξοc, ἐναντιώτατον ὑπάρχον ταῖc μελαγχολικαῖc, διότι καὶ τὴν μέλαιναν χολὴν αὐτὴν ὀξεῖαν εἶναι cυμβέβηκεν, ὅταν γ’ ἤδη κατακορὴc ᾖ παρὰ φύcιν ἔχοντοc τοῦ cώματοc· ὡc ὑγιαίνοντόc γε πληcίον μέν ἐcτι τῆc εἰρημένηc ποιότητοc, οὐ μὴν ἀκριβῆ γε αὐτὴν ἔχει. τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc cαφῆ· διδάcκει γὰρ ἐν αὐτῇ, ὅπωc ὠφελεῖ τὸ ὄξοc τοὺc πικροχόλουc ἐπικρατουμένουc ἐν τῇ κράcει τῷ θερμῷ ψυχρὸν ὑπάρχον αὐτό. Γυναιξὶ δὲ τὸ ἐπίπαν πολεμιώτερον ἢ ἀνδράcιν ὄξο c · ὑcτεραλγὲc γάρ ἐcτι ν . Ὅτι μὲν τὸ ὄξοc τὰ νεῦρα βλάπτειν πέφυκεν, ἥ τε πεῖρα μαρτυρεῖ καὶ ὁ λόγοc δείκνυcιν· ἄναιμα γὰρ ὄντα καὶ διὰ τοῦτο ψυχρὰ πάcχει ῥᾳδίωc ὑπὸ τοῦ ψύχοντόc τε ἅμα καὶ λεπτομεροῦc φαρμάκου. |
| 15 694 [10] | βλάπτεται μὲν γὰρ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων τῶν ψυχόντων, ἀλλὰ τὸ τῆc τοῦ ὄξουc οὐcίαc λεπτομερὲc εἰc τὸ βάθοc αὐτῶν διαδύεται καὶ διεξέρχεται διὰ παντὸc μέρουc, ὡc μηδὲν μηδὲ τοὐλάχιcτον ἀβλαβὲc ἐᾶν. οὕτω μὲν ὄξοc τὰ νευρώδη μόρια βλάπτει. τὴν μήτραν δ’ ἅπαντεc cχεδὸν οἱ ἀνατομικοὶ λέγουcιν εἶναι νευρώδη· καὶ χωρὶc δὲ τῆc ἐκείνων ἀποφάcεωc, ἣν ἐκ τῆc ἀνατομικῆc αὐτοψίαc ἐποιήcαντο, πάρεcτί cοι cυλλογίcαcθαι περὶ αὐτῆc, ὡc ἐπὶ πλεῖcτον μὲν διαcτελλομένηc, εἰc ἐλάχιcτον δὲ cυνιζανούcηc· ἀεὶ γὰρ ὁπηλίκον ἂν ᾖ τὸ ἔμβρυον, ἐν κύκλῳ περιείληφεν αὐτό, καὶ πεπλήρωται τὸ πᾶν κῦτοc ὑπ’ ἐκείνου, κἂν μικρὸν ᾖ, καθάπερ καὶ ἡ γαcτὴρ ὑπὸ τῶν cιτίων· ἀλλὰ ταύτηc μὲν οὐ μεγάλη πρὸc τἀναντία ἡ μεταβολή, τῆc μήτραc δὲ μέγιcται· τὸ δ’ ἐπὶ πλεῖ cτον διαcτέλλεcθαι νευρωδῶν ἴδιόν ἐcτι cωμάτων, οὐ cαρκωδῶν. |
| 15 695 [15] | Ὕδατι δὲ ποτῷ ἐν τῇcιν ὀξείῃcι νούcοιcιν ἄλλο μὲν οὐδὲν ἔχω ἔργον ὅ τι προcθέ ω . οὔτε γὰρ βηχὸc παρηγορικόν ἐcτιν ἐν τοῖcι περιπνευμονικοῖcιν οὔτε πτυέλου ἀναγωγό ν , ἀλ λ ’ ἧccον τῶν ἄλλω ν , εἴ τιc διὰ παντὸc ὕδατι ποτῷ χρέοιτ ο · μεcηγὺ μέντοι ὀξυμέλιτοc καὶ μελικρήτου ὕδωρ ἐπιρροφεόμενον ὀλίγον πτυάλου ἀναγωγόν ἐcτι διὰ τὴν μεταβολὴν τῆc ποιότητοc τῶν ποτῶ ν · πλημμυρίδα γάρ τινα ἐμποιέε ι . ἄλλωc δὲ οὐδὲ δίψαν παύε ι , ἀλ λ ’ ἐπιπικραίνε ι · χολῶδεc γὰρ φύcει χολώδει καὶ ὑποχονδρίῳ κακὸν καὶ κάκιcτον ἑωυτοῦ καὶ χολωδέcτατον καὶ φιλαδυναμώτατο ν , ὅταν ἐc κενεότητα ἐcέλθ ῃ . καὶ cπληνὸc δὲ αὐξητικὸν καὶ ἥπατόc ἐcτι ν , ὁκόταν πεπυρωμένον ᾖ , καὶ ἐγκλυδαcτικόν τε καὶ ἐπιπολαcτικό ν · βραδύπορόν τε γὰρ διὰ τὸ ὑπόψυχρον καὶ ἄπεπτον εἶνα ι , καὶ οὔτε διαχωρητικὸν οὔτε διουρητικό ν . |
| 15 696 [5] | προcβλάπτει δέ τι καὶ διὰ τόδ ε , ὅτι ἄκοπρόν ἐcτι φύcε ι . ἢν δὲ δὴ καὶ ποδῶν ψυχρῶν ἐόντων ποτὲ ποθ ῇ , πάντα ταῦτα πολλαπλαcίωc βλάπτε ι , ἐc ὅ τι ἂν αὐτέων ὁρμήc ῃ . Οὔτε τμητικὸν ἔχει τι τὸ ὕδωρ, ὥcπερ τὸ ὄξοc, ἀλλ’ οὔτε θερμὸν ὥcπερ τὸ μέλι (τούτῳ μέν γε πρὸc τῷ θερμαίνειν ἔτι καὶ τὸ ῥύπτειν καὶ τέμνειν ὑπάρχει)· βραδύπορον οὖν εἰκότωc ἐcτὶ καὶ δύcπεπτον καὶ δυcυποβίβαcτον ἅπαν ὕδωρ, κἂν ἄλλωc ἄριcτόν τε καὶ ἄμεμπτον ᾖ· τὸ γὰρ ἰλυῶδεc ἢ δυcῶδεc ἢ ἁλυκὸν ἤ τινοc ἑτέραc φαρμακώδουc ποιότητοc ἔμφαcιν ἔχον οὐχ ἁπλῶc ὕδωρ ἐcτίν, ἀλλὰ μετὰ τοιοῦδέ τινοc ἐπιμιξίαc φαρμάκου, καθάπερ καὶ εἰ μέλι μοχθηρὸν ἢ πτιcάνην ἢ ὄξοc ἢ οἶνον ἤ τι τοιοῦτον προχειρίcαιο· μέμψῃ γὰρ οὐχ ὅλον ἐπ’ ἐκείνου τὸ γένοc, ἀλλ’ αὐτὸ μόνον, ὃ μεταχειρίζῃ. τοῦ λόγου τοίνυν ὄντοc ἐφ’ ἑκάcτου τῶν κρινομένων ὑπ’ αὐτοῦ περὶ τῶν ἀρίcτων, οὕτω καὶ νῦν ἄκουε, πρὸc τὸ κάλλιcτον ὕδωρ ἕκαcτον τῶν λεγομένων ἀναφέρων, ὃ καθαρώτατόν ἐcτι καὶ πάcηc ἀλλοτρίαc ἄμικτον ποιότητοc· τοῦτ’ οὖν αὐτό, κἂν ἄριcτον ᾖ, κατὰ τὴν γαcτέρα μένει πολλῷ χρόνῳ κλύδωναc αὐτῇ τοὐπίπαν ἐργαζόμενον, ὡc, ὅταν γε ᾖ χολώδηc ἐκείνη, cυνδιαφθείρεται καὶ αὐτό. |
| 15 697 [15] | κἀπειδὰν ὑπέλθῃ μόλιc ἐκ τῆc κοιλίαc εἰc τὴν νῆcτιν, οὐκ ἀναδίδοται ῥᾳδίωc, οὔτ’ εἰc ἧπαρ οὔτε πολὺ μᾶλλον εἰc νεφροὺc καὶ θώρακα καὶ πνεύμονα· διόπερ οὔτ’ οὖρα κινεῖν πέφυκεν οὔτε πτύελον ἀνάγειν, ἀλλ’ οὐδὲ τὰc δι’ ὅλου τοῦ cώματοc ἐργάζεcθαι διαπνοάc· λεπτομεροῦc γὰρ οὐcίαc ἔργον ἐcτὶ τοῦτο καὶ θερμῆc, οὐ ψυχρᾶc καὶ παχυμεροῦc. οὐ μὴν οὐδὲ δίψοc παύει, μένον ἐπὶ πλεῖcτον ἐν ταῖc εὐρυχωρίαιc τῶν κατὰ γαcτέρα καὶ ἔντερον ὀργάνων τοῦ ζῴου καὶ μὴ διαδυόμενον εἰc ὅλον τὸ βάθοc αὐτῶν μηδ’ ἐπιτέγγον τὸν αὐχμόν. ὅτι δ’ οὐδὲ τρέφει, πρόcθεν εἴρηται· διὰ τοῦτ’ οὖν οὐδὲ τὴν ζωτικὴν δύναμιν οἷόν τ’ ἐcτὶ ῥωννύναι. |
| 15 698 [15] | καὶ ταῦτ’ ἐcτὶ τὰ αἴτια, δι’ ἃ πρόc τε με λίκρατον Ἱπποκράτηc ἀφικνεῖται καὶ ὀξύμελι καὶ οἶνον ἐπὶ τῶν νοcούντων ἀποχωρῶν τοῦ ὕδατοc. ὅcον μὲν οὖν ἐπὶ τούτοιc, οὐδέποτ’ ἄν τιc αὐτῷ χρήcαιτο. χρῶνται δὲ καὶ οἱ ἄλλοι μὲν ἰατροὶ καὶ μέντοι καὶ αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτη c, ἀλλ’ ἧττον μὲν οὗτοc, οἱ δ’ ἄλλοι μᾶλλον. ἐκ γὰρ τοῦ χρῆcθαι τοῖc ἄλλοιc κακῶc cφαλλόμενοι καταφεύγουcιν ἐπὶ τὸ ὕδωρ οὐκ ἔχον μεγάλην ἀποτυχίαν, ὅτι μηδὲ τὴν δύναμιν· οὕτω γὰρ ὁ Ἐραcίcτρατοc ἔλεγεν· “ἰcχυραὶ δυνάμειc cίτων τε καὶ πομάτων ἐγκαίρωc μὲν παραλαμβανόμεναι μεγίcτην ὠφέλειαν ἔχουcιν, ἀκαίρωc δὲ μεγίcτην βλάβην.” ἣν δέ φημι μοχθηρὰν εἶναι χρῆcιν ὀξυμέλιτόc τε καὶ μελικράτου καὶ οἴνου, γίνεται μὲν διὰ τὰc ἀθρόαc μεταβολάc, ὡc αὐτὸc ἐδίδαξε, γίνεται δὲ καὶ διὰ τὴν μίξιν ἄκρατον ὑπὸ τῶν ἰατρῶν γινομένην ὡc τὸ πολύ. διδόντοc οὖν ἐμοῦ πρεcβύτῃ νοcοῦντι καθ’ ἑκάcτην ἡμέραν οἴνου ὑδατώδουc, παραγινόμενόc τιc τῶν τοιούτων ἰατρῶν, εἶτ’ ἰδὼν ἐλάχιcτον ἐπιcταζόμενον αὐτοῦ τῷ ὕδατι γελάcαc ἔφη μὴ πίνειν οἴ νου τὸν ἄρρωcτον, ἀλλ’ ὁρᾶν μόνον, οὐκ ἐννοῶν, ὅτι τὸ μὲν ἡδονῆc ἕνεκα τὸν οἶνον διδόναι ἑτέραν ἔχει cυμμετρίαν τῆc πρὸc ὕδωρ αὐτοῦ μίξεωc, τὸ δ’ ὠφελείαc ἄλλην. |
| 15 699 [15] | ὥcπερ γὰρ ὁρμήν τινα πρὸc τὴν ἀνάδοcιν ἀφελκομένην τὸ ὕδωρ ἐπιμίγνυcθαι χρὴ τὸν οἶνον ἐλάχιcτον παντελῶc, ὡc παῦcαι τὸ ὕδωρ αὐτὸ τοῦτο μόνον εἰλικρινὲc εἶναι, οὐχ ὥcτε καὶ οἶνον αὐτὸ ποιῆcαι. οἱ πολλοὶ δὲ τῶν ὑγιαινόντων πίνουcιν οἶνον ὑδατωμένον, οὐ μὴν προcήκει τὸ ὕδωρ ἐπικρατεῖν κατὰ τὴν γεῦcιν, ἀλλὰ τὸν οἶνον· ἐπὶ δὲ τῶν νοcούντων ἔτι καὶ μᾶλλον, ὡc ἔμφαcιν εἶναι τοῦ οἴνου βραχεῖαν. οὕτω δὲ καὶ περὶ τοῦ ὀξυμέλιτοc ὀλίγον αὐτὸc ἔμπροcθεν ἔλεγεν ἐπαινῶν τὸ ὑδαρέc. καὶ μελικράτῳ δ’ ἄν τιc ἀκινδυνότερον χρῷτο τῷ ὑδαρεῖ· τὸ γὰρ ἄκρατον, εἰ μὴ φθάcειεν ὑπαγαγεῖν τὴν γαcτέρα, βλαβερώτατον γίνεται καὶ μάλιcτ’ ἐν τοῖc πικροχόλοιc τε καὶ μεγαλοcπλάγχνοιc, ἐφ’ ὧν καὶ τὸ ὕδωρ ἐcτὶ βλαβερόν, ὅταν ἐκχολωθῇ μεῖναν ἐπὶ πλέον ἐν τοῖc ὑποχονδρίοιc· πρὸc γὰρ δὴ τούτοιc ἅπαcιν οἷc ἔχει κακοῖc ἔτι καὶ ἄκοπρον ὂν οὐδ’ ὑπαγωγήν τινα τῆc γαcτρὸc ἐργάζεται. |
| 15 700 [5] | τὸ δ’ ἐν ἀρχαῖc τῶν παροξυcμῶν αὐτὸ πινόμενον βλάπτειν (ὅπερ ἐδήλωcε διὰ τοῦ φάναι· ἢν δὲ δὴ καὶ ποδῶν ἐόντων ψυχρῶν ποτε ποθ ῇ , ταῦτα πάντα πολλαπλαcίωc βλάπτε ι) τῶν γινωcκομένων τε πᾶcι καὶ ὁμολογουμένων ἐcτί. πότ’ οὖν χρήcιμόν ἐcτιν ὕδωρ πινόμενον; ὅταν ἐπὶ μόνων ποτῶν ὁ κάμνων διαιτώμενοc ᾖ μηδέπω χυλὸν πτιcάνηc λαμβάνων· τότε γὰρ μεταξὺ τῶν ἄλλων ποτῶν ὕδωρ ἄν τιc ἐν καιρῷ προcφέροι, καὶ μάλιcθ’ ὅταν ὁ κάμνων ᾖ διψώδηc. πλημμυρίδα γάρ τινα ποιεῖν αὐτό φηcι, τουτέcτι πλῆθοc ὑγροῦ τινοc· διὸ καὶ μεταξὺ μελικράτου τε καὶ ὀξυμέλιτοc δίδωcιν ὀλίγον εἰc ὑγρότητα τοῖc ἀναπτυcθηcομένοιc cυντελέcον. ἀλλὰ κἀπειδὰν ὁ οἶνοc ᾖ μεγάλωc βλαβερόc, καὶ τότε δίδωcιν ὕδατοc· ἀκούcωμεν δ’ αὐτοῦ τοῦ Ἱπποκράτου c, ὅπωc ἀπεφήνατο περὶ τούτου. Ὑποπτεύcαντι μέντοι ἐν ταύτῃcι τῇcι νούcοιcιν ἢ καρηβαρίην ἰcχυρὴν ἢ φρενῶν ἅψι ν , παντάπαcιν οἴνου ἀποcχε τέο ν , ὕδατι δὲ ἐν τῷ τοιῷδε χρηcτέον ἢ ὑδαρέα καὶ κιρρὸν παντελῶc δοτέον οἶνον καὶ ἄοcμον παντάπαcι καὶ μετὰ τὴν πόcιν αὐτοῦ ὕδωρ μεταποτέον ὀλίγο ν · οὕτω γὰρ ἂν ἧccον τὸ ἀπὸ τοῦ οἴνου μένοc ἅπτοιτο τῆc κεφαλῆc καὶ γνώμη c . |
| 15 701 [5] | Ἅπτεcθαι φρενῶν λέγεται τηνικαῦτα, ὅταν ὁ κάμνων πυρέccων παραφρονῇ· καὶ νῦν οὖν φρενῶν ἅψιν ἔφη τὴν παραφροcύνην, ἐν ᾗ φεύγειν κελεύει τὸν οἶνον, ὡcαύτωc δὲ κἀν ταῖc ἰcχυραῖc κεφαλαλγίαιc· εἴρηται δὲ περὶ ἀμφοῖν πρόcθεν. ἀλλὰ νῦν γε προειπὼν παντάπαcιν ἀποcχετέον εἶναι τοῦ οἴνου κατὰ τὰ προειρημένα cυμπτώματά φηcιν ἐφεξῆc ὑδαρέα καὶ κιρρὸν παντελῶc δοτέον καὶ ἄοcμο ν. τὸ μὲν οὖν ὑδαρῆ καὶ ἄοcμον διδόναι καλῶc εἴρηται, τὸ δὲ κιρρὸν οὐ πάνυ προcίεμαι· βελτίων γὰρ ὁ ὑδατώδηc εἰc ταῦτα λευκὸc ὢν δηλονότι. τό γε μήν, ἡνίκα δοίημέν ποτε ἐπὶ τῶν οὕτωc ἐχόντων οἶνον, εὐθέωc ἐπιπίνειν ὕδωρ ἀcφαλῶc cυνεβούλευcεν· ἧccον γὰρ ἄ ν , φηc ί , τὸ ἀπὸ τοῦ οἴνου μένο c, ὅπερ ἔcτιν ἡ ἰcχύc, ἅπτοιτο τῆc κεφαλῆc καὶ τῆc γνώμη c , ἅπτοιτο μὲν εἰπὼν κατὰ τὸ cύνηθεc αὐτῷ καὶ δηλώcαc, ὅτι καὶ τὴν ἅψιν τῶν φρενῶν ἀπὸ τούτου τοῦ ῥήματοc ἐποίηcε cυνηθεcτέρου τοῖc ἀνθρώποιc ὄντοc ἢ τὸ τῆc ἅψεωc ὄνομα. |
| 15 702 [5] | κεφαλῆc δὲ καὶ γνώμηc εἶπεν ἅπτεcθαι τὸν οἶνον, διότι θερμὸc ὢν αὐτόc τε διὰ ταχέων ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναφέρεται καὶ cυναναφέρει τοὺc ζέονταc ἐν τῷ cώματι χυμούc. ὅτι δὲ τὴν κεφαλὴν κακοῖ, διὰ τοῦτο καὶ τὴν γνώμην· ἐν ταύτῃ γάρ ἐcτι τὸ φρονοῦν καὶ λογιζόμενον μέροc τῆc ψυχῆc. Ἐν οἷcι δὲ μάλιcτα αὐτῷ ὕδατι ποτῷ χρηcτέον καὶ ὁκότε πολλῷ κάρτα καὶ ὅκου μετρίῳ καὶ ὅκου ψυχρῷ καὶ ὅκου θερμ ῷ , τὰ μέν που πρόcθεν εἴρητα ι , τὰ δ ’ ἐν αὐτέοιcι τοῖcι καιροῖcι ῥηθήcετα ι . Ἐραcίcτρατοc μὲν ἐν τοῖc Περὶ πυρετῶν κακοήθωc πάνυ διαβάλλει τὸν Ἱπποκράτη ν, τοὺc μαθητὰc αὐτοῦ δῆθεν μεμφόμενοc Ἀπολλώνιόν τε καὶ Δέξιππο ν, οὕc φηcι, κηρίνουc κυάθουc δώδεκα ποιήcανταc εἰc τὸν ἑκτημορίτην τῆc κοτύληc κύαθον, ἕνα τούτων ἢ δύο ἀπομετρεῖν τοῖc πυρέττουcιν· ὁ δ’ Ἱπποκράτηc οὐκ ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἔμπροcθεν εὔδηλόc ἐcτι δαψιλέcι χρώμενοc ἅπαcι τοῖc ποτοῖc, νυνὶ δὲ καὶ διὰ τῆc λέξεωc cαφῶc ἐδήλωcεν εἰπών· 〈 ἐν 〉 οἷcι δὲ μάλιcτα αὐτῷ ὕδατι χρηcτέον καὶ ὁπότε κάρτα πολλ ῷ· δηλοῖ γὰρ [καὶ] τὸ κάρτα πολλῷ τὸ λίαν πολλῷ. |
| 15 703 [5] | ἤρκει δ’ εἰπεῖν καὶ πολὺ δίδοcθαί ποτε τὸ ὕδωρ χωρὶc τοῦ προcθεῖναι τὸ κάρτα πρὸc τὸν ἔλεγχον τῆc Ἐραcιcτράτου κακοηθείαc, ὃc Ἀπολλωνίου μὲν καὶ Δεξίππου μνημονεύει μηδὲν ἔχων αὐτῶν δεῖξαι βιβλίον, Ἱπποκράτουc δ’ αὐτοῦ λέγοντοc cαφῶc οὐκ ἀκούει, ‘χρῆcθαι δ’ ἐνίοτε πολλῷ κάρτα τῷ ὕδατι‘, καὶ μέντοι καὶ ἀνωτέρω μετ’ ὀξυμέλιτοc αὐτὸ διδοὺc ἔφη χρήcιμον εἶναι, ὅτι “πλημμυρίδα τινὰ ἐμποιέει,” τουτέcτι πλῆθοc ὑγρότητοc· καὶ 〈περὶ〉 μελικράτου τε καὶ ὀξυμέλιτοc τῶν ὑδαρῶν ἔμπροcθεν ὡc ὑγραι νόντων τε τὸ cτόμα καὶ οὖρα κινούντων ἔγραψεν, οὐ δήπου κύαθον αὐτῶν διδούc, ἀλλὰ πλῆθοc ἀξιόλογον, ἀφ’ οὗ καὶ τὸ cτόμα δυνατὸν ὑγρανθῆναι καὶ τὰ οὖρα κινηθῆναι καὶ ἐκ πνεύμονοc ἀναχθῆναι· ἐπὶ δ’ ὀξυμέλιτοc καὶ οὕτωc ἔγραψεν· “ἢν μέντοι ἀρήγειν φαίνηται πρὸc τὴν ξύμπαcαν νοῦcον, πολλῷ ποτῷ τούτῳ χρέεcθαι” προcθεὶc κἀνταῦθα τὸ “πολλῷ”. |
| 15 704 [15] | περὶ μὲν οὖν τῆc Ἐραcιcτράτου πρὸc Ἱπποκράτην κακοηθείαc ἀρκεῖ καὶ ταῦτα. μεμνήμεθα δ’ ἡμεῖc, ὅτι καθάπερ ἔμπροcθεν, οὕτω καὶ νῦν ὁ Ἱπποκράτηc ἐπαγγέλλεται καθ’ ἕκαcτον νόcημα διδαcκαλίαν ἰδίαν ποιήcαcθαι, ὡc οὐχ ἱκανῶc ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ τὴν διαιτητικὴν τέχνην ἐξειργαcμένοc, ἀλλὰ τὰ καθόλου μόνα διεληλυθὼc ἐπὶ παραδείγματοc ἑνὸc νοcήματοc τῆc πλευρίτιδοc. Κατὰ ταῦτα δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ποτῶ ν , οἷον τὸ κρίθινον καὶ τὰ ἀπὸ χλοίηc ποιεύμενα καὶ τὰ ἀπὸ cταφίδοc καὶ cτεμφύλων καὶ πυρῶν καὶ κνήκου καὶ μύρτων καὶ ῥοιῆc καὶ τῶν ἄλλω ν , ὅταν τινὸc αὐτῶν καιρὸc ᾖ χρῆcθα ι , γεγράψεται πα ρ ’ αὐτῷ τῷ νοcήματ ι , ὅκωcπερ καὶ τἄλλα τῶν cυνθέτων φαρμάκω ν . |
| 15 705 [10] | Καὶ ἥδε ἡ ῥῆcιc ἐπαγγελίαν ἔχει διδαcκαλίαc ἑτέραc ἑκάcτου τῶν νοcημάτων ἰδίαc. πρόδηλον οὖν, ὡc ἤτοι οὐ cῴζεται τὰ γραφέντα ὑπ’ αὐτοῦ βιβλία θεραπευτικὰ τῶν ὀξέων νοcημάτων ἑκάcτου κατὰ μέροc ἢ ὅλωc οὐκ ἐγράφη· ταυτὶ γὰρ τὰ νῦν φερόμενα τῆc Ἱπποκράτουc ἀξίαc οὐκ ἔcτιν, ἔχει μέντοι πολλὰ τῆc γνώμηc αὐτοῦ, καθάπερ καὶ ταῦτα αὐτὰ τὰ προcκείμενα τῷδε τῷ βιβλίῳ τὰ μετὰ τὸ λουτρόν. κάλλιον δ’, ὡc ἔφην, ὑπὲρ ἑκάcτου cκεψόμεθα κατὰ τὰc ἐξηγήcειc αὐτῶν. Λουτρὸν δὲ cυχνοῖcι τῶν νοcημάτων ἀρήγοι ἂν χρεομένοιcιν ἐc τὰ μὲν ξυνεχέω c , ἐc τὰ δ ’ ο ὔ , ἔcτι δ ’ ὅτε ἧccον χρηcτέον διὰ τὴν ἀπαραcκευαcίην τῶν ἀνθρώπω ν · ἐν ὀλίγῃcι γὰρ οἰκίῃcι παρεcκεύαcται τὰ ἄρμενα καὶ οἱ θερα πεύοντεc ὡc δε ῖ , εἰ δὲ μὴ παγκάλωc λούοιτ ο , βλάπτοι τ ’ ἂν οὐ cμικρ ά . |
| 15 706 [10] | καὶ γὰρ cκέπηc ἀκάπνου δεῖ καὶ ὕδατοc δαψιλέοc καὶ τοῦ λουτροῦ cυχνοῦ καὶ μὴ λίην λάβρο υ , ἤν γε μὴ οὕτω δέ ῃ . Ἔοικε κατὰ τοὺc Ἱπποκράτουc χρόνουc οὐδέπω ταυτὶ τὰ βαλανεῖα κατεcκευάcθαι· τό τε γὰρ ἐν ὀλίγαιc οἰκίαιc λέγειν αὐτὸν παρεcκευάcθαι τά τε ἄρμενα καὶ τοὺc θεραπεύcοντα c , ὡc δε ῖ, καὶ πρὸc τούτοιc ἔτι καὶ cκέπηc ἀκάπνου χρείαν εἶναι καὶ ὕδατοc δαψιλοῦc καὶ τἄλλα ὅcα τούτοιc ἐφεξῆc εἶπεν, ὡc ἐν ταῖc οἰκίαιc ἔτι θερμαινομένου τοῦ ὕδατοc ἐν λέβηcιν, εἶτ’ ἐγχεομένου τῶν ἐμβατῶν ταῖc πυέλοιc ἔνδειξιν ἔχει. τὸ δ’ ἐπὶ τῷ τέλει τῆc ῥήcεωc εἰρημένον, ὡc καὶ λουτροῦ cυχνοῦ χρεία ἐcτὶ καὶ μὴ λίην λάβρο υ , ἤν γε μὴ οὕτω δέ ῃ, εἴ γε μεμνήμεθα, παραφυλάττειν δεῖ κατὰ τὴν ἑξῆc διδαcκαλίαν· αὐτὸc γὰρ ἐρεῖ, τίνεc εἰcὶν οἱ λάβρου ποτὲ δεόμενοι τοῦ λουτρο ῦ, τουτέcτι καταντλουμένου τοῦ κάμνοντοc ὕδατι πολλῷ. |
| 15 707 [10] | εἰ γὰρ μὴ φαίνοιτο λέγων αὐτόc, ἡμεῖc ζητήcομεν οὐχ ἁπλῶc οὐδ’ ὡc ἔτυχεν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ τὴν ἀκολουθίαν φυλάττειν τοῖc ὑπ’ αὐτοῦ γεγραμμένοιc. Καὶ μᾶλλον μὲν μὴ cμήχεcθα ι · ἢν δὲ cμήχητα ι , θερμῷ χρέεcθαι αὐτῷ καὶ πολλαπλαcίῳ ἢ ὡc νομίζεται cμήγματι καὶ προcκαταχεῖcθαι μὴ ὀλίγῳ καὶ ταχέωc μετακαταχεῖcθα ι . Οὐ δεῖται τοῦ cμήχεcθαι κάμνων οὐδείc, ὅταν λούηται, πλὴν εἰ ῥυπῶν εἴη καὶ κνηcμώδηc. χρῄζουcι γὰρ οἱ κάμνοντεc ἀκοπώτατα καὶ ἀοχλητότατα διαβραχῆναι τῷ ὕδατι· τὸ δὲ cμήχεcθαι διὰ ῥυμμάτων γίνεται δακνωδῶν ὄντων ἁπάντων καὶ ξηραντικῶν, ὥcτ’ ἐναντιώτατόν ἐcτι τοῦτο τῇ δυνάμει τε καὶ τῇ χρείᾳ τοῦ λουτροῦ. δεομένου μέντοι cμήχεcθαι τοῦ κάμνοντοc ἢ διὰ ῥύπον ἢ διὰ κνηcμόν, ἐκλύειν χρὴ τὴν δύναμιν τοῦ cμηκτικοῦ φαρμάκου μίξει πλείονοc ὕδατοc, ἐπεμβάλλονταc καὶ τοῦ ἐλαίου· καὶ διὰ τοῦτ’ εἶπεν ὁ Ἱπποκράτη c · πολλαπλαcίῳ δεῖ χρῆcθαι ἢ ὡc νομίζεται τῷ cμήγματ ι, τουτέcτιν ἢ ὡc εἴθιcται πρὸc τῶν ὑγιαινόντων. |
| 15 708 [14] | οὐ γὰρ δὴ τήν γ’ οὐcίαν τοῦ cμήχοντοc φαρμάκου κελεύει πολλαπλαcίαν ἐπὶ τῶν νοcούντων παραλαμβάνειν, ὅc γε καὶ τὸ μὴ cμᾶcθαι μᾶλλον αἱρεῖται τοῦ cμᾶcθαι, ἀλλὰ τὸ πλῆθοc τοῦ cμήγματοc ἀξιοῖ πολλαπλάcιον ἐπὶ τῶν νοcούντων γίνεcθαι κατὰ τὴν τοῦ ὕδατοc μίξιν. ὁ γὰρ αὐτὸc λογιcμὸc ὑπαγορεύει καὶ τὸ φεύγειν τὰ cμῶντα, μὴ κνήcεωc ἢ ῥύπου κατεπείγοντοc, καὶ τὸ δριμέcιν αὐτοῖc καὶ ἀκράτοιc μὴ χρῆcθαι. ὥcπερ δὲ τῷ πλήθει τῆc τοῦ ὕδατοc μίξεωc ἐξέλυcε τὴν ἐκ τοῦ cμῶντοc φαρμάκου δριμύτητα, κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ὅλου τοῦ cμήγματοc ἐκλύει τὴν δύναμιν ἐπικαταχέων ὕδωρ εὐθέωc θερμὸν καθαρὸν δαψιλέc, εἶτ’ αὖθιc ἐπὶ τούτῳ πάλιν ἕτερον. Δεῖ δὲ καὶ τῆc ὁδοῦ βραχείηc ἐc τὴν πύελον καὶ ἐc εὐέμβατον καὶ ἐc εὐέκβατο ν . |
| 15 709 [13] | Τοῦτο κοινόν ἐcτιν, ἐάν τ’ ἐν βαλανείῳ λούῃc τὸν ἄνθρωπον, ἐάν τ’ ἐν οἴκῳ τινὶ πυρὰν ποιήcαc καὶ πύελον ὕδατοc πληρώcαc, ὅπερ καὶ νῦν ἐν τοῖc cτρατοπέδοιc γίνεται πολλάκιc, ὁπόταν δέῃ μέν τινα λούεcθαι, βαλανεῖον δ’ ὁ τόποc οὐκ ἔχῃ. καὶ εἰc εὐέμβατον καὶ εἰc εὐέκβατο ν. παντελῶc γὰρ ἄκοπον φυλαχθῆναι βούλεται τὸν κάμνοντα· διὰ τοῦτ’ οὖν καὶ τὴν πύελον εὐέμβατόν τε καὶ εὐέκβατον ὑπάρχειν ἀξιοῖ. γένοιτο δ’ ἂν τοῦτο μήτε ὑψηλοῦ περιcτέγοντοc τοῦ τοίχου τὸ ὕδωρ μήτε cτενοῦ· κάλλιcτον δὲ καὶ ἀκοπώτατόν ἐcτι τὸ κατὰ τὰc κολυμβήθραc ἐν τοῖc αὐτοφυέcιν ὕδαcιν, ἃc ταπεινὰc ποιοῦνται cχεδὸν ἅπαντεc οὕτωc, ὡc μηδὲν ὑπερέχειν τοῦ πληcίον ἐδάφουc. Εἶναι δὲ τὸν λουόμενον κόcμιον καὶ cιγηλὸν καὶ μηδὲν αὐτὸν προcεργάζεcθα ι , ἀλ λ ’ ἄλλουc καὶ καταχέειν καὶ cμήχει ν . |
| 15 710 [10] | Καὶ ταῦτα τῶν cυντελούντων ἐcτὶν εἰc τὸ τοῦ κάμνοντοc ἄκοπον ὁμοίωc τοῖc προειρημένοιc· ἤδη δὲ καὶ πρὸc τὸ χαλαcθῆναί τε καὶ μαλαχθῆναι μᾶλλον ἐν τῷ λουτρῷ τὸ cῶμα χρήcιμόc ἐcτιν ἡ τοῦ κάμνοντοc ἡcυχία· τείνονται γὰρ ἐν ταῖc κινήcεcιν οἱ μύεc, οἵτινεc ἧττον μαλάττονται καὶ χαλῶνται. Καὶ μετακέραcμα πολλὸν ἡτοιμάcθα ι . Ἔνεcτι μὲν καὶ ὑφ’ ἓν ἀναγνῶναι μετακέραcμ α, δυνατὸν δὲ καὶ καθ’ ἑαυτὴν ἀκοῦcαι τὴν ‘μετά‘ πρόθεcιν, ἰδίᾳ δὲ πάλιν τὸ ‘κέραcμα·‘ καὶ γὰρ ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ καὶ ἐν ἄλλοιc Ἱπποκράτηc φαίνεται χρώμενοc τῇ ‘μετά‘ προθέcει κατὰ τὸ τῶν Ἰώνων ἔθοc ἐλλειπτικῶc· ἔcτι γὰρ τὸ πλῆρεc τοιοῦτον· ‘καὶ μετὰ ταῦτα κέραcμα πολὺ ἡτοιμάcθαι. |
| 15 711 [15] | ‘ εἴτε δ’ ὑφ’ ἓν ἀκούει τιc μετακέραcμα εἴτε καὶ διελὼν ἀντὶ τοῦ μετὰ ταῦτα κέραcμα, μία διάνοια κοινὴ τῶν λέξεων ἀμφοτέρων ἐcτίν· ἡτοιμάcθαι γὰρ βούλεται κέραcμα μέλλον καταχεῖcθαι τοῦ λουομένου μετὰ τὸ χρήcαcθαι τῷ κατὰ τὴν πύελον λουτρῷ. ὅπερ καὶ νῦν εἰώθαcι πάντεc οἱ ἰατροὶ ποιεῖν, ὅταν ἀcθενοῦντα λούcωcιν· οὐ γὰρ εἰc τὴν ψυχρὰν δεξαμενὴν ἐπιτρέπουcιν ἐμβῆναι, ἀλλ’ ἀντ’ ἐκείνηc ἐπιχέουcιν ὕδωρ χλιαρόν, ἔνιοι δὲ καὶ πυέλουc ὅλαc ὕδατοc τοιούτου πληροῦcιν. ὥcπερ γὰρ ἐχαλάcθη καὶ ἠραιώθη τὸ cῶμα κατὰ τὸ θερμὸν λουτρόν, οὕτωc αὖ πάλιν ἠρέμα cυναγαγεῖν αὐτὸ βούλεται καὶ cφίγξαι· τοῦτο γὰρ εἰc ῥώμην δυνάμεωc cυντελεῖ καὶ πρὸc τὸ μὴ ῥᾳδίωc βλάπτεcθαι τὸν ἄνθρωπον, εἴ τιc ἐξαιφνίδιοc ἐν τῷ περιέχοντι γίγνοιτο πρὸc τὸ ψυχρὸν μεταβολή. κατὰ τοῦτο γοῦν καὶ ὑγιαίνοντεc εἰc τὸ ψυχρὸν ὕδωρ ἑαυτοὺc ἐμβάλλουcι μετὰ τὸ θερμὸν λουτρόν. |
| 15 712 [15] | ἀλλ’ οἵ γ’ ἀcθενοῦντεc οὐ φέρουcιν ἀβλαβῶc τὴν ὁμιλίαν τοῦ ψυχροῦ, διὸ θραύομεν αὐτὸ θερμὸν ἐπιμιγνύντεc. ἡ δὲ τῆc μίξεωc ποcότηc εὑρίcκεται, πρῶτον μὲν εἰc τὴν τοῦ cώματοc ἡμῶν ἀποβλεπόντων διάθεcιν, εἶθ’ ἑξῆc εἰc τὴν οἰκείαν τοῦ κάμνοντοc φύcιν ἡλικίαν τε καὶ ὥραν καὶ χώραν καὶ τὴν παροῦcαν κατάcταcιν τοῦ περιέχοντοc. κάλλιον δὲ ποιήcουcιν ὅcοι τῶν τριῶν οὐκ ἐλάττω παραcκευάζουcι τὰ μετὰ τὸ θερμὸν λουτρὸν ὕδατα χλιαρά, διαφέροντα ἀλλήλων, ὡc τὸ μὲν πρῶτον ἱκανῶc εἶναι χλιαρόν, τὸ δὲ δεύτερον ἧττον ἐκείνου χλιαρόν, τὸ δὲ τρίτον ἔτι καὶ μᾶλλον ἀποκεχωρηκὸc ἐπὶ τὸ ψυχρόν. ἔοικε δὲ ὁ Ἱπποκράτηc τοιοῦτόν τι βούλεcθαι, κελεύων τὸ μετακέραcμα πολὺ παραcκευάζειν· οὐ γὰρ μόνον ἁπλῶc πολύ, ἀλλὰ καὶ πολυειδὲc ἄμεινον εἶναι τὸ παρεcκευαcμένον, ὡc ἀπὸ τοῦ θερμοῦ κατὰ βραχὺ πρὸc τὸ ψυχρὸν ἔρχεcθαι, τὴν ἀθρόαν ἐπὶ τοὐναντίον μεταβολὴν οὐ φέροντοc τοῦ κάμνοντοc. Καὶ τὰc ἐπαντλήcιαc ταχείαc ποιέεcθα ι . |
| 15 713 [11] | Τὸ ταχείαc ἀκούειν προcήκει καὶ κατ’ αὐτῆc μὲν τῆc γινομένηc ἐνεργείαc ἐν τῷ καταχεῖν, οὐδὲν δ’ ἧττον καὶ κατὰ τοῦ μεταξὺ τῶν ἐνεργειῶν χρόνου, ὡc μὴ διαλείπειν πολὺ τὴν δευτέραν ἐπάντληcιν ἀπὸ τῆc προτέραc· ὅπερ ὀνομάζων τιc κυρίωc οὐ〈κ ἂν〉 ταχεία c, ἀλλὰ πυκνὰc ποιεῖcθαι τὰc ἐπαντλήcειc εἴποι· cυγκέχυταί γε μὴν παρὰ τοῖc παλαιοῖc ἡ χρῆcιc τῶν ὀνομάτων τοῦ τε πυκνοῦ καὶ τοῦ ταχέοc, ἔcτιν ὅτε τὰc πυκνὰc ἐνεργείαc ταχείαc ὀνομάζουcιν. Καὶ cπόγγοιcι χρέεcθαι ἀντὶ cτλεγγίδο c . Οὐδ’ οἱ νῦν ἰατροὶ χρῶνται cτλεγγίcιν ἐπὶ τῶν ἀcθενούντων, οὐ μὴν οὐδὲ cπόγγῳ, ἀλλ’ ἐνελίττουcιν αὐτοὺc μετὰ τὸ λουτρὸν εἰc ὀθόναc, οἱ δ’ εἰc ἱμάτια καὶ μάλιcτά γε τὰ ἄγναπτα περιcτέλλουcι πανταχόθεν, ὡc ἱδρῶcαι πλεῖcτον. |
| 15 714 [10] | ἔcτι δ’ οὐκ ἀεὶ χρεία τοῦ πλεῖcτον ἱδροῦν μετὰ τὸ λουτρὸν τὸν κάμνοντα· πολλάκιc γὰρ οὐ τοῦ κενῶcαι τὸ cῶμα χάριν ἐπὶ τὸ λουτρὸν τὸν κάμνοντα ἄγομεν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἅπαν ὑγρᾶναί τε καὶ τέγξαι δι’ ὅλου κατεξηραcμένον ἀμετρότερον. ἐπὶ τῶν τοιούτων οὖν οὐδ’ ἔνδον κατὰ τὸ βαλανεῖον ἱδρῶταc ἀναμένειν χρὴ πολλούc, ἀλλ’ ὅτι τάχιcτα τῷ κατὰ τὴν πύελον ἐμβάλλειν ὕδατι καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελθόνταc ἐκ τοῦ λουτροῦ διὰ ταχέων ἐκμάττειν. Καὶ μὴ ἄγαν ξηρὸν χρίεcθαι τὸ cῶμ α . Καὶ οὗτοc ὁ λόγοc εἴρηται μὲν ἐφεξῆc τῷ “καὶ cπόγγοιcι χρῆcθαι ἀντὶ cτλεγγίδοc”, οἰκειότερον δ’ ἄν τιc ἀκούcειεν αὐτοῦ περὶ τῆc ἐν τῷ λουτρῷ χρίcεωc, ἵνα μὴ δόξῃ τι παραλελοιπέναι τῶν ἀναγκαίων ῥηθῆναι. μετὰ γὰρ τὸ λουτρὸν ἀποcπογγίcαc τὸ ὕδωρ ὁ Ἱπποκράτηc ἄδηλον μέν, εἰ καὶ ἔχριcέ πω, πρόδηλον δὲ μὴ καθύγρου τοῦ cώματοc ὄντοc ἀλείφειν τὸν κάμνοντα, πλὴν εἰ τοῦτό τίc φηcιν, ὅτι πάλιν ἀπομάττει τοῦτ’ αὐτὸ τὸ μετὰ τοῦ ὕδατοc ἔλαιον. |
| 15 715 [14] | ἔcτι μὲν οὖν χρήcιμον ἐcκέφθαι καὶ περὶ τῆc μετὰ τὸ λουτρὸν χρήcεωc τοῦ λίπουc· ἀναγκαιότερον δὲ τὸ περὶ τῆc κατὰ τὸ λουτρόν, εἴθ’ ἱδρώcαντι τῷ λουομένῳ περιχεῖν προcήκει τὸ ἔλαιον, εἴτε καὶ πρὶν ἱδρῶcαι ξηρῷ παραχρῆμα μετὰ τὸ ἀποδύcαcθαι, ἢ τούτων μὲν οὐδέτερον, ὅταν δ’ ἄρξηται νοτίζεcθαι. καὶ ὅcτιc μέμνηται τῶν εἰρημένων περὶ δυνάμεωc ἐλαίου κατὰ τὴν Περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων πραγματείαν, οἶδεν ἀκριβῶc αὐτὸc ἄριcτον εἶναι τὸν εἰρημένον τρίτον καιρὸν ἐλαίου χρήcεωc ἐπὶ τῶν λουομένων, οἶδε δὲ καί, ὅτι προτεθερμαcμένον χρὴ προcφέρεcθαι τῷ τοῦ λουομένου cώματι· καὶ γὰρ μαλάττει τοῦτο καὶ ἀραιοῖ τὸ cῶμα, τοῦ ψυχροῦ κατὰ τὴν θίξιν οὐ μόνον οὐδέτερον τούτων ἐργάζεcθαι πεφυκότοc, ἀλλὰ καὶ φρικώδειc τοὺc λουομένουc ἀποτελοῦντοc. Κεφαλὴν μέντοι ἀνεξηράνθαι χρὴ ὡc οἷόν τε μάλιcτα ὑπὸ cπόγγου ἐκμαccομένη ν . |
| 15 716 [10] | Τὸ μὲν ἐπὶ τῷ λουτρῷ τὴν κεφαλὴν ἀκριβῶc ἐκμάττειν, ὡc μηδὲ τοὐλάχιcτον ὑπολείποιτο τῆc ὑγρότητοc, εὔδηλόν ἐcτι· τὸ γὰρ ὑπολειπόμενον ἅπαν ψύχειν εἴωθεν· οὐ μὴν ὑπὸ cπόγγου τοῦτο ποιεῖν ἔτι δυνατόν, ὅτι μὴ κατ’ ἀρχὰc εὐθέωc μετὰ τὸ χρήcαcθαι τῷ “μετακεράcματι”. βέλτιον δὲ τούτου τὸ δι’ ὀθόνηc ἐκμάττειν τῆc κεφαλῆc τὸ ὕδωρ. Καὶ μὴ διαψύχεcθαι τὴν κεφαλὴν μηδὲ τὰ ἄκρα μηδὲ τὸ ἄλλο cῶμ α . Τοῦτό μοι δοκεῖ μικρὸν ἢ καθ’ ἑαυτὸν εἰρηκέναι, πρόδηλον ὂν ἅπαcιν, ὡc οὐδὲν δεῖ μέροc ἐπὶ πολὺ γυμνοῦcθαι, καθ’ ὃν καιρὸν ἐκμάττουcι τῶν λουομένων τὸ μετὰ τὸ λουτρὸν ὕδωρ· ἴcαcι γὰρ ἅπαντεc, ὅτι ταχέωc ψύχεται τὰ οὕτω γυμνούμενα. |
| 15 717 [12] | Καὶ μήτε νεορρόφητον μήτε νεόποτον λούεcθα ι . Οὐ μόνον ἐπὶ τῶν νοcούντων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὑγιαινόντων οὐ χρὴ μετὰ τὸ προcενέγκαcθαι τροφὴν ἢ πόμα παραχρῆμα λούεcθαι· τῶν μὲν γὰρ πεπωκότων ἡ κεφαλὴ πληροῦται, τῶν δ’ ἐδηδοκότων οὐκ αὐτὴ μόνη ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶν cῶμα τὴν τροφὴν ἕλκον εἰc ἑαυτὸ πρὶν πεφθῆναι. Μηδὲ ῥοφεῖν μηδὲ πίνειν ταχὺ μετὰ τὸ λουτρό ν . Ἄμεινόν ἐcτι καταcτάcηc τῆc ἐκ τοῦ λουτροῦ ταραχῆc ἐcθίειν καὶ πίνειν, ὥcπερ γε καὶ τῆc μετὰ τὰ γυμνάcια· τὸ γὰρ εὐθέωc προcφέρεcθαι cιτία καὶ πόματα τήν τε κεφαλὴν πληροῖ καὶ τὸ καταποθὲν ἐνίοτε ἐπιπολάζειν ποιεῖ. |
| 15 718 [5] | Μέγα μὲν δὴ μέροc χρὴ νέμειν τῷ κάμνοντ ι , ἢν ὑγιαίνων ᾖ φιλόλουτροc ἄγαν καὶ εἰθιcμένοc λούεcθα ι · καὶ γὰρ ποθέουcι μᾶλλον οἱ τοιοίδε καὶ ὠφελέονται λουcάμενοι καὶ βλάπτονται μὴ λουcάμενο ι . Ταῦτα δι’ ὅλου cχεδόν τι τοῦ δευτέρου τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων ἐδείχθη, τὰc λέξειc ἡμῶν ἐξηγουμένων, ἐν αἷc ἐπὶ πλεῖcτον αὐτὸc ἐδήλωcε τὴν δύναμιν τῶν ἐθῶν. Ἁρμόζει δ ’ ἐν περιπνευμονίῃcι μᾶλλον ἢ ἐν καύcοιcι τὸ ἐπίπα ν · καὶ γὰρ ὀδύνηc τῆc κατὰ πλευρὴν καὶ cτῆθοc καὶ μετάφρενον παρηγορικόν ἐcτι τὸ λουτρὸν καὶ πτυέλου πεπαντικὸν καὶ ἀναγωγὸν καὶ εὔπνοον καὶ ἄκοπο ν · μαλθακτικὸν γὰρ καὶ ἄρθρων καὶ τοῦ ἐπιπολαίου δέρματοc καὶ οὐρητικὸν δὲ καὶ καρηβαρίην λύει καὶ ῥῖναc ὑγραίνε ι . |
| 15 719 [5] | ἀγαθὰ μὲν οὖν λουτρῷ τοcαῦτα πάρεcτι ν , ὧν πάντων δε ῖ · εἰ μέντοι τῆc παραcκευῆc ἔνδειά τιc ἔcται ἢ ἑνὸc ἢ πλειόνω ν , κίνδυνοc μὴ λυcιτελέειν τὸ λουτρό ν , ἀλλὰ μᾶλλον βλάπτει ν · ἓν γὰρ ἕκαcτον αὐτέων μεγάλην φέρει βλάβην μὴ προπαραcκευαcθὲν ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν ὡc δε ῖ . Διὰ τί μᾶλλον περιπνευμονίαc ἢ καύcουc ὠφελεῖ τὸ λουτρόν, αὐτὸc ἐδήλωcεν εἰπών· καὶ γὰρ ὀδύνηc τῆc κατὰ πλευρὴν καὶ cτῆθοc καὶ μετάφρενον παρηγορικόν ἐcτι τὸ λουτρὸν καὶ πτυέλου ἀναγωγὸν καὶ πεπαντικὸν καὶ εὔπνοο ν· διὰ ταῦτα γὰρ πάντα περιπνευμονικοῖc ἐcτιν ὠφελιμώτατον· θεραπεύονται γὰρ ἀναπτύοντεc τὰ κατὰ τὸν πνεύμονα περιεχόμενα πτύελα. πλευριτικοὶ δὲ καὶ τῷ παρηγορεῖcθαι τὰc ὀδύναc ὀνίνανται μεγάλωc· διὸ καὶ δυοῖν θάτερον ἢ οὕτω γραπτέον ἐcτὶν ἁρμόζει δ ’ 〈ἐν〉 περιπνευμονίῃcι καὶ πλευρίτιcι μᾶλλον ἢ ἐν καύcοιcιν ἢ προcυπακούειν χρὴ τῇ περιπνευμονίᾳ τὴν πλευρῖτιν· αὕτη γὰρ ὀδύνην ἔχει κατὰ τὴν πλευράν, οὐχ ἡ περιπνευμονία. |
| 15 720 [5] | μᾶλλον δ’ ἁρμόττειν μὲν περιπνευμονίαιc ἢ καύcοιc εἰπὼν τὸ λουτρὸν ἐδήλωcεν, ὅτι καὶ τῶν καυcουμένων ἐνίουc ὠφελεῖ· διοριcμοῦ δὲ χρεία δηλονότι πρὸc τὴν λέξιν ταύτην, ὃν οὔπω δυνάμεθα ποιήcαcθαι διὰ τὸ μηδὲν εἰρῆcθαι περὶ τοῦ καιροῦ, καθ’ ὃν δὴ κελεύει λούειν τοὺc κάμνονταc. τίναc οὖν οὐδ’ ὅλωc ἀξιοῖ λούειν, πρότερον ἀκούcαντεc αὐτοῦ κατὰ τὴν ἑξῆc ῥῆcιν ἐρεῖν μέλλοντοc, οὕτωc ἀφιξόμεθα πρὸc τὸν τοῦ λουτροῦ καιρόν. Ἥκιcτα δὲ λούειν καιρὸc τούτου c , οἷcιν ἡ κοιλίη ὑγροτέρη τοῦ καιροῦ ἐν τῇcι νούcοιcι ν , ἀτὰρ οὐδὲ οἷcιν ἕcτηκε μᾶλλον τοῦ καιροῦ καὶ μὴ προδιελήλυθε ν . οὐδὲ τοὺc γεγυιωμένουc χρὴ λούει ν , οὐδὲ τοὺc ἀcώδεαc ἢ ἐμετικού c , οὐδὲ τοὺc ἐπανερευγομένουc χολῶδε c , οὐδὲ τοὺc αἱμορραγέονταc ἐκ ῥινῶ ν , εἰ μὴ ἔλαccον τοῦ καιροῦ ῥέο ι · τοὺc δὲ καιροὺc οἶδα c · εἰ δὲ ἔλαccον τοῦ καιροῦ ῥέο ι , λούει ν , ἤν τε ὅλον τὸ cῶμα πρὸc τὰ ἄλλα ἀρήγῃ ἤν τε τὴν κεφαλὴν μοῦνο ν . |
| 15 721 [15] | ἢν οὖν αἵ τε παραcκευαὶ ἔωcιν ἐπιτήδειοι καὶ ὁ κάμνων μέλλῃ εὖ δέξαcθαι τὸ λουτρό ν , λούειν χρὴ ἑκάcτηc ἡμέρη c . Οἷc μὲν ὑπέρχεται τὰ κατὰ τὴν γαcτέρα πλείονα, τὸ βαλανεῖον ἵcτηcιν ἀντιcπῶν αὐτὰ πρὸc ὅλον τὸ cῶμα, καὶ ταύτῃ βλάπτεται· τοῖc δὲ μηδ’ ὅλωc διακεχωρηκόcιν ὅτι προεκκενῶcαι βέλτιόν ἐcτι τὴν παλαιὰν κόπρον, οὐδεὶc ἀγνοεῖ, καθάπερ οὐδ’ ὅτι τοὺc γεγυιωμένου c, τουτέcτι τοὺc καταλελυμένουc τὴν δύναμιν, ἐπικαταλύει τὸ βαλανεῖον. ἀλλὰ καὶ τοὺc ἀcώδει c, φηcί, καὶ ἐμετικοὺc οὐ χρὴ λούειν· καὶ γὰρ καὶ τούτουc ἐξαίφνηc καταλυθῆναι φόβοc, ὥcτε τὴν καλουμένην ἀκολουθῆcαι cτομαχικὴν cυγκοπήν. |
| 15 722 [5] | ἐγγὺc δ’ αὐτοῖc εἰcι καὶ οἱ ἐκκεχολωμένοι τὸ cτόμα τῆc κοιλίαc, οὓc διὰ τοῦ γνωρίcματοc ἐδήλωcεν εἰπών· οὐδὲ τοὺc ἐπανερευγομένουc χολῶδε c. ὡcαύτωc οὐδὲ τοὺc αἱμορραγοῦνταc ἐκ ῥινῶν αὐτάρκωc προcήκει λούειν. εὔλογον γὰρ οὖν, ἐὰν ἐλλιπέcτερον αἱμορραγῶcιν, λούειν αὐτούc· οὗτοι δ’ εἰcὶ καὶ οἱ λάβρου τοῦ λουτροῦ δεόμενοι κινήcεωc cφοδροτέραc ἕνεκα τοῦ κατὰ τὴν κεφαλὴν αἵματοc· ὡcαύτωc δὲ λούcομεν, εἰ χρῄζοντεc αἱμορραγίαc μηδ’ ὅλωc αἱμορραγοῖεν. ἐκ δὲ τοῦ προcθεῖναι ἤν τε ὅλον τὸ cῶμα πρὸc τὰ ἄλλα ἀρήγῃ ἤν τε τὴν κεφαλὴν μοῦνο ν, ἔτι cαφέcτερον ἐδήλωcεν, ὡc πολλάκιc ἐν οἴκῳ τεθερμαcμένῳ καθίζων τὸν κάμνοντα χωρὶc τῆc πυέλου καταντλεῖ τὴν κεφαλὴν μόνην χωρὶc τοῦ λοιποῦ cώματοc ὕδατι θερμῷ. Τοὺc δὲ φιλολουτροῦντα c , οὐ δ ’ εἰ δὶc τῆc ἡμέρηc λούοι c , οὐδὲν ἂν βλάπτοι c . Καὶ ταύτην τὴν ῥῆcιν ὁ δοὺc ἰατρὸc Βίκτωρι τῷ Ῥώμηc ἐπάρχῳ τὸ Περὶ τῆc καθ’ Ἱπποκράτην διαίτηc καὶ ἄλλαc τινὰc ἐξ ἡμιcείαc ἐνέγραψε τῷ βιβλίῳ, καθάπερ κἀκείνην, ἐν ᾗ φηcιν “ὅτι οὐ cτερητέαι αἱ πρῶται ἡμέραι τοῦ ῥοφήματοc”, ἔτι δὲ πρὸc αὐτῇ “καὶ τοῖcι μέν γε εἰθιcμένοιcι δὶc cιτεῖcθαι τῆc ἡμέρηc δὶc δοτέον”. |
| 15 723 [15] | ἀλλὰ τούτων μὲν τῶν δύο ῥήcεων ἑκατέραc ἀφεῖλε τὸ ἥμιcυ μέροc, τῆc δὲ νῦν προκειμένηc ἀφεῖλε μὲν οὐδέν, οὐ προcέθηκε δὲ τὸν καιρόν, ἐν ᾧ τοὺc φιλολουτροῦνταc ἐπιλέγει τοὺc ἐν τῷ τῆc ὑγιείαc χρόνῳ χαίρονταc τῷ λούεcθαι καὶ διὰ τοῦτο πολλάκιc λουομένουc· οὗτοι γὰρ εἰc τὸ λούcαcθαι προcλαμβάνουcι τὸν ἐκ τοῦ ἔθουc cκοπόν. ἐφεξῆc γοῦν ἀκούcωμεν αὐτοῦ τὸν καιρόν, ἐν ᾧ κελεύει λούεcθαι τοὺc κάμνονταc. Χρῆcθαι δὲ λουτροῖcι τοῖcιν ὅλῃcι πτιcάνῃcι χρεομένοιcι παρὰ πολὺ μᾶλλον ἐνδέχεται ἢ τοῖcι χυλῷ μούνῳ χρεομένοιcι ν · ἐνδέχεται δὲ καὶ τούτοιcιν ἐνίοτ ε , ἥκιcτα δὲ καὶ τοῖcι ποτῷ μούνῳ χρεομένοιcι ν . Ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ τὸν καιρὸν ἐδήλωcεν, ἐν ᾧ προcήκει λούεcθαι, καὶ εἴπερ ἐν ἀρχῇ προείρητο, πολλὰ ἂν οὕτω τῶν μεταξὺ λεγομένων οὐκ ἦν ἀcαφῆ. |
| 15 724 [2] | πτιcάναc γὰρ ὅλαc δίδωcι τοῖc ἐπιεικῶc ἔχουcιν, ὅcοι δ’ αὐτῶν φαυλότερον διάγουcι, χυλὸν μόνο ν· ὅcοι δὲ καὶ τούτων ἔτι cφαλερώτερον ἢ ὀξύτερον νοcοῦcι, μόνα τὰ ποτ ά. καὶ ὅτι δὲ τὸν λόγον ἐπὶ τῶν κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα παθῶν ἐν ὅλῳ τῷ cυγγράμματι πεποίηται, τὰ πλεῖcτα τῶν καθόλου διδάcκων ὡc ἐπὶ παραδειγμάτων ἐν τοῖcδε τοῖc μέρεcι τῶν νοcημάτων καὶ μάλιcτα τῆc πλευρίτιδοc, ἐπιδέδεικται πολλάκιc· ἐδείχθη δ’, ὅτι πεφθέντων τῶν παθῶν χρῆcθαι κελεύει πτιcάνῃ. τότ’ οὖν καὶ τὸ λουτρὸν ἀκινδύνωc προcάγεται, μέγιcτα cυντελοῦν εἰc τὴν ἐκκάθαρcιν τῶν περιεχομένων πτυέλων ἐν θώρακι καὶ πνεύμονι. τοῖc οὖν οὕτωc ἔχουcιν, ὅταν καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἔθουc ἔνδειξιc προcέλθῃ, διπλαcιάcαι τὸ λουτρὸν οὐδὲν κωλύει· τοῖc μέντοι ποτῷ μόνῳ χρωμένοιc ἥκιcτά φηcιν ἁρμόττειν τὸ λουτρόν, ὅπερ cη μαίνει τὸ ἐλάχιcτα καὶ οὐχ, ὡc ἔνιοί φαcι, τὸ οὐδαμῶc· ἐπιφέρων γοῦν ἐρεῖ· Ἔcτι δ ’ οἷcι καὶ τούτων ἐνδέχετα ι . |
| 15 725 [5] | τεκμαίρεcθαι δὲ χρὴ τοῖcι προγεγραμμένοιcι ν , οὕc τε μέλλει λουτρὸν ὠφελέειν ἐν ἑκάcτοιcι τῶν τρόπων τῆc διαίτηc οὕc τε μ ή · οἷcι μὲν γὰρ προcδεῖταί τινοc κάρτα τούτω ν , ὅcα λουτρὸν ἀγαθὰ ποιέε ι , λούει ν , καὶ ὃc ἂν λουτρῷ ὠφελῆτα ι · οἷcι δὲ τούτων μηδενὸc προcδεῖ καὶ πρόcεcτιν αὐτοῖcι τῶν cημείω ν , ἐ φ ’ οἷc λούεcθαι οὐ ξυμφέρε ι , οὐ δεῖ λούει ν . Οὐ προcέθηκε δὲ τὸ πότε τούτοιc ἐνδέχεται χρῆcθαι λουτρῷ· λεκτέον οὖν ἡμῖν ἐcτιν ἑπομένοιc αὐτοῦ τῇ ὅλῃ διανοίᾳ. ποτοῖc μόνοιc διαιτᾷ ὁ Ἱπποκράτηc τοὺc ὀξέωc νοcοῦνταc, ὅταν ἐλπίζῃ τὴν δύναμιν αὐτῶν ἐξαρκέcαι εἰc τὴν τοῦ νοcήματοc ἀκμήν, ἐνίοτε μὲν ἅμα τῇ πέψει γίνε cθαι πεφυκυῖαν, καθάπερ ἐπὶ τῶν κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα· πεφθέντων γὰρ τῶν ἐργαζομένων τὰ πάθη χυμῶν εὐθέωc ἀναπτύουcιν· ἂν δ’ ἄρξωνται μόνον πτύειν οἷα δεῖ, κατ’ οὐδέτερον ἔτι τῶν τρόπων ἡ νόcοc αὐξηθήcεται, οὔτε κατὰ τὴν διάθεcιν οὔτε κατὰ τὰ cυμπτώματα. |
| 15 726 [15] | πολλάκιc γὰρ ἡ μὲν διάθεcιc αὐτή, καθ’ ἣν νοcοῦcιν, ἐπιεικεcτέρα γίνεται, τὰ δὲ cυμπτώματα αὐξάνεται, καθάπερ ἐπὶ τῶν φλεγμαινόντων μορίων, ὡc αὐτὸc εἶπε· “περὶ τὰc γενέcιαc τοῦ πύου οἱ πόνοι καὶ οἱ πυρετοὶ cυμβαίνουcι μᾶλλον ἢ γενομένου.” πολλάκιc δ’ ἀλλήλοιc cυναυξάνεται καὶ cυμμειοῦται τά τε τῶν cυμπτωμάτων μεγέθη καὶ τὸ τῆc διαθέcεωc, καὶ γίνεταί γε τοῦτο κατ’ ἐκείναc τὰc φλεγμονάc, ἐν αἷc ἐκροὴν ἔχει τὸ γεννώμενον πῦον, ὡc ἐπὶ τραυμάτων τέ τινων εἴωθε γίνεcθαι καὶ κατὰ τὰc περιπνευμονίαc τε καὶ πλευρίτιδαc. ἐνδέχεται οὖν ἐν τούτοιc τοῖc νοcήμαcιν ἔτι διαιτωμένουc τοὺc κάμνονταc ἐπὶ ποτοῖc μόνοιc οὐκ ἀνωφελῶc χρῆcθαι λουτροῖc, ἐπειδὴ καὶ τῆc ὀδύνηc αὐτῶν ἔφη παρηγορικὸν εἶναι τὸ λουτρὸν καὶ πτυέλου πεπαντικόν. ἀλλὰ δηλονότι προκενώcανταc τοῦτο χρὴ ποιεῖν, εἰδόταc ἐν τῷ καθόλου περὶ λουτροῦ δυνάμεωc, ὡc, ἐὰν μὴ προκεκενωμένῳ τῷ cώματι προcάγηται, ῥευματίζει τὰ πεπονθότα· κεκενωμένῳ δὲ προcφερόμενον τῇ πέψει cυνεργεῖ δύναμιν ἔχον προcκενοῦν προκεκενωμένου τοῦ ὅλου cώματοc. |
| 15 727 [12] | διὸ καὶ τῶν καυcωδῶc νοcούντων ἐκείνοιc ἁρμόcει μόνοιc, ὅcοι χωρὶc ὄγκου φλεγμονώδουc ἢ ἐρυcιπελατώδουc νοcοῦcι, ζεούcηc αὐτοῖc τῆc ἐν ὅλῳ τῷ cώματι χολῆc· ἐὰν δὲ καὶ πέψεωc ἔχωcι γνωρίcματα, πολλῷ μᾶλλον αὐτοῖc ἁρμόcει. γινομένου δὲ καυcώδουc πυρετοῦ καὶ δι’ ἁλυκὸν φλέγμα cηπόμενον ἰcτέον ἐπ’ ἐκείνων ἐναντιώτατον ὑπάρχειν τὸ βαλανεῖον· οὔτε γὰρ διαφορεῖται κατὰ τὸ δέρμα, καθάπερ ὁ πικρόχολοc χυμόc, οὕτω καὶ ὁ φλεγματικὸc διὰ τὸ παχύc τε καὶ γλίcχροc ὑπάρχειν οὔτε cβέννυται πολυχρονίου πέψεωc δεόμενοc. Περὶ τῶν ἀναβληθέντων ὕcτερον ῥηθῆναι. Μέμνημαι κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆc ἐξηγήcεωc τοῦ βιβλίου τούτου πρὸc τοὺc Κνιδίουc ἰατροὺc εἰπόντοc Ἱπποκράτουc· “ὁκόcα δὲ προcκαταμαθεῖν δεῖ τὸν ἰατρὸν μὴ λέγοντοc τοῦ κάμνοντοc, τούτων [τὰ] πολλὰ παρεῖται. |
| 15 728 [15] | ” ταῦτα οἱ μὲν δογματικὸν εἶναι νομίζοντεc τὸν Ἱπποκράτην τοὺc πεπονθόταc τόπουc ἔφαcαν εἶναι καὶ τὰc διαθέcειc αὐτῶν καὶ τὰc αἰτίαc, οἱ δ’ ἐμπειρικόν, ὥραc τε καὶ χώραc καὶ ἡλικίαc ἔθη τε καὶ καταcτάcειc τοῦ περιέχοντοc ἡμᾶc ἀέροc. ἐγὼ δὲ καὶ ταῦτα μὲν ἅπαντα χρήcιμα τοῖc ἰατροῖc οἶδα, τά θ’ ὑπὸ τῶν δογματικῶν εἰρημένα καὶ τῶν ἐμπειρικῶν· ἀλλὰ κατά γε τὸ βιβλίον τοῦτο cκοποὺc εἰπὼν ὁ Ἱπποκράτηc πολλούc, πρὸc οὓc ἀποβλέπων τιc εὑρήcει τὰ διαιτήματα, τῶν εἰρημένων οὐδενὸc ἐμνημόνευcεν ὅτι μὴ τῶν ἐθῶν, ἄλλα δέ τινα προὐχειρίcατο περὶ ὧν ἀναμνήcεωc ἔδει, καὶ διὰ ταῦτα τὸν λόγον ἀνεβαλόμην, ἵνα διὰ cυντόμων ἑρμηνεύων ὅμωc ἔχω παρακολουθοῦνταc τῷ λόγῳ τοὺc ἀνεγνωκόταc ὅλον τὸ βιβλίον. εἷc μὲν δὴ καὶ πρῶτοc αὐτῷ cκοπόc, ὡc ἐπὶ παραδείγματοc τοῦ νοcήματοc τῆc πλευρίτιδοc, οὕτωc εἴρηται κατὰ λέξιν· “ἢν μὲν ξηρότερον ᾖ τὸ νόcημα ἢ ὡc ἄν τιc οἴοιτο, οὐ χρὴ ἐπὶ πλέον διδόναι, ἀλλὰ προπίνειν πρὸ τοῦ ῥοφήματοc ἢ μελίκρητον ἢ οἶνον ὁκότερον 〈ἂν〉 ἁρμόζῃ. |
| 15 729 [15] | ” καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν ἐφεξῆc τάδε λέγει· “ἢν δὲ ὑγραίνηται τὸ cτόμα καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ πνεύμονοc ᾖ ὁκοῖα δεῖ, χρὴ ἐc πλῆθοc ἐπιδιδόναι τοῦ ῥοφήματοc, ὡc ἐν κεφαλαίῳ εἰρῆcθαι.” ταῦτα μὲν οὖν καὶ τὰ τούτοιc ἐφεξῆc οὐ διώριcται παρὰ τοῖc Κνιδίοιc ἰατροῖc. ἀλλὰ καὶ μετὰ ταῦτα τῇ πέψει τοῦ νοcήματόc φηcι χρῆναι προcέχειν, καὶ ὁ cκοπὸc οὗτοc αὐτῷ cχεδόν ἐcτι τοῦ τε παντὸc εἴδουc τῆc διαίτηc ὅcαι τε κατὰ μέροc αὐτῆc γίνονται μεταβολαί. ἀλλὰ καὶ τούτων ἐφεξῆc ἄλλουc διοριcμοὺc τοιούτουc λέγει· “οἷcι γὰρ cῖτοc αὐτίκα ἐγκατακέκλειcται, εἰ μή τιc ὑποκενώcαc τὸ ῥόφημα δοίη, τὴν ὀδύνην ἐνεοῦcαν προcπαροξύνειεν ἂν καὶ μὴ ἐνεοῦcαν εὐθέωc ποιήcειεν.” καὶ πάλιν ἐφεξῆc· “τοῦτο δ’, ἢν ἔτι τῆc ὀδύνηc τοῦ πλευροῦ cυνεχέοc ἐούcηc καὶ πρὸc τὰ θερμάcματα μὴ χαλώcηc καὶ τοῦ πτυέλου μὴ ἀνιόντοc, ἀλλὰ καταγλιcχραινομένου ἀcαπέωc, ἢν μὴ λύcῃ τιc τὴν ὀδύνην ἢ κοιλίην μαλθάξαc ἢ φλέβα ταμών, ὁκότερον ἂν τούτων cημαίνῃ, τὰc δὲ πτιcάναc ἢν οὕτωc ἔχουcι διδῷ, ταχέωc οἱ θάνατοι τῶν τοιούτων γίνονται. |
| 15 730 [5] | ” μετὰ ταῦτά γε πάλιν διοριζόμενόc φηcιν· “ἢν μὲν νεοβρῶτι αὐτῷ ἐόντι καὶ κοιλίηc μήπω ὑποκεχωρηκυίηc ἄρξηται ὁ πυρετόc, ἤν τε cὺν ὀδύνῃ ἤν τ’ ἄνευ ὀδύνηc, ἐπιcχεῖν τὴν δόcιν τοῦ ῥοφήματοc, ἔcτ’ ἂν οἴηται κεχωρηκέναι ἐπὶ τὸ κάτω μέροc τοῦ ἐντέρου τὸ cιτίον.” καὶ πάλιν ἐφεξῆc· “ἢν δὲ μὴ ὑπεληλύθῃ ὁ παλαιότεροc cῖτοc νεοβρῶτι ἐόντι, εἰ μὲν ἰcχύει τε καὶ ἀκμάζει τὴν ἡλικίαν, κλύcαι, ἢν δὲ ἀcθενέcτεροc ᾖ, βαλάνῳ προcχρήcαcθαι, ἢν μὴ αὐτόματα διεξίῃ καλῶc.” ἐνταῦθ’ οὖν προcέθηκε καὶ τὸν ἀπὸ τῆc δυνάμεωc cκοπὸν ὥcπερ κἀν τοῖc ἐφεξῆc πολλάκιc, ἅμα καὶ τοῦτο κελεύων ἐπιcκοπεῖcθαι, τίc αἰτία καὶ διάθεcίc ἐcτιν ἡ καταβάλλουcα τὴν δύναμιν· ἔνθα καὶ προcέθηκεν, ὡc ἀγνοοῦνται ταῦτά 〈τε〉 τοῖc ἰατροῖc καὶ μέντοι καὶ ὅτι τοῖc μὲν εἰc ὑποχόνδριον τὴν ὀδύνην περαινομένην ἔχουcιν ἡ κάθαρcιc ἡ διὰ τῶν τοιῶνδε φαρμάκων ὠφέλιμόc ἐcτι, τοῖc δὲ πρὸc βραχίονα καὶ cτῆθοc ἀνατεινομένην αὐτὴν μετὰ βάρουc ἔχουcι φλεβοτομία. ταῦτά τε οὖν καὶ ἄλλα τοιαῦτα καὶ ἔτι τὰ περὶ τῶν ἐθῶν προειρημένα παραλέλειπται παντάπαcιν ὑπὸ τῶν Κνιδίων ἰατρῶν καὶ πολὺ μᾶλλον τούτων αἱ φύcειc καὶ αἱ κράcειc τῶν cωμάτων, ὧν πολλάκιc ἐμνημόνευcεν ἐν τῷ βιβλίῳ, τοὺc μὲν πικροχόλουc ὀνομάζων, τοὺc δὲ μελαγχολικούc. |
| 15 731 [1] | ἐχόμενοc δὲ τῶν cκοπῶν τούτων καὶ περὶ τῆc τῶν ὑγιαινόντων ἐν τῇ διαίτῃ μεταβολῆc ἐδίδαξεν, ὅπωc ἐπανορθωτέον ἐcτί, καὶ περὶ τῆc τῶν καμνόντων. ἔν τε τῷ περὶ οἴνου καὶ μελικράτου καὶ ὀξυμέλιτοc καὶ ὕδατοc λόγῳ τῶν αὐτῶν τούτων ἐμνημόνευcε cκοπῶν. ἐμνημόνευcε δὲ καὶ περὶ τῆc πέψεωc τοῦ νοcήματοc πολλάκιc, οὐ cμικρὸν cκοπὸν οὐδὲ τοῦτον ποιούμενοc ὅληc τε τῆc διαίτηc καὶ τῶν ἐν ταύτῃ μεταβολῶν· ὁμοίωc δὲ καὶ περὶ ἀκμῆc νοcήματοc εἶπέ τι καὶ πρὸc τοῦτον ἀποβλέπων τρέφει οὐχ ὡc πρὸc τὸν φαυλότατον cκοπὸν ἐν διαίτῃ. πάντα ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα παραλέλειπται τοῖc Κνιδίοιc ἰατροῖc, ἃ χρὴ προcκαταμανθάνειν τὸν ἰατρὸν μὴ λέγοντοc τοῦ κάμνοντοc. ΓΑΛΗΝΟΥ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΔΙΑΙΤΗΣ ΟΞΕΩΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟΝ Ἐν τῷ Περὶ διαίτηc τὰ μετὰ τὸν περὶ τοῦ λουτροῦ λόγον εἰρημένα προcηκόντωc ὑπώπτευcαν οὐκ ὀλίγοι τῶν ἰατρῶν ὡc οὐχ Ἱπποκράτουc ὄντα· καὶ γὰρ τῇ τῆc ἑρμηνείαc δυνάμει καὶ τῇ τῶν θεωρημάτων ἀκριβείᾳ λείπεται πολὺ τῶν ἔμπροcθεν. |
| 15 732 (t1) [5] | οὐ μὴν οὐδ’ ἀλόγωc ἐκινήθηcαν οἱ νομίcαντεc Ἱπποκράτουc εἶναι καὶ ταῦτα· κατὰ γὰρ τὴν ἐκείνου προαίρεcιν ἡ διάνοια τῶν γε γραμμένων ἐcτίν, ὡc ὑπονοῆcαι μαθητὴν αὐτοῦ τινα γεγραφέναι. |
| 15 733 [15] | πολλὰ δ’ ἐν αὐτοῖc καὶ τὴν λέξιν ἄμεμπτον ἔχει μετὰ τῆc διανοίαc, ὡc ὑπονοῆcαι πάλιν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἱπποκράτουc αὐτὰ γεγράφθαι παραcκευαζομένου cυνθεῖναι βιβλίον, ὡc ὑπέcχετο κατ’ αὐτὸ τὸ Περὶ διαίτηc ὀξέων, ἐν ᾧ κατὰ μέροc ἑκάcτου τῶν ὀξέων νοcημάτων τὴν θεραπείαν διδάξει. καὶ μὲν δὴ καὶ ἄλλαc ἔcτι ῥήcειc εὑρεῖν ἐν τῷ προκειμένῳ βιβλίῳ φανερῶc οὐκ οὔcαc ἀξίαc Ἱπποκράτου c, ὡc ὑπονοῆcαι παρεγγεγράφθαι τοῖc γνηcίοιc, ὥcπερ γε καὶ κατὰ τοὺc Ἀφοριcμοὺc ἐφάνηcαν ἔνιοι τοιοῦτοι πρὸc τοῖc τελευταίοιc μέρεcι τοῦ βιβλίου. τῷ γὰρ ἐν μνήμῃ πολλοῖc εἶναι τὰ πρῶτα τῶν cυγγραμμάτων οἱ παρεγγράφοντεc εἰc τὰ τελευταῖα παρεγγράφουcι· τοῦτο γοῦν αὐτὸ καὶ κατὰ τὸ Περὶ τῶν ἐν κεφαλῇ τρωμάτων ἐφάνη γεγονὸc ἔτι τε κατὰ τὸ δεύτερον τῶν Ἐπιδημιῶν. ὁμοίωc δὲ καὶ κατὰ τὸ νῦν ἡμῖν προκείμενον βιβλίον ἔcτιν εὑρεῖν παρεγκείμενα καὶ μᾶλλον ἔτι πρὸc τοῖc τελευταίοιc. τεccάρων οὖν ὡc 〈ἂν〉 εἴποι τιc εἰδῶν ὄντων ἐν αὐτῷ, τοῦ μὲν ἀξίου καὶ κατὰ τὴν λέξιν καὶ κατὰ τὴν διάνοιαν Ἱπποκράτου c, τοῦ δὲ καθ’ ἕτερον μόνον, ἤτοι τὴν λέξιν ἢ τὴν διάνοιαν, ἐνίων δὲ κατ’ οὐδέτερον, cημανοῦμεν τοῦτ’ αὐτὸ καθ’ ἑκάcτην τῶν προχειριζομένων εἰc τὴν ἐξήγηcιν λέξεων. |
| 15 734 [10] | Καῦcοc δὲ γίνετα ι , ὅταν ἀναξηρανθέντα τὰ φλέβια ἐν θερινῇ ὥρῃ ἐπιcπάcηται δριμέαc καὶ χολώδεαc ἰχῶραc ἐc ἑωυτ ά . Θερινὴν ὥραν εἴρηκε τὴν θερμὴν καὶ ξηράν, ἄν τ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ ἔαροc ἄν τ’ ἐν ἀρχῇ τοῦ θέρουc ἄν τ’ ἐν τοῖc μέcοιc ἢ τοῖc τελευταίοιc ἄν τε κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ φθινοπώρου ᾖ. δέδεικται δ’ ἐν τοῖc ὑπομνήμαcι τῶν Ἐπιδημιῶν ἡ τοῦ περιέχοντοc ἀέροc κρᾶcιc ἑαυτῇ cυμμεταβάλλουcα τὴν τοῦ cώματοc διάθεcιν, ἡ μὲν ξηρὰ πρὸc τὸ ξηρότερον, ἡ δ’ ὑγρὰ πρὸc τὸ ὑγρότερον. ἐπιδέδεικται δὲ καί, ὅτι τὴν κατὰ φύcιν κρᾶcιν ἡ cύμμετροc ὥρα φυλάττει, τῶν ἄλλων δηλονότι πάντων ὡcαύτωc ἐχόντων, ὅcα κατὰ τὴν ὅλην δίαιταν οἱ ἄνθρωποι πράττουcιν. |
| 15 735 [10] | ἐπιδέδεικται δὲ καί, ὅτι τῆc κατὰ φύcιν τε καὶ cυμμέτρου καταcτάcεωc ἐξιcτάμενον τὸ cῶμα, καθ’ ὅ τι ἂν ἐξίcτηταί τε καὶ μεταβάλληται, κατὰ τοῦτο καὶ τῆc οἰκείαc ἐπικουρίαc δεῖται, ξηραινόμενον μὲν ὑγραίνεcθαι, ὑγραινόμενον δὲ ξηραίνεcθαι, θερμαινόμενον δὲ ψύχεcθαι, ψυχόμενον δὲ θερμαίνεcθαι. ὅταν οὖν κατά τινα περίcταcιν πραγμάτων, ὧν αὐτὸc ἐρεῖ παραδείγματα, cυμβῇ τινα ξηρανθῆναι φλέβια καθ’ ὁτιοῦν μέροc τοῦ cώματοc, ἐπιcπᾶται ταῦτα τὰc ἐκ τῶν πληcιαζόντων μορίων ὑγρότηταc. ἐὰν μὲν οὖν, ὡc τῇ cυcτάcει φύcιν ὑγρὰν ἔχουcιν, οὕτω καὶ τὴν δύναμιν ἔχωcιν ὑγραντικὴν αἱ εἰc τὰc ξηρανθείcαc φλέβαc ὑγρότητεc ἐνεχθεῖcαι, τὴν κατὰ φύcιν εὐκραcίαν ἀναλαμβάνει τὸ μόριον· ἐὰν δὲ δριμεῖα μὲν ᾖ κατὰ τὴν ποιότητα, ξηραντικὴ δὲ κατὰ τὴν δύναμιν ἡ ὑγρότηc, ἐκπυροῦται τὸ cῶμα, καθάπερ εἰ καὶ ἡμῶν τιc αὐτῶν διψήcαc ἐκπίοι χανδὸν ἢ οἶνον τεθαλαccωμένον ἄκρατον ἢ ὕδωρ ἁλμυρόν. |
| 15 736 [15] | ἐγὼ γοῦν οἶδα καὶ αὐτόc ποτε ἐξ ὁδοιπορίαc θερινῆc διψώδηc γενόμενοc, εἶτα πιὼν οἴνου παλαιοῦ κύλικα μίαν ἀκρατεcτέρου βραχύ, παραυξήcαc μᾶλλον, οὐ παύcαc ἐπ’ αὐτῷ τὸ δίψοc. ὥcπερ οὖν ἡμεῖc καίτοι λογιcμὸν ἔχοντεc ἐπιcτατοῦντα ταῖc ὀρέξεcιν ἐνίοτε μὲν ἀμελέcτερον, ἐνίοτε δὲ προπετέcτερον, ἔcτι δ’ ὅτε τῷ μὴ παρεῖναι βέλτιον, ἠναγκάcθημεν ἐπί τι τῶν ἁλμυρῶν καὶ δριμέων ἀφικέcθαι ποτῶν, οὕτω καὶ ἡ ἐν ταῖc φλεψὶ δύναμιc ἑλκτικὴ διὰ παντὸc ἐπιcπᾶται τὴν ἐκ τῶν πληcιαζόντων ὑγρότητα, μὴ διακρίνουcα τὴν οὐcίαν αὐτῆc ὁποία τίc ἐcτιν· οὐ γὰρ ἔχει λογιcμόν, ὡc cκέψαcθαί τι περὶ τοῦ βελτίονοc, ἀλλ’ ὥcπερ τὰ παιδία καὶ τὰ βοcκήματα τὸ προcτυχὸν ὑγρὸν αἱρεῖται διψῶντα, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον κἀκείνη. ἐὰν μὲν οὖν καθ’ ἕν τι μέροc τοῦ cώματοc ἡ διάθεcιc αὕτη γένηται, κατὰ τοῦτο μόνον ἐρυcιπελατῶδέc τι πάθοc ἔcται· αἱ δὲ καθ’ ὅλον τὸ cῶμα φλέβεc ὑπερξηρανθεῖcαι τὰc ἐκ τῶν cαρκῶν ὑγρότηταc εἰ ἐπιcπάcονται θερμὰc οὔcαc, ἐν ὅλῳ τῷ cώματι γίνεται καυcώδηc διάθεcιc. |
| 15 737 [15] | ἀλλ’ ὅ γε καῦcοc ἰδίωc καλούμενοc οὐ μόνον τῇ cφοδρότητι τῆc καθ’ ὅλον τὸ cῶμα γινομένηc θερμαcίαc διαφέρει, ἀλλὰ καὶ τῷ δίψει· βίαιόν τε γάρ ἐcτιν ἐν τούτῳ καὶ ἄπαυcτον. ἐλλείπει τοίνυν τῇ προκειμένῃ ῥήcει περὶ τῆc τοῦ καύcου γενέcεωc ὁ περὶ τῶν μορίων λόγοc, ὃν ἡμεῖc ἀρτίωc προcεθήκαμεν. ἐνίοτε μὲν γὰρ καθ’ ἓν ὁτιοῦν, ἐνίοτε δὲ καὶ καθ’ ὅλον τὸ cῶμα καῦcοc γίνεται. ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ καθ’ ὅλον τὸ cῶμα γενομένου ἐξ ἅπαντοc δίψα γίνεται, ἐπὶ δὲ τῶν καθ’ ἕν τι μέροc οὐκ ἐξ ἀνάγκηc, εἰ μὴ αὐτὸ τὸ μέροc τὴν δίψαν ἐργάζεται, πάντων μὲν πρῶτον καὶ μάλιcτα τὸ cτόμα τῆc γαcτρόc, ἐφεξῆc δ’ ἡ γαcτὴρ καὶ μετὰ ταύτην ὁ cτόμαχοc, εἶτα πνεύμων, εἶτα νῆcτιc. ἆρ’ οὖν οὕτωc μόνον γίνεται καῦcοc, ὡc εἶπεν, ὅταν ἐπιcπάcηται τὰ φλέβια δριμεῖc καὶ χολώδειc ἰχῶραc ἐc ἑωυτ ά; ἢ καὶ τῆc cαρκὸc ταὐτὸ τοῦτο παθούcηc ἔcται καῦcοc, εἶτ’ οὖν καθ’ ἕν τι μόριον εἴτε καὶ καθ’ ὅλον τὸ cῶμα cυμβαίη παθεῖν αὐτήν; ἐδείχθη γὰρ καὶ αὕτη δύναμιν ἑλκτικὴν ἔχουcα τῶν ἐνδεόντων αὐτῇ. καὶ μέντοι καὶ καθ’ ἕτερον τρόπον ἐγχω ρεῖ γενέcθαι τὴν ὁμοίαν διάθεcιν· ἕτερον δὲ λέγω τρόπον, ὅταν πέμπηται πρόc τι μόριον ἀcθενέcτερον ἐκ τῶν ἰcχυροτέρων τὰ περιττώματα. |
| 15 738 [10] | δέδεικται γάρ, ὥcπερ ἑλκτικὴ δύναμιc ἐν ἑκάcτῳ τῶν μορίων ἐcτίν, οὕτω καὶ ἀποκριτική· οὐκ ἀδύνατον οὖν ἐcτιν ἐνίοτε μὲν ἐξ ἑνὸc μέρουc, ἐνίοτε δ’ ἐκ πλειόνων δριμεῖc καὶ χολώδειc ἰχῶραc ἀποκριθένταc ἐπί τι χυθῆναι τῶν εἰρημένων μορίων, ὅ τι περ ἂν αὐτῶν ἀcθενέcτερον ᾖ· ὅτι δ’ ἰχῶραc ὀνομάζει τὰc λεπτὰc ὑγρότηταc, εὔδηλον. Καὶ πυρετὸc πολὺc ἴcχε ι , τό τε cῶμα ὥcπερ ὑπὸ κόπου ἐχόμενον κοπιᾷ καὶ ἀλγέε ι . Πυρετὸc μὲν οὖν πολὺc ἴcχει διὰ τὴν τῶν ἰχώρων φύcιν, οὓc δριμεῖc ἔφη καὶ χολώδειc· τοῖc τοιούτοιc γὰρ οἱ cφοδρότατοι τῶν πυρετῶν ἐπιγίνονται, τουτέcτιν οἱ πολλήν τε καὶ δριμυτάτην ἔχοντεc τὴν θερμαcίαν, ὥcπερ γε καὶ οἱ τὴν ἐλάττονά τε καὶ ἧττον δριμεῖαν τοῖc φλεγματώδεcιν ἕπονται χυμοῖc. |
| 15 739 [10] | κοπιᾷ δὲ τὸ cῶμα cύμπαν διὰ τὴν δριμύτητα τῶν ἰχώρων τὸν ἑλκώδη κόπον· εἴρηται δὲ τελέωc περὶ πάντων τῶν κόπων διαφορᾶc ἐν τοῖc Ὑγιεινοῖc. Γίνεται δὲ ὡc ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ ἐκ πορείηc μακρῆc καὶ δίψεοc μακρο ῦ , ὁκόταν ἀναξηρανθέντα τὰ φλέβια δριμέα καὶ θερμὰ ῥεύματα ἐπιcπάcηται πρὸc ἑαυτ ά . Καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν εἴρητο καὶ νυνὶ δ’ αὖ τοῦ ἀναξηρανθῆναι προcέθηκε τὰc προκαταρκτικὰc καλουμέναc αἰτίαc ὡc ἐν παραδείγματι· πᾶcαι μὲν γὰρ αἱ θερμαὶ καὶ ξηραὶ τοὺc καύcουc ἐργάζεcθαι δύνανται. τινὰc γοῦν οἶδα διὰ πόcιν οἴνου τεθαλαccωμένου πλείονοc ἁλόνταc καύcῳ, καθάπερ ἄλλουc διὰ ταρίχων καὶ ταριχηρῶν κρεῶν καί τινων ἄλλων ἁλυκῶν ἐδωδὴν ἄμετρον. ἕτεροc δέ τιc ἐξ ὁδοιπορίαc τε καὶ καύματοc ἥκων ἐλούcατο μὲν πρῶτον, ἀφικόμενοc δ’ οἴκαδε καὶ πιὼν οἴνου κατὰ τὴν κρᾶcιν ἔχοντοc τὸ πλεῖον ἤρξατο πυρέττειν αὐτίκα καυcώδη πυρετόν, καὶ ἄλλοc δέ τιc cφοδρῶc ὀργιcθεὶc καὶ ἀγρυπνήcαc ἄλλοc. |
| 15 740 [15] | Γίνεται δ ’ ἡ γλῶccα τραχεῖα καὶ ξηρὰ καὶ μέλαινα κάρτ α , καὶ τὰ περὶ τὴν νηδὺν δακνόμενοc ἀλγέε ι , τά θ ’ ὑποχωρήματα ἔξυγρα καὶ ὠχρὰ γίνεται καὶ δίψαι cφοδραὶ ἔνειcι καὶ ἀγρυπνία ι , ἐνίοτε δὲ καὶ παραλλάξιεc φρενῶ ν . Τὰ παρακολουθοῦντα τοῖc καύcοιc ἐν τῷδε τῷ λόγῳ διῆλθεν, ἃ δὴ καὶ ‘cυνεδρεύοντα‘ καλοῦcιν· ἔcτι δὲ ταῦτα γλῶccα τραχεῖα καὶ ξηρὰ καὶ μέλαινα δῆξίc τε τῆc γαcτρόc, ὑποχωρήματα ὠχρὰ καὶ δίψα cφοδρὰ καὶ ἀγρυπνί α, ποτὲ δὲ καὶ παραφροcύν η. ἡ μὲν οὖν γλῶccα ξηρὰ γίνεται, διότι καὶ ἡ διάθεcιc ὅλου τοῦ cώματοc ξηρά ἐcτι καὶ θερμὴ καὶ ὁ πυρετὸc αὐτὸc τοιοῦτοc, ἡ δὲ δῆξιc τῶν κατὰ τὴν γαcτέρα διὰ τὴν τῶν εἰc αὐτὴν cυρρεόντων ἰχώ ρων δριμύτητα, τὰ δὲ διαχωρούμενα κατὰ τὸν πλεονάζοντα χυμόν· ἔξυγρα δ’ εἶπεν αὐτὰ τὸ μηδ’ ὅλωc πεπέφθαι δηλῶν· ἡ γάρ τοι πέψιc ἅπαντα cυνάγει τε καὶ παχύνει. |
| 15 741 [15] | τὸ δ’ ἀγρυπνεῖν τοῖc οὕτω πάcχουcι cυμβαίνει διὰ τὴν ξηρότητα· δέδεικται γὰρ ἡ μὲν ἄμετροc ὑγρότηc τὰc καταφοράc, τὰc δ’ ἀγρυπνίαc ἡ πολλὴ ξηρότηc ἐργαζομένη· προcέρχεται δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων cυμπτωμάτων ταλαιπωρία τῆc ἀγρυπνίαc αἰτία γινομένη. παραφροcύνην δ’ ἐμάθομεν γίνεcθαι διά τε χολὴν ἀναδραμοῦcαν ἐπὶ κεφαλὴν καὶ διὰ ξηρότητα καὶ θερμότητα κράcεωc. ὅτι δ’, ὅταν εἴπῃ τιc ἁπλῶc χολήν, ἡ πικρὰ δηλοῦται, προείρηται, καὶ ὅτι γε τὴν αὐτὴν χολὴν ὠχράν τε καὶ ξανθὴν ὀνομάζουcιν. ὥcπερ οὖν οὐδὲν παραλέλειπται τῶν κατὰ τὸν χολώδη καῦcον, ὅτι γε μὴ καὶ κατὰ τὴν ἐπιρροὴν τῶν ἰχώρων αὐτόν, οὐ μόνον διὰ τὴν ὁλκὴν γίνεcθαι, οὕτωc ἀτάκτωc γέγραπταί τινα. τῶν γάρ τοι λελεγμένων ἔνια μέν ἐcτι παθογνωμονικὰ cυμπτώματα τῶν καύcων, ἔνια δὲ cυνεδρεύοντα· τῶν γεννώντων δ’ αὐτοὺc τὰ μέν ἐcτι προηγούμενα, τὰ δὲ προ κατάρχοντά γε καλούμενα ὑπὸ τῶν ἰατρῶν. |
| 15 742 [15] | πάντων γοῦν ὧν εἶπον cυμπτωμάτων ἔξεcτί cοι τὸν κατάλογον ὡc ἂν ἐθέλῃc ποιεῖcθαι· ἀλλ’ ὅ γε γράψαc τὸ βιβλίον ἤρξατο μὲν ἀπὸ τῶν προηγουμένων (τὸ γὰρ ἀναξηρανθῆναι τὰ φλέβια προηγούμενον αἴτιόν ἐcτιν), ἐφεξῆc δὲ δέον εἰπεῖν τὰ προκαταρκτικά, οἷον ὁδοιπορίαν μακρὰν καὶ δίψοc, οὐ ταῦτ’ εἶπεν, ἀλλὰ τῶν παθογνωμονικῶν τι, τὸν πολὺν πυρετόν. ἐχρῆν δ’ ἐνταῦθα προcθεῖναι καὶ τὸ cφοδρὸν δίψοc, ὃ μετὰ ταῦθ’ ἅμα τοῖc ἄλλοιc εἶπε cυμπτώμαcι τοῖc cυνεδρεύουcιν ὀνομαζομένοιc, ὧν τὰ μὲν ἐνίοτε, τὰ δ’ ἀεὶ ὑπάρχει τοῖc καύcοιc. τοῦτο δὲ καὶ αὐτὸc ἐδήλωcεν εἰπών· ἐνίοτε δὲ καὶ παραλλάξιεc φρενῶ ν· τὸ γὰρ ἐνίοτε τῷ διὰ παντὸc ἀντίκειται. ἐγὼ δέ φημι καὶ τὸ τὰ περὶ τὴν νηδὺν δάκνεcθαι καὶ διαχωρεῖν χολώδη οὐ τῶν διὰ παντὸc cυνόντων τοῖc καύcοιc εἶναι· διὰ γὰρ τὸ μέγεθοc τοῦ νοcήματοc καὶ τὴν ἔcω ῥοπὴν τῶν δριμέων ἰχώρων ταῦτα cυμβαίνει τοῖc κατὰ γαcτέρα καὶ ἧπαρ ἔχουcι τὴν οἷον ἑcτίαν τοῦ καύcου, τοῖc δὲ κατὰ πνεύμονα, ταῦτα μὲν οὐ πάνυ τι cυμπίπτει, τὰ δὲ κατὰ τὰc γλώccαc εἰρημένα καὶ τὰc παραφροcύναc μᾶλλον. |
| 15 743 [14] | ἀλλὰ καὶ δυcπνοοῦcιν οὗτοι τὴν κατὰ τὸ πυκνὸν καὶ μέγα πνεῦμα δύcπνοιαν ἐκφυcῶcί τε cυνεχῶc ἀνοιγνύντεc τὸ cτόμα καὶ τῇ τοῦ πυρώδουc πνεύματοc ἀποχύcει κουφιζόμενοι. τὸ μὲν οὖν τῆc δυcπνοίαc ὅλον παραλέλειπται, καίτοι γ’ ἐν Προγνωcτικῷ λελεγμένον ἡμεῖc ἐδείκνυμεν. ἀτάκτωc δ’ εἴρηται τὰ κατὰ τὴν γλῶccαν cυμπτώματα· προτέραν μὲν γὰρ ἐχρῆν γεγράφθαι τὴν ξηράν, δευτέραν δὲ τὴν τραχεῖα ν· διὰ γὰρ τὴν ἄμετρον ξηρότητα τραχεῖαν cυμβαίνει γίνεcθαι τὴν γλῶccαν, ὥcτε τὴν τραχεῖαν εἶναι πάντωc καὶ ξηράν. ὅτι δὲ μελαίνεται διὰ τὴν ἄμετρον θερμαcίαν, ὥcπερ τοῖc εἱληθεροῦcι τὸ δέρμα, προμεμαθήκαμεν ἤδη. Τῷ τοιῷδε πίνειν ὕδωρ τε καὶ μελίκρητον ἑφθὸν δίδου ὑδαρέ c , ὅcον ἐθέλε ι . Τοῦτο τὸ βιβλίον εἰ καὶ μὴ Ἱπποκράτουc ἐcτὶ cύγγραμμα, παλαιὸν γοῦν ἐcτιν, ὡc κατὰ τοὺc Ἐραcιcτράτου χρόνουc ἤδη προcκεῖcθαι τῷ γνηcίῳ. |
| 15 744 [15] | θαυμαcτὸν οὖν, ὅπωc ἐτόλμηcεν εἰc Ἀπολλώνιον καὶ Δέξιππον ἀποcκῶψαι τὰ περὶ τῶν κηρίνων κυλίκων ὁ Ἐραcίcτρατο c· ὁ γὰρ ταῦτα γράψαc τὴν Ἱπποκράτουc γνώμην ἄμεινον Ἐραcιcτράτου γινώcκων, ὁπόcον ἐθέλουcι πίνειν ἐπιτρέπει τοῖc καυcουμένοιc. ἔδειξα δὲ καὶ κατὰ τὸ γνήcιον μέροc τοῦ cυγγράμματοc οὕτω γινώcκοντα τὸν Ἱπποκράτην. περὶ μὲν οὖν τῆc Ἐραcιcτράτου κακοηθείαc ἱκανὰ καὶ ταῦτα. cκοπῶμεν δ’ ἤδη τὰ κατὰ τὴν ῥῆcιν εἰρημένα. κελεύει γὰρ μήτ’ ἐφ’ ὕδατοc μόνου διαιτᾶν τοὺc καυcουμένουc μήτ’ ἐπὶ μελικράτου μόνου. τὸ μὲν γὰρ ὕδωρ ἔμαθεc, ὡc τῇ φύcει ψυχρὸν ὄν, βραδύπορον εἶναι καὶ μένον ἐν ὑποχονδρίῳ πλεῖcτον χρόνον διαφθείρεcθαι κατὰ τοὺc ὀξεῖc πυρετούc, τὸ δὲ μέλι ῥᾳδίωc ἐκχολοῦcθαι. διὰ τοῦτ’ ἀξιοῖ καὶ ὑδαρὲc διδόναι τὸ μελίκρατον, ἵνα τὸ ὕδωρ μὴ μείνῃ κατὰ τὴν ἄνω γαcτέρα ποδηγούμενον ὑπὸ τοῦ μιγνυμένου μέλιτοc εἰc τὴν ἀνάδοcιν. |
| 15 745 [15] | δι’ αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ ἑφθὸν αὐτὸ δίδωcιν· ἀδιψότερον γὰρ καὶ ἀφυcότερον τοῦτο τοῦ ὠμοῦ καὶ τὴν οὔρηcιν μᾶλλον κινοῦν, ὥcπερ γε τὴν διαχώρηcιν τὸ ὠμόν· ἧττον γὰρ γίνεται δριμὺ τὸ ἡψημένον οὐ μόνον τῷ πέττεcθαι κατὰ τὴν ἕψηcιν, ἀλλὰ καὶ τῷ τὸ ἀφρῶδεc αὐτοῦ πᾶν ἀφαιρεῖcθαι, καθότι τὸ δριμὺ καὶ φυcῶδέc ἐcτιν ἐν τῇ τοῦ μέλιτοc οὐcίᾳ. τὸ δ’ ἡψημένον ἄδηκτόν τε καὶ ἄφυcον γινόμενον ἀναδίδοται μᾶλλον ἢ ὑπέρχεται κατ’ ἔντερα, ὥcτε καὶ διὰ τοῦτο τρέφει μᾶλλον τοῦ ὠμοῦ. χρῄζουcι δ’ οἱ οὕτω νοcοῦντεc, ὡc ἂν μὴ λαμβάνοντεc τὸν χυλὸν τῆc πτιcάνηc, ἐκ τοῦ μελικράτου τρέφεcθαι. προείρηται δ’ ἐν τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ βιβλίου περὶ τοῦ χρῆναι διαιτᾶν ἐν τοῖc ὀξυτάτοιc νοcήμαcιν ἐπὶ μόνων τῶν πομάτων, καὶ ταῦτά μοι πάντα τὰ κατὰ τὴν ἐξήγηcιν τοῦδε τοῦ νῦν προκειμένου γράμματοc τοῖc προανεγνωκόcι τε καὶ μεμνημένοιc τὰc ἐν ἐκείνοιc γεγονυίαc ἐξηγήcειc οὕτω λέγεταί τε καὶ λεχθήcεται. Καὶ ἢν πικρὸν τὸ cτόμα γίνητα ι , ἐμέειν cυμφέρει καὶ τὴν κοιλίην ὑποκλύcα ι . |
| 15 746 [10] | Ἡ πικρία τῆc χολῆc πικρὸν ἐργάζεται τὸ cτόμ α· κοινὸc γὰρ καὶ εἷc χιτών ἐcτιν, ὅ τ’ ἔνδον τῆc γαcτρὸc καὶ ἅπαc ὁ ὑπαλείφων τὸ cτόμα. κατὰ λόγον οὖν ὁ cυγγραφεὺc ἐκκενοῖ τὴν χολὴν δι’ ἐμέτων τε καὶ κλύcματοc. Ἢν δὲ μὴ πρὸc ταῦτα λύητα ι , γάλακτι ὄνου ἀφεψήcαc κάθαιρ ε . Ἐπειδὴ πάντωc μὲν ἐκκενῶcαι βούλεται τὴν εἰc τὴν γαcτέρα 〈cυρρέουcαν〉 χολήν, εὐλαβεῖται δὲ τὰ καθαίροντα φάρμακα, διότι δριμέα καὶ θερμὰ παντελῶc ἐcτι, διὰ τοῦτ’ ἐπὶ τὸ τῆc ὄνου γάλα παραγίνεται δριμύτητα μὲν οὐδεμίαν ἔχον ὥcπερ οὐδ’ ἄλλ’ οὐδέν, ἀλλὰ πλεονεκτοῦν τῇ ὑγρότητι μόνον τῶν ἄλλων ἁπάντων, καὶ διὰ τοῦτο μόνον ὑπέρχεται· προέψει δ’ αὐτὸ διὰ τὸ φυcῶδεc. |
| 15 747 [14] | ἀλλὰ cύ γε καὶ μόνῳ τῷ ὀρῷ δυνήcῃ χρῆcθαι χωρίζων αὐτόν, ὅταν τὸ γάλα προαφεψήcαc διὰ ὀξυμέλιτοc ἐγκαθῇc ἀγγεῖον χαλκοῦν ὕδατοc πλῆρεc ψυχροῦ cυνεχῶc εἰc τὸ γάλα· καὶ γὰρ αὕτη καλῶc ἡ κάθεcιc γινομένη χωρίζει τὸν ὀρὸν τοῦ τυρώδουc. Ἁλμυρὸν δὲ μηδὲν μηδὲ δριμὺ προcφέρει ν · οὐ γὰρ ὑποίcε ι . Ὁ μὲν ἁλμυρὸc χυμὸc ὁποῖόc τίc ἐcτιν, ἐν τοῖc ἁλcὶ φαίνεται· περὶ δὲ τῆc τοῦ δριμέοc οὐcίαc τε καὶ δυνάμεωc εἴρηται κατὰ τὸ τέταρτον βιβλίον τῶν Ἁπλῶν φαρμάκων, ὅτι πέπερι καὶ νᾶπυ καὶ πύρεθρον ὅcα τ’ ἄλλα θερμὰ ταῖc δυνάμεcίν ἐcτι καὶ δριμέα γευομένοιc φαίνεται. ὡc οὖν cυναυξάνοντα τὴν διάθεcιν τῶν καυcωδῶν, φεύγειν κελεύει τὰ δριμέα καὶ τὰ ἁλμυρά· ταῦτα δὲ καὶ ξηραίνει μᾶλλον τῶν δριμέων, εἰ καὶ μὴ παραπληcίωc ἐκείνοιc θερμαίνει, ἀλλ’ ἧττον. Ῥόφημα δ έ , ἔc τ ’ ἂν ἔξω τῶν κρίcεων γένητα ι , μὴ δίδο υ . |
| 15 748 [5] | Ὡc προcυπακουcθηcομένου τοῦ τὴν δύναμιν ἐρρῶcθαι, τὸν λόγον ἄκουε· ποιεῖται γὰρ οὕτω τὴν διδαcκαλίαν καὶ αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτη c, ὡc τὰ πολλὰ τὰ καθ’ ἕκαcτον cκοπὸν ὑπαγορευόμενα γράφων, εἶθ’ οὕτωc ἅπαξ εἰπὼν ἀλλήλοιc χρῆναι παραβάλλειν τὰ δεδειγμένα τὰc δυνάμειc αὐτῶν ἐπιcκοπούμενον. ὅτι δ’ οὐ προcήκει διδόναι ῥόφημα πρὸ τῆc κρίcεωc, ἐὰν ἡ δύναμιc ἐξαρκῇ, κατὰ τὸ πρῶτον μέροc τοῦ βιβλίου δεδήλωται τὸ γνήcιον. Καὶ ἢν αἷμα ἐκ τῶν ῥινῶν ῥυ ῇ , λύεται τὸ πάθο c , καὶ ἢν ἱδρῶτεc ἐπιγένωνται κριτικοὶ γνήcιοι με τ ’ οὔρων λευκῶν καὶ παχέων καὶ λείων ὑφιcταμένω ν . Ἐν τοῖc ὀξέcι πυρετοῖc ἐπὶ τὴν κεφαλὴν φέρεται τὸ ζέον τοῦ αἵματοc· ὅταν οὖν ἀναρρήξαcα τὰc φλέβαc ἡ φύcιc ἀποχέῃ τοῦτο μετὰ τῶν cυναχθέντων ἀτμῶν, ἑτοιμότερον κρατεῖ τῶν λοιπῶν· κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον, ὅταν καὶ διὰ τῶν ἱδρώτων ἀποχέῃ τοὺc ζέονταc ἰχῶραc, ἰᾶται τὴν νόcον, ὅταν γε πεπεμμένου τοῦ νοcήματοc ἐπιγένωνται. |
| 15 749 [15] | λέλεκται γὰρ ἤδη περὶ τούτου πολλάκιc ἐν ἄλλοιc τέ τιcιν ὑπομνήμαcιν ἐξηγητικοῖc καὶ ἐν τοῖc Περὶ κρίcεων. ὥcπερ οὖν ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τοῦδε τοῦ βιβλίου, τῷ κατὰ πάνταc ὡμολογημένῳ γνηcίῳ, τὸν ἀπὸ τῆc πέψεωc τοῦ νοcήματοc cκοπὸν ὡc χρήcιμον εἰc δίαιταν παρέλαβεν, οὕτω καὶ νῦν εἰc πρόρρηcιν· αὐτὸ μὲν οὐκ ἔγραψε τὸ τῆc πέψεωc ὄνομα, τὸ δὲ βεβαιότατον αὐτῆc cημεῖον ἐν τοῖc οὔροιc ἔγραψεν. ‘ἄριcτον μὲν οὖν ἐcτι τὸ λευκήν τε καὶ λείην ἔχον τὴν ὑπόcταcιν οὖρον‘, ὡc ἐν τῷ Προγνωcτικῷ δεδήλωται· οὐ μὴν ἀξιώcειc γ’ ἀεὶ φαίνεcθαι, ἀλλ’ ἀρκέcει cοι πολλάκιc ἐπὶ τῇ κατὰ φύcιν χροιᾷ τε καὶ cυcτάcει χρηcτὸν ἐναιώρημα φανὲν εἰc τὴν τῆc cωτηρίαc ἐλπίδα. καὶ δὴ τούτων οὕτωc ἐχόντων πεπλεόναcται κατὰ τὴν ἑρμηνείαν ἡ λέξιc· ὑπὸ γὰρ τῶν εἰρημένων οὔρων δηλοῦται καὶ τὸ κριτικοὺc εἶναι τοὺc ἱδρῶτα c, ὥcτ’ ἐκ περιττοῦ πρόcκειται. |
| 15 750 [11] | τὸ δὲ γνήcιοι οὐκ 〈ἂν〉 κυρίωc ἐπ’ αὐτῶν λέγοιτο· κατὰ γὰρ τῆc τῶν νοcημάτων ἰδέαc ἐπιφέρειν εἰώθαcι τὴν τοιαύτην προcηγορίαν οἵ τ’ ἄλλοι τῶν ἀρίcτων ἰατρῶν καὶ αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτη c. Καὶ ἢν ἀπόcτημά που γένητα ι . Ϲπανιώτατόν ἐcτι τὸ δι’ ἀποcτήματοc κριθῆναι καῦcον, ἔτι δὲ μᾶλλον, εἰ χωρὶc τοῦ μόριόν τι τοῦ cώματοc προcθεῖναι τὴν ἀπόφαcίν τιc ποιοῖτο. παρωτίcι μὲν γὰρ οἶδά τιναc καύcουc κριθένταc, ἀλλ’ οὐ τοὺc γνηcίουc. τοῦτο δ’ ὀλίγον ὕcτερον μαθήcῃ κατὰ τὴν ἐξήγηcιν. Ἢν δ ’ ἄνευ τούτων λυθ ῇ , ὑποcτροφὴ πάλιν ἔcται τῆc ἀρ ρωcτίηc ἢ ἰcχίου ἢ cκελέων ἄλγημα cυμβήcετα ι , καὶ πτύcεται παχέ α , ἢν μέλλῃ ὑγιὴc ἔcεcθα ι . |
| 15 751 [5] | Αἱμορραγίαc καὶ ἱδρῶτοc μνημονεύcαc, ἂν χωρὶc τούτων ὁ καῦcοc παύcηται, φηcὶν ἄπιcτον εἶναι τὴν λύcιν· ὑποcτρέψει γὰρ ὀλίγον ὕcτερον· ἔcται γάρ, φηcί, κατὰ τὴν ὑποcτροφὴν ἄλγημα cκελέων ἢ ἰcχίου καὶ πτύcει παχέ α. τὸ μὲν γὰρ αἱμορραγίαc ἢ ἱδρῶτοc ἢ ἀποcτήματοc δεῖcθαι τὸν μέλλοντα κριθῆναι δύναιτ’ ἄν τιc εἰρῆcθαι δοκεῖν ὑγιῶc, ἐὰν προcτεθῇ τοῖc εἰρημένοιc ἃ θεραπεύων αὐτὸc ἔγραψεν ἐμεῖν τε κελεύων καὶ τὴν κοιλίαν ὑπάγειν διδούc τε ποτὸν ὕδωρ καὶ μελίκρατον ὑδαρὲc ἑφθόν· ὥcτ’ ἐὰν μετὰ τούτων τιc λέγῃ τὴν αἱμορραγίαν καὶ τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸ ἀπόcτημα λύειν τὸν καῦcον, ἄλλωc δὲ μὴ δύναcθαι λυθῆναι, τάχα δόξει λόγον τινὰ ἐπιεικῆ λέγειν· ἐπιεικῆ δὲ εἶπον, ὡc μετρίωc ἀληθεύοντα καὶ μᾶλλον τοῦ πρόcθεν, οὐ μὴν ἄμεμπτόν γε παντάπαcιν· οὐ γὰρ ἀληθήc ἐcτιν ὁ λόγοc. τὸ γὰρ κατὰ τοὺc Ἀφοριcμοὺc εἰρημένον “ὑπὸ καύcου ἐχομένῳ ῥίγεοc ἐπιγενομένου λύcιc” ἀληθέcτατόν ἐcτιν· ἕπεται δ’ ἐξ ἀνάγκηc τῷ ῥίγει τούτῳ ποτὲ μὲν ἱδρὼc μόνοc, ἐνίοτε δ’ ἔμετοc χολωδῶν μόνοc ἢ κάτω διαχώρηcιc μόνη· πολλάκιc δὲ τῶν εἰρημένων τριῶν γίνεται τὰ δύο καί ποτε τὰ τρία. |
| 15 752 [15] | τῶν γὰρ δύο τούτων ἀναγκαῖόν ἐcτιν ἐπὶ τοῦ καύcου γενέcθαι θάτερον, εἰ μέλλοι λυθήcεcθαι τελέωc, ἢ ἐκκριθῆναι τοὺc χολώδειc χυμοὺc ἢ cβεcθῆναι. διὸ καὶ παραλελεῖφθαι δόξει τὸ κυριώτατον ἴαμα τῶν καύcων, ἡ τοῦ ψυχροῦ πόcιc, ᾗ διὰ παντὸc ἡμεῖc ἐθεραπεύcαμεν τοὺc καύcουc, οὐδ’ ἑνὸc ἀποθανόντοc, ᾧ ψυχρὸν ὕδωρ ἐδώκαμεν ἐν τῷ προcήκοντι καιρῷ, περὶ οὗ κατὰ τὴν ἐξήγηcιν τοῦ προτέρου μέρουc τοῦδε τοῦ βιβλίου διῆλθον ἐπ’ ὀλίγον ἐν ἄλλοιc θ’ ὑπομνήμαcί τε καὶ cυγγράμμαcιν ἐπὶ πλέον. ἴcωc οὖν οἰήcεταί με λέγειν τιc μηδένα τῶν καυcουμένων τεθνήξεcθαι πιόντα ψυχρὸν ὕδωρ ἐν τῷ προcήκοντι καιρῷ· καίτοι οὐ τοῦτ’ αὐτὸc εἶπον, ἀλλ’ ὅτι πᾶcιν οἷc ἔδωκα παμπόλλοιc οὖcιν, ὡc μηδὲ μεμνῆcθαι τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ἠκολούθηcεν ὠφέλειά τε καὶ cω τηρία. |
| 15 753 [10] | τοῦτο δ’ οὐ ταὐτόν ἐcτι τῷ πάνταc τοὺc καυcουμένουc, ἂν πίωcι ψυχρὸν ὕδωρ, cωθήcεcθαι· οὓc γὰρ ὀλεθρίωc τε καὶ ἀcώcτωc ἔχονταc οὔτε δι’ ἄλλου τινὸc οὔτε δι’ ὕδατοc cῶcαι δυνατόν ἐcτι, τούτοιc οὐδ’ ἐπεχείρηcα δοῦναι. τὸ δ’ ἐπὶ τῷ τέλει τῆc ῥήcεωc εἰρημένον καὶ πτύcεται παχέ α , ἢν μέλλῃ ὑγιὴc ἔcεcθαι παραφυλακτέον ἐcτί cοι κατ’ ἐκείνουc μόνουc τοὺc καύcουc, ὁπόcοι πεπονθότοc τοῦ πνεύμονοc γίνονται. Καύcου γένοc ἄλλ ο · κοιλίη ὑπάγουcα δίψηc μεcτ ή , γλῶccα τρηχεῖ α , ξηρ ή , ἁλυκώδη c . Τὸ τοῦ γένουc ὄνομα τοὺc παλαιοὺc Ἕλληναc εὑρίcκω καὶ κατὰ τῶν ὁμωνύμωc λεγομένων ἐνίοτε φέρονταc, τῶν ἓν μὲν ἐχόντων τὸ cημαινόμενον, ἐκ δὲ τῆc κατ’ αὐτὸ τομῆc εἰc διαφορὰc πλείουc ἀφικνουμένων· ἐφ’ ᾧ πολλάκιc εἰώθαμεν λέγειν γενικὰc εἶναι διαφορὰc τοῦδε τοῦ πράγμα τοc δύο ἢ τρεῖc ἢ τέτταραc ἢ ὅcαc δυνατόν. |
| 15 754 [15] | ὄντων δὲ καὶ τῶν ὁμωνύμων διττῶν, τινῶν μὲν μηδ’ ὅλωc ἀλλήλοιc κοινωνούντων, ὡc ὅταν κύνα τὸν χερcαῖον καὶ τὸν ἐνάλιον λέγωμεν, ἐνίων δὲ κοινωνούντων κατά τι τοῖc cυνωνύμοιc, ὅταν ἀφ’ ἑνὸc ἔχωcι τὴν προcηγορίαν γεγενημένην, ποῦ ποτ’ ἀναφέρονται, προcεπιcκεπτέον, ὡc εἴρηται, τὰ δύο γένη τῶν καύcων. γνωcθήcεται δ’ ἀκριβῶc τοῦτο, τοῦ κατὰ τοὔνομα λόγου τῆc οὐcίαc ἑκατέρου δηλωθείcηc. ἐπεὶ δ’ ὁ λόγοc ὑπὸ τῆc ἐννοίαc κρίνεται, cκεπτέον, εἰ τὴν ἔννοιαν ἔχομεν τοῦ καύcου πυρετοῦ cύμφωνον οὕτωc, ὥcπερ ἀνθρώπου καὶ ἵππου καὶ βοόc· ἐκπίπτειν δὲ τοῦ λόγου μέλλοντοc εἰc μῆκοc μεῖζον ἢ καθ’ ὑπόμνημα, cυνελεῖν αὐτὸν ὥcπερ καὶ τοὺc ἄλλουc εἰc βραχὺ κεφάλαιον cπεύcομεν, ἀρχὴν τῷ λόγῳ τήνδε ποιηcάμενοι. τὸν καῦcον πυρετὸν εὑρίcκω τοὺc ἰατροὺc λέγονταc, ὅταν ἡ θερμαcία διακαίῃ τὸν ἄνθρωπον ἄπαυcτόν τε τὸ δίψοc ἔχῃ· καὶ εἴπερ οὕτωc ἔχει τοῦτο, τὸν μὲν ἄνευ τοῦ διακαίειν τὸ cῶμα δίψαν παρηγορουμένην ἔχοντα καῦcον μὲν ἁπλῶc, ἀκριβῆ δὲ καὶ γνήcιον οὐκ ἐροῦμεν· ἐξ ἡμίcεοc δ’ ὄντα τοιοῦτον οὐ χεῖρον ὀνομάcαι cυντόμου διδαcκαλίαc ἕνεκα νόθον καῦcον, ὥcπερ ἐπὶ τῶν τριταίων πυρετῶν εἰώθαμεν χρῆcθαι ταῖc προcηγορίαιc. |
| 15 755 [15] | οὕτωc ἀκουcόμεθα τοῦ δύο εἶναι γένη καύcων πυρετῶν, ὡc εἴ γε καὶ γένη τριταίων τιc δύο εἴποι, τὸν μὲν ἀκριβῆ τε καὶ γνήcιον, ἕτερον δὲ τὸν νόθον, ᾧ τινὰ μὲν πάρεcτι τῶν τούτου cυμπτωμάτων, ἔνια δ’ οὔ. ὅτι δ’ ὁ δεύτεροc καῦcοc, ὑπὲρ οὗ νῦν πρόκειται λέγειν, οἷον ἐλλιπήc τίc ἐcτι καὶ οὐ τελέωc διηκριβωμένοc, εἴcῃ cαφῶc προcέχων τὸν νοῦν τοῖc ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ cυγγραφέωc εἰρημένοιc cυμπτώμαcιν ἐπ’ αὐτοῦ γίνεcθαι. κατὰ μὲν γὰρ τὴν ἀρχὴν ἔφη κοιλίη ὑπάγουc α , δίψηc μεcτ ή , γλῶccα τρηχεῖ α , ξηρ ή , ἁλυκώδη c, μὴ προcθεὶc ὃ προcέθηκεν ἐπὶ τοῦ προτέρου· ὁ γὰρ νόθοc τῶν τοῦ γνηcίου καύcου cυμπτωμάτων τὸ μὲν ἕτερον ἔχει, τὸ δ’ ἕτερον οὐκ ἔχει. πάλιν δ’ ἐφεξῆc εἰπὼν τὴν γλῶτταν εἶναι τραχεῖαν καὶ ξηρὰν οὐ προcέθηκε τὸ μέλαινα, ὥcπερ ἐπὶ τοῦ προτέρου, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τοῦ cυμπτώματοc εἶπεν ἁλυκώδη c. |
| 15 756 [15] | ὥcπερ γάρ, ὅταν ἡ γλῶττα γένηται πικρά, τὴν ξανθὴν ἐνδείκνυται πλεονάζειν χολήν, οὕτωc ὅταν ἁλυκή, τὸν ἁλυκόν τε· καὶ ἁλμυρὸν ὀνομαζόμενον χυμόν, ὅcτιc ἕν τι τῶν τοῦ φλέγματόc ἐcτιν εἰδῶν, τριῶν ὄντων, ὡc ἔμαθεc, ὀξέοc, ἁλμυροῦ, γλυκέοc. ὥcπερ οὖν ὁ πρότεροc καῦcοc ἐπὶ τῇ πικρᾷ χολῇ cυνιcτάμενοc ἐκκρίcειc ὠχρὰc εἰργάζετο κατὰ διττὴν αἰτίαν, ὅτι τε λεπτὸc ἦν ὅτι τε κατ’ αὐτὸν ὁ διακαὴc πυρετὸc ηὐξάνετο, προcεγγεννωμένηc ἐν αὐτῷ τῆc ξανθῆc χολῆc, οὕτω νῦν ὁ φλεγματώδηc χυμὸc οὔτ’ εὔκριτόc ἐcτιν οὔτ’ αὐξάνει τοὺc πυρετοὺc οὔτε φλογώδη τὴν δίψαν ἔχει οὔτ’ ἐκπνευματοῦται. καὶ διὰ τοῦτ’ εἴρηκεν ἐπ’ αὐτοῦ κοιλίη ὑπάγουc α, διαχωρεῖν αὐτὴν μόνον δηλώcαc, ἐναντίον ὂν τῷ μὴ διαχωρεῖν. ὑπέρχεται μὲν γὰρ τούτοιc ἡ γαcτήρ, οὐ μὴν κατὰ χυμοῦ τινοc ἰδέαν, ἀλλ’ αὐτῶν τῶν προcφερομένων ἐν τροφῆc μοίρᾳ διαφθειρομένων. οὐ γὰρ ἐπὶ πομάτων οὗτοι διαιτῶνται, καθάπερ οἱ πλεῖcτοι τῶν τὸν πρότερον καῦcον νοcούντων, ἐπειδὴ cύντομον ἐκεῖνοι τὴν ἔκκριcιν ἔχουcιν, ἐπὶ λεπτῷ καὶ ζέοντι χυμῷ cυνιcτάμενοι, βραδεῖαν δ’ οὗτοc διὰ τὸ ψυχρὸν καὶ γλίcχρον καὶ παχὺ τῆc τοῦ φλέγματοc οὐcίαc. |
| 15 757 [15] | οὔκουν ἐνδέχεται ποτῷ μόνῳ χρῆcθαι τοὺc οὕτω νοcοῦνταc· τοῦτο γὰρ ἐμάθομεν ἐπὶ τῶν μελλόντων πέττεcθαι περὶ τὴν πέμπτην ἢ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, ἰcχυρᾶc οὔcηc δηλονότι τῆc δυνάμεωc· εἰ δ’ εἰc τὴν ἐνάτην ἢ τεccαρεcκαιδεκάτην ἢ εἰκοcτὴν ἐμπίπτειν μέλλει τὸ νόcημα, χυλῷ πτιcάνηc ἐξ ἀρχῆc ἐπ’ αὐτοῦ χρώμεθα. Οὔρων ἀπόληψι c . 〈 Οὔρων ἀπόληψιc 〉 εἴωθε λέγεcθαι παρ’ αὐτοῦ, ὅταν ἢ οὐκ ἀξιολόγωc ἢ μηδ’ ὅλωc φέρηται· γίνεται δὲ τοῦτο κατὰ τὸν προκείμενον ἐν τῷ λόγῳ καῦcον ἐπὶ τῷ πάχει τοῦ χυμοῦ. Ἀγρυπνί η . Τοῦτο κοινὸν ἀμφοτέρων τῶν καύcων καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸν πρότερον ἐμνημόνευcεν αὐτοῦ· καὶ γὰρ γίνεται μᾶλλον ἐπ’ ἐκείνου, διότι καὶ ἡ κεφαλὴ μᾶλλον ἐκπυροῦται. Ἀκρωτήρια ἐψυγμέν α . Τοῦτο τὸ cύμπτωμα τοῦ δευτέρου ἐcτὶ καύcου· οὐ δεῖ δ’ ἁπλῶc εἰρῆcθαι τὸν λόγον, ἀλλὰ μετὰ διοριcμοῦ τινοc· οὐ γὰρ ἀεὶ τοιοῦτόc ἐcτιν, ἀλλ’ ὅταν κακοήθηc ᾖ. |
| 15 758 [11] | κατὰ μὲν γὰρ τοὺc χολώδειc καὶ διακαεῖc πυρετοὺc ἄχρι τῶν περάτων τοῦ cώματοc ἐκτείνει τὴν θερμότητα, κἂν κακοήθηc ὁ καῦcοc ᾖ, κατὰ δὲ τοὺc φλεγματικοὺc ἡ καπνώδηc τῆc θερμαcίαc οὐcία *** ὅταν οὖν ἐν τοῖc κατὰ γαcτέρα χωρίοιc ἢ τὸ ἧπαρ ἢ τὸν πνεύμονα γένηται cῆψιc ἁλυκοῦ χυμοῦ, δι’ ἐκείνην μὲν ἡ πυρώδηc θερμαcία γίνεται, κακοηθευcαμένου δὲ τοῦ νοcήματοc ἀκρωτήρια ψύχεται διὰ τὴν ἀρρωcτίαν τῆc δυνάμεωc καὶ τὸ μέγεθοc τῆc φλεγμονῆc ἐφ’ ἑαυτὴν ἑλκούcηc πᾶν τὸ αἷμα· χωρὶc γὰρ τούτων οὐκ ἂν ὀλέθριον γένοιτό ποτε τὸ νόcημα. Τῷ τοιούτῳ ἢν μὴ αἷμα ἐκ ῥινὸc ῥυῇ ἢ ἀπόcτημα περὶ τράχηλον γένηται ἢ cκελέων ἄλγημα καὶ πτύcματα παχέα πτύcῃ ( ταῦτα δὲ cυcτάcηc τῆc κοιλίηc γίνετα ι ) ἢ ἰcχίων ὀδύνη ἢ αἰδοίου πελίωμ α , οὐ κρίνετα ι · καὶ ὄρχιc ἐνταθεὶc κριτικό ν . |
| 15 759 [15] | Ὅτι δι’ ἀποcτημάτων μᾶλλον ἢ ἐκκρίcεων οἱ ἐπὶ φλέγματι cηπομένῳ γινόμενοι πυρετοὶ τὴν λύcιν ἴcχουcι, πολλάκιc δέδεικται· κατὰ δὲ τὸν προκείμενον καῦcον οὐκ ἀποcτημάτων μόνον ἐμνημόνευcεν, ἀλλὰ προcέθηκε καὶ αἱμορραγίαν, ἐπ’ ἐκείνων μᾶλλον τῶν καύcων γιγνομένην, ἐφ’ ὧν ἡ τοῦ πάθουc cύcταcιc ἐν τῷ πνεύμονι γίνεται· θερμαινομένη γὰρ ἐν ταῖc τοιαύταιc διαθέcεcιν ἡ κεφαλὴ πληροῦται τοῦ αἵματοc ἀποχεῖ τε τὸ πλεονάζον αὐτοῦ, ῥηγνυμένων ἢ ἀναcτομουμένων τῶν φλεβῶν· διὰ δὲ τὴν αὐτὴν αἰτίαν καὶ περὶ τὸν τράχηλον ἀποcτήματα καὶ παρωτίδεc γίνονται τοῖc οὕτω πάcχουcιν. ὅcοιc δὲ τοῦ πάθουc ἡ cύcταcιc ἐν τοῖc κατὰ τὴν νῆcτιν ἢ τὸ ἧπαρ ἐγένετο μέρεcι, κάτω μᾶλλον αἱ ἀποcτάcειc τούτοιc cυμπίπτουcιν, ὥcτε καὶ ἡ τῶν ἰcχίων ὀδύνη καὶ τὸ τοῦ αἰδοίου πελίωμα καὶ ἡ τοῦ ὄρχεωc ἔνταcιc τοῖc οὕτω κάμνουcι μᾶλλον cυμβαίνει. γίνεται δ’ ἔντα cιc ὄρχεωc ἐνίοτε μὲν ὑπὸ τῆc κατ’ αὐτὸν φλεγμονῆc, ἐνίοτε δ’ ὑπό τινοc τῶν ἄνω φλεγμαινόντων ἡλκωμένου. |
| 15 760 [15] | τὸ δὲ καὶ πτύcματα παχέα πτύειν ἐνίουc αὐτῶν ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν πνεύμονα πάθοc ἐχόντων εἴρηται πέψεωc ἤδη γεγονυίαc. εὔδηλον οὖν ἐκ τούτου τὸ cυγκεχυμένον καὶ ἄτακτον καὶ ἀδιόριcτον τῆc διδαcκαλίαc, ὅπερ ὑποτυπώcει μὲν ἕνεκα cυγγράμματοc γινομένῃ πρέπει, cυγγράμματι δ’ οὐδαμῶc ἐcτιν οἰκεῖον· ἐπὶ γὰρ πολλοῖc μέρεcι πεπονθόcι γινομένων τῶν τοιούτων πυρετῶν ἐχρῆν ἐφεξῆc τῶν cυμπτωμάτων γεγράφθαι τὸν κατάλογον καὶ μὴ ἀδιορίcτωc τε καὶ ἀτάκτωc, ἀλλ’ ἢ κατὰ τὸ οἰκεῖον προκείμενον νόcημα ποιεῖν. καὶ τὸ “κοιλίη ὑπάγουcα” κατὰ τὸν αὐτὸν εἴρηται τρόπον, οὐχ ὡc ἀεὶ τοῖc καύcοιc ὑπάρχοντοc τοῦ cυμπτώματοc, ἀλλ’ ὡc ἐνίοτε· τοῖc γὰρ ἐν τῇ γαcτρὶ τὴν εἰρημένην διάθεcιν ἔχουcι διαφθειρομένων τῶν cιτίων αἱ διαχωρήcειc ὑγραί, τοῖc δ’ ἐν τῷ πνεύμονι ἔχουcι τῆc γαcτρὸc ἀπαθοῦc ὑπαρχούcηc οὐκ ἀνάγκη τὰ διαχωρήματα τοιαῦτ’ εἶναι· τοὐναντίον γὰρ ἐνίοτε τοῖc οὕτω διακειμένοιc cυμβαίνει cκληρὰν καὶ δυc διαχώρητον εἶναι τὴν γαcτέρα. |
| 15 761 [11] | καὶ μὲν δὴ καὶ οἷc κατὰ τὸ ἧπάρ ἐcτιν ἡ οἷον ῥίζα τοῦ καύcου ποτὲ μὲν ἔκκριcιc ὑγρά, ποτὲ δὲ ξηρὰ τὰ διαχωρήματα αὐτῶν ἐκκρίνεται, οἷα τὰ καλούμενα cπυραθώδη, κατωπτημένων δηλονότι τῶν cκυβάλων ὑπὸ τῆc ἐν τῷ cπλάγχνῳ φλεγμονῆc. ὅταν μὲν οὖν φλεγμαίνῃ μόνον, τοῦτο ἐργάζεται, ὅταν δὲ cὺν τῇ φλεγμονῇ ᾖ καὶ ἡ ἀτονία, ὑγρὰ διαχωροῦcι μὴ δυναμένου τοῦ cπλάγχνου πρὸc ἑαυτὸ τὴν τροφὴν ἕλκειν. διορίζεται δὲ τὰ τοιαῦτα διαχωρήματα τῶν ἀπὸ τῆc γαcτρὸc πεπονθυίαc γενομένων τῷ κεχυλῶcθαι. Ῥοφήματα ἐπιcπαcτικὰ δίδο υ . Ὃ πολλάκιc εἴωθα λέγειν, ὡc ἀcαφὴc λέξιc οὐδὲν διδάcκει, τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ. τοῖc γὰρ διὰ φαυλότητα φλέγματοc νοcοῦcι ποτὸν μὲν ὀξύμελι χρηcιμώτατόν ἐcτι, τροφὴ δὲ χυλὸc πτιcάνηc. |
| 15 762 [10] | ἀλλ’ ὅμωc ἐγώ, καίτοι γινώcκων ταῦτα καὶ παρ’ ἑτέρου μαθεῖν οὐ δεόμενοc, οὐκ ἔχω μαντεύcαcθαι, τίνα ποτὲ λέγει τὰ ἐπιcπαcτικὰ ῥοφήματ α. τὸ γὰρ ὀξύμελι τμητικόν τε καὶ διαιρετικὸν καὶ ῥυπτικὸν ἐγχωρεῖ λέγειν, ἐπιcπαcτικὸν δ’ οὐδαμῶc, ὅτι μηδὲ δυνάμεθα δεῖξαι τὸ ἐπιcπώμενον ὑπ’ αὐτοῦ. οὕτωc οὐδὲ τὸν τῆc πτιcάνηc χυλὸν ἐπιcπαcτικὸν εἶναι φήcομεν. ἴcωc οὖν ἐρεῖ τιc κελεύειν αὐτὸν τὴν γαcτέρα ὑπάγειν τοῖc ἐπιcπαcτικοῖc, τουτέcτι τοῖc ἐπιcπωμένοιc τὸν παχὺν χυμόν, ὁποῖόc ἐcτι καὶ ὁ τοῦ φλέγματοc· ἀλλ’ οὐκ ἂν εἶπε ῥοφήματα· φαρμάκων γὰρ τὸ τοιοῦτον ἔργον, οὐ ῥοφημάτων ἐcτίν, ὥcπερ οὐδὲ πομάτων. πρόδηλον οὖν γέγονεν, ὡc ταῖc ἀcαφέcι λέξεcιν οὐδὲν γινώcκομεν βέβαιον, καὶ διὰ τοῦτ’ οὐδὲ ταύτῃ τῇ λέξει ἐπιχειροῦμεν· οὐδὲν γὰρ ὡριcμένον ἢ βέβαιον παρ’ αὐτῆc ἔcτιν εὑρεῖν· ἀλλ’ οὐκ οἶδ’ ὅπωc οἱ ἄνθρωποι, καθάπερ ἄλλα πολλὰ φανερῶc ἁμαρτάνουcιν, οὕτω καὶ τῷ χαίρειν τοῖc ἀcαφῶc εἰρημένοιc· καίτοι πάντεc ὥcπερ ἐξ ἑνὸc cτόματοc τὴν μὲν cαφήνειαν ἀρετὴν εἶναι ἑρμηνείαc λέγουcι, τὴν δ’ ἀcάφειαν κακίαν. |
| 15 763 [10] | Τὰ δὲ ὀξέα πάθεα φλεβοτομήcει c , ἢν ἰcχυρὸν φαίνηται τὸ νόcημα καὶ οἱ ἔχοντεc ἀκμάζωcι τῇ ἡλικίῃ καὶ ῥώμη παρῇ αὐτέοιcι ν . Οὗτοc ὁ λόγοc ἄξιόc ἐcτιν Ἱπποκράτου c· θαυμάζω δέ, πῶc οὐκ ἔγραψεν αὐτὸν ἐν Ἀφοριcμοῖc· ἐν ὀλίγῃ γὰρ τῇ λέξει δύναμίc ἐcτι πολλή, καθάπερ ἐν τοῖc Ἀφοριcμοῖc. περὶ γοῦν τῶν φλεβοτομίαc χρῃζόντων εἴρηται πολλάκιc τοῖc ἰατροῖc, ὧν τὰ δοκοῦντα πιθανώτατα περὶ φλεβοτομίαc ἀcφαλῶc εἴρηται διὰ δυοῖν βιβλίων ὑπ’ ἐμοῦ γεγραμμένων· τὸ μὲν οὖν ἕτερον αὐτῶν ἐπιγέγραπται Περὶ φλεβοτομίαc, ἐν ᾧ τὰ πάντα χρήcιμα διδάcκεται, τὸ δ’ ἕτερον γέγραπται, ὡc ἔφην, τοῖc ἰατροῖc τοῖc τ’ ἐμπειρικοῖc καὶ δογματικοῖc. οἱ δ’ ἀμέθοδοι Θεccάλειοι καθάπερ καὶ τἄλλα χωρὶc ἀποδείξεωc ἁπλῶc λέγουcιν, οὕτω καὶ τὴν φλεβοτομίαν ἀπεφήναντο χαλαcτικὸν εἶναι βοήθημα· τὸ χαλαcτικὸν δ’ αὐτὸ διαφόρωc ἐξηγοῦνται, καθὼc δέδεικταί μοι διὰ τῶν ἐμῶν ὑπομνημάτων Περὶ τῆc μεθοδικῆc αἱρέcεωc ἐπιcκεπτομένῳ. |
| 15 764 [15] | τῷ μὲν οὖν ἅπαcαν ἀναλέξαcθαι τὴν περὶ τῆc φλεβοτομίαc ἱcτορίαν βουλομένῳ πάρεcτιν ἀναγινώcκειν τά θ’ ἡμέτερα καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἰατρῶν βιβλία· νυνὶ δ’ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον αὐτῆc ἄκουcον εἰc ὀλίγουc τέωc ἀνενηνεγμένον cκοπούc. φλεβοτομήcειc γὰρ πρῶτον, ‘εἴ cοι φαίνοιτο μέγα τὸ νόcημα‘. φανερῶc ἀπὸ τοῦ νοουμένου πηλίκου τῷ βοηθήματι χρῆται διὰ τὰ ἰcχυρὰ πάθη· οὐ διαφέρει γε μὴν ἰcχυρὸν ἢ μέγα τὸ νόcημα φάναι. δεύτεροc cκοπὸc τῆc φλεβοτομίαc ἐcτίν, εἰ ἀκμάζοι κατὰ τὴν ἡλικίαν ὁ κάμνων· οὔτε γὰρ παῖc οὔτε γέρων φέρουcι τὴν φλεβοτομίαν, οὐδ’ ἂν μέγα νόcημα νοcῶcιν. ὁ δὲ δὴ τρίτοc cκοπὸc εἴρηται τῷ cυγγραφεῖ τῆc ζωτικῆc δυνάμεωc ἡ ῥώμ η· καὶ γὰρ καὶ τῶν ἀκμαζόντων ἐν ταῖc νόcοιc οὐ διὰ παντὸc ἡ ῥώμη ἐμφανήc ἐcτιν. ἴcωc οὖν τινι δόξει τὰ δύο ἀρκεῖν μόνα cκοποὺc ὑποθέcθαι φλεβοτομίαc, μέγεθοc νοcήματοc καὶ ῥώμην δυνάμεωc· ὁ γάρ τοι γέρων οὐ διὰ τὴν πολυετίαν αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀcθένειαν τῆc δυνάμεωc οὐ φέρει τὴν φλεβοτομίαν. |
| 15 765 [15] | ἀλλ’ οἵ γε παῖδεc ἰcχυροὶ τὴν ζωτικὴν δύναμιν ὄντεc ὅμωc οὐδ’ αὐτοὶ τὴν φλεβοτομίαν ἀνέχονται· διαφορεῖται γὰρ αὐτῶν ἑτοίμωc ἡ οὐcία διά τε τὴν ὑγρότητα καὶ διὰ τὴν θερμότητα τῆc κράcεωc· οὔκουν δέονται φλεβοτομίαc cύμφυτον ἔχοντεc τὴν ἐκ τῆc κράcεωc κένωcιν. διὰ ταῦτα γοῦν οὐκ ἀρκεῖ μέγεθοc νοcήματοc καὶ ῥώμην δυνάμεωc cκοποὺc εἶναι φλεβοτομίαc, ἀλλ’ ἄμεινόν ἐcτι προcτιθέναι καὶ τὴν τῶν ἀκμαζόντων ἡλικίαν. τό γε μὴν ἐν ἀρχῇ τῆc ῥήcεωc ἄξιον ἐπιcκέψαcθαι, ὅπωc εἴρηται τὰ ὀξέα πάθεα φλεβοτομήcει c. τῶν δὲ χρονίων πῶc οὐκ ἐμνημόνευcεν; ἐπειδὴ περὶ τῶν ὀξέων αὐτῷ νῦν ἐcτιν ἡ διδαcκαλία, [καὶ] διὰ τοῦτο περὶ τούτων μόνον ἐμνημόνευcε· δέονται γὰρ καὶ τῶν χρονίων πολλὰ φλεβοτομίαc, ὅταν καὶ αὐτὰ τοῖc εἰρημένοιc τριcὶν ὑπάγηται cκοποῖc. |
| 15 766 [15] | ὀρθῶc δὲ πάντων τούτων εἰρημένων, οὐκ ὀρθῶc ὑποληπτέον κεκρίcθαι πρόc τινων, ὧν ἐcτι καὶ Μηνόδοτοc ὁ ἐμπειρικόc, ἐπὶ μόνῃ τῇ πληθωρικῇ καλουμένῃ cυνδρομῇ φάcκων τετηρῆcθαι φλεβοτομίαν· ἡμεῖc δὲ καὶ μὴ παρούcηc αὐτῆc φλεβοτομοῦμεν, ὅταν ὀδύνη cφοδρὰ καταλαμβάνῃ τὸν ἄνθρωπον ἐξαίφνηc ἢ θλαcθῇ τι μόριον ἢ ὀcτοῦν ἐξωcθῇ κατ’ ἄρθρον ἢ ἄλλο τι ἄρθρον cυναρθῇ· οὐ φλεβοτομοῦμεν δέ, καίτοι τῆc πληθωρικῆc cυνδρομῆc γενομένηc, διὰ δὲ τρίψεωc καὶ λουτρῶν πλειόνων καὶ διαίτηc ἐνδεοῦc ἡμέραιc δύο ἢ καὶ τριcὶν εἰc τὸ κατὰ φύcιν ἄγομεν. εἴρηται δὲ περὶ τούτων ἐπὶ πλέον ἐν τῷ Περὶ πλήθουc καὶ ἐν τῷ Περὶ φλεβοτομίαc, ἔτι τε ἐν τῷ τῆc Θεραπευτικῆc μεθόδου βιβλίῳ. ἱκανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα εἰc τὸ παρὸν ὡc ἐν ὑπομνήματι περὶ φλεβοτομίαc εἰρῆcθαι. προcθήcω δὲ ἕνεκα τοῦ μηδὲν λείπειν τὸν ἀπὸ τοῦ περιέχοντοc ἡμᾶc ἀέροc cκοπόν, ὅταν ᾖ θερμὸc ἱκανῶc καὶ ξηρόc, ὡc διαφορεῖcθαι ταχέωc ὑπὸ τούτου τὸ cῶμα· τηνικαῦτα γὰρ ἀφιcτάμεθα τῆc φλεβοτομίαc, εἰ καὶ μέγα τὸ νόcημα καὶ ἀκμάζων ὁ ἄνθρωποc εἴη. |
| 15 767 [10] | τοῦτ’ οὖν ὁ cυγγραφεὺc τοῦ βιβλίου παρέλιπε μόνον γράψαc τὰ λοιπά, καὶ τὴν ἕξιν δ’ αὐτοῦ τοῦ πάcχοντοc cώματοc· ἀλλ’ ἐπὶ προήκοντί γε τῷ γράμματι καὶ τῆc ἕξεωc ἐμνημόνευcε, δυναμένηc καὶ τὰc τῆc ἡλικίαc διαφορὰc ἐν ἑαυτῇ περιλαβεῖν, ὡc δείξω. Ἢν μὲν οὖν cύναγχοc ᾖ , ἐκλεικτῷ ἀνακάθαιρ ε , εἴ τ ’ ἄλλο τι τῶν πλευριτικῶ ν · ἢν δὲ ἀcθενέcτεροι φαίνωνται ἢ καὶ πλέον τοῦ αἵματοc ἀφέλῃ c , κλυcμῷ κατὰ κοιλίην χρέεcθαι διὰ τρίτηc ἡμέρη c , ἕωc ἂν ἐν ἀcφαλείῃ γένηται ὁ νοcέων ἢ καὶ λιμοῦ χρῄζ ῃ . Ἡ cυνάγχη τῶν κατὰ φάρυγγα μερῶν ἐcτι φλεγμονὴ δυναμένη μετὰ τὴν φλεβοτομίαν ἐκλεικτοῖc ἀνακαθαίρεcθαι, τουτέcτι τὰ περιεχόμενα κατὰ τὰ φλεγμαίνοντα μόρια κενοῦcθαι διὰ τῶν πτυcμάτων· τὸ γὰρ ἀκάθαρ τον cῶμα καὶ περιττωματικὸν ἐκκενούμενον εἰκότωc ἄν τιc καθαίρεcθαι λέγοι. |
| 15 768 [5] | τὰ δ’ ἄλλα νοcήματα τὰ ὀξέα παραλείψαc περὶ τοῦ πλευρίτου εἴρηκεν, ὡc κἀν τῷ πρώτῳ μέρει τοῦ βιβλίου πεποίηκεν· ‘ἢν δ’ ἀcθενέcτεροι, φηcίν, εἶναί cοι δοκῶcιν ἢ διὰ τὸ πλῆθοc τοῦ κατὰ τὴν φλεβοτομίαν ἀφαιρεθέντοc αἵματοc ἢ καὶ ἄλλωc, ἀντὶ τοῦ καθαίρεcθαι κλυcτῆρι χρῶ διὰ τρίτηc ἡμέραc‘. χαλαcθέντοc γὰρ τοῦ cώματοc ὑπὸ τῆc φλεβοτομίαc, ὅcον ὑπολείπεται κατὰ ποιότητα μοχθηρὸν τῶν νοcαζόντων χυμῶν, τοῦτο διὰ τῶν κλυcτήρων ἐκκενῶcαι βούλεται. πρόδηλον δ’ ἐcτίν, ὅτι cκοπὸν ἔχει οὐ μόνον ὑπάγειν τὰ περιττώματα τῆc τροφῆc, ἀλλὰ καὶ τὸν πεπονθότα τόπον ἐκκαθαίρειν. τὸ δὲ προcκείμενον ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ λόγου, τὸ ἢ καὶ λιμοῦ χρῄζ ῃ, δῆλον τοῖc μεμνημένοιc τῶν ἐν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ διδαχθέντων. Φλεγμαίνοντα ὑποχόνδρια μὴ πνευμάτων ἀπολήψε ι , φρενῶν ἐντάcιε c , πνευμάτων προcτάcιεc ὀρθοπνοίηc ξηρῆ c , οἷcι μὴ πῦον ὕπεcτι ν , ἀλλὰ ὑπὸ πνευμάτων ἀπολήψιοc τὰ παθήματα ταῦτα ἐπιγίνετα ι , μάλιcτα δὲ καὶ ἥπατοc περιωδυνίαι καὶ cπληνὸc βάρεα καὶ ἄλλαι φλεγμαcίαι τε καὶ ὑπὲρ φρενῶν περιωδυνίαι τε καὶ ξυcτροφαὶ νοcημάτων οὐ δύνανται λύεcθα ι , ἤν τιc πρότερον ἐπιχειρέῃ φαρμακεύει ν , ἀλλὰ φλεβοτομίη τῶν τοιῶνδε ἡγεμονικόν ἐcτι ν · ἔπειτα δὲ ἐπὶ κλυcμῶ ν , ἢν μὴ μέγα καὶ ἰcχυρὸν τὸ νόcημα ᾖ · εἰ δὲ μ ή , καὶ ὕcτερον φαρμακείηc δε ῖ . |
| 15 769 [10] | δεῖται δὲ ἀcφαλείηc καὶ μετριότητοc μετὰ φλεβοτομίην φαρμακεί η . Κατάλογόc ἐcτι νοcημάτων φλεβοτομίαc μὲν πρότερον, ἐπ’ αὐτῇ δὲ καθάρcεωc δεομένων, ὧν πρῶτον ἁπάντων γέγραπται φλεγμαίνοντα ὑποχόνδρι α. κατὰ 〈δὲ〉 τὸ Ἱπποκράτουc ἔθοc ἄκουε τῆc φλεγμαίνοντα φωνῆc· καὶ γὰρ πάντα τὰ φλογώδη καὶ θερμὰ δηλοῦνται τῶν νοcημάτων, ἐρυcιπέλατα, ἕρπητεc, ἄνθρακεc, αὗται αἱ ἰδίωc ὀνομα ζόμεναι φλεγμοναί· ἅπαντεc δὲ οἱ νεώτεροι τῶν ἰατρῶν καθ’ ἑνὸc εἴδουc τῶν φλεγμαινόντων cωμάτων ἐπιφέρουcι τὸ πάλαι πάντων κοινὸν ὄνομα καὶ καλοῦcιν οὕτωc μόνον ἐκεῖνον τὸν ὄγκον, ὃc 〈ἂν〉 ἀντίτυπόc τε καὶ ὀδυνηρὸc ᾖ μετὰ θερμαcίαc πολλῆc. |
| 15 770 [15] | ὄντων δὲ καὶ ἄλλων ὄγκων παρὰ φύcιν, οἷον τοῦ τε cκίρρου καὶ τοῦ καλουμένου παρὰ τοῖc νεωτέροιc ἰατροῖc οἰδήματοc (ἦν γὰρ καὶ τοῦτο πάλαι κοινὸν ὄνομα πάντων τῶν παρὰ φύcιν ὄγκων), ἔτι δὲ καὶ τῆc ἐμπνευματώcεωc, εἴρηται μὲν ἡμῖν ἑτέρωθι δι’ ἑνὸc βιβλίου Περὶ τῶν παρὰ φύcιν ὄγκων· ἐν δὲ τῷ νῦν ἐνεcτῶτι λόγῳ καθάπερ τἄλλα διὰ κεφαλαίων καὶ τοῦτ’ εἰρήcεται. cκίρροc μὲν ὁ ἀντίτυποc ὄγκοc, ἡ δὲ πνευμάτωcιc γίνεται διττῶc, ἤτοι κατά τιναc αἰcθητὰc κοιλότηταc ἀθροιζομένου πνεύματοc φυcώδουc ἢ λόγῳ θεωρητάc· ἐνίοτε γοῦν τινεc ὄγκουc παρὰ φύcιν ἐν μυcὶν ἔτεμον, ὡc ἐν βάθει πῦον εὑρήcοντεc, εἶθ’ εὗρον οὐδὲν ἄλλο πλὴν πνεύματοc ἐν ἁπάcῃ τῇ cαρκὶ κατὰ cμικρὰ παρεcπαρμένου. καὶ μέντοι καὶ θρόμβουc ἐνίοτε μόνουc οἱ οὕτω τέμνοντεc ἢ γλίcχρον ὑγρὸν εὗρον ἢ μυξῶδεc. |
| 15 771 [15] | ἀλλ’ ἐπὶ τῶν τοιούτων ὁ ὄγκοc κατὰ τὸν θρόμβον ἢ τὴν μύξαν ἦν, ὡcαύτωc φαινομένηc διακεῖcθαι τῆc cαρκόc· τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ βραχύ ἐcτι διεcπαρμένον ἐν ταύτῃ. κατὰ τοίνυν τὴν προκειμένην ἐν τῷ λόγῳ ῥῆcιν τὰ φλεγμαίνοντα ὑποχόνδρια φαίνεταί μοι μὴ κατὰ τὸ cύνηθεc Ἱπποκράτει cημαινόμενον εἰρῆcθαι· τίνα γὰρ ἕξει νοῦν τὸ προcκείμενον αὐτῇ μὴ πνευμάτων ἀπολήψε ι, τῆc φλογώδουc θερμαcίαc ἐν ὑποχονδρίοιc, ἄν τε μετὰ πνεύματοc ᾖ ἄν τε μή, τὴν αὐτὴν ἔνδειξιν ἐχούcηc; οὐ μὴν οὐδ’ οὕτωc ἔοικεν εἰπεῖν, ὡc ἐπὶ cυνόδῳ λέγεcθαι φλογώcεώc τε καὶ πνευμάτων ἀπολήψεωc γινομένων, ὅπερ ἐcτὶ ψεῦδοc· οὐδέποτε γὰρ ἡ τοῦ πνεύματοc ἀπόληψιc ἐπιφέρει φλογώδη διάθεcιν ἐν ὑποχονδρίῳ. ἔοικεν οὖν ὁ γράψαc ταῦτα φλεγμαίνοντα λέγειν ὑποχόνδρια τὰ εἰc ὄγκον ἠρμένα. τούτοιc ἐφεξῆc ἐμνημόνευcε φρενῶν ἐντάcεω c, εἶτα πνευμάτων προcτάcεω c. ἡ μὲν οὖν τῶν φρενῶν ἔνταcιc εὔδηλόc ἐcτι, τὰ δὲ προτεταμένα πνεύματα ἔοικε λέγειν τὰ οἷον ἐγκοπτόμενα, περὶ ὧν ἐν τῷ προτέρῳ μέρει τοῦ βιβλίου τοῦδε γέγραπται “πνεῦμα προcπταῖον ἐν τῇ ἄνω φορῇ,” καὶ λέλεκται περὶ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐξήγηcιν ἐκείνηc τῆc λέξεωc. |
| 15 772 [15] | ξηρὰν δ ’ ὀρθόπνοιαν εἴρηκε τὴν χωρὶc πτυcμάτων ἀναβήξεωc ἰcχυρὰν οὕτω δύcπνοιαν, ὡc μὴ φέρειν τὴν κατάκλιcιν, ἀλλὰ πνίγεcθαι, περὶ ἧc ἔμαθεc ὡc ὑπὸ cτενοχωρίαc γίγνοιτο τῶν κατὰ τὸν πνεύμονα κοιλιῶν τοῦ πνεύματοc, αἵτινεc τοῦτο πάcχουcι κατακειμένων μὲν μᾶλλον, ἑcτώτων δ’ ἧττον, ἀνακαθημένων γε δηλονότι πάντων ὀρθῶν τῶν κατὰ τὸν θώρακα, δι’ ὃ καὶ καλεῖται ὀρθόπνοι α. γινομένηc δ’ αὐτῆc ἐνίοτε μὲν διὰ φλεγμονὴν τοῦ cπλάγχνου, καθάπερ ἐν περιπνευμονίαιc, ἐνίοτε δὲ τῶν βρόγχων πεπληρωμένων, φλεβοτομίαc δεῖcθαί φηcι τοὺc ὀρθόπνοιαν πάcχονταc, οἷc μὴ πῦον ἤθροιcται (πρόδηλον γὰρ ὡc ἐκεῖνοι κενωθῆναι χρῄζουcι τὸ πῦον)· τοὺc δ’ ὑπὸ πνεύματοc ἀπολήψεω c, ὅπερ ἔcτι cτενοχωρουμένου τοῦ πνεύμονοc, ταῦτα πάcχονταc φλεβοτομητέον ἐcτί cοι. ὡcαύτωc δὲ καὶ ἥπατοc περιωδυνίαc καὶ cπληνὸc καὶ τὰc ἄλλαc ἁπάcαc φλεγμαcίαc ὀνίνηcιν ἡ φλεβοτομία καὶ cυμπάcαc τὰc cυcτροφὰc τῶν νοcημάτων. |
| 15 773 [5] | εἰκὸc δ’ ἐcτὶ cυcτροφὰc εἰρῆcθαι νοcημάτων ὑπ’ αὐτοῦ τὰc ἐπὶ τοῖc ὀγκουμένοιc μορίοιc γινομέναc· ἀκούω γὰρ καὶ νῦν πολλῶν ὀνομαζόντων οὕτωc ἐπὶ τῆc ἡμετέραc Ἀcίαc πάνταc τοὺc παρὰ φύcιν ὄγκουc. ἐπὶ τούτων γὰρ ἀπαγορεύεcθαι δεῖ καθαίρειν πρὸ τοῦ φλεβοτομῆcαι, καίτοι τοῦτον τὸν λογιcμὸν αὐτὸc ἐφεξῆc ἐρεῖ κατὰ τήνδε τὴν ῥῆcιν· Ὁκόcοι δὲ τὰ φλεγμαίνοντα ἐν ἀρχῇ τῶν νούcων εὐθέωc ἐπιχειρέουcι λύειν φαρμακεί ῃ , τοῦ μὲν ξυντεταμένου καὶ φλεγμαίνοντοc οὐδὲν ἀφαιρέουcιν ( οὐ γὰρ διαδιδοῖ ὠμὸν ἐὸν τὸ πάθο c) , τὰ δ ’ ἀντέχοντα τῷ νοcήματι καὶ ὑγιεινὰ cυντήκουcι ν . ἀcθενέοc δὲ τοῦ cώματοc γινομένου τὸ νόcημα ἐπικρατέε ι · ὁκόταν δὲ τὸ νόcημα ἐπικρατήcῃ τοῦ cώματο c , τὸ τοιόνδε ἀνιήτωc ἔχε ι . Ἐν τῷ “πέπονα φαρμακεύειν καὶ κινέειν” προεξήγημαι τὸν ἀφοριcμὸν τοῦτον ἐν τοῖc αὐτοῖc cυμπτώμαcιν οἷcπερ καὶ νῦν ὀρθῶc ἐπὶ φλεβοτομίαν ἥκειν ἀξιοῖ πρότερον, ὅταν τινὲc χυμοὶ μοχθηροὶ cυρρέωcί τε καὶ ἀθροίζωνται κατά τι μόριον, ὅπερ, ὡc ἔφην, ‘cυcτρέφεcθαι‘ λέγεται ἐν τῷδε τῷ χωρίῳ. |
| 15 774 [14] | τὸ δ’ ἐπὶ τῷ τέλει τῆc προγεγραμμένηc ῥήcεωc ἔνιοι ποιοῦcιν ἀδιάγνωcτον οὐκ ὀρθῶc γράφοντεc τὸ τῆc φαρμακείαc ὄνομα κατὰ τὴν τελευτήν, εἰρηκότοc τοῦ cυγγραφέωc ἀcφαλείαc καὶ μετριότητοc δεῖcθαι φλεβοτομίαν μετὰ φαρμακείη ν, τὴν καλουμένην αἰτιατικὴν πτῶcιν ἀντὶ γενικῆc ποιοῦντεc. ἐν ὅλῃ γὰρ τῇ ῥήcει τοῦτ’ ἐcτὶν αὐτὸ τὸ cυμβουλευόμενον, ἐπὶ φλεβοτομίαν ἥκειν πρότερον, εἶθ’ ἑξῆc ἐπὶ φαρμακείαν, οὐχὶ τοὐναντίον, ὡc ἐκεῖνοι γράφουcιν, ἐπὶ φαρμακείᾳ πρότερον παραληφθείcῃ εἶθ’ οὕτωc ἐπὶ φλεβοτομίαν ἀφικέcθαι. τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα τοῖc γε προcεcχηκόcιν ἀκριβῶc τὸν νοῦν οἷc εἴρηκα. Τὸ δὲ ἄφωνον ἐξαίφνηc γενέcθα ι , φλεβῶν ἀπολήψιεc λυπέουcι ν , ἢν ὑγιαίνοντι τόδε ξυμβῇ ἄνευ προφάcιοc ἢ ἄλληc αἰτίηc ἰcχυρῆ c . |
| 15 775 [10] | Ἀπολήψειc φλεβῶν ὠνόμαcε τὰc πληρώcειc τῶν φλεβῶν ὑπὸ πλήθουc γινομέναc. ὅταν οὖν αὗται ὑπερπληρωθῶcι, βαρυνθῆναί τε τὴν δύναμιν ἀνάγκη καὶ εἰc κίνδυνον ἀφικέcθαι τὴν ἔμφυτον θερμαcίαν τοῦ ἀποcβεcθῆναι, πνιγμῷ τι παραπλήcιον παθοῦcαν ὑπὸ τοῦ πλήθουc· ἐπιληψίαι τε γὰρ καὶ ἀποπληξίαι καὶ καρδιακαὶ cυγκοπαὶ γίνονται· δι’ ἑνὸc γὰρ cυμπτώματοc κοινοῦ τῆc ἀφωνίαc τὰ τοιαῦτα cυμπτώματα ἐδήλωcε. προcέθηκε δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἢν ὑγιαίνοντι τοῦτο cυμβῇ ἄνευ προφάcιοc ἢ ἄλληc αἰτίηc ἰcχυρῆ c, πρόφαcιν μὲν λέγων τὴν φανερὰν αἰτίαν, ὡc εἰ καὶ παλαίων τιc ἢ παγκρατιάζων ἐκ περιθέcεωc τῶν πήχεων εἰc κίνδυνον περιαχθείη τοῦ πνιγῆναι, αἰτίαν δ’ ἄλλην ἰcχυράν, οἵα τοῖc ἐκπληττομένοιc διὰ φόβον ἢ λύπην μεγίcτην γίνεται. |
| 15 776 [15] | ἐπὶ δὲ τῶν νοcούντων ἀφωνία δύναται γενέcθαι καὶ αὐτῶν μόνων ἐνίοτε μὲν τῶν φωνητικῶν ὀργάνων βεβλαμμένων ἢ καὶ τῶν ἀναπνευcτικῶν, δύναται δὲ καὶ δι’ ἔκλυcίν τινα πρόcφατον καὶ κάκωcιν τῆc δυνάμεωc. ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀφωνιῶν διοριζόμενοc τὴν ἐν τῷ λόγῳ προκειμένην, διὰ τοῦτο προcέθηκεν ἢν ὑγιαίνοντι τόδε cυμβ ῇ. Φλεβοτομέειν οὖν χρὴ τὸν βραχίονα τὸν δεξιὸν τὴν ἔcω φλέβ α . Τάχιcτα καὶ πλεῖcτον ἐκ τῶν κυριωτάτων μερῶν ἡ φλὲψ αὕτη κενοῖ τὸ cῶμα καὶ διὰ τοῦτ’ ἐπ’ αὐτὴν ἀφικνεῖται ἐν τοῖc ὀξυτάτοιc νοcήμαcιν. Καὶ ἀφαιρέειν τοῦ αἵματοc κατὰ τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἡλικίην διαλογιζόμενον τὸ πλέον καὶ τὸ ἔλαccο ν . Ἔμπροcθεν μέν, ὁπότε τοὺc cκοποὺc τῆc φλεβοτομίαc ἔλεγε, τὴν ἕξιν τοῦ cώματοc παρέλιπε, νυνὶ δὲ τὴν δύναμιν οὐκ εἶπεν. |
| 15 777 [5] | οἴονται δέ τινεc ἀντὶ τοῦ τῆc δυνάμεωc ὀνόματοc τὸ τῆc ἕξεωc εἰρῆcθαι, καθ’ ἑνὸc ἀμφότερα λεγόμενα πράγματοc, οὐκ ὀρθῶc ὑπολαμβάνοντεc· τὴν μὲν γὰρ ἕξιν ἐπὶ τὴν τοῦ cώματοc cύcταcιν φέροντεc λέγομεν, ὅταν ὁ μέν τιc ᾖ μαλακόc, ὁ δὲ cκληρόc, τὴν δ’ ἰcχὺν τῆc δυνάμεωc τῇ τῶν ἐνεργειῶν cφοδρότητι γνωρίζομεν· ὥcτε δύο εἰcὶν οὗτοι cκοποί, τὴν μὲν ἔνδειξιν κοινὴν ἔχοντεc, ἀλλήλων δὲ διαφέροντεc ὥcπερ γε καὶ ὁ ἀπὸ τῆc ἡλικίαc. ἐγχωρεῖ δὲ μᾶλλον εἰc τὴν τοῦ cώματοc ἕξιν ἀναφέρειν τὴν ἡλικίαν, οὐ τὴν δύναμιν· καὶ γὰρ τὰ παιδία διὰ μαλακότητα τῆc ἕξεωc εὐδιαφόρητά γ’ εἰcί, καὶ οἱ πρεcβύτεροι δὲ διὰ ξηρότητα καὶ ψύξιν δυcδιαφόρητοι. καὶ δύναταί τιc λέγειν ἀρκεῖcθαι τριcὶ τούτοιc cκοποῖc τῆc φλεβοτομίαc, ἔκ τε τοῦ κατὰ τὸ θεραπευόμενον πάθοc μεγέθουc ἔνδειξιν λαμβανόντων ἡμῶν τοῦ χρῆναι κενοῦν ἔκ τε τῆc ἕξεωc καὶ τῆc δυνάμεωc· εἴρηται δ’ ἔμπροcθεν, ὅτι καὶ τὸ περιέχον ὅπωc ἔχει κράcεωc ἐπιcκοπεῖcθαι χρή. Ξυμπίπτει δὲ τοῖcι πλείcτοιcιν αὐτῶν τοιάδ ε · ἐρυθήματα προcώπου καὶ ὀμμάτων cτάcιεc καὶ διαcτάcιεc χειρῶ ν , τριcμοὶ ὀδόντω ν , cφυγμο ί , cιηγόνων cυναγωγὴ καὶ κατάψυξιc ἀκρωτηρίω ν , πνευμάτων ἀπολήψιεc ἀνὰ τὰc φλέβα c . |
| 15 778 [10] | Τῶν ἐξαίφνηc cυμπιπτόντων τὰ προγεγραμμένα προcώπου μόνα ἐρυθήματα πλῆθοc αἱματικὸν ἐνδείκνυται. cτάcιc ὀμμάτω ν, τουτέcτιν ἀκινηcία, καὶ διαcτάcιεc χειρῶ ν. βεβλάφθαι μὲν καὶ αὐτὰc cυμβαίνει διὰ τὴν ἀρχὴν τῶν νεύρων, ἀλλ’ ἕτερον τρόπον τῆc cτάcεωc τῶν ὀφθαλμῶν· αὕτη μὲν γὰρ οἷον νάρκην τινὰ περὶ τὰc ἐνεργείαc δηλοῖ, αἱ δὲ διαcτάcειc τῶν χειρῶν καὶ οἱ τριcμοὶ τῶν ὀδόντων οὐ δι’ ἡcυχίαν οὐδὲ δι’ ἀκινηcίαν τῆc ἀρχῆc, ἀλλὰ διὰ πλημμελῆ γίνονται κίνηcιν. οἱ δὲ cφυγμοὶ τί ποτε δηλοῦcιν, οὐ πάντῃ δῆλόν ἐcτιν, ἐπειδὴ κατὰ τῶν ἐν τοῖc φλεγμαίνουcι μορίοιc ὀδυνηρῶν κινήcεων ἐπέφερον οἱ παλαιοὶ τοὔνομα καὶ κατὰ τῶν παλμῶν καὶ προcέτι καὶ ταύτηc τῆc ἐν ταῖc ἀρτηρίαιc cφοδρᾶc κινήcεωc. |
| 15 779 [5] | ἡ δὲ τῶν cιαγόνων cυναγωγὴ cπαcμῶδέc ἐcτι cύμπτωμα καὶ ἡ τῶν χειρῶν διάcταcιc καὶ οἱ τριcμοὶ τῶν ὀδόντων. ἥ γε μὴν τῶν ἀκρωτηρίων ψύξιc ἐν τοῖc τοιούτοιc πάθεcιν ὑπὸ τοῦ πλήθουc τῶν χυμῶν βαρύνεcθαι δηλοῖ τὴν ἔμφυτον θερμότητα. τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆc ῥήcεωc εἰρημένον πνευμάτων ἀπολήψιεc ἀνὰ τὰc φλέβαc εἰκόc ἐcτιν ἐπὶ τῆc ἀcφυξίαc λέγεcθαι· φλέβαc γὰρ ἐκάλουν οἱ παλαιοὶ τὰc ἀρτηρίαc· ἀπολήψειc οὖν πνευμάτων τὰc οἷον κατακλίcειc τε καὶ ἡcυχίαc δυνατὸν λέγειν. ἔνιοι δὲ δευτέραc ῥήcεωc ἑτέραν ἐχούcηc διάνοιαν ἀρχὴν τίθενται ταύτην τὴν λέξιν, ᾗ cυνάπτουcι τὴν ἐφεξῆc γεγραμμένην. Ὁκόταν ἀλγήματα προcγένητα ι , μελαίνηc χολῆc καὶ δριμέων ῥευμάτων ἐπιρρύcιεc γίνοντα ι , ἀλγέει δὲ τὰ ἐντὸc δακνόμενο c , δηχθεῖcαι δὲ καὶ λίην ξηραὶ γενόμεναι αἱ φλέβεc ἐντείνονταί τε καὶ φλεγμαίνουcαι ἐπιcπῶνται τὰ ἐπιρρέοντ α · ὅθεν διαφθαρέντοc τοῦ αἵματοc καὶ τῶν πνευμάτων οὐ δυναμένων ἐν αὐτῷ τὰc κατὰ φύcιν ὁδοὺc βαδίζειν καταψύξιεc γίνονται ὑπὸ τῆc cτάcιοc καὶ cκοτώcιεc καὶ ἀφωνίη καὶ καρηβαρίη καὶ cπαcμο ί , ἢν ἤδη ἐπὶ τὴν καρδίην ἢ τὸ ἧπαρ ἢ ἐπὶ τὴν φλέβα ἔλθ ῃ · ἔνθεν ἐπίληπτοι γίνονται ἢ παραπλῆγε c , ἢν ἐc τοὺc περιέχονταc τόπουc ἐμπέcῃ τὰ ῥεύματα καὶ ὑπὸ τῶν πνευμάτων οὐ δυναμένων διεξιέναι καταξηρανθ ῇ . |
| 15 780 [15] | Ἐκ ταὐτοῦ γένουc τῶν προειρημένων λόγων καὶ ὁ νῦν ἐcτι, καὶ ἔνιοι τοῦτον ἐκείνοιc cυνάπτουcι· καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ γραφὴ διττὴ τοῦ προcγένηται ῥήματοc εὑρίcκεται, τῶν μὲν cυναπτόντων τὸν ἐνεcτῶτα λόγον τῷ προειρημένῳ τὴν ‘προc‘ cυλλαβὴν γραφόντων μετὰ τοῦ c cτοιχείου, τῶν δὲ μὴ cυναπτόντων διὰ τῆc ‘προ‘ χωρὶc τοῦ c . τὸ δὲ λεγόμενόν ἐcτι τοιοῦτον· ἡ τῶν ἀλγημάτων κίνηcιc εἴωθε κινεῖν ἐπιρροὴν ὑγρῶν ἐπὶ τὸ τὴν ὀδύνην ἔχον μόριον· ὅταν οὖν κακοχυμότερον ᾖ τὸ cῶμα, μελαίνηc τε χολῆc καὶ δριμέων ἄλλων χυμῶν ἐπιρρύcειc γίνονται, δι’ ἃc ἔτι καὶ μᾶλλον ὁ κάμνων ἀλγεῖ τε καὶ δάκνεται τὰ ἔνδον· ὑπὸ δὲ τῶν εἰρημένων χυμῶν αἱ ἐν τῷ πεπονθότι μορίῳ φλέβεc ἀνιῶνται δακνόμεναι καὶ τοῦτ’ αὐτὸ ἑτέρου γίνεται αἴτιον 〈κακοῦ〉· πληρωθέντοc γὰρ τοῦ πάcχοντοc μέρουc ὑπὸ τῶν τοιούτων ῥευμάτων διαφθείρεται μὲν αὐτὸ τὸ αἷμα πρῶτον, ἐπιπληροῦνται δὲ τὰ ἀγγεῖα καὶ τοῦτο πάcαc ἐν αὐτῷ τὰc τῶν πνευμάτων διεξόδουc κωλύει· cαφῶc γὰρ τοῦτό γε αὐτὸc ἐδήλωcεν εἰπὼν τῶν πνευμάτων οὐ δυναμένων ἐν αὐτῷ τὰc κατὰ φύcιν ὁδοὺc βαδίζει ν, ὅπερ ὀλίγον ἔμπροcθεν ἐκάλεcε “πνευμάτων ἀπόληψιν”· ὅταν δὲ cτῇ τὸ αἷμα καὶ cὺν αὐτῷ δηλονότι καὶ τὸ πνεῦμα, καταψύξειc γίνονται, cκοτώcει c , ἀφωνία ι , καρηβαρίαι καὶ cπαcμο ί· τούτοιc δ’ ἕπονται [καὶ] παραπληξίαι τε καὶ ἐπιληψία ι, ὅταν εἰc τοὺc περιέχονταc τόπουc τὰc πληρωθείcαc φλέβαc ἐμπέcῃ τὰ ῥεύματ α · τόπουc δ’ εἴρηκε δηλονότι τὰ μέρη τοῦ cώματοc, ἃ προcέγραψεν αὐτόc, καρδίαν καὶ ἧπαρ καὶ φλέβα, τὴν cυνάπτουcαν δηλονότι τὰ εἰρημένα cπλάγχνα, τὴν ‘κοίλην‘ ὕcτερον ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ὀνομαcθεῖcαν, ἐπειδὴ τῶν κατὰ τὸ cῶμα τοῦ ζῴου φλεβῶν ἐcτιν εὐρυτάτη. |
| 15 782 [5] | εἰκότωc οὖν τὸ ἐν τούτοιc τοῖc τόποιc αἷμα διὰ τὸ πεπληρῶcθαι τὰc φλέβαc οὐκ ἐπιτρέπει τὸ διεξέρχεcθαι τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ καθάπερ ἐν νεκρῷ τῷ cώματι πήγνυται. τοῦτο δ’ αὐτὸc ὁ cυγγραφεὺc ἐδήλωcεν εἰπών· καὶ 〈ὑπὸ〉 τῶν πνευμάτων οὐ δυναμένων διεξιέναι καταξηρανθ ῇ· κυριώτερον δ’ ἦν εἰπεῖν ‘πηχθῇ‘· πήγνυται μὲν γὰρ δὴ καὶ τὰ ξηραινόμενα καὶ τὰ ψυχόμενα, νυνὶ δ’ οὐ διὰ τὸ ξηραίνεcθαι πήγνυται τὸ αἷμα καὶ οἱ ἐπιρρυέντεc εἰc αὐτὸ μοχθηροὶ χυμοί, ἀλλὰ διὰ τὴν cτάcιν τῶν πνευμάτων (ἐξερχομένων γὰρ αὐτῶν καὶ ῥιπιζόντων ἄcηπτόν τε ἅμα καὶ κεχυμένον ἐν τῷ κατὰ φύcιν ἔχειν ἐργάζονται τὸ cύμπαν αἷμα)· cτάντων οὖν αὐτῶν καὶ τὸ cύμφυτον θερμὸν ἀποβαλόντων καὶ cβεννυμένων ἡ πῆξιc τοῦ αἵματοc ὡc ἐν νεκρῷ τῷ cώματι γίνεται. φλεβοτομηθέντων οὖν τῶν οὕτωc καμνόντων, ψυχρὸν καὶ παχὺ καὶ μόγιc ἐκρέον τῶν φλεβῶν ὁρᾶται τὸ αἷμα διά γε τὴν ψύξιν ταύτην. ἐνίοτε δὲ δι’ ὅλου γίνονται τοῦ cώματοc οἱ cπαcμοὶ καὶ πρὸc ἀγαθοῦ γε καὶ cυμφέρουcιν ἔcτιν ὅτε· κλονοῦντεc γὰρ ὅλον τὸ cῶμα πάντα τὰ μόρια θερμαίνουcιν, ὥcτε τὸ μὲν διαφορεῖcθαι τοῦ πλήθουc, τὸ δ’ ὠθεῖcθαι πρόc τινα τῶν ἀκυροτέρων μορίων, ἐν οἷc ὅταν δυcλύτωc cφηνωθῇ, τὴν παραπληξίαν ἐργάζεται· δέδεικται γάρ, ὡc οὕτωc ὁ Ἱπποκράτηc ὀνομάζει τὰc ἐξ ἀποπληξίαc ἢ ἐπιληψίαc εἴc τινα τῶν ἀκυροτέρων μορίων ἀποcκηπτούcαc παραλύcειc. |
| 15 783 [5] | ἐνίοτε δὲ καὶ χωρὶc cπαcμοῦ τῆc ἀποπληξίαc γενομένηc εἰc μορίου παράλυcιν ἐνίοιc ἐτελεύτηcε τὸ πάθοc, ὃ καλεῖται παραπληξία. τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα. Ἀλλὰ χρὴ τοὺc τοιούτουc προπυριῶνταc φλεβοτομεῖν ἐν ἀρχῇcιν εὐθέω c , μετεώρων ἐόντων πάντων τῶν λυπεόντων πνευμάτων καὶ ῥευμάτω ν · εὐβοηθητότερα γάρ ἐcτι ν . Προπυριᾶν δεῖ τοὺc οὕτωc ἔχονταc, ἐπειδὴ πέπηγεν ἐν αὐτοῖc τὸ αἷμα καὶ δύcρουν ἐcτίν· ἀλλ’ ἐπειδὴ διατριβή τιc ἐν τῷ προπυριᾶν γίνεται, κάλλιον πράττειν, ὅπερ ἡμεῖc ἐπράξαμεν ἀεί, τέμνειν αὐτίκα τὴν ἐν ἀγκῶνι φλέβα τὴν ἔνδον (οὐ γὰρ ἀεὶ πεπηγὸc οὕτωc, ὡc μὴ δύναcθαι ῥεῖν, εὑρίcκεται τὸ αἷμα), τρίβειν δ’ ἐν αὐτῷ τῷ χρόνῳ διὰ πολλῶν ἀνθρώπων ἅπαντα τοῦ cώματοc τὰ μόρια, κἂν μὲν ῥυῇ cύμμετρον, αὖθιc τρίψαντα πάλιν ἐπαφαιρεῖν, εἰ δὲ μή, τρίβειν τε καὶ πυριᾶν, ἄχριc ἂν ῥυῇ. |
| 15 784 [11] | ἔνθα δ’ εἰc παραπληξίαν κατέcκηψε τὸ πάθοc, ἐγχωρεῖ τρίβειν ἐν χρόνῳ βραχεῖ καὶ πυριᾶν καὶ τρίβειν αὖθιc καὶ πυριᾶν, μέχριc ἂν τάχιcτα παυθῇ ταῦτα, ἔτι μετεώρων ὄντων τῶν πνευμάτων καὶ κενωθῆναι μὴ δυcλύτων. Καὶ ἀναλαμβάνοντα καὶ τὰc κρίcιαc ἐπιθεωρέοντα φαρμακεύει ν , ἢν μὴ κουφίζητα ι , ἄν ω · τὴν δὲ κάτω κοιλίη ν , ἢν μὴ ὑποχωρέῃ κλυcμ ῷ , ὄνου γάλα ἑφθὸν δίδο υ , καὶ πινέτω μὴ ἔλαccον δώδεκα κοτυλῶ ν · ἢν δὲ ῥώμη περιέχ ῃ , πλεῖον ἑξκαίδεκ α . |
| 15 785 [10] | Μετὰ τὴν ἐκ τῆc φλεβοτομίαc κένωcιν ἀνακτᾶcθαι κελεύει καὶ ῥωννύναι τὸν ἄνθρωπον, ὅπωc, ‘εἰ μηδὲν φαίνοιτο κεκουφιcμένοc‘, ἐπὶ κάθαρcιν ἀχθῇ τὴν διὰ τῶν ἄνω μορίων, ὅπερ ἔcτι τὴν δι’ ἐμέτων. παραλέλοιπε δ’ εἰπεῖν ὀνομαcτὶ τὸ καθαρτικὸν φάρμακον ἐφ’ ἡμῖν ποιηcάμενοc αὐτοῦ τὴν ἔκλεξιν· εὔδηλον γάρ, ὅτι πρὸc τὸ τοῦ νοcήματοc μέγεθοc καὶ τῆc δυνάμεωc τὴν ῥώμην ἀποβλέποντεc ἢ τὸν λευκὸν ἐλλέβορον ἤ τι τῶν ἄλλων τῶν τὸν ἔμετον κινούντων δώcομεν. τὰ δὲ περὶ τῆc κάτω κοιλίαc εἰρημένα πρόδηλα· μὴ θαυμάcῃc δὲ τὸ πλῆθοc τοῦ γάλακτοc· οὕτω γὰρ πᾶcι τοῖc παλαιοῖc ἦν cύνηθεc. εἴρηται δ’ ἐν τοῖc ἔμπροcθεν, ὅτι δι’ ὑγρότητα δίδωcιν ὄνου γάλα καὶ πρὸc τοῖc ἄλλοιc οὐδέ ἐcτι πηγνύμενον, ὅταν ποθῇ, καθάπερ τὰ παχέα· προcμιγνύναι δ’ αὐτῷ μέλιτόc τε καὶ ἁλῶν προcήκει. |
| 15 786 [5] | Ϲύναγχοc δὲ γίνετα ι , ὁκόταν ἐκ τῆc κεφαλῆc ῥεῦμα πολὺ καὶ κολλῶδεc ὥρην χειμερινὴν ἢ ἐαρινὴν ἐc τὰc cφαγίτιδαc φλέβαc ἐπιρρυ ῇ , καὶ τὸ ῥεῦμα πλέον διὰ τὴν εὐρύτητα ἐπιcπάcωντα ι . ὅταν δὲ ψυχρόν τε ἐὸν καὶ κολλῶδεc ἐμφράξῃ τοῦ τε πνεύματοc τὰc διεξόδουc καὶ τοῦ αἵματοc ἀποφράccο ν , πήγνυcι τὰ ἐγγὺc τοῦ αἵματοc καὶ ἀκίνητον καὶ cτάcιμον ποιεῖ φύcει ψυχρὸν ἐὸν καὶ ἐμφρακτικό ν . διὰ τοῦτο πνίγονται τῆc γλώccηc ἀποπελιουμένηc καὶ cτρογγυλουμένηc καὶ ἀνακαμπτομένηc διὰ τὰc φλέβαc τὰc ὑπὸ τὴν γλῶccα ν · τῆc γὰρ ὑποτεμνομένηc cταφυλῆ c , ἣν δὴ κιονίδα καλέουcι ν , ἑκατέρωθεν φλὲψ παχεῖ α . ὁκόταν οὖν πλήρειc αὗται ἐοῦcαι ἐc τὴν γλῶccαν ἐναποcτηρίζωνται ἀραιὴν ἐοῦcαν καὶ cπογγώδεα διά γε τὴν ξηραcίη ν , ἡ δ ’ ὑπὸ βίηc τὸ ἐκ τῶν φλεβῶν δε χομένη ὑγρὸν ἐκ πλατείηc μὲν cτρογγύλη γίνετα ι , ἐξ εὐχρόου δὲ πελιδν ή , ἐκ μαλθακῆc δὲ cκληρ ή , ἐξ εὐκάμπτου δὲ ἄκαμπτο c · ὥcτε ταχέωc ἀποπνίγεcθα ι , ἢν μή τιc ταχέωc βοηθῇ φλεβοτομίην τε ποιεύμενοc ἀπὸ βραχιόνων καὶ τὰc ὑπὸ τὴν γλῶccαν φλέβαc ὑποτάμνων καὶ φαρμακεύων τοῖcιν ἐκλεικτοῖcι καὶ ἀναγαργαρίζων θερμοῖcι καὶ κεφαλὴν ὑποξυρῶ ν · καὶ κήρωμα τραχήλῳ καὶ κεφαλῇ περιτιθέναι καὶ ἐρίοιcι περιελίccειν καὶ cπόγγοιcι μαλθακοῖcιν ἐν ὕδατι θερμῷ ἐκπιεζεῦντα πυριῆ ν . |
| 15 787 [15] | πίνειν τε ὕδωρ καὶ μελίκρητον μὴ ψυχρ ά , χυλὸν δὲ προcφέρει ν , ὁκόταν ἐκ κρίcιοc ἐν ἀcφαλείῃ ἤδη ᾖ . Εἴτε cύναγχον ἐθέλοιc λέγειν εἴτε κύναγχον ἢ τὸ μὲν ἕτερον αὐτῶν cυνάγχην, τὸ δ’ ἕτερον κυνάγχην, εἴτε cυνάγχην ἄμφω καλέcειc, εἰδέναι δεῖ δύο λόγουc εἶναι κυνάγχηc· πρὸc γὰρ τὴν θεραπείαν οὐδὲν τῶν ὀνομάτων δεόμεθα· εἴωθε γὰρ διδάcκειν αὐτὴν ἄμεινον μακρῷ τῶν ἐν τοῖc ὀνόμαcι τερατευομένων· ὑπογράψω δέ cοι διὰ βραχέοc λόγου τὴν τῆc τοιαύτηc διδαcκαλίαc ἰδέαν ἀρχὴν τήνδε ποιηcάμενοc. |
| 15 788 [5] | τῶν ἐκ τῆc κεφαλῆc καταφερομένων ῥευμάτων ἔνια μέν ἐcτι λεπτὰ κατὰ τὴν cύcταcιν, ἔνια δ’ ἐκ παχέων καὶ γλίcχρων χυμῶν. ὅcα μὲν οὖν τῶν λεπτῶν ἐcτι, διεξερχόμενα τὰc εὐρείαc φλέβαc ἐπὶ ταῖc cτενοτέραιc ἴcχεται· τοιαῦται δ’ εἰcὶν αἱ κατὰ τὸν λάρυγγα· τὸ δ’ ἐναντίον ἐπὶ τῶν παχέων cυμβαίνει, τῷ μὴ ἐνδύεcθαι πάcαιc ταῖc λίαν cτεναῖc φλεψὶ φθανόντων γε κατὰ τὰc εὐρυχώρουc αὐτῶν ἴcχεcθαι. ἐcφηνωμένων οὖν τῶν τοιούτων χυμῶν ἐν ταῖc κατὰ τὴν φάρυγγα φλεψὶν ἐπ’ ὄγκον αἴρεται τὸ μόριον, ὥcπερ ὁ λάρυγξ ἐπὶ τοῖc ἑτέροιc, ἅτε δὴ παμπόλλῳ cτενοτέρων τῶν τοῦ λάρυγγοc ὄντων ἢ τῆc φάρυγγοc. εἶναι δὲ χρὴ ἀπέριττον τὸ πᾶν cῶμα καὶ μὴ πληθωρικὸν δυοῖν ἕνεκα, τῆc τε πρὸc τοῦ κενοῦν ἀντιcπάcεωc καὶ διότι κενωθέν, ἐπὰν ἀποκρουcώμεθα τῶν πεπονθότων τόπων τὸ ἐπιρρέον, ἐπιδέξεται ῥᾳδίωc, εἰ δὲ διαφορεῖν ἐθέλοιμεν θερμαίνοντεc, οὐδὲν τῷ θερμαινομένῳ τόπῳ χορηγήcει. τὸ μὲν οὖν ὅλον cῶμα χρὴ κενοῦcθαι διὰ φλεβοτομίαc καὶ καθάρcεωc καὶ κλυcτήρων, αὐτὰ δὲ τὰ πάcχοντα μόρια διὰ μὲν τῶν cτυφόντων φαρμάκων, ἀποκρουομένων τούc τε παραρρέονταc χυμοὺc καὶ τῶν ἐcτηριγμένων ὅcοι γε μὴ cφοδρῶc εἰcιν ἐμπεφραγμένοι καὶ ὅcοι μὴ πάνυ γλίcχροι καὶ παχεῖc, διὰ δὲ τῶν θερμῶν τε καὶ δριμέων διαφορούντων τοὺc κατὰ τὰ πεπονθότα μόρια περιεχομένουc χυμούc· ἄνευ δὲ φαρμάκων αἱ ὑπὸ τὴν γλῶτταν φλέβεc ἐντεμνόμεναι τὴν ἐν τῇ φάρυγγι φλεγμονὴν ἐκκενοῦcιν. |
| 15 789 [15] | ἐπεὶ δὲ τῶν χυμῶν ἔνιοι παχεῖc εἰcι καὶ γλίcχροι, πολὺ δριμυτέρων τούτοιc ἐcτὶ φαρμάκων χρεία, τέμνειν δηλονότι καὶ διαιρεῖν εἰc λεπτὰ καὶ καταθραύειν τὰ γλίcχρα καὶ παχέα δυναμένων. καὶ πρὸc τὴν ἐκτὸc ἐπιφάνειαν ἀντιcπᾶν χρὴ τοὺc χυμούc, περιτιθένταc τῷ τραχήλῳ φάρμακα δύναμιν ἑλκτικὴν ἔχοντα· βέλτιον γὰρ τὰ κατὰ τὸ δέρμα μᾶλλον ἢ τὸ βάθοc πάcχειν τοῦ τραχήλου, διότι τὸ πνεῦμα κατὰ μὲν τὰc εἰcπνοὰc ἐμπίπτει τῇ φάρυγγί τε καὶ τῷ λάρυγγι, κατὰ δὲ τὰc ἐκπνοὰc ἔξω δι’ αὐτῶν φέρεται. πολλάκιc μέντοι τὰ παραγινόμενα εἰc τὰ προειρημένα μόρια ῥεύματα μεθίcτανται πρὸc ἕτερα μόρια, τῆc φύcεωc ἀποτριβομένηc αὐτά· καί ποτε κατ’ ἀρχὰc εὐθέωc οὕτωc ἠνέχθη, ὥcτε πάλιν ἄλλαc διαφορὰc γίνεcθαι τοῦ τε κατὰ τὴν φάρυγγα καὶ κατὰ τὸν λάρυγγα ῥεύματοc. |
| 15 790 [15] | εὔδηλον δ’, ὅτι τὰ πρὸc τὸ δέρμα χωρήcαντα πολὺ τῶν εἰc τὸ βάθοc καταcκηψάντων ἐcτὶν εὐιατότερα· κοινὸν δ’ ἐπ’ ἀμφοτέρων βοήθημα τῶν τε κατὰ τοῦ τραχήλου καὶ τῆc κεφαλῆc, ἀφ’ ἧc ὁρμᾶται τὰ ῥεύματα, γινέcθω cοι. οὗτοc ὁ λόγοc ἐδίδαξε τά τε τῶν cυνάγχων εἴδη καὶ τὰc αἰτίαc αὐτῶν καὶ τοὺc πεπονθόταc τόπουc καὶ τὰc θεραπείαc, οὐδὲν δεηθεὶc ὀνομάcαι cυνάγχην τε καὶ κυνάγχην, ὥcπερ οὐδὲ cύναγχόν τε καὶ κύναγχον. ὁ τοίνυν γράψαc τὸ βιβλίον τοῦτο, μηδὲν φροντίζων τῶν ὀνομάτων, ἅπαντα τὰ κατὰ τὴν φάρυγγα καὶ τὸν λάρυγγα cυνιcτάμενα πάθη καὶ cτενοχωροῦντα τὴν ἀναπνοὴν ὀνομάcαc cυναγχικ ά, δύο φηcὶν αὐτῶν ὑπάρχειν εἴδη, τὸ μὲν ἕτερον ὑπὸ κολλώδουc τε καὶ ψυχροῦ ῥεύματοc γινόμενον, ὅπερ ἔcτι καλεῖν φλεγματικόν, τὸ δ’ ἕτερον ὑπὸ θερμοῦ καὶ δριμέοc, ὅπερ αὖ πάλιν πικρόχολον ὀνομάζων ἢ χολῶδεc ἁπλῶc οὐκ ἂν ἁμάρτοιc. |
| 15 791 [15] | καταcκήπτειν δέ φηcι τὸ πρότερον τῶν εἰρημένων ῥευμάτων εἰc τὰc εὐρυτέραc φλέβαc ἐνδεικνύμενοc, ὅτι θάτερον τὸ χολῶδεc εἰc τὰc λεπτοτέραc ἀφικνεῖται. τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα· δεῖ δὲ προcέχειν οἷc εἶπον τὸν νοῦν· εἰ δὲ μὴ νοήcειc τὴν πρώτην, δὶc καὶ τρὶc ἀναγνοὺc νοήcειc. ἐγὼ δὲ μεταβήcομαι πρὸc τὸ δεύτερον εἶδοc τοῦ cυνάγχου. Ὁκόταν ἐν θερινῇ ἢ μετοπωρινῇ ὥρῃ ἐκ κεφαλῆc θερμὸν τὸ ῥεῦμα καταρρυῇ καὶ νιτρῶδε c , ἅτε ὑπὸ τῆc ὥρηc δριμὺ καὶ θερμὸν γεγενημένο ν , δάκνει τοιόνδε ἐὸν καὶ ἑλκοῖ καὶ πνεύματοc ἐμπίπληc ι , καὶ ὀρθόπνοια παραγίνεται καὶ ξηραcίη πολλ ή , καὶ τὰ ὁρώμενα ἰcχνὰ φαίνετα ι , καὶ τοὺc ὄπιcθεν τένονταc ἐν τῷ τραχήλῳ ξυντείνετα ι , καὶ δοκέει οἱ τέτανοc ἐντετάcθα ι , καὶ ἡ φωνὴ ἀπέρρωγε καὶ τὸ πνεῦμα cμικρὸν καὶ ἡ ἀντίcπαcιc τοῦ πνεύματοc πυκνὴ καὶ βιαίη παραγίνετα ι . οἱ τοιοίδε τὴν ἀρτηρίην ἑλκοῦνται καὶ τὸν πνεύμονα πίμ πρανται οὐ δυνάμενοι τὸ ἔξωθεν πνεῦμα ἐπάγεcθα ι · τοῖcι τοιουτέοιcι δ έ , ἢν μὴ εἰc τὰ ἔξω μέρεα τοῦ τραχήλου ἑκουcίῃ ἀποφέρητα ι , δεινότερα καὶ ἀφυκτότερά ἐcτι καὶ διὰ τὴν ὥρην καὶ ὅτι ἀπὸ θερμῶν καὶ δριμέω ν . |
| 15 792 [10] | Τὸ μὲν γὰρ πρότερον ῥεῦμα τὸ φλεγματικὸν ἐν χειμῶνι καὶ ἦρι καταcκήπτειν ἔφη, τουτὶ δὲ τὸ δεύτερον ἐν μετοπωρινῇ ἢ ἐν θερινῇ ὥρ ῃ, ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ὡρῶν ἀνάλογον, ὡc ἔμπροcθεν εἴρηται. ὀρθόπνοιαν δὲ τούτῳ τῷ εἴδει τῆc cυνάγχηc προcεῖναί φηcιν, ἥτιc ὀρθόπνοια μεγάληc ἐcτὶ cτενοχωρίαc γνώριcμα κατά τι τῶν ἀναπνευcτικῶν μορίων ἐνοχλούcηc, ὡc ἔμπροcθεν ἐδείκνυμεν. ἐὰν δὲ κελεύcῃc τούτουc διοῖξαι μέγιcτον τὸ cτόμα καὶ καταcτείλῃc τὴν γλῶccαν ὑπὲρ τοῦ καταcκέψαcθαι τὰ κατὰ τὴν φάρυγγα, τοιοῦτον οὐδένα παρὰ φύcιν ὄγκον, οἷον ἐπὶ τοῖc ἔμπροcθεν εἰρημένοιc, εὑρήcειc. ἔδειξε δὲ ὁ cυγγραφεὺc τοῦτο διὰ τοῦ φάναι καὶ τὰ ὁρώμενα ἰcχνὰ φαίνετα ι. τὸ γὰρ φλεγμαῖνον ἐν τῷ πόρῳ τῆc φάρυγγοc ἀόρατόν ἐcτιν, ὅcον δ’ ὁρατὸν ἀνοιξάντων, τοῦτο πᾶν ἀφλέγμαντόν τε καὶ ἰcχνὰ τὰ μόρια· τὸ γὰρ ἰcχνὸν ἐνίοτε λέγεται πρὸc ἀντίθεcιν τῶν παρὰ φύcιν ὀγκουμένων. |
| 15 793 [15] | ἔνιοι δὲ μὴ νοήcαντεc τὸ cημαινόμενον ἐκ τῆc ‘ἰcχνά‘ φωνῆc ὅπωc εἴρηται νῦν, ἐξηγοῦνται τὴν λέξιν γελοίωc, τινὲc δὲ καὶ μεταcκευάζουcιν, ὥcπερ καὶ οἱ οὕτω γράφοντεc καὶ τὰ ὁρώμενα ἄχροα φαίνετα ι. τοῖc γε μὴν οὕτω διακειμένοιc ἐνίοτε τοῦ ῥεύματόc τι καὶ εἰc τοὺc πληcιάζονταc τῷ λάρυγγι μερίζεται μῦc ὄπιcθεν αὐτοῦ τεταγμένουc, ἔνθα καὶ ὁ cτόμαχοc, ὃc καὶ αὐτὸc cυνδιατίθεται πολλάκιc· μετὰ τοῦτο γοῦν ἐν τῇ προκειμένῃ ῥήcει καὶ τοῦτο γέγραπται· καὶ τοὺc ὄπιcθεν τένονταc ἐν τῷ τραχήλῳ ξυντείνεται καὶ δοκέει οἱ τέτανοc ἐντετάcθα ι. τὸ δ’ ἐφεξῆc εἰρημένον ἔτι καὶ μᾶλλον ἐνδείκνυται τὸ πεπονθέναι τὸν λάρυγγα· δέδεικται γὰρ ἐν τούτῳ τοῦ ζῴου τῷ μορίῳ τῆc φωνῆc ἡ γένεcιc ἀποτελεῖcθαι. διὰ τοῦτο γοῦν ἔφη καὶ ἡ φωνὴ ἀπέρρωγε καὶ τὸ πνεῦμα cμικρό ν. |
| 15 794 [15] | ἡ μὲν γὰρ φωνὴ παντάπαcιν ἀπέρρωγ ε, τουτέcτιν ἀπόλλυται, παθόντοc, ὡc εἴρηται, τοῦ λάρυγγοc, ἡ δ’ ἀναπνοὴ μικρὰ γίνεται διὰ τὴν cτενοχωρίαν τοῦ πόρου. λέγεται δ’ ἐν τοῖc Περὶ δυcπνοίαc, ὅτι μακροτέρα τῷ χρόνῳ καὶ τοῖc διαλείμμαcι πυκνοτέρα. τοῦτο δ’ αὐτὸ ὁ cυγγραφεὺc οὕτωc ἡρμήνευcεν· καὶ ἡ ἀντίcπαcιc τοῦ πνεύματοc πυκνὴ καὶ βιαίη παραγίνετα ι. πνεῦμα καὶ τὴν μετὰ τὴν εἰcπνοὴν δευτέραν ἐκπνοὴν καὶ τὴν μετὰ τὴν ἐκπνοὴν δευτέραν εἰcπνοὴν εἶπεν· ἑκατέρωc γὰρ πυκνὸν γίνεται τὸ πνεῦμα. καὶ γὰρ ἡ μετὰ τὴν εἰcπνοὴν ἠρεμία βραχυχρόνιόc ἐcτι τοῖc οὕτω διακειμένοιc καὶ ἡ μετὰ τὴν ἐκπνοὴν πρὸ τῆc εἰcπνοῆc· τὰc δ’ ἀποδείξειc τούτων ἐν τοῖc Περὶ δυcπνοίαc ἔχειc εἰρημέναc. [ Οἱ τοιοίδε τὴν ἀρτηρίαν ἑλκοῦνται καὶ τὸν πνεύμονα πίμπρανται οὐ δυνάμενοι τὸ ἔξωθεν πνεῦμα ἐπάγεcθα ι · τοῖcι τοιουτέοιcι δ έ , ἢν μὴ ἐc τὰ ἔξω μέρεα τοῦ τραχήλου ἑκουcίη ἀποφέρητα ι , δεινοτέρη καὶ ἀφυκτοτέρη ἐcτὶ διὰ τὴν ὥρην καὶ ὅτι ἀπὸ θερμῶν καὶ δριμέω ν. ] ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρτηρίαν ἑλκοῦcθαι τοῖc οὕτω διακει μένοιc εἴρηκε, διὰ τὴν τοῦ χυμοῦ δριμύτητα δηλονότι. |
| 15 795 [15] | τὸν δὲ πνεύμονα πίμπραcθαι cτενούμενον ἔφη, cυνάπτων τὸν λόγον ἀληθεῖ δόγματι· δέδεικται γὰρ ἐν τῷ Περὶ χρείαc ἀναπνοῆc οὐκ ἐνδείᾳ τῆc οὐcίαc ἀπολλύμενον τὸ ζῷον ἐπὶ τῇ cτερήcει τῆc ἀναπνοῆc, ἀλλ’ ὅτι τὴν ἔμψυξίν τε καὶ ῥίπιcιν ἀπόλλυcι τὸ ἔμφυτον θερμόν. εἰκότωc οὖν ἀμετρίαc ἐχόμενον πίμπρηcι τὸν πνεύμονα. τοῦτο τοιγαροῦν τὸ τῆc cυνάγχηc εἶδοc δεινότερόν τε καὶ ἀφυκτότερον εἶναί φηcι τοῦ προτέρου διά τε τὰ προειρημένα καὶ διὰ τὸ θερινήν τε καὶ φθινοπωρινὴν ὥραν εἶναι ὅτι τε δριμυτέροιc ἐπιγίνεται χυμοῖc. ἀμείνων οὖν ἐcτιν ἡ μετὰ τοῦ ‘καί‘ cυνδέcμου γραφὴ τῆc ἄνευ τοῦ ‘καί‘ cυνδέcμου· cυνεμφαίνει δ’ ἐπὶ τοῖc προειρημένοιc τὸ καὶ διὰ τὴν ὥρα ν, ἐν ᾗ γίνεται, καὶ διὰ τὸν χυμόν, ὑφ’ οὗ, χαλεπώτερον εἶναι τὸ εἶδοc τὸ δεύτερον τῆc cυνάγχηc· οὐχ ἁπλῶc οὖν ἐcτι γραπτέον, ὅτι δεινότερα καὶ ἀφυκτότερά ἐcτι διὰ τὴν ὥρα ν. εἰ δὲ καὶ τὴν ἄνευ τοῦ ‘καί‘ cυνδέcμου γραφὴν ἐθέλοι τιc φυλάττειν, ἀναγκαῖον ἔcται καὶ οὕτωc προcυπακούειν αὐτόν, ὡc εἰ καὶ κατὰ τὴν λέξιν εἴρητο· πολλὰ γὰρ καὶ ἄλλα κατὰ τὸν ἐλλειπτικὸν τρόπον εὑρίcκεται παρὰ τοῖc παλαιοῖc γεγραμμένα. |
| 15 796 [5] | Ἢν πυρετὸc λάβ ῃ , παλαιῆc κόπρου ὑπεούcηc ἢ νεοβρῶτι ἐόντ ι , ἤν τε ξὺν ὀδύνῃ πλευροῦ ἤν τε μ ή , ἡcυχίην ἄγει ν , μέχριc οὗ καταβῇ τὰ cιτία πρῶτον ἐc τὴν κάτω κοιλίη ν . Καὶ διὰ τῶν τοιούτων ῥήcεων ἔνδειξιc γίνεται τοῦ τὰ προcκείμενα τῷ Περὶ διαίτηc ὀξέων οὐκ εἶναι τοῦ Ἱπποκράτουc αὐτοῦ cυγγράμματα· οὐκ ἐδεῖτο γὰρ τελεώτατα διεληλυθὼc τὰ ἐν τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ βιβλίου γεγραμμένα περὶ τῶν πλευριτικῶν ἐνταῦθα πάλιν ὀλίγα παραθεῖναι. Πόματι δὲ χρῆcθαι ὀξυμέλιτ ι · ὁκόταν δὲ ἐc τὴν ὀcφὺν βάροc ἥκ ῃ , κάτω κλύcαι κλυcμῷ ἢ καθᾶραι φαρμάκ ῳ , ὁκόταν δὲ καθαρθ ῇ , διαιτᾶν ῥοφήματι πρῶτον καὶ πόματι μελικρήτ ῳ , ἔπειτα cιτίοιcι καὶ ἰχθύcιν ἑφθοῖcι καὶ οἴνῳ ὑδαρεῖ ἐc νύκτα ὀλίγ ῳ , ἡμέρηc δὲ ὑδαρὲc μελίκρητο ν , ὁκόταν δὲ αἱ φῦcαι δυcώδεεc ἔωcι ν , οὕτωc ἢ βαλάνῳ ἢ κλυcμ ῷ , εἰ δὲ μ ή , ἐπιcχεῖν ὀξύμελι πίνοντ α , ἕωc ἂν καταβῇ ἐc τὴν κάτω κοιλίη ν , εἶ θ ’ οὕτω κλυcμῷ ὑπαγαγεῖ ν . |
| 15 797 [11] | Ἀδιορίcτωc εἴρηται καὶ cυντέθειται, καίτοι διώριcται ἐν τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ βιβλίου, τὸ γεγραμμένον ἐν τῷδε καὶ τὰ μετὰ τοῦτο, μέχριc οὗ καὶ τῶν ἰχθύων ἐμνημόνευcεν ὁ Ἱπποκράτη c, ἐπειδὴ ἔτι περὶ τῶν νοcούντων ὁ λόγοc αὐτῷ κατὰ τὸ βιβλίον ἦν, οὐ περὶ τῶν ἀναλαμβανομένων ἐκ νόcου. τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα. Ἢν δὲ λαπαρῷ ἐόντι καῦcοc ἐπιγένητα ι , ἤν cοι δο κέῃ φαρμακεύειν ἐπιτηδείωc ἔχει ν , εἴcω τριῶν ἡμερῶν μὴ φαρμακεύει ν , ἀλ λ ’ ἢ τεταρταῖο ν . |
| 15 798 [5] | Ὅτι μὲν ἀκαίρωc ἐνταῦθα πάλιν μέμνηται τοῦ καύcο υ, προειρημένων ἐν ἀρχῇ τῶν τε διαφορῶν αὐτοῦ καὶ τῶν θεραπειῶν, εὔδηλον· καὶ γὰρ αἱ ῥήcειc αὗται κατὰ γνώμην ἐκείνου τοῦ ἀφοριcμοῦ εἰcι τοῦ “πέπονα φαρμακεύειν καὶ κινέειν, μὴ ὠμὰ μηδ’ ἐν ἀρχῇcιν, ἢν μὴ ὀργᾷ· τὰ δὲ πλεῖcτα οὐκ ὀργᾷ.” τινὲc ἑτέρωc γράφουcιν, ἐν ἀρχῇ τοὺc καύcουc ἀξιοῦντεc φαρμακεύειν, ὡc εἶναι τὴν ῥῆcιν τοιαύτην· εἴcω τριῶν ἡμερῶν φαρμακεύει ν. προcῆκεν οὖν οὐχ ὡcαύτωc πάντα μετὰ τὰc τρεῖc, ἀλλ’ ὥcπερ ὁ ἀφοριcμόc ἐcτι τοιοῦτοc· “ἐν τοῖc ὀξέcι πάθεcιν ὀλιγάκιc καὶ ἐν ἀρχῇcι τῇcι φαρμακείῃcι χρέεcθαι”· καὶ χρὴ κατὰ τοὺc ἀφοριcμοὺc διορίζεcθαί τε καὶ cκέπτεcθαι, πότε κατ’ ἀρχάc ἐcτι χρηcτέον τῇ φαρμακείῃ καὶ πότε τὴν πέψιν ἀναμείναντα τοῦ νοcήματοc. ἐὰν δέ τιc ἤτοι ‘κατ’ ἀρχὰc‘ εἴπῃ ἁπλῶc ἢ μὴ διοριcάμενοc, ἑκατέρωc cφάλλεται. Ὁκόταν δὲ φαρμακεύcῃ c , τοῖcι ῥοφήμαcι χρῶ διαφυλάccων τοὺc παροξυcμοὺc τῶν πυρετῶ ν , ὅκωc μηδέποτε προcοίcειc ἐόντων μηδὲ μελλόντων ἔcεcθα ι , ἀλλὰ ληγόντων ἢ παυcαμένων καὶ ὡc πορρωτάτω ἀπὸ τῆc ἀρχῆ c . |
| 15 799 [15] | ποδῶν δὲ ψυχρῶν ἐόντων μήτε ποτὸν μήτε ῥόφημα μήτε ἄλλο μηδὲν δίδου τοιόνδ ε , ἀλλὰ μέγιcτον ἡγέου τοῦ τ ’ εἶναι διαφυλάccεcθα ι , ἕωc ἂν διάθερμοι γένωνται cφόδρ α , εἶ θ ’ οὕτωc τὸ cυμφέρον πρόcφερ ε . ὡc γὰρ ἐπὶ τὸ πολὺ cημεῖόν ἐcτι μέλλοντοc παροξύνεcθαι τοῦ πυρετοῦ ψύξιc ποδῶ ν · εἰ δὲ ἐν τοιούτῳ καιρῷ προcοίcει c , ἅπαντα τὰ μέγιcτα ἐξαμαρτήcει c · τὸ γὰρ νόcημα αὐξήcειc οὐ cμικρῶ c . ὁκόταν δὲ ὁ πυρετὸc λήγ ῃ , τοὐναντίον οἱ πόδεc θερμότεροι γίνονται τοῦ ἄλλου cώματο c · αὔξεται μὲν γὰρ ψύχων τοὺc πόδα c , ἐξαπτόμενοc ἐκ τοῦ θώρακο c , εἰc τὴν κεφαλὴν ἀναπέμπων τὴν φλόγ α · cυνδεδραμηκότοc δὲ ἁλέοc τοῦ θερμοῦ ἅπαντοc ἄνω καὶ ἀναθυμιωμένου ἐc τὴν κεφαλή ν , εἰκότωc οἱ πόδεc ψυχροὶ γίνοντα ι , ἄcαρκοι καὶ νευρώδεεc φύcει ἐόν τε c · ἔτι δὲ πολὺ ἀπέχοντεc τῶν θερμοτάτων τόπων ψύχοντα ι , cυναθροιζομένου τοῦ θερμοῦ ἐc τὸν θώρακ α . |
| 15 800 [5] | καὶ πάλιν ἀνὰ λόγον λυομένου τοῦ πυρετοῦ καὶ κατακερματιζομένου ἐc τοὺc πόδαc καταβαίνε ι · κατὰ τόνδε οὖν τὸν χρόνον ἡ κεφαλὴ καὶ ὁ θώραξ κατέψυκτα ι . τοῦ δ ’ εἵνεκα τότε οὐ προcαρτέο ν , ὅτ ι , ὁκόταν οἱ πόδεc ψυχροὶ ἔωcι ν , ἀνάγκη θερμὴν τὴν ἄνω κοιλίην εἶναι καὶ πολλῆc ἄcηc μεcτὴν καὶ ὑποχόνδριον ἐντεταμένον καὶ ῥιπταcμὸν τοῦ cώματοc διὰ τὴν ἔνδον ταραχὴν καὶ μετεωριcμὸν γνώμηc καὶ ἀλγήματ α , καὶ ἕλκεται καὶ ἐμέειν ἐθέλει κα ί , ἢν πονηρὰ ἐμέ ῃ , ὀδυνῆτα ι . θέρμηc δὲ καταβάcηc ἐc τοὺc πόδαc καὶ οὔρου διελθόντοc καὶ ἢν μὴ ἱδρώc ῃ , πάντα λωφ ᾷ . κατὰ τόνδε οὖν τὸν καιρὸν δεῖ τὸ ῥόφημα διδόνα ι , τότε δὲ ὄλεθρο c . Περὶ τοῦ κατὰ μέροc καιροῦ τῆc τροφῆc εἴρηται μὲν κἀν τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ βιβλίου διὰ ταχέων, οὐδὲν δ’ ἧττον καὶ νῦν λέγεται διὰ μακροτέρων καὶ cαφεcτέρων, ὥcτ’ εἶναι τὸν λόγον τοῦτον ἐξήγηcιν ἐκείνου, φυλαττομένηc τῆc Ἱπποκράτουc γνώμηc, ἣν ἔν τε τοῖc ἄλλοιc εἴρηκε καὶ ἐν τοῖc περὶ τοῦ τὸν πυρετὸν ἐκ μὲν τοῦ θώρακοc ἐξάπτεcθα ι, τουτέcτιν ἐκ τῆc καρδίαc, εἰc τὴν κεφαλὴν δ ’ ἀναπέμπειν τὴν φλόγ α. |
| 15 801 [15] | Ὁκόcοιcι δὲ διὰ τέλεοc ἡ κοιλίη ἐν τοῖcι πυρετοῖcιν ὑγρ ή , τουτέοιcι διαφερόντωc τοὺc πόδαc θερμαίνων καὶ περιcτέλλων κηρώμαcι καὶ ταινιδίοιcι περιελίccων πρόcεχ ε , ὡc μὴ ἔcονται ψυχρότεροι τοῦ ἄλλου cώματο c . θερμοῖcι δ ’ οὖcι θέρμαcμα μηδὲν πρόcφερ ε , ἀλλὰ παρατήρε ι , ὅκωc μὴ ψυχθήcοντα ι . πόματι δὲ χρέεcθαι ὡc ἐλαχίcτῳ ὕδατι ψυχρῷ ἢ μελικρήτ ῳ . Τὸ διὰ τέλεοc τῷ διὰ παντὸc τοῦ χρόνου ταὐτὸν cημαίνει. πολλῶν δ’ οὐcῶν διαθέcεων, ἐφ’ αἷc cυμβαίνει δι’ ὅληc τῆc νόcου τὰc κοιλίαc ὑγρὰc εἶναι, καίπερ αὐτῶν μὴ δυναμένων μίαν ἔχειν θεραπείαν, ὡc δέδεικται πολλάκιc, οὐ μόνον οὐδὲν ἔcτιν ἐκ τῆc ῥήcεωc διδαχθῆναι χρηcτόν, ἀλλὰ καὶ βλαβῆναι, πιcτεύcαντα τὸν γεγραμμένον τρόπον τῆc θεραπείαc ἐπὶ πολλῶν διαθέcεων ἁρμόττειν. |
| 15 802 [10] | ἵνα γὰρ τἄλλα παραλείπω, τῆc κοιλίαc ὑγρᾶc εἶναι δυναμένηc καὶ διὰ φλεγμονὴν τὴν κατὰ τὴν γαcτέρα καὶ διὰ cυντηκτικὸν πυρετόν, ἡ τοῦ ψυχροῦ πόcιc ἐναντιωτάτη ἐcτὶ τῇ φλεγμονῇ, cυμφορωτάτη δὲ τοῖc cυντηκτικοῖc πυρετοῖc, καθ’ ὃν ἔμαθεc καιρὸν γιγνομένη. Ὁκόcοιcι δὲ ἐν πυρετοῖc κοιλίη ὑγρὴ καὶ γνώμη τεταραγμέν η , [ κα ὶ ] οἱ πολλοὶ τῶν τοιουτέων τὰc κροκύδαc ἀφαιρέουcι καὶ τὰc ῥῖναc cκάλλουcι καὶ κατὰ βραχὺ μὲν ἀποκρίνονται τὸ ἐρωτώμενο ν , αὐτοὶ δὲ ἀ φ ’ ἑωυτῶν οὐδὲν λέγουcι κατηρτημένο ν . δοκέει οὖν μοι τὰ τοιάδε μελαγχολικὰ εἶνα ι . ἢν δὲ τοιῶνδε ἐόντων ἡ κοιλίη ὑγρὴ ᾖ καὶ cυντήκ ῃ , δοκέει μοι τὰ ῥοφήματα ψυχρότερα καὶ παχύτερα προcφέρειν καὶ τὰ πόματα cταλτικὰ καὶ οἰνωδέcτερα ἢ καὶ cτυπτικώτερ α . |
| 15 803 [12] | Ἄλλα μέν εἰcι τὰ τῶν φρενιτικῶν cυμπτώματα, τὸ δὲ τῆc ὑγρᾶc κοιλίαc γίγνεται μέν ποτε καὶ μετὰ φρενίτιδοc, οὐ μὴν ἴδιον ταύτηc ἐcτίν, ὥcτε τὴν μὲν ὑγρὰν κοιλίαν ἐκ τῶν διοριcμῶν θεραπεύειν προcήκει, τὴν δὲ φρενῖτιν ἰδίᾳ θεραπείαc ἑτέραc ἀξιοῦν. ἣν δ’ οὗτοc ἔγραψε θεραπείαν οὐδ’ ὅλωc cτοχάζεται τῆc φρενίτιδοc, ἀλλὰ μᾶλλόν μοι δοκεῖ βούλεcθαι θεραπεύειν τινὰ διάθεcιν ἐκ μὲν τοῦ κατὰ τὴν κοιλίαν ὁρμωμένην, εἰc cυμπάθειαν δὲ τὴν κεφαλὴν ἐπιcπωμένην, ὡc παραληρεῖν ἐπὶ τῷ πάθει τῆc κοιλίαc. οὐκ ὀρθῶc δ’ εἴρηται μελαγχολικὰ τὰ τοιαῦτ’ εἶναι· μᾶλλον γὰρ ὑπὸ τῆc ξανθῆc χολῆc τὰ τοιαῦτα γίνονται τῆc γαcτρὸc ἐπεχομένηc. Ὁκόcοιcι δὲ τῶν πυρετῶν δῖνοί τε ἀ π ’ ἀρχῆc καὶ cφυγμοὶ κεφαλῆc εἰcι καὶ οὖρον λεπτό ν , τουτέοιcι δεῖ προcδέχεcθαι πρὸc τὰc κρίcιαc παροξυνθηcόμενον τὸν πυρετό ν · οὐ θαυμάcαιμι δ ’ ἂν οὐ δ ’ εἰ παραφρονήcεια ν . |
| 15 804 [10] | Ὅταν ἡ κεφαλὴ περιφέρεcθαι φαντάζηται, δῖνοc ὀνομάζεται τὸ πάθοc, ὅταν δὲ καὶ cκοτώδηc ἡ ὄψιc ἅμα τῷδε φαίνηται, ‘cκοτόδινοc‘ καλεῖται καὶ γίνεται διὰ κίνηcιν ἄτακτον φυcώδουc πνεύματοc ἢ κατὰ τὴν κεφαλὴν ἔχοντοc τοπικὴν γένεcιν ἢ κάτωθεν ἀναφερομένου. πᾶcαι δ’ αἱ τῶν τοιούτων πνευμάτων γενέcειc ταραχῆc εἰcι δηλωτικαί, δι’ ἃc καὶ κρίcειc γίνονται μετὰ cυμπτωμάτων θορυβωδῶν. εἰδέναι γὰρ χρὴ τὰc τοιαύταc διαθέcειc μεταξύ πωc οὔcαc τῶν τ’ ἀκινδύνων καὶ τῶν ὀλεθρίων· ἐπιχειρεῖ μὲν γὰρ ἡ ἔμφυτοc θερμαcία διαλύειν τε καὶ χεῖν τοὺc κατὰ τὸ cῶμα χυμούc, λεπτύνειν δ’ ἀκριβῶc αὐτοὺc καὶ κατὰ τὴν ἄδηλον αἰcθήcει 〈διαπνοὴν〉 ἐκκρῖναι οὐ δύναται· τελέωc δ’ ἀρρωcτήcαcα τὴν ἀρχὴν οὐδ’ ἐπιχειρεῖ τῇ λύcει, καὶ κατὰ τοῦτο πνεῦμα φυ cῶδεc οὐκ ἀρρωcτούcηc ἐcχάτωc τῆc ἐμφύτου θερμαcίαc γεννᾶται. |
| 15 805 [15] | τὸ μὲν οὖν ἀρρωcτεῖν ἀκινδυνότατόν ἐcτιν (ὑπερέχει γὰρ ἡ φύcιc τοῦ νοcήματοc), τὸ δ’ ἐcχάτωc ἀρρωcτεῖν ὀλέθριον· ὑπερέχεται γὰρ οὐ cμικρῶc· ὅταν δὲ μὴ ὑπερέχηται, τὰ εἰρημένα γίνεται cυμπτώματα καὶ μετὰ τὸ νοcῆcαι κρίcειc ἀποτελοῦνται, τινὲc μὲν εἰc ὑγίειαν, τινὲc δ’ εἰc θάνατον. οἵ γε μὴν cφυγμοὶ κατὰ τὴν κεφαλὴν γινόμενοι, τουτέcτιν αἱ τῶν ἀρτηριῶν αἰcθηταὶ κινήcειc, θερμαcίαc εἰcὶ πολλῆc cυμπτώματα, δι’ ἃc καὶ παραφροcύναι γίγνονται πολλάκιc. οὕτωc οὖν ἐχόντων ἐν τῷ καθόλου τῶν εἰρημένων, ὅταν ἀρξαμένου τινὸc ἀcθενεῖν ὑπὸ μὲν τῆc τῶν οὔρων λεπτότητοc ἄπεπτον εἶναι δηλῶται τὸ νόcημα, τὴν κεφαλὴν δ’ ἐμπεπλῆcθαι πνεύματοc φυcώδουc cημαίνωcιν οἱ δῖνοι μετὰ τῶν cφυγμῶν, εἰδέναι χρὴ τὴν φύcιν οὐχ ἡcυχάcουcαν, ἀλλ’ ἐπιθηcομένην ποτὲ τοῖc περιεχομένοιc ἐν τῷ cώματι μοχθηροῖc χυμοῖc, ὡc διακρῖναί τε τῶν χρηcτῶν αὐτοὺc ἐκκρῖναί τε καθ’ ὁντινοῦν τρόπον ἢ εἰc ἄκυρον ἀποθέcθαι μόριον. ὁ τοίνυν εἰρημένοc λόγοc χρηcιμώτατόc ἐcτιν εἰc πρόγνωcιν τῶν εἰρημένων. |
| 15 806 [10] | ἐνίοτε γὰρ ἀπὸ τῆc ἀρχῆc τοῦ νοcήματοc οἱ μὲν πυρετοὶ μέτριοι γίνονται, cυμπτώματα δὲ τοιαῦτα κατὰ τὴν κεφαλήν ἐcτι δι’ ἔγκαυcιν ἢ ἀναθυμίαcιν ἐκ τῶν κατὰ τὸ cῶμα τῆc κοιλίαc περιεχομένων χυμῶν. τὴν οὖν ἄλλωc ὁπωcοῦν ἐχομένην αὐτῆc τῆc κεφαλῆc μόνηc θερμότητα [τῇ τοιαύτῃ διαθέcει τῆc κεφαλῆc] λουτρὸν ὀνίνηcι καὶ τὸ ῥόφημα δ’ ἀρκέcει χυλὸν εἶναι τῆc πτιcάνηc. ὅταν δ’ ἐκ τῆc τῶν χυμῶν μοχθηρίαc ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναφέρηται θερμὸν πνεῦμα φυcῶδεc, οὐ λούειν cυμφέρει τούτουc. ἀcφαλῶc δὲ προcήκει ταῦτα πάντα πράττειν ἕκαcτα. διοριcμὸc δὲ τῶν διαθέcεων εἷc μόνοc ἐcτὶν ἐκ τῆc τῶν οὔρων ἀπεψίαc τε καὶ πέψεωc, ὧν ὀρθῶc ὁ cυγγραφεὺc ἐμνημόνευcεν εἰπὼν οὖρον λεπτό ν, ὅπερ εἴρηται πολλάκιc ἀπεψίαc εἶναι cημεῖον· ὥcτ’ οὐδεὶc ἰατρὸc ἐν τοῖc τοιούτοιc νοcήμαcιν ἀμελεῖ τῆc τῶν οὔρων ἐπιcκέψεωc. Οἷcι δ ’ ἐν ἀρχῇ τὰ οὖρα νεφελοειδέα ἢ καὶ παχέ α , τοὺc τοιούcδε ὑποκαθαίρει ν , ἢν καὶ τἄλλα cυμφέρ ῃ · ὁκόcοιcι δὲ ἐν ἀρχῇ τὰ οὖρα λεπτ ά , μὴ φαρμάκευε τοὺc τοιούcδ ε , ἀλ λ ’ ἢν δοκέ ῃ , κλύcα ι · τούτουc cυμφέρει οὕτω θεραπεύεcθα ι , — Εἴτε cυνάπτει ταῦτα τοῖc κατὰ τὴν προκειμένην ῥῆcιν εἰρημένοιc εἴτε καὶ μή, τὸ ὅπερ ἐξ αὐτῶν χρήcιμον ἔχειν δύναταί τιc κοινόν, ὡc φυλάττεcθαι καθαίρειν τὰ cώματα παντελοῦc ἀπεψίαc οὔcηc ἐν τοῖc χυμοῖc, ἐδήλωcεν εἰπὼν οὖρα λεπτ ά, ὡc τό γε παχέα πέψεωc ἔχοιεν ἤδη τοῦτ’ αὐτὸ τὴν cύcταcιν καὶ τὸ νεφελοειδέα δὲ τὰ 〈λευκὰc〉 τὰc νεφέλαc ἔχοντα δηλοῖ· προcετίθει γὰρ 〈ἂν〉 μελαίναc, εἴπερ ἐκείναc ἀκούειν ἡμᾶc ἐβούλετο. |
| 15 807 [15] | πολλὰ γὰρ τῶν κοινῶν ὀνομάτων ἄνευ διοριcμῶν λέγειν εἰώθαcιν, ὅταν τὸ βέλτιον ἐν τοῖc cημαινομένοιc ὑπ’ αὐτῶν πράγμαcι δηλῶcαι βουληθῶcιν. οὕτωc οὖν, ὅταν εἰc cωτηρίαν τελευτῶcιν αἱ κρίcειc, λέγουcιν ἁπλῶc ‘ἐκρίθη‘, ἀποθανόντοc δὲ τοῦ κριθέντοc οὐχ ἁπλῶc, ἀλλ’ ὅλον τοῦτο λέγουcι ‘κριθεὶc ἀπέ θανε‘, καὶ χολὴν δ’ ὅταν τιc ἐκκριθῆναι ἁπλῶc εἴπῃ, τὴν ὠχράν, οὐ τὴν μέλαιναν νοοῦμεν. |
| 15 808 [10] | οὕτωc οὖν καὶ νῦν ἀκουcτέον οὖρα νεφελοειδέα τὰ λευκὰc ἔχοντα τὰc νεφέλαc, αἵπερ εἰcὶ πέψεωc cημεῖα. ἐπεὶ τοίνυν ‘πέπονα φαρμακεύει‘, διὰ τοῦτο καὶ νῦν οὕτωc ἔγραψεν ὁ τούτου τοῦ βιβλίου cυγγραφεύc· ξυμφέρει τουτέοιc οὕτωc θεραπεύεcθα ι. μηδὲν δ’ εἰπὼν οὗτοc περὶ φλεβοτομίαc τὰ κατὰ μέροc διεξέρχεται πάντα ἐφεξῆc, οὐχ ὡc οὐκ ἄν ποτε οὕτωc ἐχόντων 〈ὡc〉 μὴ δεῖcθαι φλεβοτομίαc, ἀλλ’ ὡc καὶ νῦν τὰ ἄλλα διδάξαι βουλόμενοc μόνα. περὶ γὰρ τῆc φλεβοτομίαc αὐτάρκωc ἐν τοῖc ἔμπροcθεν εἴρηται. οὕτωc θεραπεύεcθα ι, — Τῷ cώματι ἡcυχίην ἄγοντα ἀλείφοντά τε καὶ περιcτέλλοντα ὁμαλῶ c · ποτῷ δὲ χρέεcθαι μελικρήτῳ ὑδαρεῖ καὶ ῥοφήματι χυλῷ πτιcάνηc ἐc ἑcπέρα ν · κοιλίην δ ’ ὕπαγε κα τ ’ ἀρχὰc κλυcμ ῷ · φάρμακα δὲ μὴ πρόcαγε τούτοιcι ν · ἢν γάρ τι κινήcῃc κατὰ κοιλίη ν , τὸ οὖρον οὐ πεπαίνετα ι , ἀλ λ ’ ἄνιδρόc τε καὶ ἄκριτοc ὁ πυρετὸc ἐπὶ πολὺν χρόνον ἔcτα ι . |
| 15 809 [5] | Καὶ τόνδε τὸν λόγον διεξέρχεται cκοπὸν ἔχων ἐν αὐτῷ τὴν μετὰ cυμμέτρου θάλψεωc ἡcυχία ν · χυλοῦ δὲ πτιcάνηc δίδωcιν ἀπ’ ἀρχῆc, ὡc ἂν μὴ δυναμένων ἐξαρκέcαι μέχρι τῆc ἀκμῆc τε καὶ κρίcεωc ἐπὶ τῷ μελικράτ ῳ, ἐπειδὴ ἄπεπτοc μὲν ἡ νόcοc, οὐκ ἐγγὺc δ’ οἱ πεπαcμοί· δίδωcι δὲ καὶ μελίκρατον ὑδαρέ c, ἐπειδὴ τὸ ὕδωρ ἐδείχθη μηδὲν ἀγαθὸν ἔχειν αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ μόνον. εἰc ἑcπέραν δ’ ἀξιοῖ δίδοcθαι τὴν πτιcάνην ἤπερ τὸ μελίκρατον· προμεμαθηκότων δ’ ἡμῶν ἔμπροcθεν ἐν τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ cυγγράμματοc, ὡc ὑcτέραν χρὴ τὴν πτιcάνην προcφέρεcθαι τοῦ μελικράτου, ἄμεινον ἦν καὶ νῦν οὕτωc εἰρῆcθαι, μελίκρατον μὲν πρῶτον, ὕcτερον δὲ χυλὸν πτιcάνηc προcφέρεcθαι· ὅταν δ’ ἀντὶ τοῦ ὕcτερον φάναι τὸ ἐc ἑcπέραν εἴπῃ, μερικωτέραν τὴν διδαcκαλίαν ποιεῖται, οὐ καθολικωτέραν. διὰ τί δὲ κελεύει μὴ καθαίρειν, ἐφ’ ὧν ἀπεψία παντελήc ἐcτι, τὴν αἰτίαν αὐτὸc εἶπεν, ἐπιλογιcτικὴν μᾶλλον ἤπερ ἀναλογιcτικήν· ἔcτι γοῦν αὐτὴν εἰπεῖν καὶ τῷ χωρὶc ἐνδείξεωc λογικῆc ἐξ ἐμπειρίαc μόνηc τὸ γινόμενον ἐγνωκότι· δογματικοῦ δ’ ἀνδρὸc ἦν διδάξαι, διὰ τί καθαιρόντων ἡμῶν τοὺc οὕτωc ἔχονταc οὔτε πεπαίνεται τὸ οὖρο ν , ἄνιδρόc τε καὶ ἄκριτοc ὁ πυρετὸc διαμένει. |
| 15 810 [15] | τελεώτερον μὲν οὖν ἐν ἑτέροιc περὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων ἐπεcκέμμεθα, νυνὶ δ’ ἐπὶ κεφαλαίων εἰρήcεται τὸ χρήcιμον εἰc τὰ παρόντα· cὺ δέ μοι πρόcεχε τὸν νοῦν. τεττάρων δυνάμεων οὐcῶν, ὡc ἔμαθεc, οὐκ ἐλαχίcτην δ’ ἐν αὐταῖc ἰcχὺν ἐχούcηc τῆc ἀλλοιωτικῆc, καθ’ ἣν ἐξομοιοῖ τοῖc ὑφ’ ἑαυτῆc διοικουμένοιc cώμαcι τὴν τροφὴν ἡ φύcιc, αὕτη πέψιc ὀνομάζεται, κατὰ ποιότητα μεταβολὴ τῆc μελλούcηc θρέψειν οὐcίαc οὖcα. δεῖται τοίνυν ἡ φύcιc, ὥcπερ, εἰc γαcτέρα καταποθείcηc τῆc τροφῆc, ἡcυχίαc μὲν ἀπὸ τῶν ἄλλων κινήcεων, ἵνα τῇ περὶ τὴν πέψιν ἐνεργείᾳ μόνῃ cχολάcῃ, βοηθείαc δέ τινοc ἔξωθεν, ὅταν ἀcθενεcτέρα γένηταί ποτε, κατὰ τὸν τοιόνδε τρόπον ἐπὶ τῆc ἐν ταῖc φλεψὶ πέψεωc τῶν χυμῶν ἡcυχίαc μὲν [δεῖται] πρώτηc, δευτέραc δὲ βοηθείαc ἐκ τοῦ θερμανθῆναί τε καὶ ψυχθῆναι καὶ ξηρανθῆναι καὶ ὑγρανθῆναι, κατ’ ἄλλον καὶ ἄλλον δηλονότι χρόνον ἑκάcτου τῶνδε γινομένου. |
| 15 811 [13] | κατὰ τοῦτ’ οὖν ὁ γράψαc ταῦτα cυνεβούλευcεν ἡcυχίαν ἄγοντα τῷ cώματι θεραπεύεcθαι τὸν ἄνθρωπον ἀλειφόμενόν τε καὶ περιcτελλόμενον ὁμαλῶc τοῖc ἱματίοιc· πρὸc γὰρ τὴν τοῦ πυρετοῦ δύναμιν ἀντίρροπον ἡγήcατ’ [ἂν] εἶναι τὴν ἐκ τῶν ἀλειμμάτων ὑγρότητα πρὸc τῷ μήτε θερμαίνειν ἰcχυρῶc μήτε ψύχειν, ἀλλὰ λεαίνειν, ὧν μάλιcτα δεῖται τὰ πεττόμενα. καὶ εἴπερ ταῦτα cυντελεῖ τῇ πέψει τῶν χυμῶν, αἱ καθάρcειc ἐναντίαι εἰcί· κινοῦcαι μὲν γὰρ cφοδρῶc τὸ cῶμα ῥήccουcι· τοιαύτηc γὰρ δυνάμεωc ἅπαντ’ ἐcτὶ τὰ καθαίροντα φάρμακα. αὕτη μὲν οὖν ἐcτιν ἡ αἰτία τοῦ τὰc καθάρcειc ἐναντιοῦcθαι ταῖc πέψεcι. πρὸc δὲ τὸ cυνεχὲc ἴωμεν ἤδη τοῦ λόγου τοῦδε. Τὰ δὲ ῥοφήματ α , ὁκόταν τῶν κρίcεων ἐγγὺc ᾖ , μὴ δίδο υ , ἢν θορυβῆτα ι , ὁκόταν δ ’ ἀνῇ καὶ ἐπιδιδῷ ἐπὶ τὸ βέλτιο ν . |
| 15 812 [12] | φυλάccεcθαι δὲ δεῖ καὶ πάντων τῶν πυρετῶν τὰc κρίcιαc καὶ ἀφαιρέειν τὰ ῥοφήματα κατὰ τοῦτον τὸν καιρό ν . Φυλάττει κἀνταῦθα τὴν Ἱπποκράτουc γνώμην ὁ τοῦ βιβλίου cυγγραφεύc, ἐν ἀρχῇ μὲν ἐπὶ μελικράτου καὶ χυλοῦ πτιcάνηc διαιτῶν, ἐγγὺc δὲ τῶν κρίcεων ἀφελὼν τὸν χυλόν. Μεμαθήκαcι δὲ μακροὶ οἱ πυρετοὶ οἵδε γίνεcθαι καὶ ἀποcτήματα ἴcχει ν , ἢν μὲν τὰ κάτω ψυχρὰ ᾖ , περὶ ὦτα καὶ τράχηλο ν , ἢν δὲ μὴ ψυχρὰ ᾖ , ἄλλαc ἴcχει μεταβολά c . ῥέει δὲ καὶ αἷμα ἐκ ῥινῶν καὶ κοιλίαι τοῖcι τοιουτέοιcιν ἐκταράccοντα ι . Οἷc ἐcτι λεπτὸν τὸ οὖρον διὰ τὴν ἀπεψίαν τῶν χυμῶν, εἰκότωc μηκύνουcιν οἱ πυρετοὶ μὴ δυνάμενοι λυθῆναι πρὸ τῆc πέψεωc. |
| 15 813 [12] | ὅτι δ’ ἀποcτήμαcιν οἱ τοιοῦτοι κρίνονται, πολλάκιc ἤδη λέλεκται· cπανιώτερον δέ που καὶ δι’ ἐκκρίcεωc αἱ λύcειc αὐτῶν γίνονται· πότερον δ’ ἄνω τοῦ cώματοc ἢ κάτω τὸ ἀπόcτημα γενήcεται, τοῖc ἐν τῷ Προγνωcτικῷ γεγραμμένοιc ὡμολόγηται τὰ νῦν εἰρημένα. Ὁκόcοιcι δὲ πυρετοὶ ἀcώδεέc εἰcι καὶ ὑποχόνδρια cυντείνουcι καὶ κεκλιμένοι οὐκ ἀνέχονται ἐν τῷ αὐτέῳ καὶ τὰ ἄκρεα ψύχονται πάντ α , πλείcτηc ἐπιμελείηc καὶ φυλακῆc δέοντα ι . διάγειν δὲ τούτοιcι προcφέρονταc μηδὲν ἄλλο ἢ ὀξύμελι ὑδαρέ c · ῥόφημα δὲ μὴ πρόcφερ ε , ἕωc ἂν λήξῃ καὶ οὖρον πεπανθ ῇ . Ἀcώδειc ὀνομάζει πυρετού c, ἐν οἷc οἱ κάμνοντεc ἀcῶν ται καὶ ἀηδῶc ἔχουcι· τὸ δὲ δυcφορεῖν ἑπόμενόν ἐcτιν ἐνίοτε μὲν τῷ μόνιμον εἶναι τὸν πυρετὸν καὶ καυcώδη, πολλάκιc δὲ καὶ τῇ τοῦ cτομάχου κακώcει· τὸ cτόμα δὲ τῆc γαcτρὸc οὕτωc ἄκουέ μου λέγοντοc νῦν. |
| 15 814 [5] | ἤρξατο μὲν οὖν ἀπὸ τῶν πυρετῶν ἀcώδειc εἰπὼν αὐτοὺc ὑποχόνδριά τε cυντείνοντα c, ἐφεξῆc δ’ ἐπὶ τοὺc πυρέττονταc μετέβη· τὸ γὰρ κεκλιμένοι οὐκ ἀνέχονται ἐν τῷ αὐτῷ κατὰ τῶν πυρεττόντων εἴρηται, καθάπερ καὶ τὸ τὰ ἄκρεα ψύχοντα ι. τὸ μὲν οὖν μὴ ἀνέχεcθαι κεκλιμένουc ἐν τῷ αὐτῷ τῶν ἀcωμένων τε καὶ δυcφορούντων ἐcτὶ γνώριcμα, τὸ δὲ ψύχεcθαι τὰ ἄκρα φλεγμονῆc μεγάληc ἐν τοῖc cπλάγχνοιc ἐπὶ παχέcι χυμοῖc, ὡc ἔμπροcθεν ἐδείκνυον, ἡνίκα περὶ τοῦ δευτέρου τῶν καύcων εἴδουc ὁ λόγοc ἦν· καὶ εἴπερ cφοδρὰ ἡ κατάψυξιc εἴη, τεκμήριον ἤδη cοι τοῦ καὶ τὴν δύναμιν εἶναι ἄρρωcτον ἰcχυρῶc. εἰκότωc οὖν ἔφη φυλακῆc πλείcτηc καὶ ἐπιμελείαc δεῖcθαι τοὺc κάμνονταc οὕτω, εἰκότωc δὲ καὶ ὀξύμελι δίδωcιν αὐτοῖc ὑπὸ παχέων καὶ γλίcχρων χυμῶν ἐνοχλουμένοιc· προcέθηκε δὲ τῷ λόγῳ ὑδαρέ c, ὡc πρὸc τὸ διδόμενον οἷc ἐν πνεύμονι τοιοῦτοι περιέχονται χυμοί· πολὺ γὰρ ὀξύτερον ἐπ’ ἐκείνων εἶναι προcῆκεν, ἐπεὶ διὰ τὸ μῆκοc τῆc κατὰ τὴν ἀνάδοcιν φορᾶc ἐπὶ τὸ πεπονθὸc μέροc ἀναγκαῖόν ἐcτιν ἐκλυθῆναι τὴν δύναμιν· τοῖc δὲ καθ’ ὑποχόνδριον εὐθέωc προcπίπτει τοιοῦτον οἷον ἐπόθη. |
| 15 815 [12] | τὸ δὲ μηδ’ ὅλωc διδόναι ῥόφημα τοῖc οὕτωc ἔχουcι, πρὶν πεπανθῆναι τὴν νόcον, ἀδιορίcτωc εἴρηται· φυλαττόντων γε ἡμῶν ὃ ἐδίδαξεν ὁ Ἱπποκράτηc προcκεῖcθαι χρὴ τῷ λόγῳ, “ἢν ἀρκέῃ ὁ νοcέων”, ὅπερ ὡc φανερὸν ἴcωc παρέλιπεν. Κατακλίνειν δὲ εἰc ζοφερὰ οἰκήματα καὶ κατακεκλίcθαι ὡc ἐπὶ μαλθακωτάτοιcι cτρώμαcι πολὺν χρόνον ἐπὶ τὰ αὐτὰ καρτερέοντα καὶ ὡc ἥκιcτα ῥιπτάζει ν · μάλιcτα γὰρ τοῦτο τοὺc τοιούτουc ὠφελέε ι . Τὴν ἐν ζοφεροῖc οἰκήμαcι κατάκλιcιν οὐχ ὡc πεπαν τικὸν βοήθημα cυνεβούλευcε νῦν, ἀλλ’ ὡc τῆc διὰ τὴν ἄcην γινομένηc δυcφορίαc ἐπανορθωτικόν, ἧc ἕνεκα καὶ τῆc μαλθακῆc cτρωμνῆc ἐμνημόνευcε. |
| 15 816 [10] | τὸ δὲ μὴ πειρᾶcθαι ῥιπτάζειν ἑαυτόν, ἀλλ’ ἡcυχάζειν ἑκατέρωc χρήcιμον τῷ κάμνοντι, καὶ ὡc τῇ πέψει τῆc ὅληc νόcου cυντελοῦν καὶ ὡc διαφυλάττον τὴν δύναμιν. Ἐπὶ δὲ τὸ ὑποχόνδριον λίνου cπέρμα ἐγχρίων ἐπιτίθει φυλαccόμενο c , ὅκωc μὴ φρίξῃ προcτιθέμενο ν · ἔcτω δὲ ἀκροχλίαρον ἑφθὸν ὕδατι καὶ ἐλαί ῳ . Μαλακτικόν ἐcτι τὸ λινόcπερμα καὶ μὴ θερμαῖνον ἐπιφανῶc, ὧν μάλιcτα δεῖται φλεγμονὴ πᾶcα. καὶ μέντοι καὶ κατὰ τὴν θίξιν αὐτὸ παραcκευάζει τοιοῦτον, ὁποῖον κατὰ τὴν δύναμίν ἐcτιν, ἀκροχλίαρον ἀξιῶν προcφέρειν. καὶ ἡ μίξιc δὲ τοῦ ἐλαίου καὶ τοῦ ὕδατοc χλιαρᾶc θερμαcίαc ἐcτὶ γεννητικὴ μετὰ τοῦ μαλάττειν τε καὶ παρη γορεῖν μετρίωc, ὑπάρχον δυνάμεωc ὁποίαc μάλιcτα ἐδείχθη δεῖν εἶναι τὰ πέττοντά τε καὶ τὰ διαφοροῦντα. |
| 15 817 [10] | Τεκμαίρεcθαι δὲ ἐκ τῶν οὔρων τὸ μέλλον ἔcεcθα ι · ἢν μὲν γὰρ παχύτερα καὶ ὠχρότερα ᾖ , βελτί ω , ἢν δὲ λεπτότερα καὶ μελάντερ α , πονηρότερ α . Οὐ πᾶν τὸ μέλλον ἔcεcθαι διδάcκει ἐκ τῶν οὔρων, ἀλλὰ cωτηρίαν ἢ θάνατον· cωτηρίαν μὲν γὰρ δηλοῖ τὰ παχύτερα καὶ ὠχρότερ α. cαφῶc δὲ τὰ παχύτερα τοῖc λεπτοῖc παραβάλλων εἶπεν, οὐ τοῖc κατὰ φύcιν, ὡc καὶ μικρὸν ἔμπροcθεν ἠξίουν ἀκούειν· οὔτε γὰρ ἂν παχέα λέγοιc ἑρμηνεύειν ὀρθῶc ἐθέλων οὔτε λεπτὰ τὰ κατὰ φύcιν οὖρα. τά γε μὴν λεπτὰ καὶ μέλανα χείριcτα· πρὸc γὰρ τῶν λεπτῶν μόνων γινομένων ἄπεπτον δηλοῦται τὸ νόcημα· τὸ γὰρ ἀκριβῶc λεπτὸν ὑδατῶδέc ἐcτιν, ὥcτε καὶ λευκόν. |
| 15 818 [10] | αἱ δὲ τῶν οὔρων προγνώcειc ἐν τοῖc Εἰc τὸ Προγνωcτικὸν ὑπομνήμαcιν εἴρηνται. Ἢν δὲ μεταβολὰc ἔχ ῃ , χρόνον τε cημαίνε ι , καὶ ἀνάγκη τῷ νοcέοντι μεταβάλλειν καὶ ἐπὶ τὰ χείρω καὶ ἐπὶ τὰ βελτίω τὴν ἀνωμαλίη ν . Καὶ τοῦτο γὰρ φυλάττων ἐπὶ τῶν νοcούντων εὑρήcειc ἀληθῶc εἰc χρόνον πλείονα καὶ μεταβολὰc μεταξὺ γινομέναc ἐμπίπτοντα τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τοῖc ποικίλοιc οὔροιc· πλείουc γὰρ αἱ διαθέcειc δηλοῦνται, αἳ μὴ τῆc αὐτῆc θεραπείαc δεόμεναι οὐδὲ τὴν ἴcην ἔχουcι προθεcμίαν τῆc λύcεωc. Τοὺc δὲ ἀκαταcτάτουc τῶν πυρετῶν ἐᾶ ν , μέχριc ἂν cτῶcι ν · ὁκόταν δὲ cτῶcι ν , ἀπαντῆcαι διαίτῃ καὶ θεραπείῃ τῇ προcηκούc ῃ , κατὰ φύcιν θεωρέω ν . |
| 15 819 [15] | Ἀκαταcτάτουc πυρετοὺc εἴρηκεν ἐφ’ ὧν μηδέν ἐcτι καθεcτηκόc, ὅπερ cημαίνει τὸ βέβαιον· ἔcτι δὲ βέβαια τὰ ἐν ταῖc περιόδοιc φαινόμενα καὶ τοῖc οὔροιc, ἔτι δὲ καὶ ταῖc ἠκριβωμέναιc ἰδέαιc τῶν πυρετῶν. αἱ μὲν οὖν περίοδοι τὴν ἀρχὴν οὐδὲ φαίνονται ταῖc πρώταιc ἡμέραιc· τὰ δ’ 〈οὖρα〉 ἐπιγίνεται ἄλλοτε ἄλλα καὶ πολλάκιc τρὶc καὶ τετράκιc οὐρεῖν διά τε τῆc ἡμέραc καὶ τῆc νυκτὸc cυμβαίνει· καὶ ἀνόμοια φαίνεται τὰ οὖρα πρὸc ἄλληλα. τὴν τοίνυν ἰδέαν τοῦ τοιούτου πυρετοῦ ἀκατάcτατον εἶναί φηcιν, ὅπερ ταὐτὸν cημαίνει τῷ μὴ διαcῴζοντι ἰδέαν μίαν ἀκριβῶc. ἐδήλωcα δέ cοι τὰc ἀκριβεῖc ἰδέαc τῶν πυρετῶν ἔν τε τοῖc Περὶ διαφορᾶc αὐτῶν ὑπομνήμαcι κἀν τῷ δευτέρῳ Περὶ κρίcεων. ἐπὶ τῶν τοιούτων οὖν πυρετῶν ἀξιοῖ μὴ κατ’ ἀρχὰc τῇ διαίτῃ χρῆcθαι, ἀλλ’ ἐᾶν, ἕωc ἂν ἴδωμεν, ποῖοί τινέc εἰcι, καὶ τηνικαῦτα τὸ τῆc διαίτηc εἶδοc ὁρίζειν. Εἰcὶ δὲ ὄψιεc πολλαὶ τῶν καμνόντω ν . |
| 15 820 [5] | Ὄψιαc εἴρηκεν ὡcανεὶ διαφορὰc ἢ τρόπουc ἢ ἰδέαc, τῶν καμνόντων δὲ ἀντὶ τοῦ τῶν τοῖc κάμνουcι γινομένων νοcημάτων. ἐδείχθη γὰρ ἤδη πολλάκιc, ὡc ἅπαcι τοῖc παλαιοῖc ἔθοc ἐcτὶν ἀπό τε τῶν παθημάτων ἐπὶ τοὺc πάcχονταc αὐτοὺc μεταφέρειν τὰc προcηγορίαc ἀπό τε τῶν παcχόντων ἐπὶ τὰ πάθη, ὡc μηδὲν διαφέρον τῶν πυρετῶν εἰπεῖν διαφορὰc ἢ τῶν πυρεττόντων, οὕτωc δὲ καὶ πλευριτικῶν ἢ cυναγχικῶν ἢ πλευρίτιδοc ἢ cυνάγχηc. ὄψιαc οὖν εἶπε τῶν καμνόντω ν, ἐπειδὴ τοῖc ὀφθαλμοῖc αὐτοὺc θεωροῦντεc εὑρίcκομεν τὰc διαφοράc. Διὸ προcεκτέον τῷ ἰωμέν ῳ , ὅκωc μὴ διαλήcεταί τιc τῶν προφάcεων — Ἐμάθομεν, ὅτι τὰc φανερὰc αἰτίαc ὀνομάζει προφάcει c· ἀλλὰ καὶ νῦν εὔδηλόc ἐcτιν ἐπὶ τούτων φέρων τὴν προcηγορίαν· ἐπιφέρει γοῦν· Μήτε τῶν κατὰ λογιcμὸν ὅcα τε ἐc ἀριθμὸν ἄρτιον ἢ περιccὸν δεῖ φανῆνα ι . |
| 15 821 [12] | Ὡc τῶν αἰτιῶν τὰc μὲν φανερὰc ἁπάντων γινωcκόντων ἄνευ τεχνικοῦ λογιcμοῦ, τὰc δὲ μόνων τῶν χρωμένων τῷ τεχνικῷ λογιcμῷ· προcέχειν δὲ δε ῖ, φηcί, κἀκείναιc, ἃc εἰc 〈 ἀριθμὸν 〉 ἄρτιον ἢ περιττὸν φανῆναι δε ῖ. Μάλιcτα μὲν οὖν δεῖ τὸν περιccὸν ἀριθμὸν εὐλαβεῖcθα ι , ὡc αἵδε αἱ ἡμέραι ἑτερορρεπέαc ποιοῦcι τοὺc κάμνοντα c . Οὐχ ἁπλῶc ἀκουcτέον ἐcτίν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ὀξέων νοcημάτων μέγα δύναcθαι τὰc περιττὰc ἡμέραc, ὡc μεταβολὰc ἑκατέρωc ἀξιολόγουc ἐμποιούcαc εἰc ὑγίειάν τε καὶ θάνατον· τοῦτο γὰρ cημαίνει τὸ ἑτερορρεπέα c. |
| 15 822 [15] | ἐπὶ μὲν τῶν ὀξέων ἡ τρίτη καὶ πέμπτη καὶ ἑβδόμη καὶ ἐνάτη καὶ ἑνδεκαιδεκάτη καὶ τεccαρεcκαιδεκάτη καὶ ἑπτακαιδεκάτη, ἐπὶ δὲ τῶν χρονίων ἑξηκοcτὴ καὶ ὀγδοηκοcτή· μέcαι δ’ αὐτῶν εἰcιν εἰκοcτὴ καὶ τριακοcτὴ καὶ τετάρτη καὶ τεccαρακοcτή, περιτταὶ δὲ καὶ αὗται. Φυλάccεcθαι οὖν δεῖ τὴν πρώτην ἡμέρα ν , ᾗ ἦρκται ἀcθενέειν ὁ κάμνω ν , ἰδόντα τὴν ἀρχὴν ἐξ ὅτου καὶ ὅτ ι · ἡγέεται γὰρ τοῦτο πρῶτον εἰδῆcα ι . ὁκόταν δὲ ἔρῃ αὐτὸν καὶ διαcκέψῃ πάντ α , πρῶτον μὲν κεφαλὴν ὅπωc ἔχε ι , εἰ ἀνάλγητοc καὶ μὴ βάροc ἔχει ἐν ἑωυτ ῇ , ἔπειτα ὑποχόνδρια καὶ τὰ πλευρ ά , εἰ ἀνάλγητ α · ὑποχόνδριον μὲν γά ρ , ἢν ἐπίπονον ᾖ ἢ ἐπηρμένον ἢ ἔχῃ τινὰ cκολιότητα ἢ κόρον ἢ πλευροῦ ἀλγηδὼν ἐνῇ καὶ ἅμα τῷ ἀλγήματι ἢ βηχίον ἢ cτρόφοc ἢ πόνοc κοιλίη c . |
| 15 823 [13] | ὁκόταν δέ τι τούτων παρ ῇ , ἐν ὑποχονδρίῳ μάλιcτ α , λύειν τὴν κοιλίην κλυcμοῖc ι · πινέτω δὲ μελίκρητον θερμὸν ἀφηψημένο ν . καταμανθάνειν δὲ καὶ ἐν τῇcιν ἐξαναcτάcεcιν εἰ λειποθυμέει καὶ εἰ τοῦ πνεύματοc εὐφορίη αὐτὸν ἔχε ι , ἰδεῖν δὲ διαχώρηcι ν , μή τι μέλαν ἰcχυρῶc διεχώρηcε χρῶμα ἢ καθαρό ν , ὁκοῖα ὑγιαίνοντοc ἂν εἴη διαχωρήματ α , καὶ ὁ πυρετὸc εἰc τὴν τρίτην ἐπιπαροξυνόμενο c . κατιδὼν δὲ εὖ μάλα τοὺc τοιούcδε ἐν ταύτῃcι τῇcι νούcοιcι τριταίου c , πρὸc ταῦτα ἤδη καὶ τἄλλα cυνορῆ ν · καὶ ἢν ἡ τετάρτη τῇ τρίτῃ ἡμέρῃ ὅμοιον ἔχῃ τι τῶν αὐτῶν τούτω ν , κινδυνώδηc ὁ κάμνων γίνετα ι . τὰ δὲ cημεῖ α · ἡ μὲν μέλαινα διαχώρηcιc θάνατον cημαίνε ι , ἡ δὲ ὁμοίη τῷ ὑγιαίνοντ ι , ὁκόταν ἀνὰ πάcαc τὰc ἡμέραc φαίνητα ι , cωτήριο ν . Φυλάττεcθαί φηcι χρῆναι πρῶτον μὲν τὴν πρώτην ἡμέρα ν, ἐν ᾗ γνῶναι κελεύει τὴν αἰτίαν τοῦ νοcήματοc· τὸ γὰρ ἐξ ὅτου καὶ ὅτι τὸ τί ποτ’ ἐcτὶ τὸ νόcημα δηλοῖ. |
| 15 824 [15] | πυνθάνεcθαι δὲ κελεύει πρῶτον μὲν τὴν κεφαλὴν ὅπωc ἔχε ι , ἔπειτα ὑποχόνδρια καὶ πλευρά c, ὑποχόνδριον μέν, εἴ τίc ἐcτιν ὀδύνη ἢ ἐξήρτηται ἤ τινα ἔχει cκολιότητ α, τουτέcτιν ἀνωμαλίαν (ὅπερ ἐν τῷ Προγνωcτικῷ κατὰ τήνδε τὴν λέξιν ἔγραψεν· “εἰ ἀνωμάλωc διακείμενον τὰ δεξιὰ καὶ τὰ ἀριcτερά”), ἢ εἰ κόρον ἔχε ι, φηcί· τοῦτο δέ μοι δοκεῖ τὴν πλήρωcιν τῶν cιτίων δηλοῦν. ἐρωτᾶν δ’ ἀξιοῖ καὶ τἄλλα περὶ τὴν ἑξῆc λέξιν. κἄπειτα κελεύει τῶν μὲν ὑποχονδρίων πεπονθότων λύειν τὴν κοιλίαν κλυcμοῖ c, πίνειν δὲ μελίκρατον θερμὸν ἀφηψημένο ν. ἀδιορίcτωc δὲ ταῦτ’ εἰπὼν ἐφεξῆc γράφει· καταμανθάνειν δὲ χρὴ καὶ τὰ ἐν ταῖc ἐξαναcτάcεcι ν , εἰ λειποθυμεῖ καὶ εἰ τοῦ πνεύματο c, φηcίν, εὐφορίη αὐτὸν ἔχε ι· τοῦτο δ’ ἀντίκειται τῷ λειποθυμοῦντι. ὁρᾶν δ’ ἀξιοῖ καὶ τὸ διαχώρημ α, πότερον μέλαν ἐcτὶν ἢ καθαρὸν καὶ ἄμεμπτον, ὁποῖον τῶν ὑγιαινόντω ν, ὥcπερ καὶ εἰ ὁ πυρετὸc εἰc τὴν τρίτην ἡμέραν ἐπιπαροξύ νετα ι. |
| 15 825 [15] | τούτων οὕτωc ἐχόντων ἐὰν ἡ τετάρτη τῇ τρίτῃ παραπλήcιον ἔχῃ τι κατὰ τὸν παροξυcμόν, κινδυνώδη δηλονότι ταύτην φηcί. τὸ γὰρ καὶ τὴν τετάρτην ἡμέραν ἐπίδηλον οὖcαν τῆc ἑβδόμηc νεωτερίcαι τι τῶν χαλεπῶν ἐcτι cημείων· ὁ δὲ νεωτεριcμὸc δῆλοc. εἰ γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν καὶ τῇ τρίτῃ παροξυcμὸc ἐγένετο, τῇ δευτέρᾳ δ’ οὐκ ἐγένετο, προcῆκον ἦν τὴν πέμπτην ἔχειν παροξυcμόν, τὴν δὲ τετάρτην μὴ ἔχειν· ἔχουcα τοίνυν καὶ αὕτη κακοῦ τινοc ἑτέρου γένεcιν ἐνδείκνυται. εἰ δὲ καὶ μέλανα διαχωρήcειε, θάνατον ἔcεcθαι δηλοῖ. μέμνηcο δὴ τούτου παραλιπὼν τὰ πολλὰ τῶν εἰρημένων. εἰ γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ἡ τρίτη τὸν ἀνάλογον ἤνεγκε παροξυcμόν, νεώτερον μέν, εἰ καὶ ἡ τετάρτη παρώξυνεν· εἰ δὲ καὶ μέλανα διεχώρηcεν, ὀλέθριόν ἐcτι τὸ cημεῖον· ἐὰν δὲ πάλιν ὅμοια τοῖc ὑγιαίνουcιν ἀνὰ πάcαc τὰc ἡμέραc διαχωρῇ, cωτηρίαν ἔλπιζε τοῦ κάμνοντοc ἔcεcθαι. Ὁκόταν δὲ μὴ ὑπακούῃ τῇ βαλάν ῳ , ἐνῇ δὲ τοῦ πνεύματοc εὐφορί η , διαναcτὰc ἐπὶ τὸν θρόνον ἢ αὐτοῦ ἐν τῇ κλίν ῃ , ἢν ἀψυχίη ἐγγένητα ι , ταῦτα δὲ ὁκόταν προcῇ τῷ κάμνοντι ἢ τῇ καμνούcῃ κα τ ’ ἀρχά c , παραφροcύνην προcδέχου ἐcομένη ν . |
| 15 826 [13] | Ϲυγκέχυται τῆc ῥήcεωc ταύτηc ἡ διάνοια· τὸ γὰρ ‘ὅταν ἡ βάλανοc μηδὲν ἀνύῃ, δοκῇ δ’ εὐφόρωc ἔχειν ὁ κάμνων, εἴ γε κἀν ταῖc διαναcτάcεcι λειποψυχεῖ, παραφροcύνην προcδέχεcθαι‘ κακῶc εἰρῆcθαί μοι δοκεῖ, μήτε τῆc ἐμπειρίαc μαρτυρούcηc αὐτῷ μήτε τοῦ λογιcμοῦ. γένοιτο γὰρ ἄν ποτε καὶ τοιοῦτόν τι· αἱ δὲ προγνώcειc εἰcὶν οὐ τῶν cπανίωc γινομένων, ἀλλὰ τῶν διὰ παντὸc ἢ ὡc τὸ πολύ. Προcέχειν δὲ χρὴ καὶ τῇcι χερcί ν · ἢν γὰρ τρομεραὶ ἔωc ι , προcδέχου τῷ τοιῷδε ἀπόcταξιν αἵματοc διὰ ῥινῶν ἐcομένη ν . Καὶ οὗτοc ὁ λόγοc οὐ τὸ διηνεκὲc οὐδ’ ὡc τὸ πολὺ γινόμενον, ἀλλὰ τὸ cπάνιον διδάcκει. |
| 15 827 [5] | Ὁρῆν δὲ χρὴ αὐτοὺc τοὺc μυκτῆρα c · ἢν ὁμοίωc τὸ πνεῦμα δ ι ’ ἀμφοτέρων ἕλκηται καὶ ἢν πολὺ φέρηται ἐκ τῶν μυκτήρω ν , φιλέει γίνεcθαι cπαcμό c · ἢν δὲ cπαcμὸc γένητα ι , τῷ τοιῷδε θάνατοc προcδόκιμο c , καὶ καλῶc ἔχει προλέγει ν . Οὐcῶν τῶν χειρῶν τρομωδῶν (οὕτω γὰρ προcῆκον εἰπεῖν), εἰ τὸ πνεῦμα πολὺ φέρεται δ ι ’ ἀμφοτέρων τῶν μυκτήρω ν , cπαcμὸν ἐπιγίνεcθαί φηcιν· εἴωθε δ’ οὕτω καλεῖν τὴν cπαcμώδη διάθεcιν γινομένην κατὰ τῶν τὰ πτερύγια τῆc ῥινὸc κινούντων μυῶν. Ἢν δὲ ἐν πυρετῷ χειμερινῷ ἡ γλῶccα τρηχεῖα γένηται καὶ ἀψυχίαι ἐνέωc ι , φιλέει τῷ τοιῷδε καὶ ἐπάνεcιc εἶναι τοῦ πυρετο ῦ · ἀλ λ ’ ὅμωc τὸν τοιόνδε παραφυλάccειν τῇ λιμοκτονίῃ καὶ ὑδατοποcίῃ καὶ μελικρήτου πόcε ι · καὶ χυλοῖcι παραφύλαccε μηδὲν πιcτεύων τῇ ἀνέcει τῶν πυρετῶ ν , ὡc οἱ τοιάδε ἔχοντεc cημεῖα ἐπικίνδυνοί εἰcι θνῄcκει ν . |
| 15 828 [15] | ὁκόταν δὲ ταῦτα cυνίδῃ c , οὕτω πρόλεγ ε , ἤν cοι ἀρέcκ ῃ , θεωρήcαc εὖ μάλ α . Χειμερινὸν πυρετὸν ἔνιοι μὲν ἁπλῶc ἀκούουcι τὸν ἐν χειμῶνι γιγνόμενον, ἔνιοι δὲ τὸν οἰκεῖον φύcει χειμῶνοc, εἴη δ’ ἂν ὁ τοιοῦτοc ἐπὶ φλέγματι, καθάπερ ὁ θερινὸc ἐπὶ χολῇ. ἐὰν οὖν, φηcίν, ἐπὶ τῷ τοιῷδε πυρετῷ γλῶccα γένηται τραχεῖα καὶ λειποθυμία ι, cυγγινώcκειν αὐτὸν ὄντα κινδυνώδη καὶ διὰ τοῦτο μὴ πιcτεύειν ταῖc ἐπανέcεcι τῶν πυρετῶ ν, ὅταν μετὰ cυμπτωμάτων ἢ cημείων μοχθηρῶν γίνωνται, καθάπερ νῦν ἅμα τῇ λειποθυμίᾳ τε καὶ τῇ τῆc γλώττηc τραχύτητι. μὴ τοίνυν, φηcίν, ἀμελῶc διαίτα τοὺc κάμνονταc, ἀλλ’ ὕδωρ τε καὶ μελίκρατον καὶ χυλὸν πτιcάνηc ῥοφεῖν δίδου. |
| 15 829 [10] | δόξει δὲ ταῦτα μάχεcθαι τῷ χρῆναι λιμοκτονεῖν· ἡ γὰρ λιμοκτονία τὰ μάλιcτα μὲν ἀcιτίαν παντελῆ cημαίνει, εἰ δ’ οὔ, ἀλλὰ τήν γ’ ἐπὶ τοῖc πόμαcι μόνοιc δίαιταν· οὗτοc δὲ καὶ μελίκρατον καὶ χυλὸν πτιcάνηc cυνεχώρηcε δίδοcθαι. δοκεῖ δέ μοι διὰ τοῦτο λιμοκτονεῖν λέγειν αὐτούc, ὅτι χρονίζουcι τὰc ἐπανέcειc τῶν πυρετῶν ἴcχοντεc εὐφορωτάταc, ὡc ἐξαπατηθένταc τινὰc τροφὴν ἰcχυροτέραν δοῦναι καὶ μάλιcτα διὰ τὴν λειποθυμίαν· ὡc πρὸc τὴν τοιαύτην οὖν δίαιταν ἡ διὰ τοῦ μελικράτου τε καὶ τοῦ χυλοῦ γινομένη ἐν πολλαῖc ἡμέραιc ὀρθῶc εἴρηται λιμοκτονία. Ὁκόταν δ ’ ἐν πυρετοῖcι φοβερόν τι γένηται πεμπταίοιc ἐοῦcι ν , 〈ἢν〉 ἡ κοιλίη ἐξαίφνηc ὑγρὰ διαχωρήcῃ καὶ ἀψυχίη γένηται ἢ ἀφωνίη ἐπιλάβῃ ἢ cπαcμώδηc γένηται ἢ λυγμώδη c , ἐπὶ τούτοιcιν ἀcώδηc φιλέει γί νεcθαι καὶ περὶ ὑπορρίνιον καὶ μέτωπον ἱδρῶτεc καὶ αὐχένα ὄπιcθεν τῆc κεφαλῆ c · οἱ δὲ ταῦτα πάcχοντεc θνῄcκουcι πνευματωθέντεc οὐκ εἰc μακρά ν . |
| 15 830 [15] | Τῶν ἐκ τηρήcεωc ἐμπειρικῶc γεγραμμένων τοῖc ἰατροῖc ἔνια τοιαῦτ’ ἐcτίν, ὡc ἐκ τῶν ὀφθέντων ἅπαξ ἢ δὶc ἀπόφαcιν ἔχειν καθόλου τρόπου, ὡc πλειcτάκιc ἐπὶ τῶν αὐτῶν καὶ ὡcαύτωc δυνάμενα θεωρηθῆναι. τοιοῦτον δή τι καὶ τοῦτ’ ἐcτὶ τὸ νῦν λεγόμενον· ἑωρακὼc γὰρ ὁ γράψαc ταῦτα πεμπταῖόν τινα διαχωρήcαντα μέν τινα ὑγρὰ διαχωρήματα, λειποψυχήcαντα δὲ καὶ ἄφωνον γενόμενον, ἕτερον δὲ cπαcμώδη καὶ μετὰ τοῦτ’ ἤτοι γ’ ἀμφοτέρουc ἢ τὸν ἕτερον ἀcώδη καὶ τὰ περὶ τὸ πρόcωπόν τε καὶ τὸν αὐχένα ἐφιδρώcαντα c, εἶτα ἀποθανόνταc ἔγραψεν, ὡc οἴεται, cυνδρομὴν cημείων ἐμπειρικῶν. ἔcτι δ’ αὐτὰ δυνάμενα καὶ cτομαχικῆc προηγεῖcθαι cυγκοπῆc, δυνάμενα δὲ καὶ διὰ πλῆθοc γίνεcθαι θλιβομένηc τῆc δυνάμεωc ἢ καὶ ἄλλωc ἀρρωcτούcηc. |
| 15 831 [15] | ἕκαcτον γάρ τοι τῶν εἰρημένων καὶ καθ’ ἑαυτὸ μο χθηρόν ἐcτι, μή τί γε cυνελθόντα πάντα. τὸ γὰρ ἐπὶ ταῖc ἐξαίφνηc διαχωρήcεcι λειποθυμεῖν ἐπικίνδυνόν ἐcτιν, ὥcπερ καὶ τὸ ἄφωνον γενέcθαι καὶ ἀcώδ η, οὐκ ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ περὶ τὸ πρόcωπόν τε καὶ τὴν κεφαλὴν ἱδροῦν μόνα. καθάπερ οὖν ταῦτα πολλὰ καὶ μοχθηρὰ cυμπτώματά ἐcτιν, οὕτω καὶ τἄλλα τὰ ἐν τῷ Προγνωcτικῷ γεγραμμένα, καὶ δύναταί τιc ἐπιπλέκων αὐτὰ ἀλλήλοιc δοκεῖν τι διδάcκειν νεώτερον· ἐὰν δέ που καὶ λέξιν ἀcαφῆ μίξῃ τῷ λόγῳ καθάπερ αἴνιγμα, τοῖc μὲν πολλοῖc κἀκ τούτου cοφώτεροc εἶναι δόξει· θαυμάζουcι γὰρ ἃ μὴ νοοῦcιν· ἀνθρώπῳ δ’ ἐγνωκότι διακρίνειν ἀπὸ τῆc παθογνωμονικῆc cυνδρομῆc τὰ ἐπιγινόμενα φωραθήcεται ποικίλοc μέν, ἄχρηcτοc δ’ ὁ λόγοc. ἡ μὲν γὰρ παθογνωμονικὴ cυνδρομὴ τὸ τοῦ νοcήματοc εἶδοc ἐνδείκνυται, τὰ δ’ ἐπιγινόμενα cυμπτώματα τὴν ἐπιείκειάν τε καὶ κακοήθειαν αὐτοῦ. καὶ χρὴ μαθόντα τούτων τῶν cυμπτωμάτων ἑκάcτου τὴν δύναμιν ἐκλογίζεcθαί τε καὶ παραβάλλειν ἀλλήλοιc τὰ φανέντα, κἂν μὲν ἰcχυρότερά τε καὶ πλείω φαίνηται τῶν ἀγαθῶν τὰ μοχθηρά, γινώcκειν ἐν κινδύνῳ τὸν ἄνθρωπον ὑπάρχειν, εἰ δὲ τἀγαθὰ τῶν φαύλων ἰcχυρότερά τ’ εἴη καὶ πλείω, καλὴν προcδοκίαν ἔχειν ἐπὶ τῷ κάμνοντι. |
| 15 832 [15] | τοῦτο δέ cε καὶ αὐτὸc ὁ Ἱπποκράτηc ἀξιοῖ πράττειν· ἐν γοῦν τῷ Προγνωcτικῷ πάντων τῶν cυμπτωμάτων καὶ τῶν cημείων ἑκάcτου κατὰ μόναc ἐδίδαξε τὴν δύναμιν, ἐπὶ τῇ τελευτῇ δὲ τούτου τοῦ cυγγράμματόc φηcι· “χρὴ δὲ τὸν μέλλοντα ὀρθῶc προγινώcκειν τούc τε περιεcομένουc καὶ τοὺc ἀποθανουμένουc οἷc τε ἂν μέλλῃ πλείοναc ἡμέραc παραμένειν τὸ νόcημα καὶ οἷc ἂν ἐλάccουc, τὰ cημεῖα ἐκμανθάνοντα πάντα, κρίνειν ἐκλογιζόμενον τὰc δυνάμειc αὐτῶν πρὸc ἀλλήλαc, ὥcπερ διαγέγραπται.” τὰc δυνάμειc ἀξιοῖ τῶν cημείων ἐκλογιζόμενον προγινώcκειν ἐξ αὐτῶν τὸ ἀποβηcόμενον· ἔνθα μὲν οὖν ἀγαθὰ μοχθηροῖc μέμικται παριcούμενά πωc ταῖc δυνάμεcι, γεγυμναcμένου μὲν ἀνδρὸc δεῖται, τεθεωρηκότοc δ’ ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτὰ πολλάκιc· ἔνθα δ’ ἐcτὶν ἤτοι πάντα κακά, καθάπερ νῦν, ἢ πάντα καλά, κατάδηλον ἅπαντι τὸ ἀποβηcόμενον. |
| 15 833 [15] | ὄντοc γὰρ καὶ καθ’ ἑαυτὸ cημείου κακοῦ τοῦ διαχωρούcηc τῆc κοιλίαc λειποψυχῆcαι, κακοῦ δ’ ὡcαύτωc καὶ τῆc ἀφωνία c, ἐὰν πρὸc τούτοιc καὶ cπαcμώδηc ἢ λυγμώδηc ἢ ἀcώδηc ὁ κάμνων γένηται, cαφέcτερον ἐνδείξεται τὸν κίνδυνον· ἐὰν δὲ καὶ ἄλλο τι μοχθηρὸν αὐτῷ cημεῖον ἐπιγένηται, καθάπερ οἱ περὶ τὸν αὐχένα καὶ τὸ πρόcωπον ἱδρῶτε c, ἔτι καὶ μᾶλλον· ἅπερ εἴρηται νῦν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ γράψαντοc τὸ βιβλίον, οὐδενὸc ἀγαθοῦ cημείου μεμιγμένου τοῖc κακοῖc. ὅτι μὲν οὖν ὁ τοιοῦτοc ἐξ ἀνάγκηc τεθνήξεται, πρόδηλον ἐκ τοῦ τῶν κακῶν ἀθροίcματοc cημείων. τὸ δὲ [καὶ] πνευματωθέντεc τῇ τελευτῇ τῆc ῥήcεωc ὥcπερ αἴνιγμα προcέρριπται ταύτηc ὥc τι τῶν ἐξ ἀνάγκηc ὡμολογημένων ἔcεcθαι, ὅ τι περ ἂν cημαίνῃ τὸ πνευματωθέντε c, εἴτε τὸ τῶν κατὰ τὴν γαcτέρα πνευμάτων πλῆθοc, ὡc ἐνὸν [γαcτέρα] φυcηθῆναι πᾶcαν αὐτήν, εἴτε τὴν μεγάλην καὶ πυκνὴν ἀναπνοήν· ἀλλὰ καὶ ταύτην ἐμάθομεν, ὡc ἕπεται διαθέcεcιν οὐκ ἀγαθαῖc, ὥcπερ γε καὶ τὴν τῆc γαcτρὸc 〈ἐμπνευμάτωcιν〉. ὥcτ’ οὐ χρὴ ζητεῖν ἄλλα cημεῖα, τούτων ἐξ ἀνάγκηc προηγουμένων· ἐπὶ τούτοιc γὰρ οὐκέτι, ὡc ἐπ’ ἐνίοιc καὶ κατὰ τύχην γενομένοιc, ἡ τῶν ἀποβηcομένων ἀcαφήc τιc γίνεται πρόγνωcιc. |
| 15 834 [5] | Ὁκόcοιcι δ ’ ἐν πυρετοῖcι τὰ cκέλεα γίνεται φυματώδεα καὶ ἐγχρονιζόμενα μὴ ἐκπεπαίνεται ἐόντων ἐν πυρετοῖcι ν , ἢν καὶ προcπέcῃ πνιγμὸc φάρυγγ ι , ἰcχνῶν ἐόντων τῶν περὶ τὴν φάρυγγ α , καὶ μὴ πεπαίνητα ι , ἀλλὰ cβεcθ ῇ , φιλέει τῷ τοιῷδε αἷμα ἐκ ῥινῶν ῥέει ν · καὶ ἢν μὲν πολὺ ῥυ ῇ , λύcιν cημαίνει τῆc νούcο υ , ἢν δὲ μ ή , μακρή ν , ὁκόcῳ δ ’ ἂν ἔλαccον ῥυ ῇ , τοcῷδε χεῖρον καὶ μῆκο c . ἢν δὲ τἄλλα ῥήιcτα γένητα ι , προcδέχεcθαι τῷ τοιῷδε ἐc πόδαc ἀλγήματ α · ἢν δ ’ ἅψηται τοῦ ποδὸc καὶ ἐπώδυνοc γενόμενοc παραμένῃ πυριφλεγὴc γενόμενοc καὶ μὴ λυθ ῇ , κατὰ cμικρὸν ἥξει καὶ ἐc αὐχένα ἀλγήματα καὶ ἐc κληῖδα καὶ ἐc ὦμον καὶ ἐc cτῆθοc καὶ ἐc ἄρθρο ν , καὶ τοῦτο δεήcει φυματῶδεc γενέcθα ι . cβεννυμένων δὲ τούτω ν , ἢν αἱ χεῖρεc ἐφέλκωνται ἢ τρομεραὶ γένωντα ι , cπαcμὸc τὸν τοιόνδε ἐπιλαμβάνει καὶ παραφροcύν η · ἀτὰρ καὶ φλυζάκια ἐπὶ τὴν ὀφρὺν καὶ ἐρυθήματα ἴcχε ι , καὶ 〈τὸ〉 βλέφαρον τὸ ἕτερον παρὰ τὸ ἕτερον παραβλαcτάνε ι , καὶ cκληρὴ φλεγμονὴ κατέχε ι , καὶ οἰδέει ἰcχυρῶc ὁ ὀφθαλμό c , καὶ παραφροcύνη μέγα τι ἐπιδιδο ῖ . |
| 15 835 [15] | αἱ δὲ νύκτεc μᾶλλον cημαίνουcιν ἢ αἱ ἡμέραι τὰ περὶ τὴν παραφροcύνη ν . τὰ δὲ cημεῖα μάλιcτα γίνεται πολλὰ ἐπὶ τὸν περιccὸν ἀριθμὸν ἢ ἐπὶ τὸν ἄρτιο ν · ὁκοτέρῳ δ ’ ἂν τούτων τῶν ἀριθμῶν γίνητα ι , ὄλεθροι ἐπιγίνοντα ι . Καὶ πάντα ταῦτα τὰ νῦν εἰρημένα δοκεῖ μοι τεθεαμένοc ἐφεξῆc ἀλλήλων ὁ cυνθεὶc τουτὶ τὸ γράμμα καθολικόν τινα ἐκ τῆc ἐν μέρει τηρήcεωc λόγον πεποιηκέναι προπετῶc· ἄμεινον γὰρ ἦν, ὡc Ἱπποκράτηc ἐν τοῖc τῶν Ἐπιδημιῶν εἴωθε γράφειν, οὕτω καὶ αὐτὸν πεποιηκέναι, προειπόντα μὲν ἐν ἀρχῇ τοῦ παθόντοc τὸ ὄνομα καὶ μετὰ ταῦτα καὶ τὰc ἡμέραc, ἐν αἷc ἕκαcτον ἐγένετο, καθάπερ ἐπ’ αὐτῶν τῶν νῦν εἰρημένων cυμπτωμάτων ἔνεcτι ποιῆcαι. γε γενήcθω γάρ τινι φυματώδη τὰ cκέλη καὶ μὴ πεπαινέcθ ω, προcυποκείcθω δὲ καὶ πυρετώδηc εἶναι καὶ πνιγώδηc γενόμενοc παυcάcθω· προcδοκήcειεν ἄν τιc ἄνω γεγονέναι μετάcταcιν τῶν ἐν τοῖc cκέλεcι χυμῶν, ἥτιc ἐν ταῖc παρόδοιc πνιγώδη τὸν ἄνθρωπον ἐποίηcεν. |
| 15 836 [15] | ἐὰν οὖν ὁ τοιοῦτοc, ὡc Ἱπποκράτηc εἶπεν, ᾖ “περιεcτικόc,” αἱμορραγῆcαι δυνήcεται διὰ ῥινῶν· καὶ ἐὰν μὲν πολὺ ᾖ τὸ αἷμα, λύcει τὴν νόcον· εἰ δ’ οὔ, χρονίcει καί, εἰ τἄλλα καλῶc γένοιτο, πάλιν εἰc τοὺc πόδαc ἀλγήματα τούτῳ καταcκῆψαι δυνατόν ἐcτιν. ὑποκείcθω δὴ καὶ τοῦτο γεγονέναι, καθάπερ καὶ τὸ πυριφλεγῆ τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τούτοιc γενέcθαι, ὅπερ ἤτοι θερμαcίαν πολλὴν περὶ τὸν πόδα δηλοῦν εἴωθεν ἢ πυρετὸν πολὺν καὶ πυρώδη· καὶ εἰ ἐπὶ τούτοιc μὴ λυθείη τὸ νόcημα, πάλιν ἀναχωρῆcαν ἄνω μᾶλλον τὸ πλῆθοc ἀλγήματα γεννήcει κατὰ τοὺc αὐχέναc καὶ κλεῖc καὶ τὸν ὦμον καὶ τὸ cτῆθο c. ὡc δὲ ταῦτα cυνέβη πάντα αὐτῷ ἀλόγωc (τοῦτο γὰρ ἦν τὸ cβεcθῆναι), τὰc χεῖραc ὑποκείcθω γενέcθαι τρομώδει c, ἔπειτα cπαcμὸν ἐπακολουθῆcαι, τοῦ πλή θουc ἀποcκήψαντοc εἰc τὰ νευρώδη μόρια καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν αὐτῶν καταλαβόντοc· ἐντεῦθεν γὰρ αἱ παραφροcύνα ι. |
| 15 837 [5] | θεαcάμενοc οὖν ὁ γράψαc τῶν οὕτω τινὰ νοcηcάντων φλυκταίναc ἔχοντα κατὰ τὴν ὀφρὺν (τοῦτο γὰρ cημαίνει τὰ φλυζάκι α) προπετῶc ἀπεφήνατο πᾶcι τοῖc οὕτωc ἔχουcιν ἐcόμενον τοῦτο τὸ cύμπτωμα. καὶ περὶ τῶνδε τῶν ἐφεξῆc γεγραμμένων ὁ αὐτὸc λόγοc· ὃ γὰρ ἐγένετο ἑνὶ τῶν οὕτω νοcηcάντων εἴτε δυοῖν, ἐπὶ πάνταc ἐκτείνων ἔφη καὶ ἐρυθήμα τ ’ ἴcχειν αὐτοὺc καὶ τὸ βλέφαρον τὸ ἕτερον παρὰ τὸ ἕτερον παραβλαcτάνειν καὶ ξηρὰν γίνεcθαι τὴν φλεγμονὴν καὶ οἰδεῖν ἰcχυρῶc τοὺc ὀφθαλμού c. τούτων δὲ τὰ μὲν ἄλλα cαφῆ, τὸ δὲ παραβλαcτάνει τὸ βλέφαρον τὸ ἕτερον ἀcαφέc ἐcτι, πότερον ἐκ μέρουc αὐτῶν τινα γινομένην cύμφυcιν ἢ cαρκῶδέc τι βλάcτημα θατέρου μὲν ἐκφυόμενον, ἐπὶ δὲ θάτερον ἐκτεινόμενον ἠβουλήθη δηλῶcαι. εἰ δέ τι χρήcιμον ἦν 〈ἐκ〉 τῆc εὑρέcεωc αὐτοῦ cχεῖν, πλέον ἂν ὑπὲρ αὐτοῦ διεcκεψάμην. Τοὺc τοιούcδε ἢν μὲν ἐξ ἀρχῆc φαρμακεύειν προαιρ ῇ , πρὸ τῆc πέμπτη c , ἢν βορβορύζῃ ἡ κοιλί η · εἰ δὲ μ ή , ἐᾶν ἀφαρμακεύτουc εἶνα ι · ἢν δὲ διαβορβορύζῃ καὶ τὰ ὑποχωρήματα χολώδεα ᾖ , cκαμμωνίῃ ὑποκάθαιρε μετρίω c . |
| 15 838 [10] | 〈ἐν〉 δὲ τῇ ἄλλῃ θεραπεί ῃ , ὡc ἐλάχιcτα προcφέρειν ποτὰ καὶ ῥοφήματ α , ἵνα βελτιόνωc ἔχ ῃ , ἢν μὴ ὑπερβῶcι τὴν τεccαρεcκαιδεκάτην ἐπανέντε c . Θεραπείαν γράφει τῆc προειρημένηc cυνδρομῆc· ὀνομάζειν δ’ αὐτὴν ἐμοὶ μέν, ὡc εἶπον, οὐδὲ τοῦτο δοκεῖ. καὶ ἡ θεραπεία δὲ οὐδὲν κοινὸν ἔχει πρὸc τὰ πρόcθεν διῃρημένα πολλάκιc· προcεπιcκεψάμενον γὰρ εἰρήκει καὶ τὰ ἐν τῇ γαcτρὶ καὶ γνωρίcαντα ταῦτα διὰ τῶν βορβορυγμῶν καθαίρειν. εἰ δὲ καὶ χολώδη τὰ κάτω ῥέποντα εἴη, cκαμμωνίαν δίδωcι φάρμακον χολώδη καθαῖρον. ἐν δὲ τῇ ἄλλῃ θεραπείᾳ κελεύει προcφέρειν ἐλάχιcτα ῥοφήματ α, μέχριc ἂν ἐπανῶcιν ὑπερ βαίνοντεc τὴν τεccαρεcκαιδεκάτην ἡμέραν· τούτῳ δὲ τῷ λόγῳ cυνενδείκνυται πρὸ τῆc τεccαρεcκαιδεκάτηc μὴ δύναcθαι πεφθῆναι τὴν νόcον. |
| 15 839 [10] | Ὁκόταν πυρέccοντι τεccαρεcκαιδεκαταίῳ ἐόντι ἀφωνίη προcγένητα ι , οὐ φιλέει λύcιc ταχεῖα οὐ δ ’ ἀπαλλαγὴ τοῦ νοcήματοc γίνεcθα ι , ἀλλὰ χρόνον τῷ τοιῷδε cημαίνε ι · ὁκόταν γὰρ φανῇ ἐπὶ τῇ ἡμέρῃ ταύτ ῃ , μακρότερον cυμπίπτε ι . Οὗτοc ὁ λόγοc περιττόc ἐcτι τοῖc μεμαθηκόcι τὰ μοχθηρὰ cυμπτώματα μείζονα δύναμιν ἔχειν ἐν κριcίμοιc ἡμέραιc φαινόμενα· τούτῳ γὰρ τῷ καθόλου κέχρηται καὶ νῦν ὁ γράψαc τὸ βιβλίον ἐφ’ ἑνὸc τῶν κατὰ μέροc πραγμάτων, τῆc τεccαρεcκαιδεκάτηc ἡμέραc. ὡc γὰρ ἐν ταῖc ἄλλαιc κριcίμοιc, οὕτω καὶ ἐν ταύτῃ εἰ φανεῖταί τι μοχθηρὸν cύμπτωμα, μείζονα τὴν δύναμιν ἔχει. |
| 15 840 [13] | χρὴ δὲ τὴν ἀπόφαcιν τοῦ γενηcομένου μὴ ἁπλῶc μηδ’ ὡc ἔτυχεν, ἀλλὰ μετὰ διοριcμοῦ ποιεῖcθαι· εἰ μὲν γάρ τινα τῶν ἀγαθῶν cημείων μείζονα δύναμιν ἔχοντα παρείη τῷ κάμνοντι, νοcήcαc πλειόνωc δυνήcεται cωθῆναι· μηδενὸc δὲ ὄντοc τοῦ τοιούτου, τεθνήξεται μὴ δυναμένηc τῆc δυνάμεωc ἐξαρκέcαι τῇ πέψει τοῦ νοcήματοc. κακῶc οὖν ὁ ταῦτα γράψαc ἔφη μακρότερον πάντωc ἔcεcθαι τὸ νόcημα· δύναται γὰρ καὶ διὰ ταχέων ἀποθανεῖν ὁ τὴν ἀφωνίαν ἐν τῇ τεccαρεcκαιδεκάτῃ cχὼν ἡμέρᾳ, μελλόντων χαλεπῶν ἄλλων cημείου γενομένου τοῦ cυμπτώματοc. Ὁκόταν δὲ πυρέccοντι τεταρταίῳ γλῶccα ἐκτεταραγμένα διαλέγηται καὶ ἡ κοιλίη χολώδεα ὑποχωρέῃ ὑγρ ά , φιλέει παραληρεῖν ὁ τοιόcδ ε · 〈ἀλλὰ χρὴ παραφυλάccειν παρεπόμενον τοῖcιν ἀποβαίνουcιν 〉 . Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλῃ τινὶ τῶν ἡμερῶν· ἐὰν δὲ τεταρταῖα φανῇ πρῶτον, κινδυνωδεcτέραν εἶναι τὴν ἑβδόμην δηλοῖ, τουτέcτι τὰ ἐν ἐκείνῃ γενηcόμενα. |
| 15 841 [10] | Θερινῆc καὶ μετοπωρινῆc ὥρηc ἐπὶ τῶν ὀξέων αἵματοc ἀπόcταξιc ἐξαπίνηc cυντονίην καὶ πολλὴν θεραπείην κατὰ φλέβαc δηλοῖ καὶ ἐc τὴν ὑcτεραίην λεπτῶν οὔρων ἐπιφάcια c . καὶ ἢν ἀκμάζῃ τῇ ἡλικίῃ καὶ τὸ cῶμα ἐκ γυμναcίων ἢ εὐcαρκώcιοc ἔχῃ ἢ μελαγχολικὸc ἢ ἐκ πόcιοc χεῖρεc τρομερα ί , καλῶc ἔχει παραφροcύνην προειπεῖν ἢ cπαcμό ν . Καὶ αὕτη πάλιν ἡ ῥῆcιc ἐπιπλοκὴν ἔχει cυμπτωμάτων πολλῶν οὐ cυγγινομένων ἐν ἅπαντι ἀνθρώπῳ νοcοῦντι, διὸ καὶ ἄχρηcτα τὰ οὕτωc γραφόμενα, τῆc χρηcίμου διδαcκαλίαc διὰ τῶν καθόλου γινομένηc, ὡc Ἱπποκράτηc εἴωθε ποιεῖν. εἴρηται δ’, ὅτι τῶν καθόλου τὰ μὲν διηνεκῆ τὴν πρώτην ἔχει δύναμίν τε καὶ χρείαν, τὰ δ’ ὡc τὸ πολὺ τὴν δευτέραν· εἴ τι δ’ ἀμφίδοξον ἢ cπάνιόν ἐcτιν, ἄχρηcτον εἰc τὴν διδαcκαλίαν. |
| 15 842 [15] | ἃ γοῦν εἶπεν, ἐπιcκεψώμεθα κατὰ μέροc, καὶ πρῶτόν γε τὸ πρῶτον εἰρημένον. θερινῆc καὶ μετοπωρινῆc ὥρηc ἐπὶ τῶν ὀξέων αἵματοc ἀπόcταξιc ἐξαπίνηc cυντονίην καὶ πολλὴν θεραπείην κατὰ φλέβαc δηλοῖ καὶ ἐc τὴν ὑcτεραίην λεπτῶν οὔρων ἐπιφάcια c · καὶ ἢν ἀκμάζῃ τῇ ἡλικίῃ καὶ τὸ cῶμα ἐκ γυμναcίων ἢ εὐcαρκώcιοc ἔχῃ ἢ μελαγχολικὸc ἢ ἐκ πόcιοc χεῖρεc τρομερα ί , καλῶc ἔχει παραφροcύνην προειπεῖν ἢ cπαcμό ν. βέλτιον ἦν εἰπεῖν τὴν cυντονίαν ἐνδείκνυcθαι θεραπείαc χρῄζειν τὰc φλέβαc· ἐπιcτάμεθα δ’, ὅτι τὰc cτάξειc τοῦ αἵματοc ἐκ τῶν μυκτήρων μοχθηρὸν ἀεί τί φηcιν εἶναι διὰ τὸ τὴν φύcιν μὲν ἐφίεcθαι ἐκκρίνειν τὸ περιττόν, ἀδυνατεῖν δὲ δι’ οἰκείαν ἀρρωcτίαν ἢ πάχοc τοῦ αἵματοc ἢ πύκνωcιν τῶν μορίων ἤ τινα τούτων ἢ πάντα cυνελθόντα. μοχθηροῦ δ’ ὄντοc ἀεὶ τοῦ cημείου, μᾶλλον ἔτι καὶ κατὰ θέρουc καὶ φθινοπώ ρου τὰ πρῶτα τὴν δύναμιν αὐτοῦ cυμβέβηκεν ἐπιτείνεcθαι· ἐν ταύταιc γὰρ ταῖc ἡμέραιc ἥ τε ξανθὴ πλεονάζει χολὴ καὶ τὸ περιέχον θερμόν ἐcτιν, ὥcτε εὔρουν ἐχρῆν δι’ ἄμφω εἶναι τὸ αἷμα. |
| 15 843 [15] | μέγεθοc οὖν αἰτίαc δηλοῦται, δι’ ἣν κωλύεται ῥεῖν, ἣν τὴν cυντονίαν εἶναί φηcιν, ἴcωc τὴν πύκνωcιν οὕτωc ὀνομάζων. τό γε μὴν θεραπείαc δεῖcθαι κατὰ φλέβαc τοὺc οὕτωc ἔχονταc οὐδὲν οὐδέπω διδάcκει πρὶν εἰπεῖν, ἥντινα λέγει θεραπείαν· οὐ μὴν εἶπε, πρόρρηcιν δὲ μόνην [πρώτην] ἔγραψε, λεπτῶν οὔρων ἐπιφάcιαc γίνεcθαι 〈κακῶc εἰπὼν〉 κατὰ τὴν ὑcτεραία ν, οὐ κατὰ μόνην ταύτην ἐξ ἀνάγκηc φαινομένων αὐτῶν ἀπέπτων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰc ἔμπροcθεν αὐτῆc· καὶ cπαcμόν φηcι καὶ παραφροcύνην ἔcεcθαι ἔτι πρὸc τούτοιc τοῦ κάμνοντοc ἀκμάζοντοc κατὰ τὴν ἡλικίαν καὶ ὄντοc γυμναcτικο ῦ, καὶ τῆc εὐcαρκίαc αὐτοῦ μέμνηται καὶ τῆc κράcεωc (οἱ γὰρ μελαγχολικοὶ κράcεωc ὄνομα) καὶ μέντοι καὶ ἐκ πόcιόc φηcιν αὐτὸν χεῖραc ἴcχειν τρομερά c. τὰ μὲν οὖν cυμπτώματα ταῦτα δυνατόν ἐcτιν ἀλλήλοιc ἐπι πλακῆναι, οὐ μὴν ἐξ ἀνάγκηc γε ἢ ὡc τὸ πολὺ τούτοιc ἐπακολουθήcει παραφροcύνη καὶ cπαcμόc. |
| 15 844 [10] | Καὶ ἢν μὲν ἐν ἀρτίῃcιν ἐπιγίνητα ι , βέλτιο ν , ἐν κρίcει δὲ ὀλέθριο ν , ἢν μὴ πολὺ ἁλὲc ἀποcυθὲν αἷμα ἐξόδουc ποιήcηται τῆc πλεονεξίαc κατὰ ῥῖναc ἢ κα θ ’ ἕδρην ἢ ἐμποιήcῃ ἀποcτάcειc ἢ πόνουc ἐν ὑποχονδρίῳ ἢ ἐc ὄρχιν ἢ ἐc cκέλε α · πεφθέντων δὲ τούτων ἔξοδοι γίνονται πτυcμῶν παχέω ν , οὔρων λείω ν , λευκῶ ν . Δύο γραφαί εἰcι τῆc ‘ἐπιγίνεcθαι‘ λέξεωc, μία μὲν διὰ τοῦ τ cτοιχείου τῆc τρίτηc cυλλαβῆc γεγραμμένηc, μία δ’ ἄλλη διὰ τοῦ γ . ἀλλ’ ἐάν τε κατὰ τὴν προτέραν ἐπιτείνεcθαι λέγῃ τοὺc κάμνονταc ἐν ἀρτίοιc ἡμέραιc, ἐάν τε κατὰ τὴν δευτέραν ἐπιγίνεcθαι τὰ εἰρημένα cυμπτώματα κατὰ τὰc ἀρτίουc ἡμέραc, οὐκ εὐθέωc ἐcτὶ καὶ βέλτιον (τοῦτο δ’ αὐ τὸc εἶπεν)· οὐδὲ γὰρ εἰ ἄρτιοι, προcήκει cκοπεῖν, ἀλλ’ εἰ καὶ κρίcιμοι· τὴν γοῦν τετάρτην ἡμέραν ἀρτίαν οὖcαν καὶ αὐτὸc ἑξῆc ὀλίγον ἔμπροcθεν εἶπεν, ὅτι μεγίcτην δύναμιν ἔχει. |
| 15 845 [16] | τό γε μὴν ἐφεξῆc εἰρημένον ἀληθέc· ἐὰν γὰρ αἷμα πολὺ καθ’ ὁντινοῦν τρόπον ἐκκριθῇ, cωτηρίαc ἔχειν ἐλπίδα καὶ δι’ ἀποcτάcεωc αὐτοὺc καὶ μεταcτάcεώc φηcι cῴζεcθαι, τὴν μὲν ἀπόcταcιν ἄντικρυc διὰ τῆc ἰδίαc προcηγορίαc δηλώcαc, τὴν δὲ μετάcταcιν διὰ τοῦ φάναι πόνουc ἐν ὑποχονδρίῳ ἢ ἐc ὄρχιν ἢ ἐc cκέλε α. διαφέρει δ’ ἀλλήλων τῷ τὴν μὲν ἀπόcταcιν αὐτὴν τὴν κρίcιν ἐπιφέρειν καὶ ἀπαλλάττειν ἁπάντων τῶν ὀχληρῶν τὸν κάμνοντα, τὴν δὲ μετάcταcιν ἑτέρων ἴcχειν ἀρχὴν παροξυcμῶν τε καὶ πόνων, ὡc δεῖcθαι πάλιν ἄλλου χρόνου πρὸc τὴν πέψιν τὸν τόπον τοῦ cώματοc, εἰc ὃν ἡ μετάcταcιc ἐγένετο τῶν λυπούντων χυμῶν· διὸ καὶ προcέθηκε πεφθέντων δὲ τούτων αἱ διέξοδοι γίνονται πτυcμῶν [ἢ ] παχέω ν , οὔρων λείω ν , λευκῶ ν, cημεῖα διδάcκων τοῦ πεπέφθαι τὴν μετάcταcιν ἐκ τῶν πεπεμμένων πτυcμάτων τε καὶ οὔρων. Πυρετῷ λυγγώδει ὀπὸν cιλφίο υ , ὀξύμελ ι , δαῦκον τρίψαc πιεῖν δίδου καὶ χαλβάνην ἐν μέλιτι καὶ κύμινον ἐκλεικτὸν καὶ χυλὸν πτιcάνηc ἐπὶ τουτέοιcι ῥοφέει ν . |
| 15 846 [10] | ἄφυκτοc δ ’ ὁ τοιοῦτο c , ἢν μὴ ἱδρῶτεc κριτικοὶ καὶ ὕπνοι ὁμαλοὶ ἐπιγένωνται καὶ οὖρα παχέα καὶ δριμέα καταδράμῃ ἢ εἰc ἀπόcτημα καταcτηρίξ ῃ . Τὰc λύγγαc εἰώθαcι καὶ λυγμοὺc ὀνομάζειν· εἰcὶ δὲ κινήcειc τινὲc τοῦ cτομάχου cπαcμώδειc· γίνεcθαι δέ φαcι δι’ ἄμετρον κένωcιν ἢ πλήρωcιν. οἱ μὲν οὖν διὰ κένωcιν γινόμενοι cχεδὸν ἀνίατοι τυγχάνουcιν ὄντεc, οἱ δὲ διὰ πλήρωcιν ὑπὸ τῶν τεμνόντων καὶ ῥυπτόντων τὰ ἐμπεπλαcμένα βοηθημάτων θεραπεύονται· τοιαῦτα δ’ εἰcὶ καὶ τὰ νῦν γεγραμμένα. φαίνεται δὲ νῦν ἡ δῆξιc αὕτη γινομένη διὰ δριμύτητα δάκνουcαν τὸν cτόμαχον, ὡc ἐπειδάν τιc πέπερι πλέον ἤ τι τοιοῦτον καταπίῃ. καὶ μέντοι καὶ τῶν πυρεττόντων ἔνιοι λύγξαντεc ἤμεcαν διαβρωτικὸν καὶ δριμύτατον χυμόν, ἐφ’ ᾧ τελέωc ἐπαύcαντο τοῦ cυμπτώματοc. |
| 15 847 [10] | ἀλλ’ ὅ γε τοιοῦτοc πυρετὸc οὐ καλεῖται λυγγώδηc· ἐπὶ πλέον γὰρ δεῖ παραμένειν τὸν λυγμὸν ἢ καὶ δι’ ὅλου τοῦ νοcήματοc εἶναι cυμπαροξυνόμενον τοῖc πυρετοῖc, ἵνα λυγγώδηc ὀνομαcθῇ. τὸν τοιοῦτον πυρετὸν ὑφ’ ἱδρώτων κριcίμων καὶ ὕπνων ὁμαλῶν καὶ οὔρων δριμέων καὶ παχέων ἐκκενωθέντων θεραπεύεcθαί φηcιν, ἤτοι γ’ ἐκκριθέντων τῶν τοιούτων ἢ εἰc ἀπόcτημα cτηριχθέντω ν. Κόκκαλοc καὶ cμύρνα ἐκλεικτό ν · πίνειν δὲ τοῖcι τοιουτέοιcιν ὀξύμελι δίδου ὡc ἐλάχιcτο ν , — Ἀτάκτωc τοῦτο γέγραπται· βέλτιον γὰρ ἦν αὐτὸ μικρῷ πρόcθεν γεγραφέναι κατ’ ἐκεῖνο τοῦ λόγου τὸ μέροc, ἔνθα ἐθεράπευcε τοὺc δεομένουc τὸν θώρακα καὶ πνεύμονα διὰ πτυcμάτων ἐκκαθαίρεcθαι, οὐ πρὸc τὸν λυγγώδη πυρε τόν. |
| 15 848 [5] | ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ εἰρημένον ἀcαφέc· ὁ μὲν γὰρ κόκκαλοc ὑπ’ αὐτοῦ λελεγμένοc οὐχ οὕτωc, ἀλλὰ ‘κῶνοc‘ μᾶλλον ὑπὸ τῶν παλαιῶν Ἑλλήνων ὠνομάζετο, καθάπερ ὑπὸ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν cχεδὸν ἁπάντων ‘cτρόβιλοc‘. εἰώθαμεν δ’ ἐξ αὐτοῦ cκευάζειν ἐκλεικτόν, ὅταν ᾖ λιπαρὸc μάλιcτα, τουτέcτι πολλὴν ἐν κύκλῳ περικεχυμένην ἔχῃ τὴν ἰδίαν ῥητίνην. ἕψομεν δ’ αὐτὸν ἐν ὕδατι μετὰ πραcίου πρόcφατον, εἶτα τῷ ἀφεψήματι μιγνύντεc μέλι cύμμετρον ἕψοντέc τε πάλιν τοῦτο μέχρι μελιτώδουc cυcτάcεωc, οὕτω τῷ γενομένῳ φαρμάκῳ χρώμεθα πρὸc τὰc ἐκ θώρακοc καὶ πνεύμονοc πτύcειc. ὥcπερ δὲ καὶ ἄλλα τινὰ προcεπεμβάλλομεν τούτῳ τῷ φαρμάκῳ πολλάκιc, οὕτωc ἐcτὶν εἰκὸc καὶ τὸν ταῦτα γράψαντα cμύρναν ἐπεμβάλλειν, εἶτα διὰ cυντόμων δεδηλωκέναι τοῦτο κόκκαλον καὶ cμύρναν ἐκλεικτὸν εἰπόντα. δύναται δὲ καὶ αὐτοὺc τοὺc ἐcθιομένουc κώνουc μετὰ cμύρνηc διδόναι, τάχα κἀνταῦθα πάλιν ὑπακουcάντων ἡμῶν οὐ κακῶc μίγνυcθαι μέλι τῷ φαρμάκῳ. τινὲc μὲν οὖν χωρίcαντεc τῆc προγεγραμμένηc ῥήcεωc ταύτην αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν γράφουcι, τινὲc δὲ τὸ πέραc αὐτῆc ἀρχὴν ποιοῦcι κατὰ τόνδε τὸν τρόπον· ἢν 〈εἰc〉 ἀπόcτημα cτηρίζ ῃ , κόκκαλοc καὶ cμύρνα ἐκλεικτό ν, ἵνα τῶν εἰc ἀπόcτημα cτηριζόντων νοcημάτων ἀκούωμεν αὐτὸ φάρμακον ὑπάρχειν. |
| 15 849 [15] | ἔcτι δ’ ἄλογον τοῦτο καὶ μάλιcτα διὰ τὸ ἐπιφερόμενον, ἐν ᾧ φηcι πίνειν δὲ τοῖcι τοιούτοιcιν ὀξύμελι δίδου ὡc ἐλάχιcτο ν· ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ λυγγώδουc πυρετοῦ λόγον ἔχει δεδιέναι τὸ ὄξοc, ἐπὶ δὲ τῶν εἰc ἀπόcτημα cτηριζόντων οὐδένα. καὶ διὰ τοῦτό τινεc ἄλλοι κατὰ τὶ μὲν cυνάπτουcι τὴν ῥῆcιν ταύτην τῇ προγεγραμμένῃ, κατὰ τὶ δὲ διαζευγνύουcι προcτιθέντεc τὸν ‘δέ‘ cύνδεcμον καὶ γράφοντεc οὕτωc· ἢν δὲ εἰc ἀπόcτημα cτηρίζ ῃ. περὶ τοῦ λυγγώδουc πυρετοῦ τοῦ προειρημένου καὶ τοῦτ’ ἐcτὶ λεγόμενον, cυμβουλεύcαντοc τοῦ γράψαντοc τὸ βιβλίον, ἐὰν εἰc ἀπόcτημά ποτε cυμβῇ cτηρίξαι τὸν λυγγώδη πυρετόν, κόκκαλον μετὰ cμύρνηc διδόναι καὶ φυλάττεcθαι τὴν δαψιλῆ πόcιν τοῦ ὀξυμέλιτοc. εἴτε δὲ διὰ τοῦ ζ γράμματοc ἡ τελευταία cυλλαβὴ τοῦ cτηρίζῃ γρά φοιτο εἴτε διὰ τοῦ ξ , μεγάλην οὐδεμίαν ἐξαλλαγὴν ὁ λόγοc ἕξει. |
| 15 850 [5] | Ἢν δὲ διψώδεεc cφόδρα ἔωc ι , τοῦ κριθίνου ὕδατο c . Ὅτι μὲν ὡc ἄδιψον πόμα, εὔδηλόν ἐcτιν· ἄμεινον δ’ ἦν εἰρῆcθαι πρὸc αὐτοῦ, πῶc χρὴ cκευάcαι τὰc κριθάc, πότερον ἀποβρέξανταc ἁπλῶc ἢ ὡc οἱ νῦν ἐξ αὐτῶν τὸν ζῦθον ποιοῦντεc ἢ κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον. Τὰ περιπνευμονικὰ καὶ πλευριτικὰ ὧδε χρὴ cκέπτεcθα ι · ἢν ὀξὺc ὁ πυρετὸc ᾖ καὶ τὰ ὀδυνήματα τοῦ πλευροῦ τοῦ ἑτέρου ἢ καὶ ἀμφοῖν καὶ τοῦ πνεύματοc δὲ ἄνω φερομένου ἢν πονέῃ καὶ βῆχεc ἐνέωcι καὶ πτύελα πτύῃ πυρρὰ ἢ πελιδνὰ καὶ λεπτὰ καὶ ἀφρώδεα καὶ ἀνθηρὰ καὶ εἴ τι ἄλλο διαφέρον ἔχοι παρὰ τὰ μεμαθηκότ α , τούτοιcιν οὕτω χρὴ διάγει ν . Τὰ μεγάλα καὶ ἀξιόλογα πλευρίτιδοc καὶ περιπνευμονίαc διώριcται πάντα κατὰ τὸ γνήcιον μέροc τοῦ βιβλίου, τὰ δὲ πᾶcι τοῖc ἰατροῖc γιγνωcκόμενα παραλέλειπται· τοιαῦτα δ’ ἐcτὶν ἃ νῦν οὗτοc γράφει, καὶ πρῶτον μὲν τὴν ‘cυνδρομὴν‘ ὀνομαζομένην ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἐμπειρικῶν, οἱ παλαιοὶ δὲ ‘cυνεδρεύοντα‘ τοῖc πάθεcιν ἐκάλουν τὰ τοιαῦτα cυμπτώματα. |
| 15 851 [15] | πυρετὸc οὖν ὀξὺc καὶ ὀδύνη πλευροῦ θατέρου ἢ καὶ ἀμφοτέρων μάλιcτα κατὰ τὴν ἐκπνοὴν γιγνομένη (τοῦτο γὰρ ἔcτι καὶ τοῦ πνεύματοc ἄνω φερομένου ἢν πονέ ῃ ) καὶ βῆχεc καὶ πτύελα πυρρὰ ἢ πελιδνὰ καὶ λεπτὰ καὶ ἀφρώδη καὶ ἀνθηρὰ καὶ ὁπωcοῦν ἄλλωc ἐξηλλαγμένα παρὰ τὰ εὐήθη (τοῦτο γὰρ δηλοῖ λέγων καὶ εἴ τι ἄλλο διαφέρον ἔχοι παρὰ τὰ μεμαθηκότ α), ταῦτα πάντα τοῖc πλευριτικοῖc τε καὶ περιπνευμονικοῖc ἐμφαίνεcθαί φηcι cυμβαίνοντα. τουτέοιcιν οὕτω χρὴ διάγει ν· Ἢν μὲν ὀδύνη ἄνω περαίνῃ πρὸc κληῖδα ἢ περὶ μαζὸν καὶ βραχίον α , τάμνειν χρὴ τὴν ἐν τῷ βραχίονι φλέβα τὴν εἴc ω , ἐ φ ’ ὁκότερον ἂν ᾖ τῶν μερῶ ν , κατὰ τόδ ε . |
| 15 852 [13] | Κἀνταῦθα πάλιν ἐξεργάζεται τὴν τοῦ γνηcίου μέρουc γνώμην· ἐπεὶ παραλέλειπτο τὸ cυνεπινοούμενον τοῖc εἰρημένοιc αὐτῷ, προcτιθείc, οἷον καὶ τοῦτο, κατ’ εὐθὺ τῆc πεπονθυίαc πλευρᾶc ποιεῖcθαι τὴν φλεβοτομίαν, ὅπερ ἐδήλωcεν εἰπὼν τέμνειν χρὴ τὴν ἐν τῷ βραχίονι φλέβα τὴν εἴc ω , ἐ φ ’ ὁκότερον ἂν ᾖ τῶν μερῶ ν , κατὰ τόδε προδήλωc cυντέμνων τῆc ἑρμηνείαc ἀμελεῖ· δέον γὰρ εἰπεῖν ‘τὴν κατ’ ἀγκῶνα φλέβα‘ τὴν ἐν τῷ βραχίονι λέγει. Ἀφαιρεῖν δὲ κατὰ τὴν τοῦ cώματοc ἕξιν καὶ ὥρην καὶ ἡλικίην καὶ χροιὴν πλέο ν · καὶ θαρcέω ν , ἢν ὀξὺ τὸ ἄλγημα ᾖ , ἄγειν πρὸc λειποψυχίη ν . Ἐνταῦθα πάλιν πλέον τοῦ μέτρου τοὺc cκοποὺc τῆc φλεβοτομίαc ἅπανταc εἰπεῖν φιλοτιμηθεὶc ὅμωc παραλέλοιπέ τιναc· οὔτε γὰρ τῆc δυνάμεωc ἐμνημόνευcεν οὔτε τῆc μεταβολῆc τοῦ αἵματοc, ἀλλ’ οὐδὲ χώραc ἢ καταcτάcεωc. |
| 15 853 [15] | πλέον δ ’ ἀφαιρεῖν κελεύων καὶ θαρcεῖν ὡc μέχρι λειποθυμίαc ἄγει ν, ἥμαρτεν ἐν τῇ λέξει προcθεὶc δι’ ὃ θαρρεῖν προcήκει· διὰ μὲν γὰρ τὴν ὀξύτητα τοῦ ἀλγήματοc ἐπὶ τὸ πλέον ἐκκενοῦν τοῦ αἵματοc ἀφικνούμεθα· τὸ δ’ ἐᾶν ῥεῖν οὐκ ἐκ τῆc ὀξύτητοc, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων ἔχομεν, ἐὰν ἥ τε δύναμιc ἐρρωμένη καὶ ἡ τῶν ἀκμαζόντων ἡλικία καὶ τὸ πλῆθοc αἱματικὸν καὶ ἡ τοῦ κάμνοντοc φύcιc πυκνοτέρα τε καὶ cκληροτέρα καὶ δυcδιαφορητοτέρα καὶ πολύαιμοc, ἥ τε ὥρα τοῦ ἔτουc καὶ ἡ κατάcταcιc εὔκρατοc, οὕτω δὲ καὶ ἡ χώρα· τὸ γὰρ ἄχρι λειποθυμίαc ἄγοντα θαρρεῖν ἐκ τούτων ἡμῖν προcγίνεται. Ἔπειτα ὑποκλύζειν μετὰ τοῦτ ο . Μετὰ τὴν φλεβοτομίαν κλύζειν κελεύει· βέλτιον δ’ ἦν προcτεθεικέναι τὸν Ἱπποκράτειον διοριcμὸν “ἢν μὴ αὐτόματα διεξίῃ καλῶc”. Ἢν δὲ ὑποκάτω τοῦ θώρηκοc τὸ ἄλγημα ᾖ καὶ cυντείνῃ λίη ν , τῷ πλευριτικῷ τὴν κοιλίην ὑποκάθαιρ ε · μεcηγὺ δὲ τῆc καθάρcιοc μηδὲν δίδο υ , μετὰ κάθαρcιν δὲ ὀξύμελ ι . |
| 15 854 [5] | φαρμακεύειν δὲ τεταρταῖο ν , τὰc δὲ ἐξ ἀρχῆc τρεῖc ὑποκλύζει ν · καὶ ἢν μὴ κουφίζ ῃ , οὕτωc ὑποκάθαιρ ε . φυλακὴ δὲ ἔcτω ἕωc ἀπυρέτου καὶ ἑβδόμη c · ἔπειτ α , ἢν ἀcφαλὴc ἐὼν φαίνητα ι , οὕτω χυλῷ ὀλίγῳ καὶ λεπτῷ τὸ πρῶτον μέλιτι μίcγων δίδο υ · ἢν δὲ ἀνάγῃ τε ῥηϊδίωc καὶ εὔπνοοc ᾖ καὶ ἀνώδυνοc τὰ πλευρὰ καὶ ἀπύρετο c , κατὰ cμικρὸν παχυτέρῳ τε καὶ πλείονι καὶ δὶc τῆc ἡμέρη c . Πλευριτικὸν ὠνόμαcε τὸ εἰρημένον ὑφ’ Ἱπποκράτουc ἐν τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ βιβλίου, ἐν ᾧ καθαίρει τοὺc οὕτωc ἔχονταc πλευριτικούc· cκευάζει δ’ αὐτὸ διττῶc. τὸ φαρμακεύειν δὲ τεταρταῖον ἀδιορίcτωc εἴρηκε καὶ τοῦτ’ αὐτό· τὴν γὰρ ἀρχὴν οὐδὲν τῶν τοιούτων βοηθημάτων προcακτέον τῷ κάμνοντι cκοπὸν ποιηcάμενον ἡμερῶν ἀριθμόν, ἀλλ’ ὅπερ ὁ Ἱπποκράτηc εἶπεν, ἤτοι κατὰ τὴν ἀρχὴν εὐθέωc πρὶν cτηριχθῆναι τοὺc χυμοὺc κελεύων φαρμακεύειν ἢ ὕcτερον, ὅταν πεφθῶcιν· ὥcτε καὶ περὶ τὴν πρώτην ἡμέραν, ἐνίοτε δὲ καὶ δευτέραν καὶ τετάρτην, ἔcτιν ὅτε δὲ καὶ πέμπτην ἐφαρμακεύcαμεν, οὐκ ἐν τῇ τετάρτῃ μόνον, καθάπερ οὗτοc ἔγραψεν. |
| 15 855 [10] | Ἢν δὲ μὴ ῥηϊδίωc ἀπαλλάcc ῃ , ἔλαccόν τε τὸ πόμα καὶ τὸ ῥόφημ α , ὀλίγον χυλὸν λεπτὸν καὶ ἅπα ξ , ἐν ὁκοτέρῃ ἂν ὥρῃ βέλτιον διάγ ῃ · γνώcῃ δὲ ἐκ τῶν οὔρω ν . δεῖ δὲ ῥόφημα προcφέρειν τοῖcιν ἐκ τῶν νοcημάτων μὴ πρότερον ἢ πέπονα τὰ οὖρα ἢ πτύcματα ἴδῃc γεγενημέν α . ἢν δὲ φαρμακευθεὶc cυχνὰ καθαρθ ῇ , ἀναγκαῖον διδόνα ι , ἔλαccον δὲ καὶ λεπτότερο ν · οὐ γὰρ δυνήcεται ὑπὸ κενεαγγείηc ὑπνώccειν οὐδὲ πέccειν ὁμοίωc οὐδὲ τὰc κρίcειc ὑπο μένει ν · ἀλ λ ’ ἐπειδὰν cυντήξιεc ὠμῶν γένωνται καὶ τὰ ἀντέχοντα ἀποβάλ ῃ , ἀνθέξει οὐδέ ν . |
| 15 856 [16] | Περὶ τοῦ κατὰ μέροc καιροῦ τῆc τροφῆc ἐπιcκοπούμενοc ὁ Ἱπποκράτηc καὶ αὐτὸc δὲ οὗτοc ὁ ταῦτα γράψαc ἐν τοῖc ἀνωτέρω γεγραμμένοιc αὐτῷ θερμαcίᾳ προcέχειν ἠξίου τῇ κατά τε τὸν θώρακα καὶ τοὺc πόδαc. ἡ γὰρ τῶν οὔρων ἐπίcκεψιc εἰc τὴν καθόλου δίαιταν, οὐκ εἰc τὴν τοῦ μερικοῦ καιροῦ τῆc τροφῆc ἐcτι χρήcιμοc· ὥcτ’ οὐκ ὀρθῶc εἶπε νῦν χυλὸν λεπτὸν ἅπαξ διδόναι καθ’ ἣν ὥραν βέλτιον διάγε ι, γνώcεcθαι δ’ ἐκείνην ἐκ τῶν οὔρω ν· εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιcτα βραχεῖαν ῥοπὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον ἴcχει τὰ οὖρα κατὰ τοὺc μερικοὺc παροξυcμούc, ἀλλ’ οὐχ οὕτω γε μακρὸc ὁ χρόνοc ἐκεῖνόc ἐcτιν, ὡc ἀποθέcθαι ταῦτα ἡμᾶc καὶ περιμεῖναι, πότερον νεφέλαc ἐπαιωρουμέναc ἢ κάτω χωρούcαc ἴcχει· ταῦτα γὰρ ἐν πολλῷ χρόνῳ γίνεται, τρέφεcθαι δ’ ἐν τοῖc ὀξέcι νοcήμαcι τοὺc κάμνονταc ἐνίοτε ἀναγκαῖόν ἐcτιν ἐν ἀρχῇ τῆc ἀκμῆc. Πέπονα δ ’ ἐcτὶ τὰ μὲν πτύελ α , ὁκόταν γένηται ὅμοια τῷ πύ ῳ , τὰ δὲ οὖρα τὰc ὑποcτάcειc ἔχοντα ὑπερύθρου c , ὁκοῖον ὀρόβω ν . |
| 15 857 [13] | οὐδὲν δὲ κωλύει 〈καὶ〉 πρὸc τὰ ἄλλα ἀλγήματα τῶν πλευρέων χλιάcματα προcτιθέναι καὶ κηρώματ α , ἀλείφειν δὲ cκέλεα καὶ ὀcφὺν θερμῷ καὶ λίποc ἐγκαταλείφει ν , ἐπὶ δὲ ὑποχόνδρια λίνου cπέρμα καταπλάccειν ἕωc μαζῶ ν . ἀκμαζούcηc δὲ τῆc περιπνευμονίη c , ἀβοήθητον 〈μὴ〉 ἀνακαθαιρομένου καὶ πονηρό ν , ἢν δύcπνοοc ᾖ καὶ οὖρα λεπτὰ καὶ δριμέα καὶ ἱδρῶτεc περὶ τράχηλον καὶ κεφαλὴν γίνωντα ι · οἱ τοιοίδε ἱδρῶτεc πονηρο ί , ὑπὸ πνιγμοῦ καὶ ῥωγμῆc καὶ βίηc ἐπικρατεόντων τῶν νοcημάτω ν , ἢν μὴ οὖρα πολλὰ καὶ παχέα ὁρμήcῃ καὶ πτύcματα πέπονα ἔλθ ῃ · ὅ τι δ ’ ἂν τούτων αὐτοματίc ῃ , λύcει τὸ νόcημ α . Οὔτε αὑτοῦ μέμνηται διὰ τῶν ἔμπροcθεν 〈οὐχ〉 οὕτω γράψαντοc ὑπὲρ τῶν πεττομένων οὔρων οὔθ’ Ἱπποκράτουc ἄλλωc εἰπόντοc· “οὖρον δὲ ἄριcτον, ὁκόταν ὑπόcταcιc λευκή τε καὶ λείη καὶ ὁμαλή. |
| 15 858 [15] | ” τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc τὰ περὶ τῶν πλευριτικῶν τε καὶ περιπνευμονικῶν εὔδηλα καὶ χωρὶc τῆc ἐμῆc ἐξηγήcεωc, ὅπῃ τε τῶν ὑφ’ Ἱπποκράτουc εἰρημένων ὁ ταῦτα γράψαc ἀποχωρεῖ καὶ ὅπῃ μάλιcτα πάντῃ ἢ ἐκ μέρουc γέ τινοc ἕπεται. Περιπνευμονίηc ἐκλεικτὸν κόκκαλοc καὶ χαλβάνη ἐν μέλιτι Ἀττικ ῷ · ἀβρότονον ἐν ὀξυμέλιτι πιεῖν 〈καὶ〉 πέπερ ι . ἐλλέβορον μέλανα ἀποζέcαc [ κα ὶ ] πλευριτικῷ ἐν ἀρχῇcι περιωδύνῳ ἐόντι πίνειν δίδο υ . ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸ πάνακεc ἐν ὀξυμέλιτι ἀναζέcαντα καὶ διηθέοντα διδόναι πίνειν καὶ ἡπατικοῖcι καὶ τῇcιν ἀπὸ τῶν φρενῶν περιωδυνίῃcι ν . 〈καὶ ὁκόcα δεῖ ἐc κοιλίην〉 καὶ ἐc οὔρηcι ν , ἐν οἴνῳ καὶ ἐν μέλιτ ι , τὰ δὲ ἐc κοιλίην cὺν ὑδαρεῖ μελικρήτῳ πίνειν πλεῖον δίδο υ . Καὶ τὸ τῶν φαρμάκων πρῶτον καὶ δεύτερον ἀναγωγὰ πτυέλων ἐcτί, τὸ δὲ διὰ τοῦ μέλανοc ἐλλεβόρου γαcτρὸc ὑπακτικόν, τὸ δὲ διὰ τοῦ πάνακοc οὗτοc εἶπεν εἰc ὃ ἂν χρήcιμον ὑπάρχοι. |
| 15 859 [10] | Δυcεντερίη ἀπόcτημα ἢ ἔπαρμά τι παυcαμένη ποιήcε ι , ἢν μὴ ἐc πυρετοὺc ἢ ἱδρῶταc ἢ οὖρα παχέα καὶ λευκὰ ἐπιφανῇ ἢ ἐc τριταίουc ἢ ἐc κιρcὸν ἢ ἐc ὄρχιν ἢ ἐc cκέλεα ἢ ἐc ἰcχίον cτηρίξῃ ἡ ὀδύν η . Καὶ οὗτοc ὁ λόγοc ἀδιόριcτόc ἐcτιν, οὔθ’ ὁποίαν λέγει δυcεντερίαν ἐνδειξαμένου τοῦ cυγγραφέωc οὔτ’ εἰ πᾶcα ἐπαύcατο ταῦτ’ ἐπιφέρουcα. Ἐν πυρετῷ χολώδει πρὸ τῆc ἑβδόμηc μετὰ ῥίγουc ἴκτεροc ἐπιγενόμενοc λύcει τὸν πυρετό ν · ἄνευ δὲ ῥίγεοc ἢν ἐπιγένηται ἔξω τῶν καιρῶ ν , ὀλέθριο ν . |
| 15 860 [12] | Οὐ δήπου πρὸ τῆc ἑβδόμηc μετὰ ῥίγουc ἐπιγενόμενοc ἴκτεροc λύει τὸν πυρετόν, οὐχὶ δέ γε μετὰ τὴν ἑβδόμην, ἀλλ’ ὁ διοριcμόc ἐcτι τοιόcδε· τοῖc πυρέττουcιν ἴκτεροc ἐπιγίνεται ἐνίοτε μὲν ὡc cύμπτωμα τῆc κατὰ τὸ ἧπαρ διαθέcεωc, ἐνίοτε δὲ τὴν χολὴν τῆc φύcεωc ἐκκρίνειν διὰ τοῦ δέρματοc ἐπιχειρηcάcηc, εἶτα μὴ δυνηθείcηc αὐτό, καθάπερ εἴωθεν ἐπὶ πάντων γίνεcθαι τῶν ἀποcκημμάτων· εἴρηται δὲ περὶ τῶν τοιούτων ἰκτέρων ἐν Ἀφοριcμοῖc. Τετάνου δὲ ὀcφύοc καὶ ἀπὸ μελαγχολικῶν διὰ φλεβῶν πνευμάτων ἀπολήψιεc ὅταν ἔωc ι , φλεβοτομίη ῥύετα ι . Ὅταν δέ, φηcί, διὰ μελαγχολικὸν αἷμα πλεονάζον ἐν ταῖc φλεψὶ πνευμάτων ἀπολήψιεc γίνωνται, φλεβοτομία ταῦτα λύει. |
| 15 861 [5] | πνευμάτων δὲ ἀπόληψιν εἰ μὲν τῶν κατὰ τὰc ἀρτηρίαc λέγει (καὶ γὰρ καὶ ταύταc φλέβαc ὠνόμαζον οἱ παλαιο ί), τί ἄλλο ἢ ἀcφυξία γένοιτ’ ἂν τὸ πάθοc; εἰ δὲ τῶν κατὰ τὸν πνεύμονα, πάλιν ἐνταῦθα τὴν καλουμένην ἄπνοιαν αἰνίττεται. δύναται δὲ καὶ πλῆθοc καὶ πάχοc αἵματοc οὐ μόνον τὰc ἀρτηρίαc πνευματῶcαί ποτε καὶ διέξοδον οὐκ ἔχειν, ἀλλὰ καὶ ταύταc τὰc ἰδίωc ὀνομαζομέναc φλέβαc. Ὁκόταν δὲ ἀπὸ τῶν τενόντων cφοδρῶc ἔμπροcθεν ἀντιcπῶνται καὶ περὶ τράχηλον καὶ πρόcωπον ἱδρῶτε c , ὑπὸ τοῦ πόνου δακνομένων καὶ ξηραινομένων τῶν τενόντων τῶν οὐρωδέω ν , οἳ παχύτατοι τὴν ῥάχιν cυνέχουcι ν , ᾗ οἱ μέγιcτοι cύνδεcμοι καταπεφυκότεc εἰc πόδαc ἀποτελευτῶc ι , τῷ τοιῷδ ε , ἢν μὴ πυρετὸc καὶ ὕπνοc ἐπιγένηται καὶ τὰ ἑπόμενα οὖρα πέψιν ἔχοντα ἔλθῃ καὶ ἱδρῶ τεc κριτικο ί , πίνειν οἶνον κιρρὸν οἰνώδεα καὶ ἄλητον ἑφθὸν ἐcθίειν καὶ κηρωτῇ ἀλείφειν καὶ ἐγχρίειν τά τε cκέλεα περιελίccειν ἕωc τῶν ποδῶ ν , θερμῷ προβρέχων ἐν cκάφ ῃ , καὶ βραχίοναc ἕωc δακτύλων κατελίccειν καὶ ὀcφὺν ἀπὸ τοῦ τραχήλου ἕωc τῶν ἰcχίω ν , cίαλον ἐγκηρώcα c , ὅπωc καὶ τὰ ἔμπροcθεν περιέξε ι , καὶ διαλιπὼν πυρία τοῖcιν ἀcκίοιc ι , θερμὸν ὕδωρ ἐγχέω ν , καὶ περιτείνων cινδόνιον ἐπανάκλινε αὐτό ν . |
| 15 862 [14] | κοιλίην δὲ μὴ λύcῃ c , ἢν μὴ βαλάν ῳ , ἢν [ μ ὴ ] πολὺν χρόνον ᾖ ἀδιαχώρητοc ἐοῦc α . καὶ ἢν μέν τί cοι ἐπιδιδῷ ἐπὶ τὸ βέλτιο ν · εἰ δὲ μ ή , τοῦ μάδου τῆc ῥίζηc τρίβων ἐν οἴνῳ 〈εὐώδει〉 καὶ δαῦκον πίνειν δίδου πρωῒ νήcτει πρὸ τοῦ βρέχειν καὶ ταχὺ ἐπὶ τούτοιcι τὸ ἄλευρον ἑφθὸν χλιαρὸν ἐcθιέτω ὡc πλεῖcτον καὶ οἶνο ν , ὁκόταν βούλητα ι , εὔκρητον ἐπιπινέτ ω . καὶ ἢν μέν cοι ἐπιδιδῷ ἐπὶ τὸ βέλτιο ν · εἰ δὲ μ ή , προλέγει ν . Καὶ οὗτοc ὁ λόγοc ἀδιορίcτωc εἴρηται μετὰ τοῦ καὶ ἀκύρωc ἔνια τῶν ὀνομάτων γεγράφθαι· τὸ γὰρ ‘ὑπὸ τοῦ πόνου δάκνεcθαι τοὺc τένονταc‘ ἀκύρωc λέλεκται, δριμέcι χυμοῖc πρέποντοc τοῦ δάκνειν ῥήμανοc, οὐ τοῖc πόνοιc. |
| 15 863 [10] | καὶ μέντοι καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆc ῥήcεωc ἐπὶ τοῦ cφοδρῶc ἔμπροcθεν ἀντιcπῶνται μετὰ ταῦτά φηcι ξηραινομένων τῶν τενόντων 〈τῶν〉 οὐρωδέω ν , οἳ παχύτατοι τὴν ῥάχιν cυνέχουc ι, τοὺc ἄχρι τοῦ οὐραίου καλέcαc οὕτωc· ὀνομάζουcι δὲ οὐραῖον τὸ πέραc τοῦ ὀcτέου· εἰ δ’ ἀμφότερα τὰ μέρη δηλῶcαι βούλεται, καὶ περὶ τὰ πρόcω καὶ ὀπίcω τεινόμενα τέτανον ἐπιτείνεcθαι δυνατόν, καθάπερ ὀλίγον ἔμπροcθεν ἔφη τετάνου δὲ ὀcφύο c. οὐκ ἀcφαλῶc δὲ οὐδὲ τῇ πέψει τῶν οὔρων τὴν ῥᾳcτώνην τῶν παθῶν προγινώcκει· πυρετώδουc γὰρ νοcήματοc ἀπεψίαι διὰ τῶν οὔρων δηλοῦνται cαφῶc, τῶν δὲ κατὰ τοὺc μῦc οὐκ ἀcφαλὴc ἡ διὰ τῶν οὔρων cημείωcίc ἐcτιν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν μικρόν· τὸ δ’ οἶνον αὐτοῖc διδόναι χωρὶc τοῦ διορίcαcθαι, πότερον ὑπὸ ψύξεωc ἔπαθον ἢ δι’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, οὐ cμικρὸν ἁμάρτημά ἐcτιν, ἀλλὰ καὶ πάνυ προπετέc. |
| 15 864 [11] | ἀλόγωc δ’ εἴρηται καὶ τὸ κοιλίην δὲ μὴ λύει ν , ἢν μὴ βαλάν ῳ· λυθείη γὰρ ἄν ποτε ἐπὶ τοῖc τοιούτοιc ὠφελίμωc. τὰ δ’ ἄλλα τῆc ῥήcεωc δῆλα. Τὰ δὲ νοcήματα πάντα λύεται ἢ κατὰ cτόμα ἢ κατὰ κοιλίην ἢ κατὰ κύcτι ν · 〈ἡ δὲ τοῦ ἱδρῶτοc ἰδέη κοινὸν ἁπάντων 〉 . Οὐκ ἔcτιν ὁ λόγοc καθόλου οὐδὲ κοινὸc ἁπάντων· οὐ γὰρ διὰ τούτων μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ μήτραc καὶ διὰ τῆc ἐκ τῶν ῥινῶν αἱμορραγίαc γινομένηc αἱ λύcειc γίνονται τῶν νοcημάτων. Ἐλλεβορίζειν δὲ χρὴ οἷc ἀπὸ κεφαλῆc φέρεται ῥεῦμ α . |
| 15 865 [10] | Οὐκ ἀναγκαῖον, ὅcοιc ἀπὸ κεφαλῆc φέρεται ῥεῦμα, πάνταc ἐλλεβορίζειν, ἀλλ’ ἐνίοτε τῆc κεφαλῆc μόνηc ποιεῖcθαι πρόνοιαν εἰθίcμεθα. Ὁκόcοι δὲ ἐξ ἀποcτημάτων ἢ φλεβορραγίηc ἢ δ ι ’ ἀκρηcίην ἢ δ ι ’ ἄλλην τινὰ ἰcχυρὰν αἰτίην ἔμπυοι γίνοντα ι , μὴ δίδου ἐλλέβορο ν · οὐδὲν γὰρ ὠφελήcε ι , καὶ ἤν τι πάθ ῃ , αἴτιοc δόξει εἶναι ὁ ἐλλέβορο c . ἢν δὲ διαλύηται τὸ cῶμα ἢ πόνοc ἐν κεφαλῇ 〈ᾖ〉 ἢ ἐμπεπλαcμένα τὰ οὔατα ἢ ῥί c , ἢ πτυαλιcμὸc ἢ τῶν γονάτων βάροc ἢ cώματοc ὄγκοc παρὰ τὸ ἔθο c , ὅ τι ἂν cυμβαίνῃ μή θ ’ ὑπὸ πότων μή θ ’ ὑπὸ ἀφροδιcίων μή θ ’ ὑπὸ λύπηc μή θ ’ ὑπὸ φροντίδων μή θ ’ ὑπὸ ἀγρυπνιῶ ν · ἢν μέν τι τουτέων ἔχῃ αἴτιο ν , πρὸc τοῦτο ποιεῖcθαι τὴν θεραπείη ν . |
| 15 866 [15] | Φλεβορραγίαν μὲν λέγει τὴν ῥῆξιν τῶν φλεβῶν· ὅτι δ’ οὔτε τοὺc ἐκ τοιαύτηc αἰτίαc ἐμπύουc γενομένουc ἐλλεβορίζειν προcῆκεν οὔτε τοὺc ἐξ ἀποcτημάτων οὔτε τοὺc ἐξ ἄλληc αἰτία c, εὔδηλον. οἱ δὲ δ ι ’ ἀκραcίαν ἔμπυοι κακῶc ἐν τῷ νῦν εἴρηνται καταλόγῳ, τῆc ἀκραcίαc αὐτῆc καθ’ ἑαυτὴν βλαπτούcηc τοὺc ἀκρατεῖc, οἷον πληcμονῆc, ἀπεψίαc, οἰνοφλυγίαc, ἀφροδιcίων πολλῶν καὶ ἀγρυπνιῶν, ὅcα τ’ ἄλλα τοιαῦτα. προειπὼν δέ, τίcιν ἐλλέβορον οὐ χρὴ διδόναι, φηcὶν ἢν δὲ διαλύηται τὸ cῶμ α, τουτέcτιν ἐὰν ἔκλυτον ἱκανῶc γένηται, χωρὶc προφάcεωc δηλονότι, ἢ πόνοc ἐν κεφαλῇ 〈ᾖ〉 χρόνιοc καὶ δύcλυτοc (ὑπακοῦcαι γάρ cε χρὴ τοῦτο κἀν τῷ τῆc κεφαλῆc πόνῳ καὶ τοῖc ἄλλοιc ἅπαcι τοῖc ἐφεξῆc εἰρημένοιc, τοῖc ἐμπεπλαcμένοιc ὠcὶ καὶ ῥινὶ καὶ τῷ πτυαλιcμ ῷ), προcτίθηcι δὲ γονάτων βάροc καὶ cώματοc ὄγκον παρὰ τὸ ἔθο c· ἐπὶ πάντων γὰρ τούτων ἄνευ φανερᾶc αἰτίαc γενομένων ἐλλεβορίζειν cυμβουλεύει. |
| 15 867 [5] | διελὼν δὲ τὸν καθόλου τοῦτον λόγον εἰc τὰ κατὰ μέροc ἔφη μή θ ’ ὑ π ’ ἀφροδιcίων 〈μή θ ’ ὑπὸ λύπηc〉 μή θ ’ ὑπὸ φροντίδων ἢ ἀγρυπνιῶν τῶν εἰρημένων γεγονότων· εἰ γὰρ ἐκ τούτων τινὸc εἴη γεγονότα, πρὸc τὸ ποιῆcαν αἴτιον ἁρμόττεcθαι κελεύει. τίνα δ’ ἐκ τούτων ἁπάντων ὧν εἶπεν ἀληθῶc ἀκριβῶc εἴρηται καὶ τίνα μή, μεμαθήκατε κἀκ τῶν Ἱπποκράτουc βιβλίων καὶ τῶν ἡμετέρων πραγματειῶν. Τὰ δὲ ἐκ πορείηc ἀλγήματα πλευρῶ ν , νώτο υ , ὀcφύο c , ἰcχίων καὶ ὅcα ἀναπνέοντεc ἀλγέουcι πρόφαcιν ἔχοντεc ( πολλάκιc γὰρ μεμάθηκε φοιτᾶν ἐκ κραιπαλέων καὶ βρωμάτων φυcωδέων ἀλγήματα καὶ ἐc ὀcφὺν καὶ ἐc ἰcχίο ν) , οἷc δ ’ ἂν αὐτῶν ᾖ τοιάδ ε , δυcουρέετα ι · τούτων δὲ πορείη αἰτίη καὶ κορυζέων καὶ βράγχω ν . Οὐ τεταγμένωc ἡρμήνευcε ταῦτα· προειπὼν γὰρ τὰ ἐκ πορείηc ἀλγήματα πλευρῶ ν , νώτο υ , ὀcφύο c , ἰcχίων ἔμφαcιν ἐποίηcεν ὡc μέλλων ἐρεῖν, ὅπωc τὰ τοιαῦτα θεραπεύεται, κἄπειτα παρενθεὶc πολλάκιc γὰρ μεμάθηκε φοιτᾶν ἐκ κραιπαλέων καὶ βρωμάτων φυcωδέω ν, μετὰ ταῦτ’ ἐπήνεγκεν οἷc ἂν ᾖ τοιάδ ε , δυcουρέετα ι. |
| 15 868 [5] | καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν ἐφεξῆc ἔφη τούτων δὲ πορείη αἰτίη καὶ κορυζέων καὶ βράγχω ν, ἀκέφαλον, ὡc ἂν εἴποι τιc, ἐργαcάμενοc τὸν λόγον. Ὅcα δὲ ἀπὸ διαιτημάτω ν , τὰ μὲν πολλὰ ἕκαcτο c , ὡc ἂν παρὰ τὸ ἔθοc διαιτηθῇ μάλιcτ α , ἐπιcημαίνε ι · καὶ γὰρ ὅcοι ἂν μὴ μεμαθηκότεc ἀριcτᾶν ἀριcτήcωcι ν , ὄγκοc πολὺc αὐτοῖcι τῆc γαcτρὸc καὶ νυcταγμὸc καὶ πληθώρ η · ἢν δὲ δειπνήcωc ι , κοιλίη ἐκταράccετα ι . cυμφέροι δ ’ ἂν τουτέοιcιν ἐκλουcαμένοιcι καθεύδει ν , κοιμηθένταc δὲ περιπατῆcαι βραδέωc cυχνὴν περίοδο ν · κἢν μὲν λαπαχθ ῇ , δειπνῆcαι καὶ πιεῖν οἶνον ἐλάccονα ἀκρητέcτερο ν , ἢν δὲ μὴ λαπαχθ ῇ , ὑποχρίcαcθαι τὸ cῶμα θερμ ῷ · κἢν διψ ῇ , ὑδαρέα οἶνον γλυκὺν ἢ λευκὸν ἐπιπιόντα ἀναπαύεcθα ι , ἢν δὲ μὴ 〈ἐγκοιμηθ ῇ , πλείω ἀναπαύεcθαι 〉 , τὰ δὲ ἄλλα ὁμοίωc τοῖcιν ἐκ κραιπάληc διαιτάcθ ω . |
| 15 869 [5] | τὰ δὲ ἀπὸ πομάτων ὁκόcα μὲν ὑδαρέ α , βραδυπορώτερά ἐcτι καὶ ἐγκυκλέεται καὶ ἐπιπολάζει περὶ ὑποχόνδρια καὶ ἐc οὔρηcιν οὐ κατατρέχε ι · τοιοῦδε 〈δὲ〉 πόματοc πληρωθεὶc μηδὲν ἔργον ὀξέωc διαπρήξ ῃ , ὁπόcα τῷ cώματι cυνταθέντι βίῃ 〈ἢ〉 τάχει πονέειν cυμβαίνε ι · ὡc μάλιcτα δὲ ἡcυχαζέτ ω , μέχρι καταπεφθῇ μετὰ τῶν cιτίω ν . ὁκόcα δὲ τῶν πομάτων ἀκρητέcτερά ἐcτιν ἢ αὐcτηρότερ α , παλμὸν ἐν τῷ cώματι καὶ cφυγμὸν ἐν τῇ κεφαλῇ ἐμποιέε ι · τουτέοιcι καλῶc ἔχει ἐπικοιμᾶcθαι καὶ θερμόν 〈τι〉 ῥοφέει ν , πρὸc ἅπερ μάλιcτα ἥδιcτα ἔχουc ι · νηcτείη δὲ πονηρὸν πρὸc τὴν κεφαλαλγίην καὶ κραιπάλη ν . ὁκόcοι δὲ μονοcιτέουc ι , κεῖνοι καὶ ἀδύνατοί εἰcι καὶ οὐρέουcι θερμὸν παρὰ τὸ ἔθοc κενεαγγέοντε c · γίνεται δὲ 〈καὶ〉 τὸ cτόμα ἁλυκὸν καὶ πικρό ν , καὶ τρέμουcιν ἐν παντὶ ἔργῳ καὶ κροτάφοιc ἐπιcυντείνονται καὶ τὸ δεῖπνον οὐ δύνανται πέccει ν , ὅκωcπερ ἢν ἠριcτηκότεc 〈ἔωcιν 〉 . |
| 15 870 [15] | τούτουc δὲ χρὴ δειπνεῖν ἔλαccον ἢ μεμαθήκαcι καὶ ὑγροτέρην μᾶζαν ἀντὶ ἄρτου καὶ λαχάνων λάπαθον ἢ μαλάχην ἢ πτιcάνην καὶ cεῦτλ α , πίνειν δὲ κατὰ τὸ cιτίον οἶνον ὁκόcον cύμμετρον καὶ ὑδαρέcτερον καὶ ἀπὸ δείπνου περιπατῆcαι ὀλίγο ν , ἕωc οὖρα καταδράμῃ καὶ οὐρήc ῃ . χρήcθω δὲ καὶ ἰχθύcιν ἑφθοῖcι ν . Μεμνήμεθα δήπου τοῦτον ἅπαντα τὸν λόγον ἐπὶ τῷ γνηcίῳ μέρει τοῦ cυγγράμματοc ἱκανῶc ἐξειργαcμένον. ἐξ ἐκείνων οὖν δυνήcῃ ὡcαύτωc εἰρημένα καὶ ταῦτα διαγνῶναί τε καὶ κρῖναι, ἐμοὶ δ’ οὐκ ἀναγκαῖον ἐν τοῖc τοιοῖcδε μηκύνειν. Βρώματα δὲ μάλιcτα ἐπιcημαίνε ι . Οὐκ ἐκ λόγου τινὸc ἀλλ’ ἐμπειρίαc προcήκει κρίνεcθαι τῶν ἐδεcμάτων τὴν δύναμιν· οὐ διοίcει δὲ νῦν βρώματα λέγειν ἢ ἐδέcματα. |
| 15 871 [10] | καὶ μέντοι καὶ ὁ γράψαc ταυτὶ τοιοῦτόν τι δηλοῖ διὰ τοῦ ἐπιcημαίνει ν· ἐπίcημοc γάρ, φηcίν, ἀλλοίωcιc τοῖc cώμαcι γίνεται καθ’ ἕκαcτον ἐξ ἰcχυρῶν ἐδεcμάτων. εἶθ’ ἑξῆc αὐτὰ καταλέγει. Ϲκόροδον φῦcαν καὶ θέρμην περὶ τὸν θώρακα καὶ κεφαλῆc βάροc καὶ ἄcη ν , καὶ εἴ τι ἄλλο ἄλγημα εἴη μεμαθηκὸc πρόcθε ν , παροξύνειεν ἄ ν · οὐρητικὸν δ έ , καὶ τοῦ τ ’ ἔχει ἀγαθό ν · ἄριcτον δ ’ αὐτοῦ φαγεῖν μέλλοντι ἐc πόcιν ἰέναι ἢ μεθύοντ ι . Εἰ τῇ πείρᾳ χρὴ κρίνειν ἓν ἕκαcτον τῶν ἐcθιομένων, οὐκ ἂν ὀρθῶc λέγοιτο φυcῶδεc εἶναι τὸ cκόροδο ν, οὐ μὴν οὐδὲ θέρμηc πλείονοc ἢ κατὰ κρόμυον αἴcθηcιν φέρον τοῖc φαγοῦcιν οὔτ’ ἐν ἄλλῳ τινὶ μέρει τοῦ cώματοc οὔτ’ ἐν τῷ θώρακι, κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον οὐδ’ ἄcη c, καὶ μάλιcτ’, ἄν τιc αὐτὸ βραχὺ προαποζέcαc προcάρηται. |
| 15 872 [15] | τὰ δὲ πολλὰ τῶν ἐδεcμάτων, ὅταν μὲν πληθωρικὸν ᾖ τὸ cῶμα, θερμαίνει, ὅταν δὲ προκεκενωμένον, ξηραίνει γε ἱκανῶc. ἡμάρτηκεν οὖν ὁ cυγγραφεὺc τοῦ βιβλίου χωρὶc διοριcμοῦ τὴν ἀπόφαcιν ποιηcάμενοc· ἄμεινον γὰρ ἦν διορίcαι, καθὸ λέλεκται, νυνὶ δ’ ἁπλῶc πωc ἀπεφήνατο περὶ cκορόδου· βέλτιον δ’ ἦν εἰπεῖν ξηραίνειν καὶ θερμαίνειν αὐτὸ καὶ ἄφυcον εἶναι (κατὰ γὰρ ἀδιορίcτου οὐκ ἀποφαίνεcθαι ἔθοc ἐcτί), προcυπακούειν δ’ ‘ὅταν ἐν καιρῷ δοθῇ‘, ὃ τὸ ‘προπαρεcκευαcμένῳ τῷ cώματι‘ δηλοῖ· προπαραcκευάζεται δὲ μήτε πληθωρικὸν μήτε κακόχυμον ὄν. οὐκ ἀληθῶc οὖν οὐδὲ κεφαλῆc βάροc ὑπ’ αὐτοῦ γίνεcθαί φηcιν· ἐὰν γὰρ προκενώcαc τὸ cῶμα προcενέγκῃc cκόροδον, καὶ κεφαλῆc βάροc ἰάcῃ καὶ παντὸc ἄλλου μορίου. θαυμάζω δέ, πῶc ἃ μέχρι τοῦ νῦν διῆλθεν ἐπ’ αὐτοῦ προειπὼν ἐφεξῆc φηcιν· ἄριcτον δ ’ αὐτοῦ φαγεῖν μέλλοντι ἐc πόcιν ἰέναι ἢ μεθύοντ ι. |
| 15 873 [5] | φαίνεται δ’ ἐκ τούτων οὐ μόνον οὔτε κραιπάλην οὔτε μέθην ἐργαζόμενον, ἀλλὰ καὶ προφυλακτικὸν αὐτῶν ὑπάρχον, ὡc καὶ βάροc ὦcαι δύναcθαι καὶ θεραπευτικὸν γενέcθαι φυcῶν. ἀληθῆ μὲν οὖν εἶπε ταῦτα καὶ προcέτι τῶν οὐρητικῶν εἶναι φαρμάκων αὐτό, ψευδῶc δὲ τἄλλα προcέθηκεν ἅμα τῷ καὶ μαχόμενα λέγειν ἑαυτῷ. Τυρὸc δὲ φῦcαν καὶ cτεγνότητα καὶ cιτίων ἔξαψιν ποιε ῖ , τὸ δ ’ ὠμὸν καὶ ἄπεπτο ν · κάκιcτον δ ’ ἐν ποτῷ φαγεῖν πεπληρωμένοιcι ν . Φυcώδηc μᾶλλόν ἐcτιν [τοῦ ξηροῦ] ὁ μαλακὸc καὶ νέοc τυρὸc καὶ ἧττον cτεγνοῖ τοῦ ξηροῦ, τουτέcτιν ἵcτηcι τὴν γαcτέρα· τούτῳ γὰρ ὑπάρχει φυcώδει μὲν ἧττον εἶναι, μᾶλλον δ’ ἱcτάναι τὴν γαcτέρα. καὶ μέντοι καὶ διψώδηc οὗτοc μᾶλλόν ἐcτιν, ὅπερ ἐδήλωcεν εἰπὼν cιτίων ἔξαψιν ποιε ῖ. τὸ δὲ ὠμὸν καὶ ἄπεπτον μεταξὺ παρέγκειται κατὰ τὴν ῥῆcιν οὐκ ἐπιμελῶc ἑρμηνευόμενον· ἐμφαίνει γοῦν, ὅτι τὸ κατὰ τὸ cῶμα cυνιcτάμενον πᾶν ὠμὸν καὶ ἄπεπτον ἐν χυμοῖc ἐκ τοιούτων ἐδεcμάτων πέφυκε γίνεcθαι, ὁποῖόc ἐcτι καὶ ὁ τυρόc, ὠμὸν καὶ ἄπεπτον ἔδεcμα, ὡc εἰ καὶ οὕτωc ἔλεγε· ‘τυρὸc δὲ φῦcαν καὶ cτεγνότητα τῆc γαcτρὸc ἐργάζεται καὶ καυcώδηc ἐcτίν, ἔτι δ’ ὠμὸν καὶ ἄπεπτόν ἐcτιν ἔδεcμα καὶ χυμῶν τοιούτων γεννητικόν‘. |
| 15 874 [15] | κάκιcτον δέ, φηcί, καὶ πεπληρωμένον μετὰ πόματοc φαγεῖν αὐτ ό, ὅπερ εὔδηλόν ἐcτι καὶ τοῖc ἰδιώταιc· ἔcτι μὲν γὰρ καὶ ἄλλωc οὐκ ἀγαθὸν ἔδεcμα τυρόc, ὡc ἂν παχύχυμοc καὶ δύcπεπτοc ὑπάρχων, εἰ δ’ ἐν τῷ πίνειν αὐτῷ τιc χρήcαιτο πεπληρωμένοc ὤν, χείριcτοc ἁπάντων τῶν ἐδεcμάτων γίνεται, βαρύνων τε τὸ cτόμα τῆc γαcτρὸc αὐτόc τε πρῶτον διαφθειρόμενοc, εἶθ’ ἑαυτῷ cυνδιαφθείρων καὶ τἄλλα. Ὄcπρια δὲ πάντα φυcώδεα καὶ ὠμὰ καὶ ἑφθὰ καὶ πεφρυγμέν α , ἥκιcτα δὲ βεβρεγμένα ἢ χλωρ ά · τουτέοιcι δὲ μὴ χρῆcθα ι , εἰ μὴ μετὰ cιτίω ν . |
| 15 875 [10] | ἔχει δὲ καὶ ἰδίαc μοχθηρίαc ἕκαcτον αὐτῶ ν . Ἐμπίπληcι τὴν κοιλίαν πάντα τὰ ὄcπρι α, πρὸc τούτοιc δὲ καὶ δυcπεπτότατα αὐτῶν ἐcτι τὰ ὠμ ά, τὰ δὲ πεφρυγμένα φυcώδη μὲν ἧττον, ἄπεπτα δ’ οὐδὲν ἧττον, ὅcα δὲ πλεῖcτον ἥψηται, μετριώτερα. τὸ δ’ ἐφεξῆc ἔν τιcι μὲν τῶν ἀντιγράφων γέγραπται καὶ βεβρεγμένα καὶ χλωρ ά, ὡc καὶ τούτων τὰc προειρημέναc κακίαc ἐχόντων, ἐν δὲ τοῖc πλείcτοιc οὐχ οὕτωc, ἀλλ’ ἐφ’ ἑτέραc ἀρχῆc ἥκιcτα δὲ βεβρεγμέν α. χλωρὰ μὲν οὖν λέγεται τὰ μὴ ξηρὰ μηδὲ ἀκριβῶc ἤδη τέλεα, βεβρεγμένα δὲ τὰ ὕδατι βραχέντα. cυμβουλεύει τοίνυν ἄνευ cιτίων ὀcπρίοιc μὴ χρῆcθαι, cιτία δηλονότι μάλιcτα μὲν τοὺc ἐκ πυρῶν ἄρτουc λέγων ἢ ἁπλῶc ἅπαντα τὰ ὁπωcοῦν cκευαζόμενα, τάχα δὲ καὶ τἄλλα πάντα, ἐξ ὧν ἄρτοι γίνονται, ζειὰc καὶ τίφαc καὶ κριθάc· οἱ δ’ ἀγροῖκοι καὶ ἀπὸ τῶν κέγχρων ἀρτοποιοῦνται. |
| 15 876 [10] | Ἐρέβινθοc μὲν φῦcα ν , ὠμὸc καὶ πεφρυγμένο c , καὶ πόνον ἐμποιέε ι . Τινὲc γράφουcι διὰ τοῦτ’ αὐτὸ φῦcαν ἐμποιεῖν, ὡc ἐντείνοντα τὰ αἰδοῖα, τὸν ἐρέβινθον· διὰ μέντοι τὸ ὑπογεγραμμένον τῆc λέξεωc τὸν πόνον φέρομεν ἐπὶ τῆc διὰ τὴν ἐμφύcηcιν ὀδύνηc. Φακὸc δὲ cτύφει καὶ ἄραδον ἐμποιέε ι , ἢν μετὰ τοῦ φλοιοῦ ᾖ . Τὴν ἄραδον φωνὴν ἔφην cημαίνειν ταραχήν τινα καὶ οἷον μάχην ἐν τῇ γαcτρὶ γινομένην ἐκ τῶν διαφόρων ταῖc δυνάμεcι cιτίων, ὥcπερ καὶ νῦν, ὅταν μετὰ τοῦ φλοιοῦ προcενεχθῇ, πολὺ τῆc cαρκὸc αὐτῆc ἐcτι δυcπεπτότεροc. |
| 15 877 [10] | Θέρμοc δὲ ἥκιcτα τουτέων κακὰ ἔχε ι . Τὸ ἥκιcτα τοὐναντίον cημαίνει τῷ μάλιcτα· δῆλον δ’ ὅτι τὸν θέρμον ἐλάχιcτα τῶν προειρημένων ἔχειν φηcὶ τὰ κακά. Ϲίλφιον δὲ καὶ ὀπό c · ἔcτι μὲν οἷcι μάλιcτ α , τοῖc δ ’ ἀπείροιc οὐ διέρχεται ἡ κοιλί η , 〈ἀλλὰ καλεῖται ξηρὴ χολέρη 〉 . Τὴν ῥίζαν τοῦ cιλφίου καλεῖν ἔθοc ἐcτὶ τοῖc ἀνθρώποιc ὁμωνύμωc ὅλῃ τῇ βοτάνῃ. |
| 15 878 [15] | ταύτην δέ φηcι καὶ προcέτι τὸν ὀπὸν τῆc πόαc τοῖc ἀπείροι c, τουτέcτι τοῖc ἀήθεcι, ξηρὰν ἐργάζεcθαι χολέρα ν· ἥτιc δ’ ἐcτὶν αὕτη, μετ’ ὀλίγον αὐτὸc διδάξει γράφων ὧδε· “χολέρηc δὲ ξηρῆc ἡ γαcτὴρ πεφύcηται καὶ ψόφοι ἔνειcιν”. εὔδηλον οὖν, ὅτι πνεῦμα φυcῶδεc ἀθροίζεται κατὰ τὴν κοιλίαν ἐκ τῆc τοῦ cιλφίου προcφορᾶc· ἐcτὶ δὲ δριμὺ καὶ καυcῶδεc τοῦτο. τί οὖν cημαίνει τὸ ἔcτι μὲν οἷcι ν, οὐδὲν ἐκ τῆc λέξεωc cαφέc, καὶ διὰ τοῦτ’ ἐξηγούμενόc τιc ἕκαcτον τούτων ἐρεῖ τὸ πιθανώτατον ἑαυτῷ φαινόμενον· ἄπορον γὰρ τὸ κατὰ λόγον ἐρεῖν ἐν τοῖc τοιούτοιc. Μάλιcτα δὲ γίνετα ι , ἢν μετὰ πολλοῦ τυροῦ μιχθῇ ἢ κρεηφαγίηc βοείων κρεῶ ν . Τὴν αὐτῷ κεκλημένην ξηρὰν χολέραν μάλιcτα γίνεcθαί φηcι τοῖc τὸ cίλφιον ἅμα τῷ τυρῷ πλέον προcενεγκαμένοιc ἢ βοείοιc κρέαcιν· ἡ γὰρ ἐκ τοῦ cιλφίου γεννωμένη φῦcα τοῖc ἐμπλαcτικοῖc καὶ βραδυπόροιc ἐδέcμαcι μιχθεῖcα μένει κατὰ τὴν γαcτέρα μὴ διεξερχομένη. Τὰ μὲν γὰρ μελαγχολικὰ παροξυνθείη ἂν παθήματα ὑπὸ βοείων κρεῶ ν · ἀνυπέρβλητοc γὰρ ἡ φύcιc αὐτῶν καὶ οὐ τῆc τυχούcηc κοιλίηc καταπέψα ι . |
| 15 879 [10] | Ἦν μὲν αὐτῷ περὶ cιλφίου δυνάμεωc ὁ λόγοc, ἐπέμιξε δὲ τούτῳ τὴν τῶν βοείων κρεῶν ἐδωδὴν καὶ μετὰ ταῦθ’ ἑξῆc ἐπ’ αὐτὰ μεταβὰc τὰ μελαγχολικὰ πάθη παροξύνεcθαί φηcιν ὑπ’ αὐτῶν, εἶθ’ ἑξῆc ὡc ἂν αἰτίαν ἀποδιδοὺc ἐπαναδιπλῶν τοῦτό φηcιν· ἀνυπέρβλητοc γὰρ ἡ φύcιc αὐτῶ ν. ἐχρήcατο μὲν οὖν τῷ γάρ cυνδέcμῳ, καθάπερ οἱ τὰc αἰτίαc ὧν προειρήκαcι λέγοντεc· οὐ μὴν αὐτοῦ γε τοῦ παροξύνεcθαι τὰ μελαγχολικὰ πρὸc τῶν βοείων κρεῶν εἶπεν αἰτίαν, ἄλλην δέ τινα κοινοτέραν τὴν κατὰ τὸ δυcκατέργαcτον τῆc φύcεωc αὐτῶν καὶ ἰcχυρόν· ἡ γὰρ ἀνυπέρβλητοc φύcιc ἐcτίν, ἣν οὐκ ἄν τιc ὑπερβάλλοιτο. Βέλτιcτα δ ’ ἂν ἀπαλ λάccοιε ν , εἰ διέφθοιcί τε χρέοιντο καὶ ὡc παλαιοτάτοιcι ν . |
| 15 880 [15] | Καὶ τοῦτο καθολικωτέραν ἔχει τὴν cυμβουλήν, οὐ κατὰ τὰ μελαγχολικά· τοῖc γὰρ βοείοιc κρέαcιν ἄμεινον χρῆcθαι διέφθοιc τε καὶ παλαιοῖc, ὥcπερ τοῖc ἄλλοιc ἅπαcι δυcπέπτοιc. οὐ κυρίωc δ’ ἐχρήcατο τῇ βέλτιcτα λέξει· οὔτε γὰρ οἱ μελαγχολικῶc νοcοῦντεc οὔτ’ ἄλλοc τιc ἄνθρωποc ὑγιαίνων ἢ νοcῶν βέλτιcτα ἂν ἀπαλλάccοι βόεια δίεφθα καὶ παλαιὰ προcφερόμενοc· τῶν γὰρ ἐcθιόντων αὐτὰ πάντων εἰcὶν οὐκ ἀγαθὴ τροφή· ἀλλ’ ἧττον τῶν ἄλλων οἱ τὰ τοιαῦτα προcφερόμενοι βλάπτονται. μεταθεὶc οὖν τὸ βέλτιcτα καὶ ποιήcαc ῥήϊcτα τὸν λόγον ἄμεμπτον ἐργάcῃ. Αἴγεια δὲ κρέα ὅcα τε ἐν βοείοιcιν ἔνι κακὰ ἅπαν τ ’ ἔχει [ τήν τε ἀπεψίη ν ] καὶ φυcωδέcτερα καὶ ἐρευγματωδέcτερα καὶ χολέρην ποιέε ι . ἔcτι δὲ τὰ εὐωδέcτατα καὶ ἥδιcτ α , ταῦ τ ’ ἄριcτα δίεφθα καὶ ψυχρ ά . τὰ δ ’ ἀηδέcτατα δυcώδεα καὶ cκληρ ά , ταῦτα κάκιcτα καὶ τὰ πρόcφατ α . |
| 15 881 [15] | βέλτιcτα δ ’ ἐcτὶ τῇ θεριν ῇ , μετοπώρου δὲ κάκιcτ α . Κἀνταῦθα πάλιν εἶπε τὴν αἰτίαν τοῦ τῶν βοείων κρεῶν εἶναι φαυλότερα τὰ αἴγεια· δύcπεπτα γὰρ ὁμοίωc ὄντα τὰ αἴγεια φυcωδέcτερα τῶν βοείων ἐcτὶν ἐρυγάc τε πολλάκιc ποιεῖ μοχθηρὰν ἐχούcαc ποιότητα. δριμύτερα δ’ ὄντα καὶ θερμότερα τῶν βοείων, εἰ ἀπεπτηθείη, καὶ χολέραν ἐργάζεται· διὸ καὶ ψυχρὰ μᾶλλον ἢ θερμὰ δεῖ ἐcθίειν αὐτά. βέλτιcτα δ ’ ἐcτὶ τῇ θεριν ῇ , μετοπώρου δὲ κάκιcτ α. βέλτιcτα δ’ εἶναί φηcι cφῶν αὐτῶν τὰ κρέα τῶν αἰγῶν, οὐ γὰρ δὴ τῶν ἄλλων γε κρεῶν. ἐχρῆν μὲν οὖν ὅcον ἐπὶ τῇ ὥρᾳ φαυλότατα διὰ τὴν κρᾶcιν εἶναι· cυμβαίνει δὲ βελτίονα τὴν τροφὴν αὐταῖc κατὰ τὸ θέροc εἶναι, καθάπερ τοῖc ποηφάγοιc τῶν ζῴων μοχθηρὰν διὰ τὸ μηκέτ’ ἔχειν τὴν πόαν χλωράν· ταῖc δ’ αἰξὶν ἐπιτηδειοτάτη τροφὴ τῶν δένδρων οἱ βλαcτοὶ καὶ οἱ καυλοί εἰcιν, οὓc ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ ἦροc ἔχει δαψιλεῖc καὶ κατὰ τὸ θέροc. |
| 15 882 [13] | ὅτι δ’ αἱ τροφαὶ πλεῖcτον δύνανται πρὸc τὴν τῶν κρεῶν ἐπιτηδειότητα κἀκ τῶν ἀλωπέκων ἔνεcτί cοι μαθεῖν ἐν φθινοπώρῳ καλλίcτην ἐχουcῶν τὴν cάρκα διὰ τὰc cταφυλάc. οὕτω δὲ καὶ τὸ cτρουθίον ἡ cυκαλὶc καλλίcτην ἔχει τὴν cάρκα. φθινοπώρου τοίνυν αἱ αἶγεc ἀποροῦcαι τροφῆc ἐπιτηδείου χειρίcτην καὶ ἰcχνοτάτην ἔχουcι τὴν cάρκα, κατὰ δὲ τὸν χειμῶνα πάλιν ἀμείνω τὴν τοῦ cώματοc ἕξιν ἴcχουcι, τὴν φυcικὴν δυcκραcίαν ὑπὸ τῆc κατὰ τὴν ὥραν ἐπανορθούμεναι κράcεωc. Χοίρου δὲ πονηρ ά , ὅταν ᾖ ἐνωμότερα ἢ περικα ῆ · χολερώδεα δ ’ ἂν εἴη καὶ ταρακτικ ά . ὕεια δὲ βέλτιcτα τῶν κρεῶν πάντω ν · κράτιcτα δὲ τὰ μή τ ’ ἰcχυρῶc πίονα μήτε λεπτὰ μή θ ’ ἡλικίην ἱερείου παλαιο ῦ · ἐcθίειν δὲ ἄνευ τῆc φορίνηc ἢ καὶ ὑπόψυχρ α . Χοῖρον ἐξαιρέτωc ὠνόμαζον οἱ παλαιοὶ τὸν μικρὸν λίαν, ὥcπερ παρὰ τῷ ποιητῇ ἔcτιν εὑρεῖν· ἔcθιε νῦν, ὦ ξεῖνε, τὰ δὴ δμώεccι πάρεcτι, χοίρε’, ἀτὰρ cιάλουc γε cύαc μνηcτῆρεc ἔδουcιν. |
| 15 883 [10] | οἱ δὲ μνηcτῆρεc οὐκ οἶδ’ ὅπωc τοὺc cιάλουc ἤcθιον· τοὺc γὰρ ὑπὲρ τοὺc τελείουc οὕτωc ὠνόμαcεν· ἀναιcθητότατοι 〈δὴ〉 πάντων ἦcαν οἱ μνηcτῆρεc εἰc διάγνωcιν ὑγιεινῶν τε ἅμα καὶ ἡδέων ἐδεcμάτων, ὥcπερ κἀν τῷ τὰc γαcτέραc τῶν αἰγῶν ἐcθίειν τὰc ἐμπληcθείcαc αἵματόc τε καὶ λίπουc, οὗ δυcπεπτότερον τί ἂν εὕροιc ἔδεcμα; κάλλιcτον δὲ κρέαc εἰc ἡδονὴν καὶ πέψιν ἐcτὶ τὸ τῶν μέcων κατὰ τὴν ἡλικίαν, τὸ δὲ καὶ γεννητικόν ἐcτιν αἵματοc χρηcτοῦ. χείριcτον δ’ ἐcτὶ τὸ τοῦ παλαιοτάτου καὶ τὸ τοῦ μετὰ τὴν ἀποκύηcιν εὐθέωc ἐcθιομένου· τοῦτο γὰρ cχεδὸν ἁπάντων ὧν ἄνθρωποc ἐcθίει ζῴων χερcαίων ὑγροτάτην ἔχει τὴν cάρκα, καὶ διὰ τοῦθ’ ὑπερβαλλόντωc ὑγρὰ ἡ τῶν ἀρτιγενῶν οὖcα cὰρξ φλέγμα γεννᾷ πλεῖcτον· ἐὰν δὲ καὶ ἐνωμοτέρα τύχῃ, πολὺ μᾶλλον. |
| 15 884 [15] | τῷ δ’ αὐτῷ τούτῳ λόγῳ καὶ τὴν τῶν ὑῶν λιπαρωτάτην οὖcαν cάρκα χείρονα νομίζει τῆc τῶν μέcων εὐcάρκων ὑποπτεύων αὐτῆc τὴν ὑγρότητα, δι’ ἣν καὶ πᾶcα πιμελὴ τῆc ὁμογενοῦc cαρκὸc χείρων ἐcτὶν εἰc πέψιν τε καὶ θρέψιν. καὶ τὰ περικεκαυμένα δὲ κατὰ τὴν ὄπτηcιν ἀνεπιτήδεια πρὸc εὐχυμίαν τε καὶ πέψιν ἐcτὶ καὶ χολέραc ποιητικὰ διὰ τὴν προcελθοῦcαν αὐτοῖc δριμύτητα· κοινὴ γὰρ αὕτη κακία τῶν χολερωδῶν ἐδεcμάτων ἐcτίν, ὅταν ὑγρά τ’ ᾖ καὶ δριμέα. διαφθείρεται γὰρ ὁμοίωc τὰ τοιαῦτα καὶ τῇ δριμύτητι τὰ cτόματα τῶν καθηκόντων εἰc τὴν κοιλίαν ἀγγείων ἀναδάκνοντα τῶν ἐξ ὅλου τοῦ cώματοc εἰc αὐτὴν ῥευμάτων αἴτια γίνεται. τὸ δ’ ἄνευ τῆc φορίνηc δεῖν ἐcθίειν τὰ χοίρεια, τουτέcτιν ἄνευ τοῦ δέρματοc, πρόδηλον· οὐ γὰρ ὁμοίωc τῇ cαρκὶ τοῦ ζῴου τὸ δέρμα πέττεcθαι πέφυκεν, ὡc ἂν ψυχρότερον ὑπάρχον. ὑπόψυχρα δὲ καὶ ταῦτ’ ἀξιῶν ἐcθίειν δῆλόc ἐcτι τὰ θερμὰ πάντ’ εὐλαβούμενοc κρέα νομίζων ἴcωc αὐτὰ καυcωδέcτερα καὶ φυ cωδέcτερα τῶν ὑποψύχρων εἶναι. |
| 15 885 [10] | ἐγὼ δ’ ἐπὶ μὲν τῶν αἰγείων κρεῶν ὅcα τ’ ἄλλα φύcει θερμὰ προcίεμαι τὸν λόγον, ἐπὶ δὲ τῶν εὐκράτων κατὰ θερμότητα καὶ ψύξιν, οἷα τῶν ὑῶν ἐcτιν, ἁπλῶc οὕτωc λεγόμενον ἀδιορίcτωc οὐ προcίεμαι· διοριcαμένῳ γὰρ ἐπιτηδειότερα γένοιτ’ 〈ἂν〉 τὰ θερμὰ τῶν ψυχρῶν. Χολέρηc δὲ ξηρῆc ἡ γαcτὴρ πεφύcηται καὶ ψόφοι ἔνειcι καὶ ὀδύνη πλευρέων καὶ ὀcφύο c , διαχωρέει δὲ οὐδὲν κάτ ω , ἀλ λ ’ ἀπεcτέγνωτα ι . Τὴν ἁπλῶc ὀνομαζομένην ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων χολέραν ὑγρότητι διορίζει τῆc ξηρᾶc [χολέραc]· ὀνόματι δὲ κοινῷ κατ’ ἄμφω κέχρηται, πρὸc τὸν τῆc γενέcεωc τρόπον ἀποβλέπων ὄντα κοινόν. ὡc γὰρ ὑγρὰ χολέρα γίνεται δριμέων χυμῶν ἐκ τῆc διαφθορᾶc τῶν ἐδηδεcμένων γεννηθέντων, οὕτωc ἡ ξηρὰ πνεύματοc φυcώδουc δριμέοc· δι’ ὃ καὶ τὰ πληcιάζοντα τῇ γαcτρὶ νευρώδη cώματα δακνόμενά τε καὶ τεινόμενα πόνον ποιοῦcι. |
| 15 886 [5] | δυναμένων δὲ τῶν πνευμάτων τούτων ποτὲ μὲν ἴcχεcθαι, ποτὲ δὲ διεξιέναι, διὰ τὰ ἰcχόμενα πνεύματα τὴν ξηρὰν χολέραν ἐπιγεννᾶcθαι οὐκ ἔχω φάναι· πιθανώτερον δ’ ἦν οὕτωc ὀνομάcαι τὰ διεξερχόμενα. Τὸν τοιόνδε διαφύλαξο ν , ὅκωc μὴ ἐμεῖτα ι , ἀλλὰ κοιλίη ὑπελεύcετα ι . κλύcον οὖν ὡc τάχοc θερμῷ καὶ ὡc λιπαρωτάτῳ καὶ ἐc ὕδωρ ἀλείφων ὡc πλείcτῳ κάθιε θερμό ν , ἐν cκάφῃ κατακλίνω ν , καὶ τοῦ θερμοῦ 〈κατὰ〉 μικρὸν παράχε ε · καὶ ἢν θερμαινομένῳ αὐτῷ ἡ κοιλίη ὑπί ῃ , λέλυτα ι . Τὸ μὲν οὖν ὅτι τάχιcτα κλύζειν καὶ κωλύειν ἐμεῖν κοινὰ παραγγέλματα πάντων τῶν ἐν κοιλίᾳ περιεχομένων παρὰ φύcιν, ἃ cπουδάζομεν ἐκκριθῆναι κάτω, κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τὸ θερμῷ κλύζειν κλύcματι· προκλητικὸν γὰρ τὸ θερμόν, ὥcπερ ἀποκρουcτικὸν τὸ ψυχρόν. |
| 15 887 [20] | τὸ δὲ λιπαρὸν [εἶναι τὸ] κλύcμα τῆc ξηρᾶc ἴδιον ἴαμα, διότι καὶ τὴν δύναμιν ἐναντίον ἐcτὶν ὑγραῖνον τὴν ξηρότητα παρηγοροῦν τε τὴν δῆξιν. τῶν αὐτῶν ἔχεται cκοπῶν καὶ τὸ δι’ ὕδατοc καὶ δι’ ἐλαίου θερμαίνειν τε καὶ παρηγορεῖν ἐν τῇ cκάφῃ πυριῶντα. Ϲυμφέρει δὲ καὶ ἐγκοιμᾶcθαι τῷ τοιῷδε— Ἄδηλον, πότερον ἐν τῇ cκάφῃ πυριώμενον αὐτὸν ἢ καὶ χωρὶc ἐκείνηc κοιμᾶcθαι κελεύει· αὐτὸ δὲ καθ’ ἑαυτὸ cκοπουμένοιc πρόδηλον, ὅτι πᾶcι τοῖc ἐξ ἀπεψίαc ὁ ὕπνοc ὠφελιμώτατόc ἐcτιν. Καὶ πίνειν οἶνον λεπτὸν καὶ παλαιὸν καὶ ἀκρητέcτερο ν , — Οἶνον μὲν ὡc τῇ πέψει cυντελοῦντα δίδωcι, λεπτὸν δ’, ὡc μὴ μείνῃ κατὰ τὴν γαcτέρα, παλαιὸν δὲ καὶ ἀκρατέcτερον ἕνεκα τοῦ θερμαίνειν μᾶλλον· ἅπαc γὰρ οἶνοc θερμαίνει τὴν ἕξιν, μᾶλλον δ’ ὁ παλαιόc. Καὶ ἔλαιον δίδο υ , ὥcτε ἡcυχίη καὶ ἡ κοιλίη ὑπί ῃ , καὶ λέλυτα ι . |
| 15 888 [15] | Τῶν δριμέων πραϋντικὸν τὸ ἔλαιον καὶ τῆc ξηρότητοc ἐπανορθωτικόν, ὑπάγει δὲ μετρίωc τὴν κοιλίαν· ὧν ἁπάντων χρεία τῷ θεραπευομένῳ. Ϲιτίων δὲ καὶ ποτῶν ἀπεχέcθ ω . Οἷc ἔνδεια μὲν οὐδεμία κατὰ τὸ cῶμα, τούτοιc οὐδὲ χρεία προcθέcεωc, 〈οἷc〉 ἄπεπτα δέ τινα περιέχεται πέψεωc δεόμενα, τούτοιc ἡcυχίαc μέν ἐcτι χρεία, cιτίων δὲ οὔ, πρὶν πεφθῆναι μετρίωc τὰ περιεχόμενα. Ἢν δὲ μὴ ἀνῇ ὁ πόνο c , ὄνου γάλα δίδου πίνει ν , ὅπωc καθαρθ ῇ . Εἰ δὲ τὸ προειρημένον cου ποιοῦντοc ὁ πόνοc μὴ λύοιτο, πλείων ἐcτὶν ἡ δριμύτηc τοῦ λυποῦντοc αἰτίου καὶ διὰ τοῦτο καθᾶραι προcήκει τὸ cῶμα. ὄνου δὲ χρῆται γάλακτι τῶν μὲν καθαιρόντων φαρμάκων ἁπάντων ὄντι πραοτέρῳ καὶ ἀπρακτοτέρῳ, τῶν δ’ ἄλλων γαλάκτων ὑγροτέρῳ τε καὶ ὑπακτικωτέρῳ. Ἢν δὲ ὑγρὴ ἡ κοιλίη ᾖ καὶ χολὴ ὑποχωρέῃ καὶ cτρόφοι καὶ ἔμετοι καὶ δηγμο ί , τούτοιcι κράτιcτον ἀτρεμίζει ν , πίνειν δὲ μελίκρητον καὶ ἐξεμέει ν . |
| 15 889 [10] | Ἄδηλον, εἴτε περὶ τῆc ξηρᾶc χολέραc ἔτι καὶ νῦν ἐcτιν ὁ λόγοc αὐτῷ ἢ τούτων ἀκούειν χρὴ καθ’ ἑαυτά· ὁποτέρωc δ’ ἂν ἔχῃ, φαίνεται χολὴ δριμεῖα δυcεκνιπτοτέρα περιέχεcθαι κατὰ τὴν γαcτέρα· ταύτην πειρᾶται μετρίωc ὑπάγειν τε ἅμα καὶ cυμπέττειν. ὑπαχθήcεται μὲν οὖν μετρίωc τῷ μελικράτῳ, πεφθήcεται δὲ τῇ ἡcυχίᾳ. πολλάκιc δ’ ἐπὶ τῶν τοιούτων διαθέcεων ἀγωνιcτικῶc βοηθῶν ἀθρόωc ἐκκαθαίρει τὴν κακοχυμίαν ἰcχυρῷ φαρμάκῳ προcεπιcκεψάμενοc τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἕξιν τοῦ νοcοῦντοc καὶ τὴν ὥραν καὶ τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν κατάcταcιν. τὸ δ’ ἐπὶ τέλει τῆc ῥήcεωc εἰρημένον πίνειν δὲ μελίκρητον καὶ ἐξεμέειν ὡc βουλομένου τοῦ cυγγραφέωc ἐκκαθᾶραι τὴν ἄνω κοιλίαν εἴρηται. ἀμείνων δ’ ἡ ἑτέρα γραφὴ ἡ μετὰ τοῦ μή· ῥυπτικὸν γὰρ ὂν τὸ μελίκρατον ἐπὶ τὴν κατὰ φύcιν ὁδὸν προτρέπεται τὰ διεφθαρμένα χωρὶc τοῦ βλαβῆναι καὶ κινδυνεῦcαι τὸ cτόμα τῆc κοιλίαc κατὰ τοὺc ἐμέτουc. |
| 15 890 [14] | Ὑδρώπων δύο φύcιε c , ὧν ὁ μὲν ὑποcαρκίδιοc ἐγχειρέων γίνεcθαι ἄφυκτο c , ὁ δὲ με τ ’ ἐμφυcημάτων πολλῆc εὐτυχίηc δεόμενο c , μάλιcτα δὲ ταλαιπωρίηc καὶ πυρίηc καὶ ἐγκρατείη c . ξηρὰ δὲ καὶ δριμέα ἐcθιέτ ω · οὕτω γὰρ ἂν οὐρητικώτατοc εἴη καὶ ἰcχύοι μάλιcτ α . ἢν δὲ δύcπνοοc γένηται καὶ ἡ ὥρη θερινὴ ἐοῦcα τύχῃ καὶ ἡ ἡλικίη ἀκμάζῃ καὶ ῥώμη ᾖ , ἀπὸ τοῦ βραχίονοc αἷμα ἀφαιρεῖ ν · εἶτα θερμοὺc ἄρτουc ἐξ οἴνου μέλανοc καὶ ἐλαίου ἀποβάπτων ἐcθιέτω καὶ ὡc ἐλάχιcτα πίνων ὡc πλεῖcτα πονείτω καὶ κρέα ὕεια cαρκώδεα ἐcθιέτω μετὰ ὄξουc ἑφθ ά , ὅκωc πρὸc τοὺc προcάντειc περιπάτουc ἀντέχ ῃ . Τινὲc οὐχ ὑποcαρκίδιο ν, ἀλλ’ ἐπιcαρκίδιον γράφουcιν, οὐ μὴν ἀνὰ cάρκα τε καὶ κατὰ cάρκα γεγραμμένον εὗρόν που, καίτοι τῶν νεωτέρων οὕτωc ὀνομαζόντων. |
| 15 891 [15] | εἰπόντοc δ’ αὐτοῦ δύο φύcειc εἶναι ὑδρώπων καὶ περὶ μὲν τοῦ δευτέρου τὰ ἐμφυcήματα γράψαντοc, ἄλλο δ’ οὐδὲν cύμπτωμα προcθέντοc, ἐπὶ δὲ τοῦ προτέρου οὐδὲν παντάπαcιν εἰπόντοc, δῆλόc ἐcτιν, ὅτι κατά τι cυγκέχυται καὶ cφάλλεται κατὰ τὴν τῶν ὑδέρων διαφοράν. ἔνιοι μὲν οὖν τῶν ἰατρῶν τέτταραc λέγουcιν εἶναι διαφορὰc τῶν ὑδέρων ὑπερβαίνοντεc τὸ προcῆκον, ἀλλ’ οὐ νῦν καιρὸc ἐλέγχειν αὐτούc· ὁ δὲ ταῦτα γράψαc ἐλλείπει φανερῶc. ἔcτι γὰρ τῶν ὑδέρων ὁ μέν τιc ὑγροῦ λεπτοῦ κατὰ τὴν cύcταcιν ἀθροίζων πλῆθοc ἐν τῷ κάτω τοῦ θώρακοc χωρίῳ παντί· τοῦτον παρακεντοῦντεc ἐνίοτε τὸ ὑγρὸν ἐκκενοῦμεν· ὁ δέ τιc οὐχ ὕδατοc, ἀλλὰ πνεύματοc ἔχει τὸ χωρίον τοῦτο μεcτὸν καὶ cχεδὸν τὰ ἄνω πάντα διοιδιcκόμενα· τοῦτον τυμπανίαν προcαγορεύουcιν· ὁ δέ τιc φλέγματοc ἔχει τὴν ὅλην ἕξιν μεcτήν· τοῦτον ὑποcαρκίδιον ἔνιοι προcαγορεύουcιν. ὥcτ’ ἐλλιπῶc εἶπε τῶν ὑδέρων εἶναι δύο φύcει c. |
| 15 892 [15] | οὐ μὴν ὀρθῶc εἶπε τὸ ἐγχειρέων γίνεcθα ι· ἀληθέcτερον γὰρ ἂν εἶπεν οὕτω γράψαc· ἀποκτείνει δ’ εὐθὺc ὁ ὕδεροc, ἐπὴν γένηται. γέγραπται δ’ ἡ λέξιc οὕτω, κακῶc γεγραμμένη παρὰ τοῦ πρῶτον γράψαντοc. τοῦ γε μὴν ἑτέρου τῶν ὑδρώπων, ὃν με τ ’ ἐμφυcημάτων φηcὶ γίνεcθαι, θεραπείαν γράφει, τὸ μέν τι κοινὸν ἔχουcαν πάντων ὑδέρων, ὡc κατὰ τὴν ἀρχὴν ἔγραψε, ταλαιπωρίαν καὶ πυρίαν καὶ ἐγκράτεια ν, cυμβουλεύων ἐcθίειν θερμὰ καὶ ξηρ ά, τὸ δέ τι μόνου τοῦ ἀνὰ cάρκα, ὃν ὡc ἀθεράπευτον ἀπέλιπεν· οὗτοc γὰρ μόνοc ἀρχόμενοc ἐνίοτε δεῖται φλεβοτομίαc, ὅταν γ’ ἐξ αἱμορροΐδοc ἐπιcχέcεωc ἢ καταμηνίων ταῖc γυναιξὶν ἤ τινοc ἄλληc πληθωρικῆc αἰτίαc ἀρξάμενοc cυνίcτηται. τὸν δὲ τυμπανίαν ἢ τὸν ἀcκίτην ὕδερον οὐδεὶc ἐτόλμηcε διὰ φλεβοτομίαc ἰάcαcθαι· ἐπὶ δ’ οὖν τοῦ δεομένου τῆc φλεβοτομίαc ἡ ἐφεξῆc θεραπεία θερμαίνουcα καὶ ξηραίνουcα γίνοιτ’ ἄν. ταῦτα μὲν οὖν γράψαc τοῦ προcήκοντοc ἐcτοχάcθαι φαίνεται. οὐ μὴν ὀρθῶc γ’ εἶπεν· ἢν δὲ δύcπνοοc ᾖ ὁ κάμνω ν, φλεβοτομίαc χρῄζει, μὴ διὰ πληθώραν ὄντωc ἰcχυρὰν εἰc τὸν ὕδερον ἐμπίπτων, κινδυνευούcηc δηλονότι cβεcθῆναι τῆc ἐμφύτου θερμαcίαc ὥcπερ τὸ πῦρ. |
| 15 893 [15] | ὡc γὰρ τὸ πῦρ κινδυνεύει cβεcθῆναι ἐπιβληθέντων αὐτῷ ξύλων ὑγρῶν πολλῶν, εἰ μή τιc τοῦ πλήθουc ὑφέλοιτο, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ διὰ πλῆθοc αἵματοc cβεcθῆναι κινδυνεύοντοc ἐμφύτου θερμοῦ μέγιcτον ἴαμά ἐcτιν ἡ φλεβοτομία, καθ’ ἣν ἂν ὥραν ὁ κίνδυνοc οὗτοc καταλάβῃ. κακῶc οὖν πρόcκειται τῷ λόγῳ τὸ καὶ ἡ ὥρα θερινὴ ἐοῦcα τύχ ῃ. τοῦ μὲν γὰρ πλέον ἢ ἔλαccον ἀφελεῖν ἄλλα τινά, ὥcπερ καὶ ἡ ὥρα, cκοπόc, αὐτοῦ δὲ τοῦ βοηθήματοc ἡ τοῦ πάθουc φύcιc. ἔνιοι δ’, ὥcπερ καὶ Διοcκουρίδη c, οὐ θερινὴν ὥραν, ἀλλ’ ἐαρινὴν ἔγραψαν, ὑποπτεύοντεc τῆc μὲν θερινῆc τὴν διάλυcιν τῆc δυνάμεωc, τῆc δὲ χειμερινῆc τὴν προcγενηcομένην τῷ πάθει ψύξιν. ἰδιωτικῶc δὲ καὶ ἀρχαίωc πάνυ θερμοὺc ἄρτουc ἐξ οἴνου μέλανοc καὶ ἐλαίου δίδωcιν ἐcθίειν τῷ φλεβοτομηθέντι cκοπὸν μὲν ἔχων ἀληθῆ ῥωννύναι τὴν δύνα μιν, ὅπωc ἐξαρκέcῃ ταῖc κατὰ τὰ γυμνάcια ταλαιπωρίαιc, οὐχ εὑρὼν δὲ τὴν ὕλην ἀξίαν τοῦ cκοποῦ. |
| 15 894 [5] | μέλαc γὰρ οἶνοc πλεῖcτον αἷμα γεννᾷ, τοcοῦτον δὲ ὡc περιττὸν καὶ μελαγχολικὸν γενέcθαι. ἐκείνου βέλτιον δ’ ἐcτὶ κιρρὸν οἶνον διδόναι, λεπτὸν μὲν τὴν cύcταcιν, ὅπωc καὶ τὴν οὔρηcιν κινῇ, τὴν δ’ ἡλικίαν μὴ νέον, ὥcπερ οὖν καὶ τὰ πολλὰ cυμβαίνει· τῶν νέων γὰρ οἴνων cχεδὸν οὐδείc ἐcτι κιρρόc, ἀλλ’ ἤτοι λευκὸc ἢ ἐρυθρὸc ἢ μέλαc, παλαιούμενοι δὲ κιρροί τε γίνονται καὶ ξανθοί. τό γε μὴν ὡc ἐλάχιcτα πίνοντα πλεῖcτα πονεῖν ὀρθότατα εἴρηται· ξηραίνει γὰρ ἡ τοιαύτη δίαιτα καὶ θερμαίνει. τὰ δ’ ὕεια κρέα καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον ἐcθιόμενα ἀκμάζουcι καὶ ἰcχυροῖc οὐ κακῶc ἂν δοθείη· τῶν ἄλλων δ’ οὐδεὶc ἂν δύναιτο πέψαι καλῶc αὐτά, κινδυνευούcηc ἤδη cβεcθῆναι τῆc ἐμφύτου θερμαcίαc· ἄμεινον οὖν ὅcα καλῶc πέψουcι, διδόναι τοῖc οὕτωc ἔχουcιν. Ὁκόcοι κοιλίαc τὰc κάτω θερμὰc ἔχουc ι , καὶ δριμέα τὰ ὑποχωρήματα καὶ ἀνώμαλα διέρχεται ὑπὸ cυντήξιοc αὐτοῖ c , ἢν μὲν δυνατοὶ ἔωcι ν , ἐλλεβόρῳ ἀντιcπάcα ι · ἢν δὲ μ ή , ὁ χυλὸc τῶν cητανίων πυρῶν παχὺc ψυχρὸc καὶ τὸ φάκινον ἔτνοc καὶ ἄρτοι ἐγκρυφίαι καὶ ἰχθύεc πυρέccοντι μὲν ἑφθο ί , ἀπυρέτῳ δ ’ ἐόντι ὀπτο ί , καὶ οἶνοc μέλαc ἀπυρέτ ῳ , εἰ δὲ μ ή , ὕδωρ ἀπὸ μεcπίλων ἢ μύρτων ἢ μήλων ἢ οὔων ἢ φοινικοβαλάνων ἢ οἰνάνθηc ἀμπέλο υ . |
| 15 895 [10] | Κυριώτερον ἂν εἰρήκει τὰ διαχωρήματα τούτοιc ὑπὸ cυγκαύcεωc, οὐχ ὑπὸ cυντήξεωc διέρχεcθαι· cύντηξιc μὲν γὰρ [ἐν αὐτῷ] γίνεται διὰ πυρετὸν κακοήθη τηκομένηc τῆc πιμελῆc ἢ καὶ cαρκὸc τῆc ἁπαλῆc, cύγκαυcιc δ’ ἐν τῇ γαcτρὶ τῶν ἐδηδεcμένων ὑπὸ θερμαcίαc δριμείαc, δι’ ἣν καὶ πυρέττειν cυμβαίνει. τούτῳ οὖν ἐλλέβορον διδόναι κελεύει λευκόν· ἐνεδείξατο γὰρ τοῦτο διὰ τοῦ ἀντιcπάcαι ῥήματοc, ἐπειδὴ διὰ τῆc ἄνω γαcτρὸc 〈καθαίρει〉. |
| 15 896 [15] | ἢν δὲ μὴ δύνηται δι’ ἡντινοῦν αἰτίαν ἐλλέβορον λαβεῖν δριμύτητοc ἐπικρατούcηc ὁ ἄνθρωποc, ἐδέcματα κελεύει διδόναι καὶ πόματα cτύφοντά τε καὶ ψύχοντα. προcτίθηcι δὲ τοῖc ἐδέcμαcι καὶ τὰ ξηραίνειν δυνάμενα, καθάπερ τοὺc ἐγκρυφίαc ἄρτουc καὶ τοὺc ὀπτοὺc ἰχθῦ c. τούτων οὕτωc εὐλόγωc εἰρημένων ἐπιcκεπτέον, τίνα λέγει τὴν κάτω κοιλία ν· ἐνίοτε μὲν γὰρ οἱ παλαιοὶ τὸν θώρακα τὴν ἄνω κοιλίαν ὀνομάζοντεc τὸ μετὰ τὸ διάφραγμα πᾶν τῆc τροφῆc ἀγγεῖον κάτω κοιλίαν προcαγορεύουcιν· ἐνίοτε δ’ ἄνω κοιλίαν ὀνομάζοντεc εἰc ἣν καταπίνομεν τὰ cιτία, ποτὲ μὲν τὰ μετ’ αὐτὴν ἅπαντα κοιλίαν καλοῦcι κάτω, ἐνίοτε δὲ μόνα τὰ παχέα τῶν ἐντέρων· εἰcὶ δ’ οἳ τὸ κῶλον μόνον ὀνομάζουcι κάτω κοιλίαν. ἴcωc μὲν οὖν ἂν ἐζητήcαμεν, τί τῶν εἰρημένων μορίων ἢ τίνα πιθανώτερον νῦν ἀκοῦcαι, εἰ μέγα τι κερδαίνειν ἐμέλλομεν· ἐπεὶ δ’ ἡ τῶν τοιούτων εὕρεcιc οὐδὲν μὲν ἡμᾶc διδάcκει πλέον ὧν ἴcμεν τε καὶ κρίνομεν αὐτοὶ περὶ τοῦ τίνα μὲν ὀρθῶc εἴρηται, τίνα δ’ οὔ, περιεργίαν δ’ ἔχει μᾶλλον γνώcεωc ἤπερ ὠφέλειαν, ἄμεινον ἀπολιπεῖν αὐτὰ διὰ ταχέων καὶ μάλιcθ’, ὅπου μηδὲ γνήcιόν ἐcτιν αὐτοῦ τὸ cύγγραμμα. |
| 15 897 [11] | Ἢν δὲ πυρετὸc ἔχῃ καὶ cτρόφοι ἔωc ι , γάλα ὄνειον θερμὸν ὀλίγον τὸ πρῶτο ν , ἔπειτα ἐκ προcαγωγῆc πλεῖον καὶ λίνου cπέρμα καὶ πύρινα ἄλφιτα καὶ τῶν Αἰγυπτίων κυάμων ἐξελὼν τὰ πικρ ά , καταλέcα c , ἐπιπάccων πινέτω ἢ ᾠὰ ἡμιπαγέα ἐcθιέτω ὀπτὰ καὶ cεμίδαλιν καὶ κέγχρον καὶ χόνδρον ἑφθὸν ἐν γάλακτ ι · ἑφθὰ ψυχρὰ ἐcθίει ν · καὶ τὰ τούτοιc ὅμοια καὶ ποτὰ καὶ ἐδέcματα προcφερέcθ ω . Οἱ μὲν πλεῖcτοι τῶν ἐξηγουμένων βέλτιον τοῖc προειρημένοιc cυντάττουcι ταῦτα, περὶ τῶν θερμὴν ἐχόντων τὴν κάτω κοιλίαν ἡγούμενοι καὶ νῦν ἔτι γίνεcθαι τὸν λόγον, ὀλίγοι δέ τινεc ἀποχωρίcαντεc ἰδίᾳ ταῦτ’ ἐξηγοῦνται. |
| 15 898 [11] | cκοπὸc δ’ ἐcτὶν αὐτοῖc τὸ μέν τι καθᾶραι τῆc κακοχυμίαc, τὸ δ’ ἐπικεράcαι, τὸ δ’ ἐπιξηρᾶναι, τὸ δ’ ἐμψῦξαι. τὸ μὲν οὖν γάλα τὸ ὄνειον καθαίρειν τε δύναται καὶ ἐπικεραννύναι, τὸ δὲ τοῦ λίνου cπέρμα ξηραίνειν τε καὶ ψύχειν· τὰ δ’ ἐκ τῶν πυρῶν ἄλφιτα τὸ ἐπικεραcτικὸν ἔχει· καλῶc δ’ αὐτοῖc ἀναμέμικται καὶ τὰ κρίθινα ξηραίνοντά τε καὶ ψύχοντα. οἱ δ’ Αἰγύπτιοι κύαμοι μετρίωc ψῦξαι δύνανται· τὰ δ’ ᾠὰ καὶ ἡ cεμίδαλιc καὶ ὁ χόνδροc παχύχυμα καὶ εὔχυμα καὶ ἐπικρατητικά· καὶ ξηραίνει δ’ ἱκανῶc ὡc ἐν ἐδέcμαcιν ὁ κέγχρο c, ὥcπερ γε καὶ ψύχει. ταῦτα δὲ πάντα δίδωcι ψυχρὰ διὰ τὴν δριμύτητα καὶ θερμότητα τῶν τὸ πάθοc ἐργαζομένων χυμῶν. Τῆc διαιτητικῆc ἐcτι μέγιcτον παρατηρεῖν καὶ παραφυλάccειν [ ὥcπερ ἐν τοῖc ὀξέcι κα ὶ ] ἐν τοῖcι μακροῖcιν ἀρρωcτήμαcι καὶ τὰc ἐπιτάcιαc τῶν πυρετῶν καὶ τὰc ἀνέcια c , ὥcτε τοὺc καιροὺc διαπεφυλάχθα ι , ὁκότε μὴ δεῖ τὰ cιτία προcενεγκεῖ ν , καὶ ἀcφαλέω c , ὁκότε δεῖ προcενεγκεῖ ν , εἰδένα ι · ἔcτι δ ’ ὅταν πλεῖcτον ἀπέχωcι τῆc ἐπιτάcιο c . |
| 15 899 [15] | Τῆc διαιτητικῆc τέχνηc μέγιcτον εἶναί φηcι τὸ τὸν κατὰ μέροc καιρὸν γνῶναι τῆc τροφῆc· αὐτὸc οὖν ἕνα cκοπόν φηcι τὸ πλεῖcτον ἀπέχειν τὸν καιρὸν ἐκεῖνον τῆc ἐπιτάcεω c· εἴη δ’ ἂν ἐπίταcιν λέγων τὴν ἀρχὴν τοῦ παροξυcμοῦ. τοῦτο δ’ οὐ μόνον ἐπὶ τῶν χρονιζόντων, ἀλλὰ κἀπὶ τῶν ὀξέων ἀληθὲc εἶναι δοκεῖ. διὰ τί οὖν προcέθηκεν 〈ἐν〉 τοῖc μακροῖc ἀρρωcτήμαcι ν; ὅτι μᾶλλον ἐπὶ τούτων ἐναργὴc ὁ cκοπὸc ἢ τάχα μόνων. ἐπὶ γὰρ τῶν ὀξέων αὔταρκεc ἦν γνώριcμα καιροῦ τροφῆc καταβῆναι τὴν θέρμην εἰc τοὺc πόδαc, οὐ μὴν ἐπὶ τῶν χρονίων γε θρεπτέον οὕτωc, ἀλλὰ περιμένειν προcήκει τὰ βέλτιcτα τῆc ἀνέcεωc· κατὰ γὰρ τὰc ὀξείαc νόcουc ἀναμένειν οὐκ ἐγχωρεῖ φόβῳ τῆc μελλούcηc διὰ ταχέων ἐπιτάcεωc ἔcεcθαι. ἔνιοι δὲ τὴν λέξιν γράφουcιν οὕτω· τῆc διαιτητι κῆc ἐcτι μέγιcτον τὸ παρατηρεῖν καὶ παραφυλάccειν ὥcπερ ἐν τοῖc ὀξέcι ν , οὕτω καὶ ἐν τοῖc χρονίοιc τὸ ἐπίcταcθα ι , πηνίκα χρὴ τρέφει ν. |
| 15 900 [5] | ἔνιοι δὲ τὴν τελευτὴν ταύτηc τῆc ῥήcεωc οὕτω γράφουcιν· ἔcτι δ ’ ὅταν πλεῖcτον ἀπέχωcι τῆc ἐπιτάcιοc εἰδένα ι, ὡc πρὸc τοῖc ἄλλοιc οἷc ἐκέλευcεν ἡμᾶc ἐπιcκέψαcθαι περὶ τὸν ἄρρωcτον καὶ τοῦτο cυμβουλεύοντοc αὐτοῦ. φαίνεται δέ, εἰ αὐτό τιc ἐξετάζοι τοῦτο μὴ cυνάπτων τῇ κατὰ μέροc εὑρέcει τοῦ καιροῦ τῆc τροφῆc, ἄκαιρον τὸ περὶ τῆc ἀρχῆc παράγγελμα καὶ οὐδενὸc ἄξιον. Εἰδέναι δὲ τοὺc κεφαλαλγικοὺc ἐκ γυμναcίων ἢ δρόμων ἢ πορειῶν ἢ κυνηγεcίων ἢ ἄλλου τινὸc πόνου ἀκαίρου ἢ ἐξ ἀφροδιcίων τοὺc ἀχρόου c , τοὺc βραγχαλέου c , τοὺc cπληνώδεα c , τοὺc λειφαίμου c , τοὺc πνευματώδεαc καὶ ξηρὰ βήccονταc καὶ διψώδεα c , τοὺc φυcώδεα c , φλεβῶν ἀπολήψια c , ἐντεταμένουc ὑποχόνδρια καὶ πλευρὰ καὶ μετάφρενο ν , τοὺc ἀπονεναρκωμένουc καὶ ἀμαυρὰ βλέπονταc καὶ οἷc ἦχοι τῶν ὤτων ἐμπίπτουcι καὶ τῆc οὐρήθρηc ἀκρατέωc διακειμένου c , τοὺc ἰκτεριώδεαc καὶ ὧν αἱ κοιλίαι ὠμὰ ἐκβάλλουcι ν , ἢ αἱμορραγέονταc ἐκ ῥινῶν ἢ κα θ ’ ἕδρην cφοδρῶ c , ἢν ἐν ἐμφυcήμαcιν ἔωcιν ἢ πόνοc αὐτοῖc ἐπιτρέχῃ cφοδρὸc καὶ μὴ ἐπικρατέωc ι , τῶν τοιῶνδε μηδένα φαρμακεύει ν · κίνδυνόν τε γὰρ ἕξει καὶ οὐδὲν ὀνήcειc τάc τε ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ἀπαλλάξιαc καὶ κρίcιαc ἀφαιρήcει c . |
| 15 901 [10] | Ὅτι μὲν ἀτάκτωc καὶ τρόπον ὑπομνήματοc παραcκευῆc ἅπαντα τὰ κατὰ τὸ βιβλίον τοῦτο γέγραπται, πρόδηλον οἶμαι παντί· πολλὰ δ’ οὖν, ὡc ἔφην, ἐν αὐτῷ καλῶc εἴρηται, δι’ ἃ καὶ τοῖc οὐκ ὀρθῶc εἰρημένοιc ἐπείcθηcαν ἔνιοι καὶ μᾶλλον, ὅcοι cυνῄδεcαν ἑαυτοῖc ὡc οὐκ ἔχουcιν ἐπιcτήμην κριτικὴν τῶν γεγραμμένων. τὰ δ’ οὖν ἐν τῇδε τῇ ῥήcει λεγόμενα κατάλογον ἔχει τῶν ἀνεπιτηδείων φαρμακεύεcθαι. τὸ φαρμακεύεcθαι δὲ τῷ καθαίρεcθαι ἐc ταυτὸν cυμβαίνει, ὥcπερ γε καὶ τὸ φαρμακεύειν [ἐν] τῷ καθαί ρειν. |
| 15 902 [15] | ἴδωμεν οὖν, τίναc ἀπ’ ἀρχῆc ἀπαγορεύει καθαίρειν· τοὺc κεφαλαλγικού c, φηcίν, ἐκ γυμναcίων ἢ ἄλλου τινὸc πόνου ἀκαίρο υ. cυντόμωc οὖν ἀκούcαc τοὺc ἐξ ἀκαίρων πόνων κεφαλαλγικοὺc γενομένουc μὴ κάθαιρε. ἄκαιροι δὲ πόνοι πάντεc εἰcὶν οὓc ἡ παροῦcα κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον διάθεcιc τοῦ cώματοc οὐ δύναται φέρειν. ἀναμνήcω δέ cε νῦν εἰc πολλὰ χρηcίμου πράγματοc, οὗ καὶ διὰ παντὸc ἀξιῶ μεμνῆcθαι· τοῦ cώματοc ἡμῶν ἐνίοτε νόcου παραcκευῆc μετέχοντοc ἐγγὺc τοῦ cυμπληρωθῆναι, τῶν ἔξωθέν τι προcιὸν ἐξήλεγξε τὴν διάθεcιν αὐτοῦ πυρετὸν ἀνάψαν ἢ κεφαλαλγίαν ἢ κατάρρουν ἢ βῆχα κινῆcαν ἤ τι τοιοῦτον ἄλλο· κἄπειτα ἐκ τούτου κατὰ τὸ cυνεχὲc ἀcθενοῦcιν ἐπικινδύνωc, οὐ τοῦ δρόμου τὴν νόcον γεννήcαντοc ἢ ὅλωc τῆc ἰcχυρᾶc κινήcεωc, ὥcπερ οὐδὲ τῆc ἀκραcίαc ἢ τῆc ψύξεωc ἤ τινοc ἄλλου τῶν τοιούτων· οὐδὲν γὰρ αὐτῶν ἱκανόν ἐcτι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύcιν ἀcθένειαν ἐργάcαcθαι cφοδράν, ἀλλ’ εἴτε πυρετὸc ὑπό τινοc αὐτῶν γένοιτο, τῶν ἐφημέρων ὀνομαζομένων ὁ τοιοῦτόc ἐcτι πυρετόc, εἴτ’ ἄλλο τι cύμπτωμα, ὀλιγοχρόνιον ἔcται καὶ τοῦτο. |
| 15 903 [10] | πολλάκιc δ’, ὡc ἔφην, διὰ τὴν τοῦ cώματοc διάθεcιν ἕκαcτον τῶν τοιούτων οὐκ αἴτιον τοῦ νοcήματοc, ἀλλὰ πρόφαcιc γίνεται· κυρίωc γὰρ ἄν τιc μάλιcτα τὰc τοιαύταc αἰτίαc ὀνομάζοι προφάcειc, οὐχ ἁπλῶc φανεράc, ὡc πολλάκιc εἰώθαcι καλεῖν, ὅταν ὑπό τινοc τῶν φανερῶν αἰτίων βλάβη γένηται cαφὴc ἐν τῷ cώματι· μηδεμιᾶc γὰρ ἑτέραc διαθέcεωc νοcώδουc ὑποκειμένηc οὔτε νόcοc ἀξιόλογοc ἀκολουθήcει καὶ τῆc γενομένηc ἐν τῷ cώματι βλάβηc τὸ ποιῆcαν αἴτιόν ἐcτιν. ἴcθι τοίνυν αὐτῷ τὸν ἐνεcτῶτα λόγον ἐπὶ τοῖc τοιούτοιc αἰτίοιc γινόμενον, ἃ μὴ κατὰ τὸν ἑαυτῶν λόγον βλάπτει τὸ cῶμα· κεφάλαιον δ’ αὐτῶν εἰcιν ἓν μὲν καὶ πρῶτον οἱ πόνοι, πολυειδεῖc κατὰ μέροc ὄντεc, δρόμοι καὶ πάλαι καὶ παγκράτια, ἀφροδίcια, τρίψιc, ἔγκαυcιc, ψύξιc, ἀγρυπνία, θυμοί, λῦπαι, φόβοι. τῶν μὲν οὖν ἀφροδιcίων ἐμνημόνευcε, τὰ δ’ ἄλλα παρέλιπε, καίτοι τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχοντα· τὰ γάρ, ὡc εἴρηται, τὸ πνεῦμα τα ράττοντα καθάρcεωc οὐ δεῖται διὰ τὸ μηδ’ ὑπὸ κακοχυμίαc γεγονέναι τὴν νόcον αὐτήν. |
| 15 904 [15] | μεταβὰc δ’ ἀπὸ τούτων τῶν γνωριcμάτων αὐτὸc ἐδήλωcεν οὓc πρότερον εἶπεν. ἰδίωc δὲ καλοῦcιν ἀχρόουc τοὺc λειφαίμουc, ἔτι τε δι’ ἄλλην διάθεcιν οὐ κατὰ φύcιν ἔχονταc τὸ cῶμα κακοχρόουc ὀνομάζουcιν· οὗτοι τοίνυν οἱ ἄχροοι θερμαίνεcθαι δέονται διά τε γυμναcίων καὶ πόcεωc οἴνου θερμοῦ τῇ δυνάμει καὶ cιτίων παραπληcίων. ἀλλὰ καὶ τοὺc βραγχαλέουc φηcί· καὶ γὰρ καὶ τούτων τὴν ὑγρότητα καὶ ψύξιν τοῦ καταcκήψαντοc εἰc τὸν λάρυγγα ῥεύματοc ἰᾶcθαι προcήκει τὴν κεφαλὴν ξηραίνονταc καὶ τὰ πεπονθότα μόρια διὰ τῶν τοπικῶν βοηθημάτων. ἀλλὰ καὶ τοὺc cπληνώδεάc φηcιν οὐ δεῖcθαι καθάρcεωc· τοῦτό μοι δοκεῖ μὴ λέγειν ὀρθῶc· δέονται γάρ, εἴπερ τινὲc ἄλλοι, καὶ οὗτοι καθαίρεcθαι μέλανα. τούτοιc ἐφεξῆc τῶν λειφαίμων μνημονεύει, τουτέcτι τῶν ἐνδεὲc ἐχόντων αἷμα, κἂν μηδέπω cαφῶc ὦcιν ἄχροοι. μετ’ αὐτοὺc δ’ ἐμνημόνευcε τῶν πνευματωδῶν καὶ ξηρὰ βηccόντων καὶ διψωδῶ ν, ἀcαφῶc ἑρμηνεύcαc, ὡc μὴ δηλῶcαι, πότερον ἑκάcτου κατὰ μόναc ἀκουcτέον ἐcτὶν ἢ τῶν τριῶν ἅμα γενομένων. |
| 15 905 [10] | ἔcτι δ’ οὐδὲ καθ’ ἓν ἕκαcτον αὐτῶν λεγόμενον cαφέc, ὡc καὶ πρόcθεν ἤδη που λέλεκται· πνευματώδειc γὰρ ὡc τὸ πολὺ μὲν ὀνομάζουcι τοὺc κατὰ τὴν εἰcπνοὴν ἀέροc δεομένουc, ἔcτι δ’ ὅτε καὶ τοὺc ἐμπνευματουμένουc· ἀλλ’ ἑκάτερον αὐτῶν πολλὰc αἰτίαc ἔχει, κἂν πάcαc ἐπεξίω, μακρότεροc ὁ λόγοc ἔcται πρὸc τῷ καὶ φανῆναί τιναc μὲν αὐτῶν φλεβοτομίαc δεομένουc, τινὰc δὲ καθάρcεωc, τινὰc δ’ ἄλλου βοηθήματοc. οὕτω δὲ καὶ οἱ ξηρὰ βήccοντεc οὐ κατὰ μίαν γίνονται διάθεcιν, οὐδ’ οἱ διψώδειc αὐτῶν, ὥcτε οὐδ’, εἰ περὶ τῶν πυρεccόντων διψωδῶν ὁ λόγοc ἐcτὶν αὐτῷ, ἐπίcταcθαι νῦν ἡμᾶc ἢ περὶ τῶν ἀπυρέτων ἢ ἀμφοτέρων· κἂν γὰρ ἑνὸc αὐτῶν μνημονεύcω κατὰ τοὺc Ἀφοριcμοὺc εἰρημένου, τὸ καθόλου διαβεβλήcεται· λέλεκται δ’ ἐν Ἀφοριcμοῖc ὧδε· “ἀπυρέτῳ ἐόντι ἀποcιτίη καὶ καρδιωγμὸc καὶ cκοτόδινοc καὶ cτόμα ἐκπικρούμενον ἄνω φαρ μακείηc δεῖcθαι cημαίνει”· ἐὰν δὲ ἐκπικρῶται τὸ cτόμα, διψώδειc εἰcίν. |
| 15 906 [15] | οὕτω δὲ καὶ οἱ φυcώδειc πρῶτον μὲν οἵτινεc ὑπ’ αὐτοῦ λέγονται ἀγνοῶ, 〈εἶτ’〉 εἰ cὺν τῷ φλεβῶν ἀπολήψιαc τοὺc γεγονόταc φυcώδειc ἀκούομεν, ἐνίων ἀναγινωcκόντων καθ’ ἑαυτό· κἂν 〈εἰ〉 μεταβάλλειν εἶχον τῆc λέξεωc ταύτηc ἕκαcτον, ἠδυνάμην ἂν ἅπαντα ὅcα γινώcκειν χρήcιμόν ἐcτί cε διδάξαι μὴ πολλὰ πληρώcαc βιβλία, καθάπερ καὶ περὶ τῶν ἑξῆc λεγομένων. φηcὶ γὰρ ἐντεταμένουc ὑποχόνδρια καὶ πλευρὰ καὶ μετάφρενον καὶ ἀμαυρὰ βλέπονταc καὶ οἷc ἦχοι τῶν ὤτων εἰcὶ καὶ ὅcοι τῆc οὐρήθραc ἀκρατῶc διάκειντα ι· καθ’ ἕκαcτον γὰρ τούτων τῶν παθημάτων αἰτίαι τε καὶ διαθέcειc εἰcὶ πολλαὶ καὶ θεραπειῶν διαφερουcῶν δεόμεναι· αὐτῶν γοῦν ἔcθ’ ὅτε καὶ καθάρcεωc δεηθήcονταί τινεc τῆc διὰ χολαγωγοῦ φαρμάκου. περὶ πάντων οὖν τούτων ἔτι τε τῶν ἐφεξῆc εἰρημένων οὐκ ἀποφάcειc ἀδιορίcτουc, ἀλλὰ διοριcμούc τε καὶ cαφεῖc διδαcκαλίαc τῇ τε μακρᾷ πείρᾳ κεκριμέναc ἐν ταῖc ἡμετέραιc ἔχειc πραγματείαιc, ἃc ἀναλεξάμενοc ἱκανὸc ἔcῃ κρίνειν ἅπαντα τὰ τούτῳ λεγόμενα μετὰ τοῦ μεμνῆcθαι τοῦ μέρουc, ὃ γνήcιον ὁμολογεῖται καὶ παρ’ ἡμῶν διδαcκαλίαc ἔχον ὠφελούcαc· ἅπαντα γὰρ ἐν αὐτῷ γέγραπται cὺν ἀποδείξει τε καὶ cαφηνείᾳ καὶ διοριcμοῖc τοῖc προcήκουcι. |
| 15 907 [5] | τὰ δ’ οὕτωc ἐcπαρμένα, καθάπερ ἡ νῦν προκειμένη ῥῆcιc, οὐδὲν ὀνίνηcιν. ἐὰν μὲν γὰρ ἀκούων ᾖ τιc ἁπλῶc ἑκάcτου τούτων ἄνευ τοῦ διορίcαcθαι, πολλὰ κακῶc πράξει κατὰ τὴν τέχνην· ἐὰν δ’ ἕκαcτον ὡc χρὴ διορίcηται, γνώcεται πρῶτον μὲν οὐδὲν ἐντεῦθεν εἰc τὴν εὕρεcιν αὐτῶν ὠφελούμενοc, εἶτα πολλῶν βιβλίων δεόμενοc εἰc τὴν περὶ τῶν προκειμένων cκέψιν. ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἔcτι πεῖcαι τοὺc πολλοὺc τῶν ἀνθρώπων ἐπέρχεcθαι μὲν τὰ cαφῆ τῶν cυγγραμμάτων μόνα, καταλιπεῖν δὲ τοῖc γράψαcι τὰ μὴ τοιαῦτα· καὶ γὰρ δίκαιόν ἐcτιν, εἰ μηδεμίαν ἐκεῖνοι φροντίδα τοῦ γινώcκειν ἡμᾶc ἃ γεγράφαcιν ἐποιήcαντο, μηδ’ ἡμᾶc λιπαρῶc προcκεῖcθαι ζητοῦντάc τε καὶ καταμαντευομένουc ὧν λέγουcιν. Ἢν δὲ αἷμά τινι cυμφέρῃ ἀφαιρέει ν , cτερεὴν 〈πρότερον〉 ποιέειν τὴν κοιλίην καὶ οὕτωc ἀφαιρέειν καὶ λιμοκτονέειν καὶ οἶνον ἀφαιρέειν αὐτ ῷ · ἔπειτα διαίτῃ τῇ προcηκούcῃ τὰ ἐπίλοιπα αὐτῶν καὶ πυρίηcιν ἐνίκμοιcι θεράπευ ε . |
| 15 908 [11] | Μὴ ῥεούcηc τῆc κοιλίαc ἀφελεῖν τοῦ αἵματοc (ἐὰν γὰρ ἐπιμένῃ μετὰ τὴν ἀφαίρεcιν ἀπορρέουcα, καταλύει τὴν δύναμιν) τό τε λιμοκτονεῖ ν, ἐὰν ἀφέλῃc τοῦ αἵματοc, οἴνου τε ἀπέχειν ὀρθῶc εἴρηται, καθάπερ καὶ τὸ τῇ διαίτῃ τῇ προcηκούcῃ χρῆcθαι. τὸ δὲ καὶ ἐνίκμοιc πυρίαιc θεραπεύει ν, εἰ μὲν ἐπὶ πάντων λέγοιτο τῶν ἀφαιρουμένων αἷμα, ψεῦδόc ἐcτιν· εἰ δ’ ἐπί τινων, ἐχρῆν εἰπεῖν. Ἢν δέ cοι κατάπυκνοc ἡ κοιλίη δοκῇ εἶνα ι , μαλθακῷ κλύcματι ὑπόκλυζ ε . |
| 15 909 [5] | Οὐκ ἄξιον cυγγράμματοc τοῦτο· πρόδηλον γάρ ἐcτιν ἅπαcιν. Ἢν δὲ φαρμακεῦcαι δόξ ῃ , ἐλλεβόρῳ ἀcφαλέωc ἄνω κάθαιρ ε , κάτω δὲ μηδενὶ τῶν τοιούτω ν . Ὡc προειρηκὼc τὸ πάθοc, ἐφ’ οὗ κελεύει ταῦτα πράττεcθαι, τὸν λόγον ποιεῖται, καίτοι γ’ οὐδὲν προείρηκεν· ἢ οὖν ἀπόλωλέ τιc ῥῆcιc, ἐν ᾗ τὸ πάθοc ἐδηλοῦτο, ἢ ἐπιλή cμων ἦν ὁ ταῦτα γράψαc καὶ τοιοῦτοc, οἷοc ὁ νῦν ὀνομαζόμενοc ὑπὸ τῶν πολλῶν μετέωροc. |
| 15 910 [6] | Κράτιcτον δὲ ἐc οὔρηcιν καὶ ἐc ἱδρῶταc καὶ ἐc περιπάτουc ἄγει ν . καὶ τρίψει ἡcύχῳ χρέ ω , ἵνα μὴ πυκνώcῃc τὴν ἕξι ν · ἢν δὲ κλινοπετὴc ᾖ , ἄλλοι τριβόντων αὐτό ν . Καὶ ταῦθ’ ὡc προειρηκὼc τὸ πάθοc ἔγραψεν. Καὶ ἢν μὲν ἐν τῷ θώρακι ὑπὲρ τῶν φρενῶν λυπέῃ τὸ πάθοc αὐτό ν , ἀνακαθίζειν ὡc πλειcτάκι c , καὶ ὡc ἥκιcτα προcκλινέcθωcα ν , ἐc ὅ τι δυνατοί εἰc ι , καὶ καθίζοντα ἀνατριβόντων πολὺν χρόνον πολλῷ θερμ ῷ · ἢν δὲ ἐν τῇ κάτω κοιλίῃ ὑπὸ φρέναc ἴcχῃ τὰ ἀλγήματ α , ἀνακεῖcθαι ξυμφέρει καὶ μηδεμίαν κίνηcιν κινεῖcθα ι . |
| 15 911 [11] | τῷ τοιῷδε cώματι μηδὲν προcφέρειν ἔξω τῆc ἀνατρίψεω c . Ἐκ ταύτηc τῆc ῥήcεωc τεκμήραιτ’ ἄν τιc αὐτά τε καὶ τὰ πρὸ τούτων ἅπαντα περὶ ἀλγημάτων γεγράφθαι, τὰ δ’ ἐν ἀρχῇ τῆc ῥήcεωc παραλελεῖφθαι ἁμαρτόντοc τοῦ πρώτου βιβλιογράφου καὶ μετὰ ταῦτα μεινάcηc τῆc ἁμαρτίαc. ὥcτ’ οὐδ’ ἐξετάcαι τὴν ἐν τοῖc εἰρημένοιc ἀλήθειαν οἷόν τε, μή τινι κἀν τοῖc τοιούτοιc ἐπὶ πλέον εἰκῇ κατατρίβεcθαι δόξωμεν. Τὰ δ ’ ἐκ τῆc κάτω κοιλίηc λυόμενα δ ι ’ οὔρων καὶ ἱδρώτω ν , ἢν ὀλίcθῃ μετρίω c , ὑπὸ αὐτοματιcμοῦ λύετα ι , τὰ cμικρ ά · τὰ cφοδρὰ δὲ πονηρό ν · οἱ τοιοίδε γὰρ ἢ ἀπόλλυνται ἢ ἄνευ ἄλλων κακῶν οὐ γίνονται ὑγιέε c , ἀλ λ ’ ἀποcτηρίζει καὶ τὰ τοιουτότροπ α . |
| 15 912 [5] | Καὶ διὰ ταύτηc τῆc ῥήcεωc ἔνεcτι τεκμαίρεcθαι περὶ θεραπείαc ἀλγημάτων ἅπαντ’ αὐτῷ τὰ προγεγραμμένα λελέχθαι. Πόμα ὑδρωπιῶντ ι · κανθαρίδαc τρεῖ c , ἀφελὼν τὴν κεφαλὴν ἑκάcτηc καὶ πόδαc καὶ πτερ ά , τρίψαc ἐν τριcὶ κυάθοιc ὕδατοc τὰ cώματ α · ὅταν δὲ πονῇ ὁ πιώ ν , θερμῷ βρεχέcθω ὑπαλειφόμενοc πρότερο ν · νῆcτιc δὲ πινέτ ω , ἐcθιέτω δὲ ἄρτουc θερμοὺc ἐξ ἀλείφατο c . Ταύτην τὴν ῥῆcιν τολμηρόc τιc ἀναγνοὺc ἰατρὸc ἀφελὼν τὰ προειρημένα μόρια τῶν κανθαρίδων ἔδωκεν ὑδρωπιῶντι· καὶ μετὰ μίαν ἡμέραν ἀπόcτημά τι cχὼν ὁ ἄνθρωποc εἰc τὴν γαcτροκνημίαν, εἶτα μετὰ τρεῖc ἄλλαc τμηθεὶc ὑπ’ αὐτοῦ, πλείcτου ῥυέντοc ὕδατοc, ἔδοξε τεθεραπεῦcθαι· προcεcτάλη γὰρ ἐν τῷ παραυτίκα τὸ πλεῖcτον τοῦ παρὰ φύcιν ὄγκου. |
| 15 913 [5] | ἀλλ’ ὅμωc ἀπέθανεν οὐ μετὰ πολλὰc ἡμέραc. ἐπετίμηcεν οὖν τιc τῷ ἰατρῷ κακῶc φάcκων δεδόcθαι τὰ cώματα τῶν κανθαρίδων· ἐχρῆν γὰρ ἀφελόντα τὰ cώματα δοῦναι πιεῖν τὴν κεφαλὴν καὶ τοὺc πόδαc καὶ τὰ πτερὰ καὶ τοῦτ’ εἶναι τὸ κατὰ τὸ βιβλίον εἰρημένον. οὐκ ὀκνήcαc οὖν ὁ εὔτολμοc ἰατρὸc ἐπ’ ἄλλου πάλιν ἔδωκεν οὕτωc, εἶτ’ ἀποcτήματοc ὁμοίωc κατὰ τὸν μηρὸν γενομένου καὶ τμηθέντοc αὐτοῦ καὶ ῥυέντοc ὁμοίωc τοῦ ὑγροῦ οὐ μετὰ πολλὰc ἡμέραc ἀποθανεῖν cυνέβη καὶ τοῦτον. ἔcτι γε μὴν οὐρητικῷ φαρμάκῳ διὰ κανθαρίδων cκευαζομένῳ κεχρημένουc τινὰc εὑρεῖν ἄνευ βλάβηc τῶν πινόντων αὐτό. Ἴcχαιμο ν · ὀπὸν cυκῆc ἐν εἰρίῳ προcθεῖναι ἔcω πρὸc τὴν φλέβα ἢ πυτίην cυcτρέψαντα βῦcαι εἰc τὸν μυκτῆρα ἢ χαλκίτιδοc τῷ δακτύλῳ ἐπιcπαcάμενοc πίεcον καὶ τοὺc χόνδρουc ἔξωθεν προcπίεζε ἑκατέρωθεν καὶ τὴν κοιλίην λῦcον ὄνου γάλακτι ἑφθῷ καὶ τὴν κεφαλὴν ξυρῶν ψυκτικὰ πρόcφερ ε , ἢν ἐν ὥρῃ θερμῇ γίνητα ι . |
| 15 914 [15] | cηcαμοειδὲc ἄνω καθαίρε ι · ἡ πόcιc ἡμιόλιον δραχμῆc [ ὁ cταθμὸ c ] ἐν ὀξυμέλιτι τετριμμένο ν · cυμμίcγεται δὲ καὶ τοῖcιν ἐλλεβόροιcι ν , καὶ ἧccον πνίγε ι , τὸ τρίτον μέροc τῆc πόcιο c . τριχώcιο c · ὑποθεὶc τὸ ῥάμμα τῇ βελόνῃ τῇ τὸ κύαρ ἐχούcῃ κατὰ τὸ ὀξὺ τῆc ἄνω τάcιοc τοῦ βλεφάρου ἐc τὸ κάτω διακεντήcαc δίεc καὶ ἄλλο ὑποκάτω τούτο υ · ἀνατείναc δὲ τὰ ῥάμματα ῥάψον καὶ κατάδε ι , ἕωc ἂν ἀποπέc ῃ . κἢν μὲν ἱκανῶc ἔχ ῃ · εἰ δὲ μ ή , ἢν ἐλλείπ ῃ , ὀπίcω ποιέειν τὰ αὐτ ά . καὶ τὰc αἱμορροΐδαc τὸν αὐτὸν τρόπον διώcειc τῇ βελόνῃ ὡc παχύτατον εἰρίου οἰcυπη ροῦ ῥάμμα καὶ ὡc μέγιcτον ἀποδήcει c · ἀcφαλεcτέρη γὰρ γίνεται ἡ θεραπεί η . |
| 15 915 [15] | εἶτα ἀποπιέcαc τῷ cηπτῷ χρέω καὶ μὴ βρέχ ε , πρὶν ἀποπέc ῃ , καὶ ἀεὶ μίαν καταλίμπαν ε · καὶ μετὰ ταῦτα ἀναλαβὼν ἐλλεβορίcα ι . εἶτα γυμναζέcθω καὶ ἀφιδρούτ ω · γυμναcίου δὲ τρίψι c , πάλη ἀ π ’ ὀρθο ῦ · δρόμου δὲ ἀπεχέcθω καὶ μέθηc καὶ τῶν δριμέων ἔξω ὀριγάνο υ . ἐμεέτω δὲ 〈δ ι ’〉 ἑπτὰ ἡμερέων ἢ τρὶc ἐν τῷ μην ί · οὕτω γὰρ ἂν ἔχοι ἄριcτα τὸ cῶμ α . οἶνον δὲ κιρρὸν αὐcτηρὸν ὑδαρέα τε καὶ ὀλίγον πινέτ ω . τοῖcι δὲ ἐμπύοιcι cκίλληc καταταμὼν κυκλίcκουc ἕψε ἐν ὕδατι καὶ ἀποζέcαc εὖ μάλα ἀπόχεον καὶ ἐπιχέαc ἄλλο ἕψ ε , ἕωc ἂν ἁπτομένῳ δίεφθον καὶ μαλθακὸν φαν ῇ . εἶτα τρίψαc λεῖον ξύμμιcγε κύμινον πεφρυγμένον καὶ λευκὰ cήcαμα καὶ ἀμυγδάλαc νέα c , τρίψαc ἐν μέλιτι ἐκλεικτὸν δίδου καὶ ἐπὶ τούτῳ γλυκύ ν · ῥοφήματα δ έ , μήκωνοc τῆc λευκῆc ὑποτρίψαc ὁκόcον λεκίcκιο ν , ὕδατι διεὶc cητανίου πλύματι ἀλεύρου ἑψήcα c , μέλι ἐπιχέα c , χλιηρὸν ἐπιρροφέω ν , οὕτω διαγέτω τὴν ἡμέρη ν · εἶτα ἐc τὰ ἀπο βαίνοντα λογιζόμενοc τὸ δεῖπνον δίδο υ . |
| 15 916 [15] | δυcεντερίη c · κυάμων καθαρῶν τεταρτημόριον καὶ ἐρυθροδάνου δυοκαίδεκα κάρφεα λεῖα ξυμμίξαντα καὶ ἑψήcαντα λιπαρὸν διδόναι ἐκλείχει ν . ὀφθαλμῶ ν · cποδὸc πεπλυμέν η , λιπαρῷ πεφυρημέν η , ὡc cτέαρ μὴ ὑγρό ν , λεῖον τρίψα c , ὀμφακίῳ τῷ τῆc πικρῆc ὄμφακοc ἀνυγρήνα c , ἐν ἡλίῳ ἀναξηρήνα c , ὑγραίνειν ὡc ἐνάλειπτο ν · ὁκόταν δὲ ξηρὸν γένητα ι , λείῳ τετριμμένῳ ξηρῷ ὑπάλειφε καὶ παράπαccε τοὺc κανθού c . ὑγρό ν · ἐβένου δραχμή ν , χαλκοῦ κεκαυμένου ἐννέα ὀβολοὺc ἐ π ’ ἀκόνηc τρίβω ν , κρόκου τριώβολο ν · ταῦτα τρίψαc λεῖ α , παράχεε οἴνου γλυκέοc κοτύλην Ἀττική ν , κἄπειτα ἐc τὸν ἥλιον θεί c , κατακαλύψα c , ὁκόταν cυνεψηθ ῇ , τούτῳ χρέ ω . πρὸc τὰc περιωδυνίαc καὶ τὰ ῥεύματ α · ἔcτω χαλκίτιδοc δραχμ ή , cταφυλῆ c · ὁκόταν δυcὶν ἡμέρῃcι πεφθ ῇ , ἐκπιέcα c , cμύρναν καὶ κρόκον τρίψα c , ξυμμίξαc τὸ γλεῦκο c , ἕψηcον ἐν τῷ ἡλίῳ καὶ τούτῳ ὑπάλειφε τοὺc περιωδυνέοντα c · ἔcτω δὲ ἐν χαλκῷ ἀγγεί ῳ . |
| 15 917 [5] | ὑπὸ ὑcτερικῶν πνιγομένων γνῶcι c · πιέcαι τοῖcι δυcὶ δακτύλοιc ι , καὶ ἢν αἴcθητα ι , τὰ ὑcτερικά ἐcτι ν , ἢν δὲ μ ή , cπαcμώδε α . τοῖcιν ὑδρωπιώδεcιν μηκωνίου λεκίcκιον Ἀττικὸν cτρογγύλον πόcι c . λεπίδοc μῆλαι τρεῖc τῷ πλάτει καὶ ἀλήτου cητανίου κόλλη c , πάντα ταῦτα λεῖα τρίψα c , κατάποτα ξυcτρέψα c , δίδο υ · κάτω ὕδωρ καθαίρε ι . κοιλίην ἐκκοπρο ῖ · ἐc ἰcχάδαc ὀποῦ τοῦ τιθυμάλλου ἀπόcταζε ὁκόcον ἑπτάκιc ἐc ἑκάcτη ν , καὶ παιδίοιcι ν , εἶτα ἐc καινὸν ἄγγοc cυνθεὶc ταμιεύεcθα ι · δίδου πρὸ τῶν cιτίω ν . καὶ τὸ μηκώνιον τρίβω ν , ὕδωρ ἐπιχέων 〈καὶ〉 διηθέω ν , ἄλευρον φυρῶ ν , ἴτριον ὀπτῶ ν , μέλι ἑφθὸν παραχέω ν , τοῖcιν ὑδρωπικοῖcι τρώγειν δίδου καὶ ἐπιπίνειν γλυκὺν ὑδαρέα ἢ μελίκρητον ὑδαρέ c , τὸ ἀπὸ τῶν κοπρίω ν · μηκώνιον ξυλλέγων ταμιεύου καὶ θεράπευ ε . Φανερῶc ἐκ τῶν τοιούτων δηλοῦται τοῦτο τὸ βιβλίον ὑπόμνημα cυμμίκτων εἶναι θεωρημάτων, ἀτάκτωc τῆc μεταβάcεωc ἀπ’ ἄλλων πρὸc ἄλλα γινομένηc, ὥcπερ καὶ νῦν ἐπὶ τῆc ἐκ τῶν μυκτήρων αἱμορραγίαc γέγραπται βοηθήματα, τὰ μὲν αὐτῷ τῷ αἱμορραγοῦντι μέρει προcφερόμενα, τὰ δὲ ἀντιcπαcτικά, καθάπερ ἡ γαcτὴρ λυομέν η, τὰ δὲ τῆc κεφαλῆc πυκνωτικὰ καὶ cτυπτικά, καθάπερ τὰ ψύχοντ α. |
| 15 918 [15] | τὰ δ’ ἐφεξῆc τούτων ἅπαντα φαρμάκων ἔχει γραφὰc καί τινα παραμεμιγμένα βοηθήματα. περὶ πρώτου μὲν οὖν τὸν λόγον ποιεῖται τοῦ καλουμένου cηcαμοειδοῦ c, ἐφεξῆc δὲ τριχῶν ἐν τοῖc βλεφάροιc χειρουργίαν ἔγραψεν, ἣν ὀνομάζουcιν ἀναβροχιcμόν, καὶ μετὰ ταῦτα πάλιν ὁμοίωc αἱμορροΐδων καὶ 〈περὶ〉 τῆc ἄλληc ἰάcεωc, εἶτ’ ἐμπύων φάρμακά τε καὶ ῥοφήματα καὶ μετὰ ταῦτα cκευαcίαc φαρμάκων ὀφθαλμικῶ ν, εἶτα περὶ τῶν ὑcτερικῶν γινομένων, εἶτα περὶ τοῦ μηκωνίο υ, ὅπερ χεῖ διεὶc cητανίου ἀλεύρου πλύματι, εἶθ’ ἑξῆc ὑδραγωγὸν φάρμακον, εἶτ’ ἐκκοπρωτικό ν, εἶθ’ ὑδερικοῖc τι δίδωcι διὰ μηκωνίου καὶ ἰτρίω ν. |
| 15 919 | ἔcτιν οὖν τῶν εἰρημένων τὰ μὲν πλεῖcτα cαφῆ, παρέγκειται δέ τινα καὶ ἀcαφῆ, περὶ ὧν ἐφεξῆc ποιήcομαι τὸν λόγον *** |