eul_wid: ahi-aa
DOI 10.5281/zenodo.20335421 PDFMarkdown

Spartan Constitution (Papyrus Fragments) by Tyrtaeus of Sparta

The Fragments on Spartan Constitution is a modern designation for a collection of poetic passages attributed to the Spartan poet Tyrtaeus, who was active in the mid-seventh century BCE. These 134 fragments do not constitute a single, coherent work but are excerpts preserved from his elegies, most notably from a poem traditionally titled Eunomia, or "Good Order." Composed in elegiac couplets, the verses blend the Doric dialect of Sparta with the epic Ionic diction of Homeric poetry.

The content of these fragments centres on Spartan law, government, and social structure, providing the earliest surviving poetic account of the Spartan constitution. The poetry asserts that the political system was divinely ordained, having been delivered by the oracle of Apollo at Delphi to the legendary lawgiver Lycurgus. This claim of divine sanction served to legitimize the core institutions of the Spartan state—its dual kingship, council of elders, and assembly of citizens—during the tumultuous period of the Second Messenian War. Tyrtaeus's verses are a form of civic poetry, crafted to foster social cohesion, political obedience, and military discipline among the Spartan citizenry.

The work survives only in a fragmentary state, known entirely through quotations by later Greek and Roman authors such as Strabo, Plutarch, Aristotle, and Plato, who referenced it for its historical and constitutional significance. No independent manuscript of Tyrtaeus's poetry exists; consequently, the original structure, scope, and full context of the Eunomia poem remain lost to history.

. ]...υ̣ι̣..[
. ]..ε̣ θ̣εοπρο[π
. ]..φ̣..ενακ[
. ].μ̣α̣ντει̣ασ̣αν̣[
. ]τ̣ε̣ιδε̣τ̣αθ̣ἡ̣.[
. ]π̣άντʼ εἰδεν.[
. ἄ]ν̣δρα̣ς ἀνιστ[αμεν
. ]ι̣[.]ηγ̣αλ̣α[
. ]..[...]θ̣ε̣οῖσι φί[λ
. ]ω̣ πε̣ι̣θ̣ώμε̣θα κ[
. ]α̣ν̣ ἐ̣γ̣γύτεροι γ̣έν[εος·
αὐτὸς γὰρ Κρονίων⸥ καλλιστεφάνου ⸤πόσις Ἥρης
Ζεὺς Ἡρακλείδαις⸥ ἄστυ δέδωκε τό̣⸤δε,
οἷσιν ἅμα προλιπ⸥όντες Ἐρινεὸν ⸤ἠνεμόεντα
εὐρεῖαν Πέλοπ⸥ο⸤ς⸥ νῆσον ἀφικόμ⸤εθα
[ ]γ̣λ̣αυκώπ[ι]δος[
Φοίβου ἀκούσαντες Πυθωνόθεν οἴκαδʼ ἔνεικαν
μαντείας τε θεοῦ καὶ τελέεντʼ ἔπεα·
ἄρχειν μὲν βουλῆς θεοτιμήτους βασιλῆας,
οἷσι μέλει Σπάρτης ἱμερόεσσα πόλις,
πρεσβυγενέας τε γέροντας· ἔπειτα δὲ δημότας ἄνδρας
εὐθείαις ῥήτραις ἀνταπαμειβομένους
μυθεῖσθαί τε τὰ καλὰ καὶ ἔρδειν πάντα δίκαια,
μηδέ τι βουλεύειν τῆιδε πόλει σκολιόν·
δήμου τε πλήθει νίκην καὶ κάρτος ἕπεσθαι.
Φοῖβος γὰρ περὶ τῶν ὧδʼ ἀνέφηνε πόλει.
ἡμετέρωι βασιλῆϊ, θεοῖσι φίλωι Θεοπόμπωι,
ὃν διὰ Μεσσήνην εἵλομεν εὐρύχορον,
Μεσσήνην ἀγαθὸν μὲν ἀροῦν, ἀγαθὸν δὲ φυτεύειν·
ἀμφʼ αὐτὴν δʼ ἐμάχοντʼ ἐννέα καὶ δέκʼ ἔτη
νωλεμέως αἰεὶ ταλασίφρονα θυμὸν ἔχοντες
αἰχμηταὶ πατέρων ἡμετέρων πατέρες·
εἰκοστῶι δʼ οἱ μὲν κατὰ πίονα ἔργα λιπόντες
φεῦγον Ἰθωμαίων ἐκ μεγάλων ὀρέων.
ὥσπερ ὄνοι μεγάλοις ἄχθεσι τειρόμενοι,
δεσποσύνοισι φέροντες ἀναγκαίης ὕπο λυγρῆς
ἥμισυ πάνθʼ ὅσσων καρπὸν ἄρουρα φέρει.
δεσπότας οἰμώζοντες, ὁμῶς ἄλοχοί τε καὶ αὐτοί,
εὖτέ τινʼ οὐλομένη μοῖρα κίχοι θανάτου.
τεθνάμεναι γὰρ καλὸν ἐνὶ προμάχοισι πεσόντα
ἄνδρʼ ἀγαθὸν περὶ ἧι πατρίδι μαρνάμενον·
τὴν δʼ αὐτοῦ προλιπόντα πόλιν καὶ πίονας ἀγροὺς
πτωχεύειν πάντων ἔστʼ ἀνιηρότατον,
πλαζόμενον σὺν μητρὶ φίληι καὶ πατρὶ γέροντι
παισί τε σὺν μικροῖς κουριδίηι τʼ ἀλόχωι.
ἐχθρὸς μὲν γὰρ τοῖσι μετέσσεται οὕς κεν ἵκηται,
χρησμοσύνηι τʼ εἴκων καὶ στυγερῆι πενίηι,
αἰσχύνει τε γένος, κατὰ δʼ ἀγλαὸν εἶδος ἐλέγχει,
πᾶσα δʼ ἀτιμίη καὶ κακότης ἕπεται.
εἶθʼ οὕτως ἀνδρός τοι ἀλωμένου οὐδεμίʼ ὤρη
γίνεται οὔτʼ αἰδὼς οὔτʼ ὀπίσω γένεος.
θυμῶι γῆς πέρι τῆσδε μαχώμεθα καὶ περὶ παίδων
θνήσκωμεν ψυχέων μηκέτι φειδόμενοι.
ὦ νέοι, ἀλλὰ μάχεσθε παρʼ ἀλλήλοισι μένοντες,
μηδὲ φυγῆς αἰσχρῆς ἄρχετε μηδὲ φόβου,
ἀλλὰ μέγαν ποιεῖτε καὶ ἄλκιμον ἐν φρεσὶ θυμόν,
μηδὲ φιλοψυχεῖτʼ ἀνδράσι μαρνάμενοι·
τοὺς δὲ παλαιοτέρους, ὧν οὐκέτι γούνατʼ ἐλαφρά,
μὴ καταλείποντες φεύγετε, τοὺς γεραιούς.
αἰσχρὸν γὰρ δὴ τοῦτο, μετὰ προμάχοισι πεσόντα
κεῖσθαι πρόσθε νέων ἄνδρα παλαιότερον,
ἤδη λευκὸν ἔχοντα κάρη πολιόν τε γένειον,
θυμὸν ἀποπνείοντʼ ἄλκιμον ἐν κονίηι,
αἱματόεντʼ αἰδοῖα φίλαις ἐν χερσὶν ἔχοντα—
αἰσχρὰ τά γʼ ὀφθαλμοῖς καὶ νεμεσητὸν ἰδεῖν,
καὶ χρόα γυμνωθέντα· νέοισι δὲ πάντʼ ἐπέοικεν,
ὄφρʼ ἐρατῆς ἥβης ἀγλαὸν ἄνθος ἔχηι,
ἀνδράσι μὲν θηητὸς ἰδεῖν, ἐρατὸς δὲ γυναιξὶ
ζωὸς ἐών, καλὸς δʼ ἐν προμάχοισι πεσών.
ἀλλά τις εὖ διαβὰς μενέτω ποσὶν ἀμφοτέροισι
στηριχθεὶς ἐπὶ γῆς, χεῖλος ὀδοῦσι δακών.
ἀλλʼ, Ἡρακλῆος γὰρ ἀνικήτου γένος ἐστέ,
θαρσεῖτʼ· οὔπω Ζεὺς αὐχένα λοξὸν ἔχει·
μηδʼ ἀνδρῶν πληθὺν δειμαίνετε, μηδὲ φοβεῖσθε,
ἰθὺς δʼ ἐς προμάχους ἀσπίδʼ ἀνὴρ ἐχέτω,
ἐχθρὴν μὲν ψυχὴν θέμενος, θανάτου δὲ μελαίνας
κῆρας ὁμῶς αὐγαῖς ἠελίοιο φίλας.
ἴστε γὰρ ὡς Ἄρεος πολυδακρύου ἔργʼ ἀΐδηλα,
εὖ δʼ ὀργὴν ἐδάητʼ ἀργαλέου πολέμου,
καὶ μετὰ φευγόντων τε διωκόντων τʼ ἐγένεσθε
ὦ νέοι, ἀμφοτέρων δʼ ἐς κόρον ἠλάσατε.
οἳ μὲν γὰρ τολμῶσι παρʼ ἀλλήλοισι μένοντες
ἔς τʼ αὐτοσχεδίην καὶ προμάχους ἰέναι,
παυρότεροι θνήσκουσι, σαοῦσι δὲ λαὸν ὀπίσσω·
τρεσσάντων δʼ ἀνδρῶν πᾶσʼ ἀπόλωλʼ ἀρετή.
οὐδεὶς ἄν ποτε ταῦτα λέγων ἀνύσειεν ἕκαστα,
ὅσσʼ, ἢν αἰσχρὰ μάθηι, γίνεται ἀνδρὶ κακά·
ἀργαλέον γὰρ ὄπισθε μετάφρενόν ἐστι δαΐζειν
ἀνδρὸς φεύγοντος δηΐωι ἐν πολέμωι·
αἰσχρὸς δʼ ἐστὶ νέκυς κατακείμενος ἐν κονίηισι
νῶτον ὄπισθʼ αἰχμῆι δουρὸς ἐληλάμενος.
ἀλλά τις εὖ διαβὰς μενέτω ποσὶν ἀμφοτέροισι
στηριχθεὶς ἐπὶ γῆς, χεῖλος ὀδοῦσι δακών,
μηρούς τε κνήμας τε κάτω καὶ στέρνα καὶ ὤμους
ἀσπίδος εὐρείης γαστρὶ καλυψάμενος·
δεξιτερῆι δʼ ἐν χειρὶ τινασσέτω ὄβριμον ἔγχος,
κινείτω δὲ λόφον δεινὸν ὑπὲρ κεφαλῆς·
ἔρδων δʼ ὄβριμα ἔργα διδασκέσθω πολεμίζειν,
μηδʼ ἐκτὸς βελέων ἑστάτω ἀσπίδʼ ἔχων,
ἀλλά τις ἐγγὺς ἰὼν αὐτοσχεδὸν ἔγχεϊ μακρῶι
ἢ ξίφει οὐτάζων δήϊον ἄνδρʼ ἑλέτω,
καὶ πόδα πὰρ ποδὶ θεὶς καὶ ἐπʼ ἀσπίδος ἀσπίδʼ ἐρείσας,
ἐν δὲ λόφον τε λόφωι καὶ κυνέην κυνέηι
καὶ στέρνον στέρνωι πεπλημένος ἀνδρὶ μαχέσθω,
ἢ ξίφεος κώπην ἢ δόρυ μακρὸν ἔχων.
ὑμεῖς δʼ, ὦ γυμνῆτες, ὑπʼ ἀσπίδος ἄλλοθεν ἄλλος
πτώσσοντες μεγάλοις βάλλετε χερμαδίοις
δούρασί τε ξεστοῖσιν ἀκοντίζοντες ἐς αὐτούς,
τοῖσι πανόπλοισιν πλησίον ἱστάμενοι.
οὔτʼ ἂν μνησαίμην οὔτʼ ἐν λόγωι ἄνδρα τιθείην
οὔτε ποδῶν ἀρετῆς οὔτε παλαιμοσύνης,
οὐδʼ εἰ Κυκλώπων μὲν ἔχοι μέγεθός τε βίην τε,
νικώιη δὲ θέων Θρηΐκιον Βορέην,
οὐδʼ εἰ Τιθωνοῖο φυὴν χαριέστερος εἴη,
πλουτοίη δὲ Μίδεω καὶ Κινύρεω μάλιον,
οὐδʼ εἰ Τανταλίδεω Πέλοπος βασιλεύτερος εἴη,
γλῶσσαν δʼ Ἀδρήστου μειλιχόγηρυν ἔχοι,
οὐδʼ εἰ πᾶσαν ἔχοι δόξαν πλὴν θούριδος ἀλκῆς·
οὐ γὰρ ἀνὴρ ἀγαθὸς γίνεται ἐν πολέμωι
εἰ μὴ τετλαίη μὲν ὁρῶν φόνον αἱματόεντα,
καὶ δηίων ὀρέγοιτʼ ἐγγύθεν ἱστάμενος.
ἥδʼ ἀρετή, τόδʼ ἄεθλον ἐν ἀνθρώποισιν ἄριστον
κάλλιστόν τε φέρειν γίνεται ἀνδρὶ νέωι.
ξυνὸν δʼ ἐσθλὸν τοῦτο πόληΐ τε παντί τε δήμωι,
ὅστις ἀνὴρ διαβὰς ἐν προμάχοισι μένηι
νωλεμέως, αἰσχρῆς δὲ φυγῆς ἐπὶ πάγχυ λάθηται,
ψυχὴν καὶ θυμὸν τλήμονα παρθέμενος,
θαρσύνηι δʼ ἔπεσιν τὸν πλησίον ἄνδρα παρεστώς·
οὗτος ἀνὴρ ἀγαθὸς γίνεται ἐν πολέμωι.
αἶψα δὲ δυσμενέων ἀνδρῶν ἔτρεψε φάλαγγας
τρηχείας· σπουδῆι δʼ ἔσχεθε κῦμα μάχης,
αὐτὸς δʼ ἐν προμάχοισι πεσὼν φίλον ὤλεσε θυμόν,
ἄστυ τε καὶ λαοὺς καὶ πατέρʼ εὐκλεΐσας,
πολλὰ διὰ στέρνοιο καὶ ἀσπίδος ὀμφαλοέσσης
καὶ διὰ θώρηκος πρόσθεν ἐληλάμενος.
τὸν δʼ ὀλοφύρονται μὲν ὁμῶς νέοι ἠδὲ γέροντες,
ἀργαλέωι δὲ πόθωι πᾶσα κέκηδε πόλις,
καὶ τύμβος καὶ παῖδες ἐν ἀνθρώποις ἀρίσημοι
καὶ παίδων παῖδες καὶ γένος ἐξοπίσω·
οὐδέ ποτε κλέος ἐσθλὸν ἀπόλλυται οὐδʼ ὄνομʼ αὐτοῦ,
ἀλλʼ ὑπὸ γῆς περ ἐὼν γίνεται ἀθάνατος,
ὅντινʼ ἀριστεύοντα μένοντά τε μαρνάμενόν τε
γῆς πέρι καὶ παίδων θοῦρος Ἄρης ὀλέσηι.
εἰ δὲ φύγηι μὲν κῆρα τανηλεγέος θανάτοιο,
νικήσας δʼ αἰχμῆς ἀγλαὸν εὖχος ἕληι,
πάντες μιν τιμῶσιν, ὁμῶς νέοι ἠδὲ παλαιοί,
πολλὰ δὲ τερπνὰ παθὼν ἔρχεται εἰς Ἀΐδην,
γηράσκων δʼ ἀστοῖσι μεταπρέπει, οὐδέ τις αὐτὸν
βλάπτειν οὔτʼ αἰδοῦς οὔτε δίκης ἐθέλει,
πάντες δʼ ἐν θώκοισιν ὁμῶς νέοι οἵ τε κατʼ αὐτὸν
εἴκουσʼ ἐκ χώρης οἵ τε παλαιότεροι.
ταύτης νῦν τις ἀνὴρ ἀρετῆς εἰς ἄκρον ἱκέσθαι
πειράσθω θυμῶι μὴ μεθιεὶς πολέμου.
αἴθωνος δὲ λέοντος ἔχων ἐν στήθεσι θυμόν.
πρὶν ἀρετῆς πελάσαι τέρμασιν ἢ θανάτου.
ἥρωες
[ α]γ̣αλλομένη
[ ]α̣ κα̣ι̣ κροκόεντα
…
[ ]π̣υ̣[..₍.₎].[.]ν̣
[ τερ]άεσσι Διός
… οσ
. τῆράς τε λίθων καὶ
. … ν ἔθνεσιν εἰδομένους
. βροτολοιγὸς Ἄρης ακ …
ιθείηι, τοὺς δʼ ὑπερα …
… ν ἐοικότες η …
αι κοίληις ἀσπίσι φραξάμενοι,
χωρὶς Πάμφυλοί τε καὶ Ὑλλεῖς ἠδὲ Δυμᾶνες,
ἀνδροφόνους μελίας χερσὶν ἀνασχόμενοι.
… δʼ ἀθανάτοισι θεοῖς ἐπὶ πάντα τρέποντες
… ατερμ … ιηι πεισόμεθʼ ἡγεμό
ἀλλʼ εὐθὺς σύμπαντες ἀλοιησέομεν
ἀνδράσιν αἰχμηταῖς ἐγγύθεν ἱστάμενοι.
δεινὸς δʼ ἀμφοτέρων ἔσται κτύπος
ἀσπίδας εὐκύκλους ἀσπίσι τυπτ …
ήσουσιν ἐπʼ ἀλλήλοισι πεσόντες·
θώρηκες δʼ ἀνδρῶν στήθεσιν ἀμφι
λοιγὸν ἐρωήσουσιν ἐρεικόμενοι
αἱ δʼ ὑπὸ χερμαδίων βαλλόμεναι μεγάλων
χάλκειαι κόρυθες καναχὴν ἕξουσι
[ Διωνύσο]ι̣ο τιθήνηι̣
[ –κό]μου Σεμέλης[]
[ ]ω̣ε̣μψ̣.[...]σει
[ ]
[ ].[ ]
[ ]με̣ν̣η̣[ ]
[ ].[.].[.₍.₎]ε̣ι̣κε̣λ̣ο̣ν̣[..]..[ ]
[ ]α̣ φέρειν
[ ἀ]ε̣θλ̣ο̣φ̣[ό]ροι περὶ νίκης
[ τέ]ρμʼ ἐπιδερκόμενοι
[ καλ]λ̣ί̣τροχον ἅρμα φέροντες
[ ]όμενοι
[ ]εύοντας ὄπισ̣θεν
[ ]χ̣αίτα̣ς̣ ὑ̣πὲρ κεφαλῆς
[ ]συνοίσομεν ὀξὺν ἄρηα
[ ].θεσ̣ι̣ν̣.[.].[ ]
[ ο]ὐδὲ λο̣γήσει
[ ]σ̣έχων̣[
χαλκ̣[
ουδεμ̣[
πιπτ[
μαρνα̣[
Ἀργέσ[τ
ὅσσουσ[
Ἀργέσ[τ
ἀλλαρ̣[
εστη̣..[
[
ω̣[
ημελ̣[
ουταρ[
ἀλλὰ θ̣εο̣ι̣.[
οἷσι μέλει Σ̣[πάρτης ἱμερόεσσα πόλις
.[...].[
φο̣ι̣[
[].ι̣ο̣ν
[ ]
[ ]
[ ]
[]α̣ι̣
ο̣.[..]σ̣τευ̣ο̣[
ἑξείης πα[
τ̣εῖχος α.[.]ο̣σ̣τ̣η̣[
οισ̣.μ̣παλλο̣μ̣ε̣[
κλῆ̣ρος καὶ ταφ[
Μεσσηνί͜ων[
τεῖχος τερυ̣[
οἱ μὲν γὰρ β[
ἀντίοι ἱστ[α
οἱ δʼ ἐκτὸς̣ [βελέων
ἐν δὲ μέσοις ἡμεῖς σ̣.[
πύργου δυ[
λείψουσʼ ἰλη̣[δὸν
οἱ δʼ ὡς ἐκ πο[
κυ[.]αδ̣[
τοῖς ἴκελοι μ[
Ἥρης αἰδοίης̣ [
εὖτʼ ἂν Τυνδ̣α̣ρ̣ί̣[δαι
Τυρταίου δὲ Λάκαιναν ἐνὶ στέρνοισι φυλάσσων
ῥῆσιν, τὰν ἀρετὰν εἵλετο πρόσθε βίου.