ΛΕΟΝΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΚΑΙ ἸΑΤΡΟΥ ΣΥΝΟΨΙΣ ἸΑΤΡΙΚΗΣ.— — — Κεφάλαια τοῦ πρώτου λόγου.αʹ Προοίμιον. βʹ περὶ πυρετοῦ. γʹ περὶ πυρετοῦ συνόχου καὶ συνεχοῦς. δʹ περὶ διαλειπόντων. εʹ περὶ τριταίου. ϛʹ περὶ διπλοῦ τριταίου. ζʹ περὶ ἀμφημερινοῦ. ηʹ περὶ τεταρταίου. θʹ περὶ συνόχου. ιʹ περὶ ἡμιτριταίου. ιαʹ περὶ πεμπταίου, ἑκταίου, ἑβδομαίου καὶ τῶν τοιούτων. ιβʹ περὶ ἠπιάλου. ιγʹ περὶ ληθάργου. ιδʹ περὶ ἑλώδους πυρετοῦ καὶ τυφώδους καὶ κρυμώδους. ιεʹ περὶ ῥίγους ἀνεκθερμάντου. ιϛʹ περὶ ἑκτικῶν πυρετῶν. ιζʹ περὶ μαρασμοῦ τοῦ ἁπλῶς λεγομένου. ιηʹ περὶ περιφρυγοῦς μαρασμοῦ. ιθʹ περὶ τοῦ ἐκ νόσου γήρως. κʹ περὶ ἐφημέρου. καʹ περὶ ἐφημέρου πολυημέρου. Κεφάλαια τοῦ δευτέρου λόγου.αʹ Περὶ κεφαλαλγίας. βʹ περὶ κεφαλαίας. γʹ περὶ ἡμικρανίας. δʹ περὶ σκοτωματικῶν. εʹ περὶ ἀποπληξίας. ϛʹ περὶ ἐπιληψίας. ζʹ περὶ κάρου. ηʹ περὶ κώματος. θʹ περὶ κατόχου. ιʹ περὶ ἀγρύπνου κώματος. ιαʹ περὶ φρενίτιδος. ιβʹ περὶ παραφροσύνης. ιγʹ περὶ μελαγχολίας. ιδʹ περὶ μανίας. ιεʹ περὶ μνήμης ἀπωλείας. ιϛʹ περὶ παρέσεως. ιζʹ περὶ σπασμοῦ. ιηʹ περὶ ἐμπροσθοτόνου καὶ ὀπισθοτόνου καὶ τετανοῦ. ιθʹ περὶ τρόμου. κʹ περὶ παλμοῦ. καʹ περὶ φρίκης καὶ κλόνου καὶ ῥίγους. κβʹ περὶ σκορδινησμοῦ καὶ χάσμης. Κεφάλαια τοῦ τρίτου λόγου.αʹ Περὶ ὀφθαλμῶν. βʹ περὶ ὀφθαλμίας. γʹ περὶ φλεγμονῆς. δʹ περὶ ἐπιφορᾶς. εʹ περὶ ξηροφθαλμίας. ϛʹ περὶ ψωροφθαλμίας. ζʹ περὶ φθίσεως. ηʹ περὶ τραχωμάτων. θʹ περὶ συκώσεως. ιʹ περὶ χαλαζίων. ιαʹ περὶ κριθῆς. ιβʹ περὶ λιθιάσεως. ιγʹ περὶ φθειριάσεως. ιδʹ περὶ τριχιάσεως. ιεʹ περὶ φαλαγγώσεως. ιϛʹ περὶ πτώσεως. ιζʹ περὶ παραλύσεως. ιηʹ περὶ ἐγκανθίδων. ιθʹ περὶ ῥυάδων. κʹ περὶ πτερυγίου. καʹ περὶ προσφύσεως. κβʹ περὶ αἰγίλωπος. κγʹ περὶ ὑποσφαγμάτων. κδʹ περὶ χημώσεως. κεʹ περὶ ἀργέμου. κϛʹ περὶ νεφελίου. κζʹ περὶ ἀχλύος. κηʹ περὶ λευκωμάτων. κθʹ περὶ ὑποπύου. λʹ περὶ βοθρίου. λαʹ περὶ μυιοκεφάλου. λβʹ περὶ σταφυλωμάτων. λγʹ περὶ ὑποχύσεως. λδʹ περὶ πλατυκορίας. λεʹ περὶ γλαυκώσεως. λϛʹ περὶ συγχύσεως. λζʹ περὶ συμπτώσεως. ληʹ περὶ παρεμπτώσεως. λθʹ περὶ νυκτάλωπος. μʹ περὶ ἐκτροπίου. μαʹ περὶ ὑδατίδων. μβʹ περὶ ὑπωπίων. Κεφάλαια τοῦ τετάρτου λόγου.αʹ Περὶ ὀζαινῶν. βʹ περὶ πολύπων. γʹ περὶ τῶν ἐν ὠτί. δʹ περὶ ἄφθης. εʹ περὶ παρουλίδος. ϛʹ περὶ ἀντιάδων. ζʹ περὶ φλεγμονῆς παρισθμίων. ηʹ περὶ φλεγμονῆς τοῦ γαργαρεῶνος. θʹ περὶ κορύζης καὶ κατάῤῥου. ιʹ περὶ συνάγχης καὶ παρασυνάγχης. ιαʹ περὶ κυνάγχης καὶ παρακυνάγχης. ιβʹ περὶ δυσπνοίας. ιγʹ περὶ ὀρθοπνοίας. ιδʹ περὶ ἀσθματικῶν. ιεʹ περὶ ἀφωνίας. ιϛʹ περὶ πνευμονίας. ιζʹ περὶ φθίσεως. ιηʹ περὶ αἵματος ἀναγωγῆς. ιθʹ περὶ πλευρίτιδος. κʹ περὶ ἐμπυημάτων. καʹ περὶ παθῶν τῆς καρδίας. Κεφάλαια τοῦ πέμπτου λόγου.αʹ Περὶ ἀνωρεξίας. βʹ περὶ βουλίμου. γʹ περὶ κυνώδους ὀρέξεως. δʹ περὶ λυγγός. εʹ περὶ ἄσης. ϛʹ περὶ ἀπεψίας. ζʹ περὶ χολερᾶς. ηʹ περὶ λειεντερίας. θʹ περὶ δυσεντερίας. ιʹ περὶ αἱματηρᾶς δυσεντερίας. ιαʹ περὶ αἱμορροΐδων. ιβʹ περὶ τεινεσμοῦ. ιγʹ περὶ κωλικῶν διαθέσεων. ιδʹ περὶ εἰλεοῦ. ιεʹ περὶ στρόφων καὶ βορβορυγμῶν. ιϛʹ περὶ ἑλμίνθων. ιζʹ περὶ προπτώσεως ἀρχοῦ. ιηʹ περὶ ἐξοχάδων. ιθʹ περὶ διατρήσεως ἐν τῷ δακτυλίῳ. κʹ περὶ ἀκουσίου διαχωρήσεως. καʹ περὶ φλεγμονῆς καὶ σκίῤῥου ἐν τῷ ἥπατι. κβʹ περὶ σπληνὸς σκιῤῥουμένου. κγʹ περὶ ὑδέρου. κδʹ περὶ ἰκτέρου. κεʹ περὶ ἐλεφαντιάσεως. Κεφάλαια τοῦ ἕκτου λόγου.αʹ Περὶ λιθιάσεως. βʹ περὶ τριχιάσεως νεφροῦ. γʹ περὶ διαβήτου. δʹ περὶ ἰσχουρίας. εʹ περὶ στραγγουρίας. ϛʹ περὶ δυσουρίας. ζʹ περὶ ἀκουσίου οὐρήσεως. ηʹ περὶ γονοῤῥοίας. θʹ περὶ πριαπισμοῦ. ιʹ περὶ βουβωνοκήλης. ιαʹ περὶ ἐντεροκήλης. ιβʹ περὶ ὑγροκήλης. ιγʹ περὶ πνευματοκήλης. ιδʹ περὶ κιρσοκήλης. ιεʹ περὶ σαρκοκήλης. ιϛʹ περὶ ἐποχῆς ἐμμήνων. ιζʹ περὶ γυναικείου ῥοῦ. ιηʹ περὶ ὑστερικῆς ἀπνοίας. ιθʹ περὶ κίττης. κʹ περὶ ἀναδρομῆς. καʹ περὶ ἀτρήτων. κβʹ περὶ προπτώσεως μήτρας. κγʹ περὶ μύλης. Κεφάλαια τοῦ ἑβδόμου λόγου.αʹ Περὶ φλεγμονῆς. βʹ περὶ ἐρυσιπέλατος. γʹ περὶ ἕρπητος. δʹ περὶ σκίῤῥου. εʹ περὶ οἰδήματος. στʹ περὶ ἀποστήματος. ζʹ περὶ ἄνθρακος. ηʹ περὶ δοθιῶνος. θʹ περὶ βουβῶνος. ιʹ περὶ ἀρθρίτιδος, ποδάγρας καὶ ἰσχιάδος. ιαʹ περὶ στεατώματος. ιβʹ περὶ ἀθηρώματος. ιγʹ περὶ μελικηρίδος. ιδʹ περὶ ἀκροχορδόνων. ιεʹ περὶ λέπρας. ιϛʹ περὶ μυρμηκιᾶς. ιζʹ περὶ λιχῆνος. ιηʹ περὶ ψώρας. ιθʹ περὶ ἀλφῶν. κʹ περὶ ἀλωπεκίας καὶ ὀφιάσεως. καʹ περὶ κιρσοῦ. κβʹ περὶ νύγματος καὶ νευροτρώτου. κγʹ περὶ σπάσματος καὶ ῥήγματος. κδʹ περὶ κατάργματος. κεʹ περὶ ἐμβυρσώματος. κϛʹ περὶ ἐξαρθρήματος καὶ παραρθρήματος.
ΛΕΟΝΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΣΥΝΟΨΙΣ ΤΗΣ ἸΑΤΡΙΚΗΣ.— — —
ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
Οὐχ ἅπαξ, οὐδὲ δὶς, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ᾔτησάς με, γνησιώτατε Γεώργιε, ὅσα φοιτῶν ἐν ταῖς διατριβαῖς μεμάθηκας ἰατρικὰ θεωρήματα, ταῦτά σοι διὰ βραχέων ἐπελθεῖν ὑπομνήσεως ἕνεκα. Ἐγὼ δὲ ταῖς τῶν φίλων ἑτοίμως ὑπακούων αἰτήσεσι πειράσομαί σοι πᾶσαν, ὡς εἰπεῖν, τὴν ἰατρικὴν ἐπελθεῖν, πάσης μὲν συντομίας ὁμοῦ καὶ σαφηνείας ἐπιμελούμενος, μηδὲν κατὰ δύναμιν τῶν ἀναγκαίων ὑπερορῶν· γελοῖον γὰρ ἀναμιμνήσκειν ἐθέλοντα ἀσαφῶς καὶ μὴ διὰ πολλῶν ἑρμηνεύειν τὰ πράγματα.
Ἕκαστον τοίνυν τῶν παθημάτων ἐκθέμενος πρῶτον, μετὰ ταῦτα τὰς αἰτίας ὑπαγορεύσω σαφῶς· δεύτερον δὲ τὰ σημεῖα διʼ ὧν ῥᾳδίως γνωσθήσεται· τρίτον τὴν θεραπείαν, διʼ ἣν ἅπαντα κατὰ τὴν τέχνην σπουδάζομεν.
Ἄρξομαι δὲ ἐκ τῶν ὁμοιομερῶν· ὁμοιομερῆ δὲ καλῶ τὰ κατὰ δυσκρασίαν νοσήματα· κἂν τούτοις ἐκεῖνα προτάξω τὰ καθʼ ὅλον τὸ σῶμα συμβαίνοντα· αὖθις δὲ τὰ καθʼ ἕκαστον μόριον συνιστάμενα.
Περὶ Πυρετοῦ.
Πυρετὸς ὀνομάζεται ἡ παρὰ φύσιν ἐκ τῆς καρδίας ἐπὶ τὸ πᾶν σῶμα φερομένη θερμασία· τούτου δὲ διαφοραὶ πολλαί.
Περὶ πυρετοῦ συνόχου καὶ συνεχοῦς.
Συνεχὴς πυρετὸς, πυρετός ἐστιν ὁ μὴ ἔχων διάλειμμα τῆς θερμασίας, ὕφεσιν δὲ μόνον καὶ μειοπυρεξίαν ἐν ταῖς παρακμαῖς τῶν παροξυσμῶν ποιούμενος. Σύνοχος δὲ ὁ μηδεμίαν μειοπυρεξίαν ἔχων. Τούτων δὲ τρία εἴδη τὰ σύμπαντα ἀκμαστικοῦ, παρακμαστικοῦ, ἐπακμαστικοῦ. Ἔστι μὲν οὖν ὁ ἀκμαστικὸς ὁ τὴν αὐτὴν ἔχων θερμασίαν ἀπʼ ἀρχῆς ἕως πέρατος, παρακμαστικὸς δὲ ὁ ἀεὶ μειουμένην ἔχων τὴν θερμασίαν, ἐπακμαστικὸς δὲ ὁ ἀεὶ αὐξανομένην. Γίνονται δὲ οἱ σύνοχοι καὶ οἱ συνεχεῖς πάντες ἔσω τῶν ἀγγείων τῆς ὕλης σηπομένης τε καὶ ζεούσης· καὶ δεῖ σχεδὸν ἐπὶ πάντων καὶ μάλιστα τῶν συνόχων φλεβοτομεῖν, ἐὰν μηδὲν ἀντιπράττῃ, καθάπερ ἐν τῷ θʹ τῆς θεραπευτικῆς Γαληνὸς διατάττεται· ἔστιν δʼ ὅτε καὶ ψυχρὸν ὕδωρ μετὰ πέψιν παρέχομεν, καὶ μάλιστα εἰ μὴ μόριον ἀσθενὲς ὑπόκειται· τρέφειν δὲ δεῖ τὰς ὑγρὰς τροφὰς, οἷον πτισάνην θριδακίνην. Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν συνεχῶν ἐν ταῖς παρακμαῖς· ἐπὶ δὲ τῶν συνόχων ἐν τῇ εὐκράτῳ ὥρᾳ τῆς ἡμέρας, ἢ ὅτʼ εἴθιστο τρέφεσθαι ἐν τῷ ὑγιαίνειν ὁ ἄνθρωπος, καὶ λούειν κατὰ πέψιν. τὰ δὲ οὖρα ἐκ δριμέων εἰ σύμμετρα γένοιτο καὶ ὑπόστασιν σχοίη, καὶ οἶνον παρέχειν· καθόλου γὰρ ἴσθι ὅτι ὁ αὐτὸς καιρὸς λουτροῦ καὶ οἴνου καθέστηκεν, ὡς ἐν τῇ θεραπευτικῇ εἴρηται.
Περὶ διαλειπόντων.
Διαλείποντες πυρετοὶ λέγονται οἱ τὴν θερμασίαν ἀεὶ μὴ ἔχοντες· γίνονται δὲ ἔξω τῶν ἀγγείων τῆς ὕλης σηπομένης καὶ πολλὰς ἔχουσι τὰς διαφοράς.
Περὶ τριταίου.
Τριταῖός ἐστι διαλείπων πυρετὸς καὶ διὰ μιᾶς ἡμέρας εἰσβάλλων, γίνεται δὲ ἐπὶ χολῇ ξανθῇ σηπομένῃ ἔξω τῶν ἀγγείων· σημεῖα δὲ ἔχει ταῦτα· φρίκην ἐν τῇ εἰσβολῇ, ἱδρῶτα μετὰ τὸν παροξυσμὸν, χολῆς ἔμετον, δίψαν, τραχύτητα γλώττης καὶ μέλανσιν, δυσφορίαν καὶ πολλὴν ζέσιν, οὖρα δριμέα καὶ λεπτὰ καὶ χολώδη καὶ ἀνυπόστατα, σφυγμὸν μέγαν καὶ ταχὺν καὶ πυκνόν. συμβαίνει δὲ τοῖς νεωτέροις καὶ ἀκμάζουσι καὶ ἐν θέρει καὶ θερμοῖς ἐδέσμασι χρωμένοις. Θεραπεύειν δὲ, εἰ μὲν πολλὴ καὶ λεπτὴ χολὴ, σκαμωνίαν παρέχων ἤ τι τοιοῦτον· εἰ δὲ μή γε ζεματίοις ἀψινθίου καὶ ἀνήθου καὶ σελίνου ἢ πολυτρίχου καὶ τῶν τοιούτων, καὶ ὑγρᾷ τροφῇ χρᾶσθαι· ἐνταῦθα δὲ καὶ πρὸ πέψεως λούειν καὶ οἶνον διδόναι καθὼς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν πρὸς Γλαύκωνα Γαληνὸς διατάττεται.
Περὶ διπλοῦ τριταίου.
Ἔστι δὲ ὅτε δύο τριταῖοι καὶ τρεῖς καὶ τέσσαρες συνέρχονται καὶ δῆλον ὅτι τὰ αὐτὰ αἴτια καὶ γνωρίσματα καὶ θεραπείας ἔχουσιν, ὥσπερ καὶ διπλοῦς ἀμφημερινὸς καὶ τεταρταῖος· ἀνάπτονται δὲ ἐξ ἄλλου καὶ ἄλλου μορίου· οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ ἐν πολλοῖς μορίοις σαπῆναι τὴν χολήν.
Περὶ ἀμφημερινοῦ.
Ἀμφημερινός ἐστι διαλείπων πυρετὸς καὶ καθʼ ἡμέραν εἰσβάλλων καὶ ἔχει τὸν παροξυσμὸν δέκα ἢ εἴκοσιν ὡρῶν. γίνεται δὲ ἐπὶ φλέγματι σηπομένῳ ἔξω τῶν ἀγγείων καὶ μάλιστα ἐπὶ κακοπραγίᾳ στομάχου· σημεῖα δὲ ἔχει τάδε· περίψυξις τῶν ἄκρων ἐν τῇ εἰσβολῇ, οὐδὲ γὰρ φρίκη, φλέγματος ἔμετος· οὐκέτι δίψα, οὐδὲ πολλὴ ζέσις· οἱ σφυγμοὶ μικρότεροι τῶν τριταίων· οὖρα ἢ λεπτὰ καὶ λευκὰ, ἢ ἐρυθρὰ καὶ παχέα καὶ θολερὰ ὡς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν πρὸς Γλαύκωνα εἴρηται. Συμβαίνει δὲ οὗτος ὁ πυρετὸς γυναιξὶ καὶ παιδίοις, ἢ εὐνούχοις, ἢ ἀργοῖς· ἡ δὲ θεραπεία· πρῶτον μὲν ζεματίοις χρῶ ἐν χειμῶνι λεπτυντικοῖς, οἷον σελίνου καὶ ἀδιάντου, εἶτα ὀξυμέλιτι ἁπλῷ μετὰ ῥαφανίδων, εἶτα καθαρσίῳ διʼ ἑλλεβόρου λευκοῦ, ἢ κολοκυνθίδος, ἢ ἀγαρικοῦ καὶ τῶν τοιούτων. Τροφὴ δὲ λεπτυντικωτέρα· ἐν γὰρ τῇ πτισάνῃ μιγνύειν δεῖ ὄξους, ἢ κυμίνου, ἢ πεπέρεως· λούειν δὲ μετὰ πέψιν· χρόνιον δέ ἐστι τὸ νόσημα.
Περὶ τεταρταίου.
Ὁ δὲ τεταρταῖος πυρετός ἐστι διαλείπων διὰ δύο ἡμέρας εἰσβάλλων, ἐπὶ μελαγχολικῷ χυμῷ σηπομένῳ συνιστάμενος ἔξω τῶν ἀγγείων. σημεῖα δὲ ἔχει ταῦτα· ῥῖγος ἐν τῇ εἰσβολῇ, σφυγμὸν ἀραιὸν, οὖρα λεπτὰ καὶ λευκὰ, ἢ μέλανα καὶ παχεῖαν ὑπόστασιν ἔχοντα. ὡς ἐπίπαν δὲ σπληνικοί εἰσιν οἱ ἔχοντες τὸν τεταρταῖον καὶ μέλαν ἔχουσι τὸ χρῶμα. Συμβαίνει δὲ τοῖς παρακμάζουσι καὶ ὀσπριοφαγοῦσιν ἢ ταρίχια ἐσθίουσιν ἐν ὥρᾳ φθινοπωρινῇ. Ἡ δὲ θεραπεία· πάλιν κατʼ ἀρχὰς ζεμάτια λεπτυντικά· μετὰ δὲ πέψιν ἡ θηριακὴ θαυμαστῶς τούτους ἀπαλλάττει καὶ τὸ διὰ τοῦ Κυρηναϊκοῦ ὀποῦ, οὗπερ μέμνηται ὁ Γαληνὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν πρὸς Γλαύκωνα, καὶ τὸ διοσπολητικὸν φάρμακον. λουτροῦ δὲ εἰ δυνατὸν παντελῶς εἴργειν αὐτοὺς ἀρκουμένους ταῖς τρίψεσιν· ὠφελεῖ δὲ αὐτοὺς καὶ ἡ ἅλμη τῶν ταριχευτῶν ἰχθύων, ὡς εἴρηται ἐν τῷ αὐτῷ λόγῳ· χρονιώτατον δὲ τὸ νόσημα καὶ πάνυ κινδυνῶδες.
Περὶ συνόχου.
Εἴρηται καὶ ἀνωτέρω περὶ τούτου· συνίσταται δὲ ἐπὶ ζέσει τοῦ αἵματος καὶ σήψει, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ διαφορᾶς τῶν πυρετῶν, δεῖ δὲ καὶ τοῦτο εἰδέναι ὅτι ὅσοι διαλείποντές εἰσι πυρετοὶ τοσοῦτοί εἰσι καὶ συνεχεῖς· οἷον τριταῖος συνεχὴς, ὃς καὶ καῦσος λέγεται· ἀμφημερινὸς συνεχής· τεταρταῖος συνεχής· καὶ εἴρηται περὶ τούτων ἀνωτέρω.
Περὶ ἡμιτριταίου.
Ὁ ἡμιτριταῖος πυρετὸς σύνθετός ἐστιν ἐκ συνεχοῦς ἀμφημερινοῦ καὶ διαλείποντος τριταίου· ὡς εἴρηται ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ διαφορᾶς πυρετῶν· καὶ δήλη αὐτῶν καὶ ἡ θεραπεία ἐκ τῶν ἁπλῶν, τοῦ τριταίου, λέγω δὴ, καὶ τοῦ ἀμφημερινοῦ.
Περὶ πεμπταίου, ἑκταίου, ἑβδομαίου καὶ τῶν τοιούτων.
Ὁ μὲν Ἱπποκράτης βούλεται εἶναι πεμπταῖον πυρετὸν, καὶ ἑκταῖον, καὶ ἑβδομαῖον· ὁ δὲ Γαληνὸς ἐν τῷ δευτέρῳ τῆς περὶ διαφορᾶς πυρετῶν οὐ δέχεται, λέγων ὅτι· οὐκ ἱστόρησα.
Περὶ ἠπιάλου.
Ἠπίαλός ἐστι συνθετόν τι πάθος ἐκ πυρετοῦ καὶ ψύξεως συνιστάμενον ἐπὶ ἡμισαπεῖ φλέγματι ὡς ἅμα καὶ πυρέττειν καὶ ῥιγοῦν τὸν κάμνοντα. θεραπεύεται δὲ ὥσπερ ὁ ἀμφημερινός.
Περὶ ληθάργου.
Λήθαργός ἐστι πυρετὸς ὁμοῖος τῷ ἠπιάλῳ· διαφέρει δὲ ὅτι ἐπὶ τοῦ ληθάργου τὸ ἡμισαπὲς φλέγμα ἐν τῇ κεφαλῇ ἐστι.
Περὶ ἑλώδους πυρετοῦ καὶ τυφώδους καὶ κρυμώδους καὶ λιπυρίου.
Τούτων μέμνηται ὁ Γαληνὸς τῆς περὶ διαφορᾶς πυρετῶν ἐν τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ· ἔστι δὲ ἑλώδης πυρετὸς ὁ μετὰ πολλῆς ὑγρότητος ἀποβρεχούσης τὸ σῶμα, ὥσπερ τὰ ἕλκη. τυφώδης δὲ ὁ ἐν βάθει ἔχων τὴν θερμασίαν κεκρυμμένην καὶ ὑποτετυφωμένην, δίκην φλογός. κρυμώδης δὲ ὁ τὸ μὲν βάθος ἔχων καιόμενον, τὰ δὲ ἄκρα κρυμώδη, καὶ ψυχρὰ, δίκην κρυστάλλου· διὸ καὶ ὀλέθριος ὁ αὐτὸς δὲ τούτῳ ἐστὶ καὶ ὁ λιπυρίας· ἐπὶ δὲ τούτων πάντων κοινή ἐστιν ἡ θεραπεία, εἰ ὅλως καὶ σώζεται ὁ κάμνων.
Περὶ ῥίγους ἀνεκθερμάντου.
Ἀνεκθέρμαντον ῥῖγός ἐστιν ὡς εἴρηται ἐν τῷ πέμπτῳ τῶν περὶ αἰτίας, ὅταν μόνον ῥιγῶσιν, οὐκ ἔτι δὲ πυρέττουσιν. σπάνιον δὲ τὸ πάθος, ὅθεν Ἱπποκράτης οὐδὲ ἱστόρησεν.
Ταῦτα μὲν περὶ τῶν ἐπὶ χυμοῖς πυρετῶν. εἰσὶ δὲ ἄλλοι ἐπὶ τοῖς στερεοῖς, οἱ λεγόμενοι ἑκτικοί· ἄλλοι δὲ ἐπὶ πνεύμασιν, οἱ λεγόμενοι ἐφημερινοί.
Περὶ ἑκτικῶν πυρετῶν.
Τρεῖς εἰσὶν αἱ τούτων διαφοραὶ, ἑκτικὸς οὗτος λεγόμενος ἁπλῶς, μαρασμὸς, περιφρυγὴς μαρασμός· οὗτος οὐ πάνυ χαλεπὸς ὁ πυρετός· μεταπίπτει δὲ ἀπὸ τοῦ καύσου· σημεῖα δὲ ἔχει· πρῶτον μὲν καὶ θαυμαστὸν, τὸ μετὰ τὴν τροφὴν θερμαίνεσθαι τὸ σῶμα ὑγραινόμενον· ὥσπερ γὰρ ἡ ἄσβεστος βρεχομένη ἐλέγχει τὴν ἐν αὐτῇ θερμασίαν πάλιν ψυχρὰ φαινομένη, οὕτως συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν ἑκτικῶν· τὸ γὰρ σῶμα ὑπὸ τῆς τροφῆς ὑγραινόμενον καὶ τῶν λουτρῶν ἐξάπτεται μᾶλλον· ἐπὶ τούτων τὰ οὖρα ἄπεπτα καὶ λευκὰ, ὁ σφυγμὸς μικρὸς, τὸ σῶμα ξυλῶδες καὶ κατάξηρον ὡς βύρσα· ἡ δὲ θεραπεία· λούειν καὶ βάπτειν ψυχρῷ ὕδατι· ἔστι δʼ ὅτε καὶ πίνειν ψυχρὸν παρέχομεν ὕδωρ εἰ μή τι μόριον ἀσθενὲς ὑπόκειται· εἰ πάνυ ἰσχνὸν τὸ σῶμα καὶ γάλα παρέχομεν γυναικεῖον, ἢ ὄνειον, ὡς ἐν τῷ ἑβδόμῳ λόγῳ τῆς θεραπευτικῆς Γαληνὸς διατάττεται.
Περὶ μαρασμοῦ τοῦ ἁπλῶς λεγομένου.
Καὶ οὗτος ἑκτικός ἐστιν ἐπιτεταμένος καὶ πολλὴν ἔχων τὴν θερμότητα καὶ ἰσχνότητα, ὡς μηδὲ δεῖσθαι ἄλλων σημείων, ὥς φησι Γαληνὸς, καὶ παιδίῳ γνώριμός ἐστιν· ἡ δὲ θεραπεία ἡ αὐτή.
Περὶ περιφρυγοῦς μαρασμοῦ.
Καὶ οὗτος ἑκτικός ἐστιν, ἐπιτεταμένος, χαλεπὸς καὶ ἀνίατος· διὸ οὐδὲ δεῖ λέγειν τι περὶ αὐτοῦ, ὀστέα γὰρ καὶ δέρμα μόνον ἔχουσιν οἱ τοιοῦτοι.
Περὶ τοῦ ἐκ νόσου γήρως.
Ἐκ νόσου γῆρας ὀνομάζει Φίλιππος, ὥς φησιν ὁ συγγραφεὺς πανταχοῦ, ὅταν ἔχων τις ἑκτικὸν ἢ καῦσον διὰ τὴν πολλὴν ζέσιν προσενέγκηται ὕδωρ ψυχρὸν πολὺ, καὶ σβέσῃ μὲν τὸν πυρετὸν, καταψύξῃ δὲ τὸ ὅλον σῶμα, ὡς λοιπὸν γεροντικὴν ἕξιν ἔχειν κἂν ὀλίγων ἐτῶν ὑπάρχῃ.
Οὗτοι μὲν οἱ ἐπὶ στερεῶν σωμάτων . . . . . . . . . . . . . . ἐπὶ πνεύμασι τῶν λεγομένων ἐφημέρων .
Περὶ ἐφημέρου.
Ὁ ἐφήμερος εὐτελής ἐστι πυρετὸς μίαν ἡμέραν κρατῶν· γίνεται δὲ ἐπὶ θυμοῖς καὶ λύπαις, ἢ φροντίσιν, ἢ κόποις, ἢ ἡλιοκαΐαις καὶ τοῖς τοιούτοις· ὅθεν καὶ τὰ οὖρα ἐπὶ αὐτῶν κατὰ φύσιν ἐστὶ καὶ ὁ σφυγμὸς, ὡς νομίζειν σχεδὸν μηδὲν νοσεῖν. Ἡ δὲ θεραπεία· μετὰ τὸν παροξυσμὸν ἢ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ παροξυσμῷ ἐπὶ λουτρὸν φέρειν τὸν κάμνοντα καὶ ἀλείφειν καὶ λούσαντα τρέφειν, εἶτα ἐπὶ τὰ συνήθη ἀπολύειν.
Περὶ ἐφημέρου πολυημέρου.
Ἔστιν ὅτε ἐφήμερος οὐ μίαν ἡμέραν κρατεῖ, ἀλλὰ καὶ τρεῖς, ἢ καὶ τέσσαρας καὶ λέγεται πολυήμερος· τὰ δὲ αἴτια τὰ αὐτὰ καὶ ἡ θεραπεία.
Καὶ ταῦτα μὲν περὶ πάντων τῶν πυρετῶν, ἐν οἷς τὸ τέλος τοῦ πρώτου λόγου.
— — —
Τὰ δὲ καθʼ ἕκαστον μόριον συμβαίνοντα πάθη κατάλοιπον ὑφηγήσασθαι· ἄρξομαι δὲ ἐκ τῆς κεφαλῆς, ἐπειδὴ τὴν ἀνωτέρω θέσιν ἀπείληφε καὶ τιμίαν.
Περὶ κεφαλαλγίας.
Κεφαλαλγία ἐστὶν ὀδύνη γινομένη κατὰ τὴν κεφαλήν· πολλὰς δὲ τὰς κατὰ μέρος ἔχει διαφοράς· ἢ γὰρ βάρους αἰσθάνονται οἱ κάμνοντες καὶ δεῖ κενῶσαι μὲν τὸ ὅλον σῶμα, ἢ φλεβοτόμῳ, τέμνοντας τὴν κεφαλικὴν καὶ ὠμιαίαν λεγομένην φλέβα, ἢ καθαρσίῳ παρέχοντας τὴν ἱερὰν Λογαδίου. εἶτα λοιπὸν ἀποφλεγματισμοῖς χρῆσθαι διʼ ἑψήματος καὶ ὄξους καὶ ἀγριοσταφίδος καὶ τῶν τοιούτων. Οὕτως μὲν ἐὰν βάρους αἰσθάνωνται. εἰ δὲ διατάσεως ὑπὸ πνευμάτων, τὴν γαστέρα δεῖ τονῶσαι παρέχοντα τὴν ἱερὰν Γαληνοῦ, ἥντινα πικρὰν καὶ διʼ ἀλωῆς ὀνομάζουσιν. Εἰ δὲ δήξεως αἰσθάνονται οἱ κεφαλαλγοῦντες καὶ οἷον θερμότητος, δεῖ καθαίρειν μὲν τὴν χολὴν, λούειν δὲ συνεχῶς καὶ ἀλείφειν ῥοδίνῳ, ἢ καὶ ὀμφακίνῳ πεπλυμένῳ. Εἰ δὲ ψύξεως καὶ νάρκης αἰσθάνοιντο, ἀνηθελαίῳ θερμῷ καὶ τοῖς τοιούτοις ὑπαλιπτέον.
Περὶ κεφαλαίας.
Κεφαλαία ἐστὶν, ὥς φησι Γαληνὸς ἐν τῷ τρίτῳ τῆς διαγνωστικῆς, χρονία καὶ ὀδυνηρὰ διάθεσις τῆς κεφαλῆς γινομένη ὡς ἐπίπαν ἐπὶ φλεγμονῇ τῶν μηνίγγων. δοκοῦσι γὰρ οἱ τοιοῦτοι, ὥς φησιν ὁ συγγραφεὺς, ποτὲ μὲν οἷον ὡς ὑπὸ σφύρας τύπτεσθαι τὴν κεφαλὴν, ποτὲ δὲ θλᾶσθαι οἷον ὡς ὑπὸ λίθου, ποτὲ δὲ οἷον σφυγματωδῶς ὀδυνᾶσθαι καὶ τὰς ῥίζας τῶν ὀφθαλμῶν ἀλγεῖν, ὅθεν οὐδὲ φωνῆς ἀκούειν ἀνέχονται, οὐδὲ φῶς ὁρᾷν, ἀλλʼ ἐν σκότει διάγειν· παροξύνονται γὰρ ὑπὸ τῶν τοιούτων. δεῖ οὖν ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀγγειολογίαν καὶ ἀρτηριοτομίαν παραλαμβάνειν, ἢ καὶ περισκυφισμὸν ὅλης τῆς κεφαλῆς, ἢ καὶ καυτῆρα κατὰ τοῦ βρέγματος, ἐπαντλήματα δὲ στυπτικὰ καὶ παρηγορικὰ, οἷον διʼ ἀλθείας, καὶ μυρσίνης, καὶ ῥόδων καὶ χαμαιμήλων, καὶ δεσμεῖν τοὺς πόδας καὶ εἰς χλιαρὸν ὕδωρ βρέχειν, καὶ ἀπέχεσθαι οἴνου σχεδὸν παντελῶς καὶ τῶν πληροῦν δυναμένων τὴν κεφαλήν. ἔστι δὲ χαλεπὸν καὶ δυσίατον τὸ πάθος.
Περὶ ἡμικρανίας.
Ἡμικρανιακὸν πάθος λέγεται, ὅταν τὸ ἥμισυ μέρος τῆς κεφαλῆς ἀλγῶσι μόνον, τὸ δεξιὸν ἢ τὸ ἀριστερόν. χρόνιον δὲ τὸ πάθος καὶ χαλεπόν· τῇ δὲ αὐτῇ ὑπάγεται ἐπιμελείᾳ, τῇ εἰρημένῃ ἐπὶ τῆς κεφαλαίας.
Περὶ σκοτωματικῶν.
Σκοτωματικὸν πάθος ἐστὶν, ὅταν ἰλιγγιῶσιν ἐξαίφνης καὶ σκοτῶνται συνεχῶς, καὶ δοκῶσι τὸν οἶκον κυκλικῶς στρέφεσθαι, ὥσπερ οἱ μεθύοντες, ὡς εἴρηται ἐν τῷ τρίτῳ τῆς διαγνωστικῆς· λέγεται δὲ καὶ σκοτοδινίασις τὸ πάθος· γίνεται δὲ ὑπὸ πνευμάτων στροφουμένων κυκλικῶς ἐν τῇ κεφαλῇ· καὶ δεῖ τὰ ἄφυσα ἐδέσματα τοῖς τοιούτοις παρέχειν καὶ τονοῦν τὴν γαστέρα πικρᾷ Γαληνοῦ καὶ ῥᾶναι τὴν κεφαλὴν, ὅπως ῥᾳδίως διαφορῆται· καὶ ἀπέχεσθαι οἴνου καὶ θυμοῦ καὶ παντὸς δριμέος.
Περὶ ἀποπληξίας.
Ἀποπληξία ἐστὶν, ὡς ἐν τῷ τρίτῳ τῆς διαγνωστικῆς εἴρηται, ὅταν ἐξαίφνης τις πεσὼν ἀναίσθητος καὶ ἀκίνητος γινῆται ἐπὶ ἐμφράξει τῶν κοιλιῶν τοῦ ἐγκεφάλου. ἔστιν δὲ ἀνίατον τὸ πάθος, ὥς φησιν Ἱπποκράτης ἐν ἀφορισμοῖς· λύειν ἀποπληξίην ἰσχυρὴν ἀδύνατον, ἀσθενέα δὲ οὐ ῥηϊδίως.
Περὶ ἐπιληψίας.
Ἐπιληψία ἐστὶν, ὡς εἴρηται ἐν τῷ τρίτῳ τῆς διαγνωστικῆς, ὅταν πεσών τις ἐξαίφνης σπᾶται καὶ ἀφρίζῃ ὅπερ λέγουσιν οἱ ἰδιῶται δαίμονα καὶ σεληνιασμόν· γίνεται δὲ πάλιν ἐπὶ ἐμφράξει τῶν κοιλιῶν τοῦ ἐγκεφάλου καὶ συμβαίνει παιδίοις μᾶλλον, καί ἐστιν ἀνίατον εἰ μή που ἡλικία προκόπτουσα θεραπεύει τὸ πάθος, ὥς φησιν Ἱπποκράτης ἐν ἀρχῇ τῆς ἕκτης ἐπιδημίας· χρηστέον δὲ θερμῇ διαίτῃ.
Περὶ κάρου.
Ὁ δὲ κάρος, ὡς ἐν τῷ τρίτῳ τῆς διαγνωστικῆς εἴρηται, ἔοικε τῇ ἀποπληξίᾳ· διαφέρει δὲ ὅτι ἡ μὲν ἀποπληξία ἐν τῇ ὀπισθίᾳ κοιλίᾳ τοῦ ἐγκεφάλου μᾶλλον ἔχει τὴν ἔμφραξιν· ὁ δὲ κάρος ἐν τῇ ἐμπροσθίᾳ. Τοῦ δὲ ληθάργου διαφέρει τῷ τὸν πυρετὸν προηγεῖσθαι μὲν τοῦ κάρου καὶ σφοδρότερον εἶναι, ἕπεσθαι δὲ τῷ ληθάργῳ. γίνεται κάρος καὶ διὰ πληγῆς τῆς κεφαλῆς καὶ κατάγματος ὀστέου θλίβοντος τὸν ἐγκέφαλον· ἡ δὲ θεραπεία ὡς τοῦ ληθάργου.
Περὶ κώματος.
Κῶμα λέγεται ὁ βαθὺς καὶ παρὰ φύσιν ὕπνος, ὅταν ἀεὶ καθεύδωσιν οἱ κάμνοντες καὶ νυττόμενοι οὐκ ἐγείρωνται καὶ ἐγειρόμενοι μόλις πάλιν πίπτωσιν· γίνεται δὲ ἐπὶ φλέγματι ψυχρῷ ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ καὶ δεῖ ἀναγκάζειν καὶ ἀλείφειν ἀνηθελαίῳ καὶ ἐς τὰς ῥῖνας σίνηπι χρίειν, ἢ πέπερι σὺν ὄξει διὰ τὸ πτᾶραι.
Περὶ κατόχου, ὃς λέγεται καὶ κατάληψις.
Κάτοχός ἐστιν, ὅταν ἀγρυπνῶσιν οἱ κάμνοντες καὶ ἔχωσιν ἀεὶ ἀνεῳγότα τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ μὴ κινουμένους· γίνεται δὲ ἐπὶ ἀμέτρῳ ξηρότητι καὶ δεῖ εἰς ὑδρέλαιον λούειν πολλάκις τῆς ἡμέρας.
Περὶ ἀγρύπνου κώματος.
Ἄγρυπνον κῶμά ἐστιν, ὅταν ἅμα καὶ ἀγρυπνῶσι καὶ καθεύδωσιν, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἀγρυπνοῦσιν, οὐδὲ καθεύδουσιν, ἀλλὰ μεταξύ πώς εἰσι καὶ γίνεται ἐπὶ δύο χυμοῖς, φλέχματι καὶ χολῇ· τὸ μὲν φλέγμα τὸν ὕπνον ἡ δὲ χολὴ τὴν ἀγρυπνίαν. καὶ δεῖ πρὸς ἄμφω ἁρμόζεσθαι, ὡς εἴρηται.
Περὶ φρενίτιδος.
Φρενῖτίς ἐστι φλεγμονὴ τῆς μήνιγγος μετὰ πυρετοῦ· ἅμα δὲ καὶ παραφρονοῦσιν οἱ τοιοῦτοι, καὶ δεῖ ὀξυροδίνῳ διαβρέχειν τὴν κεφαλὴν ἐπὶ τῶν τοιούτων.
Περὶ παραφροσύνης.
Παραφροσύνη ἐστὶν, ἐπειδὰν ἀλλόκοτα φθέγγωνται καὶ μὴ φρονῶσι, γίνεται δὲ ἐπὶ θερμῇ δυσκρασίᾳ τῆς κεφαλῆς· καὶ δεῖ ῥοδίνῳ, ἢ ὀξυροδίνῳ ταύτην καταντλεῖν.
Περὶ μελαγχολίας.
Μελαγχολία ἐστὶν, ὅταν ἄνευ πυρετοῦ παραφρονῶσιν καὶ ληρῶσι καὶ εὔχωνται ἀποθανεῖν. γίνεται δὲ ἐπὶ μελαγχολικῷ χυμῷ ἐν τῇ κεφαλῇ, καὶ λέγεται ὑποχονδριακόν. ἔστιν δὲ ὅτε ἐκ τῆς γαστρὸς ἀναθυμιᾶται ὁ τοιοῦτος χυμὸς καὶ γίνεται φυσῶδες, περὶ οὗ ἐν τῷ τρίτῳ τῆς διαγνωστικῆς πολλά φησιν ὁ Γαληνός· δεῖ οὖν καθαίρειν ἑλλεβόρῳ μέλανι καὶ ἐπιθύμῳ, καὶ εὔχυμον πάνυ δίαιταν ἐπιτηδεύειν.
Περὶ μανίας.
Μανία ἐστὶ σφοδροτάτη παραφροσύνη ὅταν καὶ ἐπέρχωνται· ἔστιν δὲ ὅτε καὶ ξίφος λαβόντες ἢ ξύλον ἢ λίθον φονεύουσι τοὺς παρατυγχάνοντας· καὶ γίνεται ἐπὶ ξανθῇ χολῇ ἐν τῇ κεφαλῇ, καὶ δεῖ τῇ σκαμωνίᾳ τούτους καθαίρειν καὶ ὀξυροδίνῳ τὴν κεφαλὴν ἀλείφειν καὶ ψυχρὰν καὶ εὔχυμον δίαιταν ἐπιτηδεύειν.
Περὶ μνήμης ἀπωλείας.
Γίνεται ἀπώλεια τῆς μνήμης ἐπὶ ψύξει καὶ ξηρότητι ἀμέτρῳ τῆς ὀπισθίας κοιλίας τοῦ ἐγκεφάλου, ὅταν οὐδενὸς μεμνῆται τὸ παράπαν· καὶ δεῖ ξυρᾷν τὴν κεφαλὴν καὶ δρωπακίσαι αὐτήν. Δρώπαξ δέ ἐστιν ὥς φησιν Ἀρχιγένης ἐν τῇ διαγνωστικῇ, ὅταν θερμοῖς χρίσμασι κεχρήμεθα ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, οἷον σίνηπι, πύρεθρον καὶ τὰ τοιαῦτα. οὕτως γὰρ ἀνακαλούμεθα τὴν ψύξιν.
Ταῦτα μὲν ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ συνίστανται ἔν τε τῷ νωτιαίῳ καὶ τῇ ῥάχει, καὶ δεῖ τοῖς αὐτοῖς κεχρῆσθαι βοηθήμασιν.
Περὶ παρέσεως.
Πάρεσις λέγεται ἡ παράλυσις ὅλου τοῦ σώματος· γίνεται δὲ ἐπὶ ἐμφράξει τοῦ πρώτου σπονδύλου ὑπὸ παχέος χυμοῦ. ἔστιν δὲ ὅτε ἡμιπάρετος, ἤτοι ἡμίπληκτος, γίνεταί τις, ὅταν ἢ τὰ δεξιὰ αὐτοῦ μόνον, ἢ τὰ ἀριστερὰ μέρη παραλυθῶσιν, ἢ ὅλου τοῦ σώματος, ἢ οὐκέτι ὅλου ἀλλὰ τοῦ ἡμίσεος αὐτοῦ, καὶ δεῖ θερμοῖς βοηθήμασι χρῆσθαι κατὰ τοῦ σπονδύλου τοῦ ἐμπεφραγμένου· οἷά ἐστι τὰ διὰ καστορίου καὶ εὐφορβίου καὶ ἀδάρκης. Ἔστι δὲ ὅτε τὰ σκέλη παραλύεται μόνον, ὅταν οἱ σπόνδυλοι ἐμφραγῶσιν, ἢ τὸ ἓν σκέλος παραλύεται, ὅταν τὸ ἥμισυ μέρος τοῦ νωτιαίου πάθῃ καὶ αἱ χεῖρες δὲ καὶ τὰ ἄλλα, ὡς εἴρηται ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς διαγνωστικῆς.
Περὶ σπασμοῦ.
Σπασμός ἐστι κίνησις ἀπροαίρετος ἐν προαιρετικοῖς μορίοις· προαιρετικὰ δὲ μόριά εἰσι νεῦρα, μύες· σπασμὸς οὖν γίνεται, ὅταν ἐκτείναντες τὸ μόριον, οἷον τὸ σκέλος, μηκέτι δύνωνται κάμψαι, καὶ κάμψαντες οὐκέτι ἐκτεῖναι δύνωνται. γίνεται δὲ ἢ διὰ ξηρότητα τῶν νεύρων, ὅτε καὶ ἀνίατός ἐστιν, ἢ διὰ ξηρότητα μὲν ὡς ἐπὶ τῶν ὑπερκαθαιρομένων ἢ πυρεττόντων· διὰ δὲ πλήρωσιν, ὡς ἐπὶ τῶν πληθωρικῶν.
Περὶ ἐμπροσθοτόνου καὶ ὀπισθοτόνου καὶ τετανοῦ.
Ἐμπροσθότονός ἐστι σπασμὸς τῶν μυῶν τῆς ῥάχεως, ὅταν κεκαμμένοι ὦσι καὶ οἷον κεκυρτωμένοι καὶ οὐ δύνωνται ἑαυτοὺς ἀνατεῖναι· ὀπισθότονος δὲ τοὐναντίον, ὅταν τεταμένοι ὦσιν εἰς τὰ ὀπίσω καὶ μὴ δύνωνται κάμπτειν ἑαυτούς. τετανὸς δὲ σύνθετόν ἐστι πάθος ἐκ τῶν δύο τούτων, ἐμπροσθοτόνου καὶ ὀπισθοτόνου, ὅταν ὀρθοὶ ἱστῶνται καὶ οὔτε ἀνατεῖναι ἑαυτοὺς, οὔτε κάμψαι δύνωνται. Ταῦτα μὲν περὶ σπασμοῦ.
Περὶ τρόμου.
Ὁ τρόμος δῆλός ἐστι καὶ τοῖς ἰδιώταις· γίνεται δὲ ἐπὶ ψύξει τῶν μορίων.
Περὶ παλμοῦ.
Καὶ ὁ παλμὸς δῆλός ἐστι καὶ γίνεται μᾶλλον ἐν τῷ προσώπῳ καὶ τοῖς βλεφάροις ἀπὸ ψύξεως πολλῆς καὶ παλαιῶν πνευμάτων.
Περὶ φρίκης καὶ κλόνου καὶ ῥίγους.
Ταῦτα πάντα σχεδὸν τὰ αὐτά εἰσι, διαφέροντα παρὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον· γίνονται δὲ ἐπὶ χολῇ, ἤτοι ἐπὶ δριμείᾳ ὕλῃ κεντούσῃ ὅλον τὸ σῶμα, ὥσπερ βελόνη· ἀλλʼ εἰ μὲν μικρόν ἐστι τὸ αἴτιον ποιεῖ φρίκην, εἰ δὲ μέγα ποιεῖ κλόνον· ὥσπερ καὶ εἴ ἐστι μέγα ποιεῖ ῥῖγος· σύγκειται γὰρ τὸ ῥῖγος ἀπὸ κλόνου καὶ περιψύξεως.
Περὶ σκορδινησμοῦ καὶ χάσμης.
Σκορδινησμός ἐστιν, ὅταν ἐγειρόμενοι ἐξ ὕπνου διατείνωμεν τὰ σκέλη καὶ τοὺς πόδας καὶ ἡδώμεθα τοῦτο ποιοῦντες. τοῦτο δὲ γίνεται διʼ ἐμπνευμάτωσιν τῶν μυῶν, τουτέστι τῶν ἐν ταῖς σιαγόσιν, οἵτινες λέγονται μασητῆρες.
— — —
Περὶ ὀφθαλμῶν.
Τῶν ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς παθῶν τὴν θεραπείαν διηγούμενος ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι τὴν ἀνατομὴν αὐτῶν προειπεῖν, χρησίμην οὖσαν εἰς πολλὰ τῶν λεχθησομένων. ἄρξομαι δʼ ἐντεῦθεν· τοῦ ἐγκεφάλου τρεῖς κοιλίας ἔχοντος, ἐμπροσθίαν, ὀπισθίαν καὶ μέσην, ἑπτὰ νεύρων συζυγίαι προέρχονται ἐξ αὐτῶν χωρὶς τῶν μαστοειδῶν καλουμένων ἀποφύσεων· αὗται γὰρ αἱ μαστοειδεῖς ἀποφύσεις, μέρος οὖσαι τοῦ ἐμπροσθίου ἐγκεφάλου ἐπὶ τὰς ῥῖνας καθήκουσιν, ἔνθα τὸ ἠθμοειδὲς οὕτω λεγόμενον ὀστοῦν ὑπόκειται, ἐν ᾧ ἡ ὀσφραντικὴ δύναμίς ἐστι. Τούτων οὖν τῶν ἑπτὰ συζυγιῶν ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα καλουμένη εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς φέρεται, ἡ μὲν πρώτη ὀπτικὴν αὐτῶν φέρουσα δύναμιν, καθʼ ἣν διακρίνει τὰ χρώματα καὶ πρὸς τὰ πλάγια περιστρέφομεν τὸν ὀφθαλμόν· ἐξαίρετον δέ τι ἡ πρώτη συζυγία ἔχει· τῶν γὰρ ἄλλων νεύρων ναστῶν ὄντων, αὕτη μόνη κούφη ἐστὶ καὶ κοιλότητα ἔχει, διʼ ἧς κοιλότητος τὸ πνεῦμα τὸ ὀπτικὸν ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς φέρεται· καὶ ἄλλο δὲ ἐξαίρετον ἔχει τὰ νεῦρα ταῦτα· συναπτόμενα γὰρ ἀλλήλοις χιοειδῶς νομίζεται τὸ μὲν δεξιὸν νεῦρον εἰς τὸν ἀριστερὸν ὀφθαλμὸν φέρεσθαι, τὸ δὲ ἀριστερὸν εἰς τὸ δεξιόν. οὐκ ἔστι δὲ ἀληθὲς, ἀλλʼ ἠπάτηνται οἱ οὕτω νομίζοντες. μετὰ γὰρ τὸ συναφθῆναι πάλιν ὑποστρέφει τὸ μὲν δεξιὸν νεῦρον εἰς τὸν δεξιὸν ὀφθαλμὸν, τὸ δὲ ἀριστερὸν εἰς τὸν ἀριστερόν. Τοῦτο δὲ γέγονεν ὑπὸ τῆς φύσεως ἵνα, εἴπου βλαβῇ ὁ εἷς ὀφθαλμὸς, ὅλον τὸ πνεῦμα διὰ τῆς κοινωνίας εἰς τὸν ἕνα συναχθῇ, ὅθεν καὶ ἡμεῖς, ὅταν βουλώμεθα ἐπὶ πολὺ διάστημα ὁρᾷν, μύομεν τὸν ἕνα ὀφθαλμὸν, ἵνα ὅλον τὸ πνεῦμα τὸ ὀπτικὸν εἰς τὸν ἕνα ἀθροισθῇ. Ταῦτα τοίνυν τῆς πρώτης συζυγίας τὰ νεῦρα φερόμενα ἐκ τοῦ ἐγκεφάλου εἰς τὸν ὀφθαλμὸν ποιοῦσι τὸν ἀμφιβληστροειδῆ χιτῶνα· οὕτω γὰρ λέγεται ἐπειδὴ ἔοικε δικτύῳ καὶ ἀμφιβλήστρῳ σφαιρικῷ. Ἔσωθεν τούτου τοῦ ἀμφιβληστροειδοῦς χιτῶνός εἰσι τρία ὑγρά· τὸ ὑαλῶδες λεγόμενον, ἐπειδὴ ἔοικεν ὑέλῳ, τὸ ὠῶδες, ἐπειδὴ ἔοικε τῷ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . σαρκοκόλλης, κρόκου, γλαυκίῳ, μαμηρᾷ καὶ καμφορᾷ.
Περὶ ξηροφθαλμίας.
Ξηροφθαλμία ἐστὶν, ὅταν κατάξηρος ᾖ ὁ ὀφθαλμὸς καὶ δυσχερῶς κινῆται καὶ κνισμὸν μικρὸν ἐμποιῇ. γίνεται δὲ ἐπὶ ξηρότητι καὶ τοῖς τοιούτοις, λουτρῶν καὶ τροφῆς καὶ ὕπνων ἀποστάσει. λέγεται δὲ τὸ πάθος καὶ σκληροφθαλμία.
Περὶ φθίσεως.
Φθίσις λέγεται καὶ ὀφθαλμοῦ, ὅταν ἀτροφήσῃ καὶ μικρότερος γένηται καὶ κοιλότερος· ἐπὶ τούτου οὐ δεῖ κεχρῆσθαι κολλουρίοις, βλάπτει γὰρ καὶ ξηραίνει, ἀλλὰ λουτροῖς καὶ εὐχύμῳ διαίτῃ.
Περὶ τραχωμάτων.
Τραχώματα λέγονται, ὅταν ἐκστρέψας τὰ βλέφαρα ἴδῃς ἐν αὐτοῖς οἷον κεγχραμίδας τινὰς τραχείας οἷαι αἱ τῶν συκῶν εἰσιν. ἐπὶ τούτων κεχρήμεθα τοῖς τραχωματικοῖς λεγομένοις κολλουρίοις, τῷ διʼ οἴνου, τῷ διὰ τῶν δύο λίθων καὶ τῶν τοιούτων. Ὅταν δὲ τραχώματα παλαιότερα γένηται καὶ ἀπολιθωθῇ, τύλωσις λέγεται τὸ τοιοῦτον.
Περὶ συκώσεως.
Σύκωσίς ἐστιν, ὅταν ἐκστρέψας τὰ βλέφαρα εὕρῃς ὑπερσαρκήματά τινα ἐρυθρὰ, ὥσπερ σῦκα· καὶ αὐτὰ δὲ τοῖς τραχωματικοῖς κολλουρίοις θεραπεύεται ἐξ ὑποβολῆς ἐγχριόντων ἡμῶν.
Περὶ χαλαζίων.
Χαλάζιον λέγεται, ὅταν ἐντὸς τοῦ βλεφάρου ἐγγὺς τοῦ ταρσοῦ, ὅπου αἱ τρίχες, ψυδράκιά τινα στρογγύλα γίνηται μαλακὰ καὶ πλαδαρὰ ἐοικότα χαλάζῃ, τὰ δὲ τοιαῦτα ἐκτέμνομεν, ἢ ἀπολινοῦμεν.
Περὶ κριθῆς.
Κριθή ἐστιν, ὡς μέν τινες λέγουσι, τὸ χαλάζιον, οἱ δὲ ἀκριβέστεροί φασιν, ὅτι τὸ μὲν χαλάζιον στρογγύλον ἐστὶν, ἡ δὲ κριθὴ μακροτέρα, ὥσπερ ἡ κυρίως κριθή. ἐγχυματίζειν οὖν αὐτὴν δεῖ κριθῶν ἀποβρέγματι ἢ καπνοῦ τοῦ ἐν ταῖς κριθαῖς φυομένου, ἢ τῇ τῶν χαλαζίων θεραπείᾳ ὑπάγεσθαι.
Περὶ λιθιάσεως.
Λιθίασις ὀφθαλμῶν ἐστιν, ὅταν ἐκστρέφας τὸ βλέφαρον ἴδῃς ὄγκους τινὰς λιθώδεις, ὥσπερ τὰ τραχώματα· ταῦτα δὲ νύττει κακῶς τὸν ὀφθαλμὸν, θεραπεύεται δὲ τοῖς δραστικωτέροις τραχωματικοῖς κολλουρίοις.
Περὶ φθειριάσεως.
Τινὲς ἱστόρησαν φθεῖρας πλατεῖς γινομένους περὶ τὰς τρίχας τοῦ ὀφθαλμοῦ, ἐκ σήψεως δηλονότι. καὶ δεῖ ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῖς αὐτοῖς κεχρῆσθαι κολλουρίοις, μιγνύναι δὲ καὶ δραστικὰ, οἷόν ἐστι τὸ Κωνσταντίνου λεγόμενον κολλούριον.
Περὶ τριχιάσεως.
Τριχίασίς ἐστιν, ὅταν ἄλλαι τρίχες ἐν τῷ βλεφάρῳ φυῶσι καὶ νύττωσι τὸν ὀφθαλμὸν καὶ δακρύειν ποιῶσιν· ἐπὶ τούτων παραλαμβάνομεν τὴν ἁπλοτομίαν καὶ τὴν ἀναῤῥαφὴν καὶ τὴν καταῤῥαφὴν, ἐὰν ἐν τῷ κάτω βλεφάρῳ ᾖ.
Περὶ φαλαγγώσεως.
Φαλάγγωσις λέγεται, ὅταν διστιχία ἢ τριστιχία γένηται φυομένων τριχῶν. ἡ αὐτὴ δὲ ἐπὶ τούτων ἐστὶ θεραπεία.
Περὶ πτώσεως.
Πτῶσις λέγεται, ὅταν ἄλλαι μὲν τρίχες μὴ γένωνται, αὐταὶ δὲ καμπτόμεναι παρὰ φύσιν κεντῶσι τὸν ὀφθαλμόν. θεραπεύομεν δὲ αὐτὰς ἀνακολλίζοντες.
Περὶ παραλύσεως.
Ἔστι δὲ ὅτε παραλύεται ὁ μῦς τοῦ βλεφάρου καὶ οὐ δύνανται ἀνοίγειν αὐτόν· γίνεται δὲ διὰ ψύξιν καὶ κεχρήμεθα τοῖς θερμαίνουσιν οἷον πυρί.
Περὶ ἐγκανθίδων.
Ἐγκανθίς ἐστιν, ὅταν ἐν τῷ μεγάλῳ κανθῷ ἕλκους γενομένου ὑπερσάρκωσις γίνηται· θεραπεύομεν δὲ αὐτὸ διὰ χειρουργίας εὐφυῶς τέμνοντες.
Περὶ ῥυάδος.
Ῥυάς ἐστιν, ὅταν ἀπὸ χειρουργίας κακῆς, ἢ ἄλλης αἰτίας παραλυθῇ ὁ μέγας κανθὸς καὶ μηκέτι κατέχηται τὸ δάκρυον, ἀλλὰ φέρηται ἀκουσίως. κεχρήμεθα ξηρίοις πυκνωτικοῖς, οἷόν ἐστι τὸ διὰ τῶν κεκαυμένων σπόγγων καὶ τὸ Σεβηριανόν.
Περὶ πτερυγίου.
Πτερύγιόν ἐστιν ὑπερσάρκημα τοῦ ἐπιπεφυκότος ὑμένος ἀρχόμενον ἐκ τοῦ μεγάλου κανθοῦ καὶ ἐξαπλούμενον μέχρι τῆς κόρης, ὅθεν ἐπειδὰν αὐξηθῇ σκοτίζει αὐτήν· καὶ κεχρήμεθα λοιπὸν τῇ πτερυγοτομίᾳ, βελόνῃ ἐμβάλλοντες τρίχα ἵππου καὶ οὕτως πρίζοντες καὶ λοιπὸν τοῖς κατασταλτικοῖς κολλουρίοις κεχρήμεθα καὶ λεπτοῖς, οἷον τὸ Κωνσταντίνου καὶ τὸ διὰ κέρατος ἐλαφίου, καὶ τὸ διὰ κογχύλης. Γίνεται δὲ πτερύγιον σπανιάκις καὶ ἀπὸ τοῦ μικροῦ κανθοῦ.
Περὶ προσφύσεως, ἤτοι συμφύσεως.
Πρόσφυσίς ἐστιν, ὅταν τὰ βλέφαρα ἑλκωθέντα προσφύηται τῷ ὀφθαλμῷ, ἢ ἀλλήλοις συμφύηται καὶ κολλᾶται· ἔστι δὲ ἀνίατον τὸ πάθος, τινὲς δὲ αὐτὸ τολμῶσι χειρουργεῖν.
Περὶ αἰγίλωπος.
Αἰγίλωψ λέγεται, ὅταν ἀπόστημα γένηται ἐγγὺς τοῦ μεγάλου κανθοῦ καὶ τῆς ῥινός· ἔστι δὲ ὅτε ῥήγνυται καὶ συριγγοῦται εἰς τὸν κανθὸν, κἀκεῖθεν φέρεται τὸ πῦον· καὶ τούτους καίουσί τινες τῷ συριγγιακῷ καυτῆρι, εἶτα τρυπῶσι τὸ ὀστοῦν τῆς ῥινὸς καὶ ποιοῦσι διὰ τὸ ὀστοῦν φέρεσθαι τὸ πῦον, εἶτα καὶ σαρκωτικοῖς κέχρηνται.
Περὶ ὑποσφάγματος, ἤτοι αἱματίδος.
Ὑπόσφαγμα καλοῦσιν ἤτοι αἱματίδα, ὅταν ἐκ πληγῆς τινος ὁ ὀφθαλμὸς ῥῆξιν ὑπομείνῃ φλεβίου μικροῦ καὶ ἐκχυθῇ αἷμα καὶ γένηται ἐρυθρὸν τὸ λευκὸν, οὐχ ὅλον ἀλλὰ μέρος· ἐὰν δὲ χρονίσῃ, οὐκ ἐρυθρὸν ἀλλὰ μέλαν γίνεται· ἰώμεθα δὲ τοῦτο σφάζοντες περιστερόπουλον καὶ τὸ αἷμα θερμὸν ἐπιχέοντες.
Περὶ χημώσεως.
Δύο σημαίνει ἡ χήμωσις πάθη, ἓν μὲν ὅταν ἐκ φλεγμονῆς μεγάλης ἀμφότερα τὰ βλέφαρα κυρτωθῇ καὶ ἐκτραπῇ καὶ μὴ δύνωνται ὅλον σκέπειν τὸν ὀφθαλμὸν, καὶ τοῦτο θεραπεύομεν, ὥσπερ εἴρηται ἀνωτέρω τὴν φλεγμονήν. λέγεται δὲ χήμωσις κυρίως, ὅταν τὸ λευκὸν τοῦ ὀφθαλμοῦ φλεγμαῖνον ὑψηλότερον γένηται τοῦ μέλανος, ὅθεν φαίνεται βαθύτερον καὶ κυκλοτερὲς τὸ μέλαν· καὶ τότε λοιπὸν ἁπαλοῖς καὶ ἀποκρουστικοῖς κολλουρίοις κεχρήμεθα, οἷον τῷ κολλουρίῳ τῷ διὰ γάλακτος, τῷ κηρίνῳ, τῷ τελαμωνίῳ. τὸ θεοφίλιον, τὸ διʼ οἴνου, ὁ ἑρμόλαος, τὸ σταυριδοτὸν καὶ τὰ τοιαῦτα.
Περὶ ἀργέμου.
Ἄργεμον λέγεται, ὅταν ἐν τῷ μέλανι κατὰ τὸν τῆς ἴριδος κύκλον στρογγύλα ἕλκη γένηται καὶ φαίνηται λευκότερα· ἰώμεθα δὲ αὐτὰ ὥσπερ τὸ λεύκωμα.
Περὶ νεφελίου.
Νεφέλιον δὲ λέγεται, ὅταν ἐξ ἐπιπολαίου ἑλκώσεως λεύκωμα γένηται λεπτὸν καὶ διεσπασμένον ἐοικὸς νεφέλῃ. ἰώμεθα δὲ καὶ αὐτὸ ὥσπερ τὸ λεύκωμα.
Περὶ ἀχλύος.
Ἀχλύς ἐστιν, ὅταν καθʼ ὅλον τὸν ὀφθαλμὸν ἐξ ἑλκώσεως λεύκωμα γένηται.
Περὶ λευκώματος.
Λεύκωμά ἐστιν οὐλὴ ἐξ ἑλκώσεως τοῦ κερατοειδοῦς χιτῶνος παχεῖα καὶ λευκὴ καὶ ἐμποδίζουσα τὴν ὄψιν εἰς τὸ ὁρᾷν· κεχρήμεθα δὲ ἐπὶ αὐτῶν τοῖς λεπτυντικοῖς καὶ δραστικοῖς κολλουρίοις, οἷον τῷ θαλασσέρῳ, τῷ πρωτίστῳ, τῷ διὰ κογχύλης, τῇ κροκοδείλου κόπρῳ μετὰ μέλιτος ἀκαπνίστου καὶ τοῖς τοιούτοις.
Περὶ ὑποπύου.
Ὑπόπυον λέγεται, ὅταν ὅλον τὸ μέλαν, τὴν λεγομένην ἴριν, πῦον περιλάβῃ, ἢ τὸ ἥμισυ· ποιεῖ δὲ πρὸς τοῦτο τὸ ὑδαρὲς κολλούριον καὶ τὰ τοιαῦτα.
Περὶ βοθρίου.
Βοθρίον ἕλκος ἐστὶν ἐν τῷ ὀφθαλμῷ καθαρὸν καὶ στρογγύλον, ὥσπερ βόθρος· ποιεῖ δὲ πρὸς ταῦτα σαρκωτικὰ κολλούρια, οἷον τὸ διʼ ἀλωῆς, τὸ διὰ λιβάνου καὶ τὰ τοιαῦτα· ἀναγεμίζει γὰρ αὐτά.
Περὶ μυιοκεφάλου.
Μυιοκέφαλόν ἐστιν, ὅταν ἀνάβρωσις γένηται τοῦ κερατοειδοῦς χιτῶνος καὶ λοιπὸν ὁ ἔσωθεν τοῦ κερατοειδοῦς χιτών, ὁ μέλας λεγόμενος, προπέσῃ, ὡσεὶ κεφαλὴ μυίας. λέγεται δὲ τὸ πάθος καὶ πρόπτωσις· ἰώμεθα δὲ αὐτὸ τοῖς στύφουσι καὶ πυκνοῦσιν ἐγχυματίζοντες· ὅθεν τινὲς τολμῶσι χάλκανθον ὑδαρέστερον ἐγχυματίζειν· στύφει γὰρ καὶ ὠθεῖ ἔσω τὸν προπεσόντα χιτῶνα.
Περὶ σταφυλώματος.
Σταφυλώματά εἰσιν, ὅταν τὸ μυιοκέφαλον αὐξηθὲν πολὺ ὀγκωθῇ, ὥσπερ σταφυλὴ λευκὴ, ὅτε καὶ μὴ δύναται τὰ βλέφαρα σκέπειν ὅλον τὸν ὀφθαλμὸν διὰ τὸν ὄγκον αὐτοῦ. ἔστι δὲ ἀνίατον τὸ πάθος· τινὲς δὲ τολμῶσιν ἀπολινοῦν αὐτό, οὐχ ἵνα ἰάσωνται, ἀλλʼ ἵνα μὴ ἐπιπλέον αὐξηθῇ.
Περὶ ὑποχύσεως.
Ὑπόχυσίς ἐστιν, ὅταν μεταξὺ τοῦ ῥαγοειδοῦς χιτῶνος καὶ κερατοειδοῦς φλεγματῶδες καὶ παχὺ ὑγρὸν συστῇ, ὥσπερ θολερὸν, καὶ σκοτώσῃ τὴν κόρην καὶ μὴ ἐάσῃ βλέπειν. οἱ δὲ τοιοῦτοι κατʼ ἀρχὰς βλέπουσι κωνώπια. θεραπεύεται δὲ διὰ παρακεντήσεως, οὐ κατʼ ἀρχὰς, ἀλλʼ ὅταν χρονίσῃ· ἔχει δὲ ἀπάτην τὸ πάθος τοῦτο. ἔστι γὰρ ὅτε αὐτὸς μὲν ὁ ὀφθαλμὸς οὐδὲν ἔχει, ἀπὸ δὲ τῆς γαστρὸς ἀτμοὶ ἀναφέρονται καὶ ποιοῦσι κωνώπια· καὶ δεῖ τότε μὴ ἅπτεσθαι τοῦ ὀφθαλμοῦ, ἀλλὰ φροντίζειν τῆς γαστρὸς καὶ παρέχειν τὴν πικρὰν Γαληνοῦ.
Περὶ πλατυκορίας.
Πλατυκορία ἐστὶ τὸ πάθος, λέγεται δὲ καὶ μυδρίασις ὅταν ἡ κόρη γίνηται πλατυτέρα καὶ βλάψῃ τὴν ὅρασιν· γίνεται δὲ ἐπὶ ξηρότητι καί ἐστιν ἀνίατον τὸ πάθος· τινὲς δὲ ἐγχυματίζουσιν αὐτῷ χυλὸν ῥοιᾶς καὶ ἁπλῶς πάντα τὰ στύφοντα.
Περὶ γλαυκώσεως.
Γλαύκωσίς ἐστιν, ὅταν τὸ κρυσταλλοειδὲς οἷον παγῇ καὶ λευκότερον γένηται καὶ βλάψῃ τὴν ὅρασιν· γίνεται δὲ ἐπὶ τῶν γερόντων συνεχῶς καί ἐστιν ἀνίατον τὸ πάθος.
Περὶ συγχύσεως.
Σύγχυσίς ἐστιν, ὅταν τὰ ὑγρὰ τοῦ ὀφθαλμοῦ οἷον μιχθῇ ἀλλήλοις καὶ συγχυθῇ· ἔστι δὲ καὶ αὐτὸ ἀνίατον.
Περὶ συμπτώσεως.
Ἡ σύμπτωσις ἐναντία ἐστὶ τῇ πλατυκορίᾳ, ὅταν συμπίπτῃ καὶ στενῶται ἡ κόρη διʼ ἀτονίαν· ἔστι δὲ σπάνιον τὸ πάθος καὶ ἀνίατον.
Περὶ παρεμπτώσεως.
Παρέμπτωσίς ἐστιν, ὅταν εἰς τὸ νεῦρον τὸ ὀπτικὸν ὑγρὸν ἐμπέσῃ καὶ λύσῃ καὶ ἐμφράξῃ τὸ ὀπτικὸν πνεῦμα· ἡ δὲ σημείωσις· μηδὲν ἔχοντος τοῦ ὀφθαλμοῦ οὐχ ὁρῶσιν· ἡ δὲ θεραπεία διὰ καθαρσίων καὶ ἀποφλεγματισμοῦ καὶ τῆς λεπτῆς διαίτης.
Περὶ νυκτάλωπος.
Νυκτάλωψ λέγεται, ὅταν τὴν ἡμέραν ἀμβλυωπῶσι, τὴν δὲ νύκτα οἷον πρὸ λύχνων καλῶς ὁρῶσι· γίνεται δὲ διʼ ἀσθένειαν καὶ ὀλιγότητα τοῦ ὀπτικοῦ πνεύματος καὶ δεῖ τοῖς στύφουσιν ἐγχυματίζειν. τινὲς δὲ λέγουσι τοὐναντίον νυκτάλωπα ὅταν ἐν τῇ νυκτὶ πρὸ τῶν λύχνων μηδὲν ὅλως ὁρῶσιν· γίνεται δὲ τοῦτο παχυνομένου τοῦ ὀπτικοῦ πνεύματος. διό τινες ἐγχυματίζουσιν, ἤτοι ἐγχρίουσι χυλὸν πράσου μετὰ μέλιτος.
Περὶ ἐκτροπίου.
Ἐκτρόπιόν ἐστιν, ὅταν ὁ ταρσὸς τοῦ βλεφάρου, μάλιστα τοῦ κάτω, ὑπὸ ἑλκώσεως ὑπερσαρκώσῃ· θεραπεύεται δὲ διὰ χειρουργίας.
Περὶ ὑδατίδων.
Ὑδατίς ἐστιν, ὅταν τὸ ἄνω βλέφαρον πιμελὴν πολλὴν ὑποθρέψαν ὀγκωθῇ καὶ βαρῇ τοὺς ὀφθαλμούς· γίνεται δὲ παιδίοις καὶ θεραπεύεται διὰ χειρουργίας.
Περὶ ὑπωπίων.
Ὑπώπιά ἐστι τὰ πελιδνώματα τὰ ὑποκάτω τοῦ ὀφθαλμοῦ ὅταν μελαίνηται τὰ κάτω βλέφαρα, καὶ συμβαίνει μᾶλλον γυναιξί· θεραπεύεται δὲ διὰ χρισμάτων διαφορητικῶν καὶ σμηξιδίων.
Περὶ ὀζαινῶν.
Ὄζαιναι γίνονται περὶ τὴν ῥῖνα ἔνδον ἐκ σήψεως καὶ δυσωδίας· φέρεται δὲ βοηθήματα περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς δυναμεροῖς πλεῖστα.
Περὶ πολύπων.
Πολύπους γίνεται ἐν τῇ ῥινὶ ἔσω ἐξοχάς τις καὶ ὑπερσάρκωμα ἐξ ἑλκώσεως· θεραπεύεται δὲ διὰ χειρουργίας τῷ πολυποτόμῳ σπαθίῳ, ἢ τῷ σπαρτίῳ πριζόμενα.
Περὶ τῶν ἐν ὠτί.
Γίνεταί ποτε μὲν ἐν τῷ ὠτὶ φλεγμονὴ, ὅταν καὶ σφόδρα ὀδυνῶνται, καὶ δεῖ ἐγχυματίζειν ὀξυρόδινον ἢ τὸ διὰ χαμαιμήλου κολλούριον μετὰ γάλακτος, ποτὲ δὲ σύριγξ καὶ πυοῤῥοεῖ τὸ οὖς· καὶ χρὴ λοιπὸν τοῖς ὠτικοῖς οἷον τῷ Ἥρᾳ τροχίσκῳ καὶ τοῖς ὁμοίοις θεραπεύειν.
Περὶ ἄφθας.
Ἄφθα ἐστὶν ἕλκωσις ἐπιπόλαιος περὶ τὴν γλῶσσαν καὶ ὅλον τὸ στόμα, μάλιστα ἐπὶ παιδίων γινομένη, ὅταν δριμύτερον ᾖ τὸ γάλα· θεραπεύεται δὲ διὰ ψιλοῦ καὶ στυπτικοῦ κλύσματος στοματικοῦ, οἷον ὑδροροσάτον.
Περὶ παρουλίδος.
Παρουλίς ἐστι φλεγμονὴ τῶν οὔλων, τινὲς δὲ τῷ βλεφαροτόμῳ ἀποσχάζουσιν αὐτὰ καὶ διαχρίουσι τὴν διὰ μόρων καὶ κεχρήμεθα δὲ καὶ κλύσματι ὑδροροσάτῳ.
Περὶ ἀντιάδων.
Ἀντιάδες γίνονται, ὅταν οἱ ἐγγὺς τῶν παρισθμίων ἀδένες ὀγκωθῶσι καὶ ὑπερσαρκωθῶσιν. θεραπεύεται δὲ διʼ ἀντιοτομίας, τεμνόντων τὴν μίαν ἀντιάδα, ἵνα μὴ περιτρίβωσιν ἀλλήλας.
Περὶ φλεγμονῆς παρισθμίων.
Παρίσθμια λέγονται οἱ ἀδένες οἱ ἐν τῷ στόματι· ὅταν δὲ φλεγμαίνωσι τῇ διὰ μόρων κεχρήμεθα καὶ κλύσματι ὑδροροσάτῳ.
Περὶ φλεγμονῆς τοῦ γαργαρεῶνος.
Γαργαρεών ἐστιν, ὃ λέγεται σταφυλή· πολλάκις οὖν φλεγμαίνει καὶ νεκροῦται, καὶ παραλαμβάνομεν τὴν σταφυλοτομίαν, ἢ καίομεν ψυχρῷ καυτῆρι. Δεῖ οὖν εἰδέναι, ὅτι τετραχῶς λέγεται τὸ μόριον τοῦτο· γαργαρεὼν μὲν, ὅταν κατὰ φύσιν ἔχῃ· σταφυλὴ δὲ, ὅταν φλεγμαίνῃ τὸ κάτω τοῦ μέρους καὶ παχυνθῇ ὥσπερ σταφυλή· κίων δὲ, ὅταν ὅλον φλεγμαίνῃ καὶ παχυνθῇ ὥσπερ κίων· ἱμὰς δὲ, ὅταν λεπτυνθῇ καὶ τακῇ ὥσπερ ἱμὰς τουτέστι λῶρος. καὶ δεῖ ἀεὶ σχεδὸν ἐπὶ αὐτῶν ἀναγαργαρισμοῖς χρῆσθαι διʼ ὑδροροσάτου καὶ χυλοῦ πτισάνης καὶ ἀποζέματος φακοῦ καὶ βάτου καὶ τῶν τοιούτων.
Περὶ κορύζης καὶ κατάῤῥου.
Ὅταν πληρωθῇ ἡ κεφαλὴ ὑγροῦ καὶ πέμψῃ εἰς τὴν ὑπερῴαν λέγεται κατάῤῥους καὶ γίνεται βραγχώδης· ὅταν δὲ ἔλθῃ εἰς τὰς ῥῖνας γίνεται κόρυζα καὶ εἰ μὲν ἐπὶ θερμῇ αἰτίᾳ, τὸ ῥέον κάτω λεπτόν ἐστι καὶ θερμὸν, εἰ δὲ ἐπὶ ψυχρᾷ, παχύ ἐστι καὶ ψυχρὸν, καὶ δεῖ λούειν ζεστῷ καὶ ἀλείφειν ἀνηθελαίῳ.
Περὶ συνάγχης καὶ παρασυνάγχης.
Συνάγχη ἐστὶ φλεγμονὴ τῶν ἔνδον μυῶν τοῦ φάρυγγος· φάρυγξ δέ ἐστιν ἡ ἔσω κοιλότης τοῦ στόματος.
Περὶ κυνάγχης καὶ παρακυνάγχης.
Κυνάγχη ἐστὶ φλεγμονὴ τῶν ἔνδον μυῶν τοῦ λάρυγγος· λάρυγξ δέ ἐστι τὸ στόμα τῆς ἀρτηρίας, ὅθεν ἀναπνέομεν καὶ φθεγγόμεθα· τὰ δὲ περὶ αὐτῶν πάθη δυσθεράπευτα καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον θανάσιμα· εἴρηται γὰρ περὶ τῶν τεττάρων τούτων παθῶν ἐν τῷ πέρατι τοῦ προγνωστικοῦ, ἔνθα φησὶν Ἱπποκράτης· αἱ δὲ κυνάγχαι δειναὶ μὲν πᾶσαι καὶ τάχιστα ἀναιρέουσι. Βοηθήματα δὲ πρὸς ταῦτα τὰ τέτταρα πάθη ἐν πᾶσι τοῖς δυναμεροῖς φέρεται.
Περὶ δυσπνοίας.
Δύσπνοια λέγεται πᾶσα παρὰ φύσιν ἀναπνοὴ, γίνεται δὲ ἐν πυρετοῖς καὶ ἐν ἄλλοις νοσήμασιν· ἀλλʼ εἰ μὲν ταχεῖα καὶ πυκνὴ καὶ μεγάλη γίνεται ἡ ἀναπνοὴ σημαίνει πολλὴν θερμασίαν καὶ δίψαν· εἰ δὲ ἀραιὰ καὶ βραδεῖα, ψύξιν δηλοῖ καὶ δεῖ θερμᾶναι· εἰ δὲ πυκνὴ καὶ μεγάλη, παραφροσύνην δηλοῖ· εἴρηται δὲ ἡ θεραπεία ἐν τῷ τῆς ὀδύνης λόγῳ.
Περὶ ὀρθοπνοίας.
Ὀρθόπνοιά ἐστιν, ὅταν μὴ δύνωνται ἀναπνεῖν ἀνακείμενοι, ἀλλʼ ἄγχωνται καὶ κινδυνεύωσι πνιγῆναι, διὸ καθήμενοι ἢ ἱστάμενοι ἀναπνέουσι· τοῦτο δὲ γίνεται ἐπὶ ἐμφράξει τοῦ πνεύμονος καὶ μάλιστα τῶν τραχειῶν ἀρτηριῶν τῶν ἐν αὐτῷ· δεῖ οὖν τοὺς τοιούτους ἀπέχεσθαι λουτροῦ· λαμβάνειν δὲ τὴν διὰ καλαμίνθης καὶ τὰ τοιαῦτα τμητικά. Οἶδα δέ τινας θείου ἀπύρου παρέχοντας κεράτια ὀκτὼ μετὰ ῥυτοῦ πίνειν.
Περὶ ἄσθματος.
Ἀσθματικοὶ λέγονται οἱ πυκνότερον ἀναπνέοντες καὶ μετὰ ψόφου τινὸς, ὃς ψόφος λέγεται κερχνός· γίνεται δὲ τοῦτο διʼ ἔμφραξιν τοῦ πνεύμονος καὶ μάλιστα τῶν τραχειῶν ἀρτηριῶν τῶν ἐν αὐτῷ. ὥς φησιν ὁ συγγραφεὺς ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς διαγνωστικῆς· συμβέβηκε Θεοφίλῳ τῷ ἰατρῷ. θεραπεύειν δὲ δεῖ ὡς τοὺς ὀρθοπνοϊκούς.
Περὶ ἀφωνίας.
Ἀφωνία γίνεται ἐν ταῖς ἀποπληξίαις καὶ κάροις καὶ τοῖς τοιούτοις, καὶ συνθεραπεύεται τοῖς εἰρημένοις πάθεσι· γίνεται δὲ ἐξαιρέτως διὰ σύντρησιν τοῦ σώματος, ἤτοι τοῦ θώρακος· ἔστι γὰρ ὅτε τις τιτρώσκεται ἐν τῷ πολέμῳ κατὰ τὸν θώρακα καὶ μένει ὀπὴ, κἀκεῖθεν ἐξέρχεται τὸ πνεῦμα καὶ οὐ γίνεται φωνή. ἀλλʼ εἰ μὲν ἐκ τῶν δύο μερῶν τρωθῇ, τοῦ δεξιοῦ καὶ τοῦ ἀριστεροῦ, γίνεται ἄφωνος· εἰ δὲ ἐκ τοῦ ἑνὸς γίνεται ἡμίφωνος, ἔστι δὲ τὸ πάθος ἀνίατον.
Περὶ περιπνευμονίας.
Περιπνευμονία ἐστὶ φλεγμονὴ τοῦ πνεύμονος· οἱ δὲ τοιοῦτοι, καὶ πυρέττουσι καὶ δυσπνοοῦσι καὶ κινδυνεύουσι πνιγῆναι· ἐξαίρετον δὲ σημεῖον ἔχουσι τὸ τὰ μῆλα τοῦ προσώπου ἐρυθρὰ εἶναι· ἔστι δὲ ὀλέθριον τὸ πάθος, οὔτε γὰρ προσενέγκαι βοήθημα δυνατὸν, οὐ γὰρ μένει ἐν τῷ κινεῖσθαι τὸ πνεῦμα· δεῖ οὖν τῇ φύσει ταῦτα παραχωρεῖν.
Περὶ φθίσεως, ἤτοι φθορᾶς.
Φθίσις ἐστὶν ἕλκος ἐν τῷ πνεύμονι μετὰ συντήξεως καὶ λεπτύνσεως ὅλου τοῦ σώματος· σημεῖα δὲ ἔχει ἐξαιρέτως μὲν τὸ γρυποῦσθαι τοὺς ὄνυχας αὐτῶν, τουτέστι τὸ μακροτέρους γίνεσθαι καὶ κυρτοτέρους ὥσπερ ἀετοῦ ἢ γυπός· ἔστι δὲ καὶ τὸ βήσσειν καὶ ἀνάγειν αἱματῶδες πῦον καὶ ἀφρῶδες ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ πνεύμονος διαβιβρωσκομένης· ἔστι δὲ ὅτε βρόγχον ἀνάγουσι σηπόμενον. τοῦτο δὲ ὄνειον γάλα ἢ γυναικεῖον δεῖ τρέφειν καὶ τὰ εὔχυμα, οἷον ὄρχεις ἀλεκτρυόνων, ὠφελεῖ αὐτοὺς τὰ μέγιστα, ἢ ἔσδρα καὶ ἡ θηριακὴ, εἰ ἄρα δύναιντο ὠφεληθῆναι· ἀνίατον γάρ ἐστι τὸ πάθος.
Περὶ αἵματος ἀναγωγῆς.
Τὸ αἷμα ἐκ πολλῶν τόπων ἀνάγεται· ἔστι γὰρ ὅτε ἐμεῖται καί ἐστι τὸ πάθος τοῦ ἥπατος ὀλέθριον· ἔστι δὲ ὅτε καὶ βήττεται· καὶ εἰ μὲν ἀφρῶδες καὶ λευκὸν εἴη ἤτοι ξανθὸν ἐκ τοῦ πνεύμονός ἐστιν· εἰ δὲ μέλαν, ἐκ τοῦ διαφράγματος, καὶ δεῖ ἐπὶ τούτων ἀπέχεσθαι τῶν λουτρῶν παντελῶς καὶ οἴνου, καὶ διδόναι τὸν διὰ κοραλλίου τροχίσκον, ἢ τὸ διὰ χυλοῦ βάτου, ἢ σύμφυτον μετὰ ἀρμενίου βόλου, εἰ δὲ μηδὲν δράσεις, φλεβοτόμησον ἢ σφαιροτόμησον, εἴπερ ἰσχύει.
Περὶ πλευρίτιδος.
Πλευρῖτίς ἐστι φλεγμονὴ τοῦ ἔσωθεν ὑπεζωκότος τὰς πλευρὰς ὑμένος. σημεῖα δὲ τῆς πλευρίτιδος τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν δογματικῶν παθογνωμικὰ τέτταρα· βὴξ, δύσπνοια, πυρετὸς ὀξὺς, ὀδύνη νυγματώδης· ἔστι δὲ ὀδύνη νυγματώδης, ὡς εἴ τις ψηφῖδα ῥίψας ἐν ὕδατι ποιήσειε κύκλον ἀεὶ μεγεθυνόμενον καὶ φεύγοντα ἀεὶ τὸ κέντρον αὐτοῦ, καὶ δεῖ καταρχὰς μὲν ζεματίοις χρῆσθαι ὑσσώπου, γλυκυρίζου καὶ τῶν τοιούτων, ἔξωθεν ἐπὶ τῆς πλευρᾶς πυρίᾳ τε καὶ σακελλισμοῖς· ἔστι δὲ καὶ ὅτε φλεβοτομοῦμεν· προκόπτοντος δὲ τοῦ χρόνου λεπτῶς πάνυ διαιτῶμεν, οἷον πτισάνῃ χρώμενοι.
Περὶ ἐμπυημάτων.
Ἐμπύημα λέγεται παρὰ Ἱπποκράτει, ὅταν ἡ πλευρῖτις χρονίσασα μὴ διαφορηθῇ, ἀλλʼ εἰς πῦον μεταβληθῇ· οἱ τοιοῦτοι βήσσουσι καὶ ἀνάγουσι πῦον δυσῶδες· εἰ δὲ βούλει διακρῖναι, εἰ πῦόν ἐστι τὸ ἀναγόμενον, εἴτε φλέγμα, πολλὴν γὰρ ἔχει τὴν ὁμοιότητα, βάλε τοῦτο ἐπὶ ἄνθρακας, καὶ εἰ μὲν δυσώδης ἐστὶν ὁ ἀναγόμενος ἀτμὸς, πῦόν ἐστιν, εἰ δὲ μή γε φλέγμα. ταύτην γὰρ τὴν διάκρισιν ὁ Ἱπποκράτης ἐν ἀφορισμοῖς παραδέδωκε· τοὺς δὲ ἐμπύους ἡ ἔσδρα μεγάλως ὠφελεῖ καὶ ὁ χυλὸς τῆς γλυκυρίζης μετὰ χρυσιατικοῦ.
Περὶ παθῶν τῆς καρδίας.
Ἡ καρδία οὔτε φλεγμονὴν, οὔτε ἀπόστημα, οὔτε ἕλκος, οὔτε τι τοιοῦτον πάσχει, προλαμβάνει γὰρ ὁ θάνατος, ἐπειδὴ καιριώτατον μόριόν ἐστιν· θερμαίνεται δὲ ἐν τοῖς πυρετοῖς ἡ καρδία, διὸ καὶ τὰ ληξιπύρετα προσάγομεν αὐτῇ καὶ τῇ ἀρτηρίᾳ τῇ μεγάλῃ, τῇ περὶ τὸν στόμαχον, ὅθεν καὶ ἐπὶ τοῦ στομάχου ἐν τοῖς πυρετοῖς τὰ ληξιπύρετα βάλλομεν, ἀπὸ ὠοῦ καὶ ῥοδίνου καὶ χυλοῦ πτισάνης καὶ τῶν τοιούτων.
Περὶ ἀνορεξίας.
Ἀνορεξία ἐστὶν, ὅταν τις μὴ ὀρέγηται σιτίων· τοῦτο δὲ γίνεται διʼ ἀτονίαν καὶ ἔκλυσιν τοῦ στομάχου καὶ φλεγμονὴν, διὸ καὶ στομαχικὰ πάθη καλοῦσι τὰ τοιαῦτα καὶ δεῖ κεχρῆσθαι τῇ διὰ χυλοῦ μήλων τῇ ἀθανασίᾳ καὶ ἔξωθεν ἐπιτιθέναι ἢ τὴν ἰακωβίαν ἢ τὸν ἥλαιον καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ μᾶλλον δὲ καὶ τὰ πύγματα ἀπὸ χαμαιμήλου καὶ τὸ ἀψινθίου· τροφὴν δὲ στύφουσαν οἶον ῥοιὰς ἢ μῆλα.
Περὶ βουλίμου.
Βούλιμός ἐστιν ἡ παντελὴς ἀνορεξία ὅταν μηδόλως ἐφίηταί τις τροφῆς· γίνεται δὲ οὐκέτι ἐπὶ θερμότητι καὶ ἐκλύσει στομάχου, ἀλλʼ ἐπὶ ψύξει καὶ νεκρώσει, καὶ δεῖ τοῖς θερμοῖς ἄγαν χρῆσθαι, οἷον ζιγγίβερι, πέπερι, τῷ διὰ καλαμίνθης, τῇ διὰ τριῶν πεπέρεων, ἔξωθεν δὲ τῇ διὰ δαφνίδων.
Περὶ κυνώδους ὀρέξεως.
Κυνώδης ὄρεξίς ἐστιν, ὅταν ἀμέτρως σιτίων ὀρέγωνται καὶ ἀεὶ ἐσθίοντες, ὡς οἱ κύνες, οὐ χορτάζωνται· γίνεται δὲ τοῦτο τὸ πάθος διὰ ψυχρὸν χυμὸν καὶ ὀξώδη ἐν τῷ στομάχῳ· καὶ δεῖ τρέφοντα τὰ θερμαίνοντα διδόναι οἷον προπόματα, ὑδρόγαρα, ἀπόθερμον, πλακοῦντας καὶ τὸ διὰ τριῶν πεπέρεων καὶ τὰ τοιαῦτα.
Περὶ λυγγός.
Λύγξ ἐστι σπασμώδης κίνησις τοῦ στομάχου, ὅπερ ἀεὶ πάσχουσι τὰ παιδία, γίνεται δὲ διὰ πλήρωσιν, διὸ μετὰ τροφὴν λυγγῶμεν, ἢ διὰ κένωσιν, ἢ διὰ ξηρότητος δῆξιν, ὅταν τὰ οὖρα καὶ ἡ ὅλη ἕξις δριμεῖα· καὶ δεῖ οὖν καὶ ὑγραίνειν καὶ τρέφειν μάλιστα συνεχῶς.
Περὶ ἄσης.
Ἄση λέγεται ὅπερ καλοῦσιν οἱ ἰδιῶται βλαρίαν· ὅταν ἀθυμῇ τις καὶ οὐκ οἶδε διὰ τί ἀθυμεῖ· γίνεται δὲ ἐπὶ ἁλυκῷ φλέγματι ἐν τῷ στομάχῳ καὶ δεῖ τοῖς ἐμετικοῖς κενοῦν τὸν χυμὸν οἷον ὀξυμέλιτι ῥοφεῖν καὶ ἑλλεβόρῳ καὶ τὰ εὔχυμα καὶ γλυκέα τρέφειν.
Περὶ ἀπεψίας γαστρός.
Ἡ ἀπεψία ἡ ἐν γαστρὶ ἢ διὰ ψύξιν γίνεται ἢ διὰ θερμότητα, καὶ εἰ μὲν διὰ ψύξιν, σημεῖον ἔχει τὴν ὀξώδη ἐρυγὴν καὶ δεῖ θερμὰ ἐδέσματα διδόναι οἷον ὑδρόγαρα, ἀπόθερμον καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ θάλπειν τὰ ὑποχόνδρια συγκαθεύδοντά τινι, ἢ εἰκονίδιον μικρὸν ἐπιθέντα τῇ γαστρὶ διʼ ὅλης τῆς νυκτός. οὕτω μὲν ἡ διὰ ψύξιν· ἡ δὲ διὰ θερμότητα σημεῖον ἔχει τὴν καπνώδη καὶ δυσώδη ἐρυγὴν, καὶ δεῖ τοὐναντίον τὰ ψυχρὰ διδόναι, οἷον ῥοσάτον, ὀπώραν καὶ τὰ δύσφθαρτα, οἷον ἁλυκὰ, χοίρειον κρέας καὶ τὰ τοιαῦτα.
Περὶ χολέρας.
Χολέρα ἐστὶν, ὅταν κάτωθεν καὶ ἄνωθεν χολὴ φέρηται· καὶ δεῖ λούειν συνεχῶς τοὺς τοιούτους καὶ εὐχύμοις τρέφειν, οἷον τὰ κεραστικὰ, τὸ ῥοσάτον καὶ τὰ ὅμοια.
Περὶ λειεντερίας.
Λειεντερία ἐστὶν, ὅταν ἅμα τῷ ἐσθίειν κατενέγκῃ τὰ σιτία ἄπεπτα· γίνεται οὖν διʼ ἐπιπόλαιον ἕλκωσιν ἐν τῇ γαστρὶ καὶ τοῖς ἐντέροις, ἢ διʼ ἄμετρον ψύξιν καὶ κένωσιν· ὁπωσοῦν δὲ ἂν γένηται δεῖ ἐμβροχαῖς χρῆσθαι καθʼ ὅλων τῶν ὑποχονδρίων τονωτικαῖς οἷον διὰ ψιμυθίου καὶ σχοινίνου, ἔσωθεν δὲ παρέχειν τὴν διὰ χυλοῦ τῶν μήλων.
Περὶ δυσεντερίας.
Δυσεντερία λέγεται τὸ ἕλκος τὸ ἐν τοῖς ἐντέροις· σημεῖον δὲ ἔχει τὸ αἱματώδη ξύσματα καταφέρειν· ἔστι δὲ ὅτε ὑμένας τινὰς ἐκ τῶν ἐντέρων σηπομένους καταφέρουσι. ἀλλʼ εἰ μὲν ἐν τοῖς λεπτοῖς ἐντέροις ἐστὶν, δοτέον τὴν διὰ χυλοῦ μήλων ἢ ῥοῦ συριακοῦ, ἢ τυριακοῦ, ἢ σαραφίνου ἢ σπαθήτου, ἢ ὀμφακίτου καὶ ἄλικα καὶ ῥοιὰς καὶ μῆλα, δεῖ γὰρ συνεχῶς τρέφειν καὶ σχεδὸν δεκάκις τῆς ἡμέρας· κάτωθεν δὲ ἐν μὲν ταῖς ἀρχαῖς χυλὸν ὀρύζης μετὰ ῥοδίνου καὶ στέατος καὶ κηροῦ καὶ γῆς Σαμίας, μετὰ δὲ χρόνον λοιπὸν τοῖς δυσεντερικοῖς τροχίσκοις δεῖ κλύζειν μετὰ χυλοῦ ὀρύζης· οἷον τὸν πάγχρηστον, τὸν κροκώδη, τὸν Φιλίππου, τὸ διὰ κοραλλίου. εἰ δὲ βούλει δραστικὰ, ὅταν καὶ νέμηται τὰ ἔντερα, τὸν Ἀνδρόνιον, τὸν πολυειδῆ, τὸν Πασίωνος, τὸν Φαυστῖνον. καὶ αὐτὴ δὲ ἡ θηριακὴ ἐπὶ τῶν τοιούτων θαυμαστῶς ποιεῖ καὶ κάτωθεν καὶ ἄνωθεν· καὶ ἔξωθεν δεῖ ἐμβροχαῖς καὶ σπόγγοις κεχρῆσθαι ἔχοντες ἀπεζεσμένον μετʼ οἴνου Κίλικος μυρσίνην καὶ βάτον καὶ ἀψίνθιον καὶ πάντων ὁμοίως στυπτικῶν.
Περὶ αἱματηρᾶς δυσεντερίας.
Αἱματηρὰ δυσεντερία λέγεται, ὅταν αἷμα καθαρὸν ᾖ τὸ κενούμενον, ἢ ἐοικὸς πλύματι κρεῶν νεοσφαγῶν, ἢ τρυγῶδες καὶ μέλαν. ἐπὶ πάντων δὲ τούτων χρηστέον τῷ διὰ κοραλλίων τροχίσκῳ, ἢ τοῖς διὰ ξυλομάκερος κόκκοις, ἢ καὶ ζέματι ῥέου καὶ ἔξωθεν πάλιν τονωτικὰς ἐμβροχὰς, τὰς εἰρημένας, δυσεντερίαις παραληπτέον ἐπὶ τοῦ ἥπατος, τοῦτο γὰρ ἐστὶ τὸ πάσχον ἐπὶ τῆς αἱματηρᾶς δυσεντερίας.
Περὶ αἱμοῤῥοΐδων.
Αἱμοῤῥοΐς ἐστιν, ὅταν ἐκ τοῦ δακτυλίου κενῶται αἷμα, ἀναστομουμένης φλεβὸς, διὰ μηνὸς καὶ διὰ δύο μηνῶν, ὅπερ οἱ ἰδιῶται καλοῦσιν ἀσκλήπιον· οὐ δεῖ δὲ κωλύειν τὸ τοιοῦτον, μάλιστα γὰρ ὠφελεῖ συμμέτρως κενούμενον καθάπερ τὰ τῶν γυναικῶν καταμήνια. εἰ δὲ πολὺ κενοῦται ἀπολινῶσαι δεῖ τὸ φλεβίον.
Περὶ τεινεσμοῦ.
Τεινεσμός ἐστι φλεγμονὴ τοῦ ἀπευθυσμένου, ὅπερ λέγουσιν οἱ ἰδιῶται βιασμούς· ἀπευθυσμένον δέ ἐστι τοῦ παχέος ἐντέρου τὸ ἐγγὺς τοῦ δακτυλίου· συνεχῶς δὲ οὗτοι διαχωροῦσι καὶ δεῖ ἐπʼ αὐτῶν πηγανελαίῳ κλύζειν.
Περὶ κωλικῶν διαθέσεων.
Κωλικὴ διάθεσις γίνεται, ὅταν φλέγμα ψυχρὸν ἐν τοῖς χιτῶσι τῶν παχέων ἐντέρων σφηνωθῇ καὶ ποιῇ ὀδύνην σκολοπώδη, ἢ τρυπανώδη, σκολοπώδης δέ ἐστιν οἷον ἐμπεπαρμένη ἐν ποδὶ δίκην σκόλοπος τουτέστιν ἀκάνθης· τρυπανώδης δέ ἐστιν οἷον τρυπῶντος τοῦ χυμοῦ καὶ κινουμένου γινομένη. δεῖ δὲ ἐπὶ τῶν τοιούτων πηγανέλαιον μετὰ καστορίου κλύζειν, ἢ τὸν διὰ κεδρίας τροχίσκον.
Περὶ εἰλεοῦ.
Εἰλεός ἐστιν, ὅταν διʼ ἔμφραξιν τῶν ἐντέρων μηκέτι κάτωθεν ἐκκρίνωσι τὸν κόπρον, ἀλλʼ ἐκκρίνωσιν αὐτὴν ἄνωθεν· καλοῦσι δὲ αὐτὴν οἱ ἰδιῶται χόρδαψον.
Περὶ στρόφων καὶ βορβορυγμῶν.
Ὅταν ψόφους ἀποτελῶσι τὰ ἔντερα καὶ ὀδυνῶνται βορβορυγμὸς ἢ στρόφος λέγεται· καλεῖ δὲ αὐτὰ ὁ συγγραφεὺς ἑλκύδρια καὶ κλύδωνα· γίνεται δὲ ἐπὶ παχυτέρῳ πνεύματι καὶ ὑγρῷ. καί τινες παρέχουσι πήγανον ἐσθίειν πολὺν, ἄλλοι δὲ οἶνον μετὰ νίτρου καὶ πυρίας τῶν ὑποχονδρίων· ἔστι δὲ εὔλυτον τὸ πάθος.
Περὶ ἑλμίνθων.
Τῶν ἑλμίνθων τρία εἰσὶ γένη· αἱ μὲν γάρ εἰσι μακραὶ καὶ στρογγύλαι καὶ γίνονται ἐν τοῖς λεπτοῖς ἐντέροις, ὅθεν ἔστιν ὅτε καὶ ἐμοῦνται. αἱ δὲ πλατεῖαι καὶ μακραὶ, καὶ ἐοίκασι σπέρματι κολοκύνθης καὶ γίνονται σχεδὸν ἐν ὅλοις τοῖς ἐντέροις· αἱ δὲ μακραὶ σκωληκώδεις, αἱ λεγόμεναι ἀσκαρίδες, καὶ γίνονται κάτω ἐν τῷ ἀπευθυσμένῳ· πᾶσαι δὲ συμβαίνουσιν ἐκ πολλῆς καὶ παχυτέρας τροφῆς, οἷον τυροῦ, γάλακτος. διὸ καὶ τοῖς παιδίοις ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐγγίνονται· ἀναιρεῖ δὲ αὐτὰς ἀψινθίου ἀπόζεμα πινόμενον, ἢ ἅλμη, ἢ μίλτω, διὸ τὰ ἀποζυγοῦ λεγόμενα ἐν Ἀλεξανδρείᾳ οὐκ ἐᾷ αὐτὰ γενέσθαι.
Περὶ προπτώσεως ἀρχοῦ.
Πρόπτωσις ἀρχοῦ λέγεται, ὅταν ὁμοίως ὁ λεγόμενος σφιγκτὴρ, ὁ ἐν τῷ δακτυλίῳ, προκύψῃ ἔξω, ὠφελεῖ δὲ τούτους ἐπαντλήματα ἀπὸ οἴνου καὶ στυπτηρίας καὶ κίκιδος καὶ πάντων, ὅσα στύφει. ἥρα δὲ τροχίσκος θαυμαστῶς ὀνήσει.
Περὶ ἐξοχάδων.
Ἐξοχάδες εἰσὶ τὰ ὑπερσαρκήματα ἐν τῷ δακτυλίῳ καὶ δεῖ τέμνειν αὐτὰ ἢ ἀπολινοῦν.
Περὶ διατρήσεως ἐν τῷ δακτυλίῳ.
Καὶ ἡ διάτρησις ἡ ἐν τῷ δακτυλίῳ δήλη ἐστί· σύριγξ γάρ ἐστι φερομένη ἄχρι τοῦ ἐντέρου· καὶ δεῖ ἢ ἀπολινοῦν αὐτὴν ἢ τέμνειν τῷ δρεπανοειδεῖ λεγομένῳ ὀργάνῳ.
Περὶ ἀκουσίου διαχωρήσεως.
Ἔστιν ὅτε παραλύεται ὁ σφιγκτὴρ καὶ οὐκέτι ἐπέχεται ἡ κόπρος ἀλλʼ ἀκουσίως φέρεται, ὅπερ ἔφη Γαληνὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῆς διαγνωστικῆς παθεῖν τὸν ἁλιέα ἐκεῖνον ψυγέντα ἐκ τοῦ ὕδατος. δεῖ οὖν θερμαίνειν τὸν τόπον τοῖς θερμοῖς φαρμάκοις καὶ ἀλείμμασι διὰ καστορίου καὶ τῶν ὁμοίων.
Περὶ φλεγμονῆς καὶ σκίῤῥου ἐν τῷ ἥπατι.
Ὁ μὲν σκίῤῥος τοῦ ἥπατος, ὥς φησι Γαληνὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν πρὸς Γλαύκωνα, ἀνίατός ἐστιν· ἡ δὲ φλεγμονὴ σημεῖα μὲν ἔχει τὸ φαίνεσθαι ἐν τῷ δεξιῷ μέρει οὐκ εἰς περιφερῆ καὶ κατασπᾶσθαι τὴν δεξιὰν κλεῖν καὶ τὰ οὖρα δριμύτερα· θεραπεύεται δὲ ζέματι ῥέου καὶ ναρδοσταχύος καὶ κασσίας· ἔξωθεν δὲ τονωτικοῖς καταπλάσμασι καὶ χαλαστικοῖς· οἷον διʼ ἀψινθέας καὶ ἄρτου καὶ ἀλωῆς καὶ οἴνου.
Περὶ σπληνὸς σκιῤῥουμένου.
Καὶ τοῦτο σχεδὸν ἀνίατόν ἐστι τὸ πάθος, μάλιστα ἀποτελεσθέν· ἐν ἀρχῇ δὲ ἐπιδέχεται ἴασιν ζεματίοις φλοίου ῥίζης καππάρεως καὶ τοῖς τοιούτοις· ἔξωθεν δὲ μαλακτικοῖς φαρμάκοις καὶ διαφορητικοῖς· οἷον τῇ κωφῇ, τῇ κιτρίνῃ· πολλὴν δὲ πρὸς σπλῆνα εὑρήσεις ἐν τοῖς δυναμεροῖς ὠφέλειαν καὶ διὰ καυτήρων.
Περὶ ὑδέρου.
Τρία εἴδη εἰσὶ τῶν ὑδέρων, ἓν μὲν ὁ λεγόμενος ἀσκίτης, ὅταν ὥσπερ ὄγκῳ ὀγκῶται, ἐφʼ οὗ παρακέντησιν παραλαμβάνομεν· δεύτερος ὁ λεγόμενος τυμπανίας, ὅταν πνεύματος γέμῃ ἡ γαστὴρ μᾶλλον, δῆλος δέ ἐστιν ἐκ τοῦ κρούειν κατὰ τῆς γαστρός· ὡς τύμπανον γὰρ ἠχεῖ, ὥσπερ ἐκείνῳ ὡς ἀσκός· ἐπὶ τούτου δὲ καὶ οἱ πόδες οἰδοῦσιν· οὐ δεῖ δὲ νομίζειν ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ γαστρί ἐστι τὸ ὕδωρ· ἔξωθεν γάρ ἐστιν αὐτὸ μεταξὺ τοῦ λεγομένου περιτοναίου καὶ τῶν ἐντέρων. τρίτον δὲ εἶδος ὁ λεγόμενος ἀνὰ σάρκα, ὅταν ὅλον τὸ σῶμα ὀγκῶται. καλεῖ δὲ τοῦτο Ἱπποκράτης καὶ λευκοφλεγματίαν. γίνονται δὲ πάντες ὕδρωπες ἐπὶ ψύξει τοῦ ἥπατος· οὐκέτι γὰρ δύναται αἷμα γεννῆσαι καθαρὸν, ἀλλʼ εἰς πνεῦμα καὶ ὑγρὸν ἀναλύεται ὁ χυμὸς, καὶ σχεδὸν μὲν πάντες ἀνίατοί εἰσι τελειούμενοι· δυνατὸν δέ ποτε βοηθῆσαι ἀρχομένοις παρέχοντα φάρμακον ὑδραγωγὸν, οἷον κόκκον κνίδιον, λεπίδα χαλκοῦ, μὴ ἀθρόως ἀλλὰ κατὰ μέρος, οἷον διὰ δύο ἡμερῶν κενοῦνται δέκα γαστέρας ἢ πέντε, ἐν δὲ ταῖς μέσαις θερμαντικοῖς καὶ τονωτικοῖς τοῦ ἥπατος χρηστέον· τὸ διὰ τριῶν πεπέρεων οἷον τονῶσαι εὐφυῶς, ποιεῖ δὲ καὶ τὸ ῥέον. ἔξωθεν δὲ καταπλαστέον τὸ ἀρτόμελι μετὰ τῶν τονωτικῶν, οἷον ἀψινθέας καὶ ἀλωῆς.
Περὶ ἰκτέρου.
Ἴκτερός ἐστιν, ὅταν ὅλον τὸ σῶμα ἢ ὠχρὸν ἢ μέλαν ἢ ἄλλου του οἱουοῦν χρώματος γένηται· μᾶλλον δὲ οἱ ὀφθαλμοὶ βλάπτονται ἐπὶ τῶν τοιούτων. Δύο δέ εἰσιν εἴδη ἰκτέρου συνηθῶς γινόμενα, ὁ ὠχρὸς λεγόμενος καὶ ὁ μέλας· γίνονται δὲ ἐπὶ ἐμφράξεως τῆς χοληδόχου κύστεως· καὶ δεῖ ἐπὶ ἀμφοτέρων τοῖς ἐκφρακτικοῖς καὶ ῥυπτικοῖς χρῆσθαι, οἷον τῷ τοῦ χρυσολαχάνου σπέρματι καὶ τῷ διὰ καρπησίας τροχίσκῳ καὶ τῷ διὰ τῶν πικρῶν ἀμυγδαλῶν. Ἔστι δὲ ὅτε καὶ γίνεται ἴκτερος οὐ διʼ ἔμφραξιν, ἀλλὰ διὰ θερμασίαν πολλὴν ἐν ὅλῳ τῷ σώματι· ἐκχολοῦται γὰρ τὸ αἷμα ὅλον, καὶ δῆλα τὰ σημεῖα, καὶ γὰρ διψῶσιν οἱ τοιοῦτοι καὶ φλέγονται. ἔστι δὲ ὅτε κριτικὸς ἴκτερος γίνεται ἐπὶ συμφέροντι τῷ ζώῳ· κρατοῦσα γὰρ ἡ φύσις ἐν ταῖς κρίσεσι διώκει τὴν χολὴν ἐκ τοῦ βάθους εἰς τὴν ἐπιφάνειαν· καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅ φησιν Ἱπποκράτης· ὕβρις ἐπιφανείας βάθους ἄκος· τὰ δὲ σημεῖα τούτου δῆλα· ὅταν γὰρ προηγουμένου πυρετοῦ ἐν τῇ ἀκμῇ ἐπιγένηται ἴκτερος, κριτικός ἐστιν ὁ τοιοῦτος.
Περὶ ἐλεφαντιάσεως.
Ἐλέφας λέγεται, ὅπερ ἐστὶ κελεφία· γίνεται δὲ ἐπὶ μελαγχολικῷ χυμῷ σηπομένῳ καὶ διαβιβρώσκοντι τὰ ἄκρα τῶν μορίων· ἔστι δὲ σχεδὸν ἀνίατον, πλὴν ὠφελεῖ αὐτοὺς κάθαρσις διʼ ἐπιθύμου· λοιπὸν δὲ καὶ ἡ θηριακὴ, καὶ καυστὴρ κατὰ τοῦ βρέγματος· λέγεται δὲ τὸ πάθος καὶ σατυριασμός.
— — —
Περὶ λιθιάσεως.
Λιθίασις γίνεται εἴτε ἐν νεφροῖς, εἴτε ἐν κύστει ὑπὸ θερμασίας παρὰ φύσιν πολλῆς. οὕτως ὁρῶμεν καὶ ἐν τοῖς λέβησι τοῦ θερμοῦ τοῦ ὕδατος λίθοι τήκτονται κατασπώμενοι ὑπὸ τῆς ἀμέτρου θερμασίας.
Περὶ τριχιάσεως νεφροῦ.
Ἔστιν ὅτε τρίχες γίνονται ἐν νεφρῷ διʼ ὧν ἐξουροῦνται ὑπὸ τῆς αὐτῆς αἰτίας τοῦ λίθου καὶ θεραπεύονται ὁμοίως· σπάνιον δὲ τὸ πάθος, ὥς φησι Γαληνός.
Περὶ διαβήτου.
Διαβήτης λέγεται, ὅταν ἅμα πίνωσι καὶ οὐρῶσι συνεχῶς· λέγεται δὲ καὶ εἰς τὰ οὖρα διάῤῥοια καὶ ὕδερος καὶ διψακός, καὶ γίνεται ἐπὶ θερμότητι τῶν νεφρῶν καὶ ἕλκουσιν ἀεὶ τὸ πόμα ἐκ τῆς γαστρὸς καὶ εἰς τὴν δίψαν κινοῦσι· καὶ δεῖ ψυχροῖς καταπλάσμασι τὰς ψύας καταπλάττειν, οἷον ἀπὸ ῥόδων καὶ σμήγματος βάτου.
Περὶ ἰσχουρίας.
Ἰσχουρία ἐστὶν, ὅταν ἐπέχηται τελείως τὸ οὖρον· γίνεται δὲ διὰ λίθον, ἢ διὰ θρόμβωσιν· τοῦτο δὲ γνωρίζομεν ἐκ τοῦ προουρῆσαι αἷμα· ἢ διʼ ἔμφραξιν· εἴρηται δὲ τὰ σημεῖα ἀνωτέρω, καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῆς προηγησαμένης διαίτης παχυτέρας οὔσης καὶ δεῖ πάλιν τῷ καθετῆρι χρήσασθαι.
Περὶ στραγγουρίας.
Στραγγουρία ἐστὶν, ὅταν συνεχῶς κατὰ στράγγα οὐρῶσι· γίνεται δὲ ἢ διὰ τὴν δριμύτητα τοῦ φερομένου οὔρου, ὅτε δεῖ συνεχῶς λούειν καὶ τρέφειν εὔχυμα, ἢ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς κύστεως, μὴ δυναμένης κατέχειν, καὶ γίνεται διὰ ψύξιν καὶ δεῖ θερμᾶναι.
Περὶ δυσουρίας.
Δυσουρία ἐστὶν, ὅταν μετʼ ὀδύνης ἢ δυσχερῶς οὐρῶσιν, οἱ δὲ αὐτοὶ καὶ πάλιν κατʼ ὀλίγον οὐροῦσι· καὶ εἰ μὲν μετʼ ὀδύνης οὐροῦσιν, ἕλκος ἐστὶν ἐν τῇ κύστει, ὅθεν καὶ πῦον οὐροῦσι· καὶ δεῖ εὔχυμον δίαιταν αὐτοῖς ἐπιδιδόναι, τὰ γὰρ δριμέα ἢ ἁλυκὰ ἀναζέουσι τὸ ἕλκος· ὠφελεῖ δὲ αὐτοὺς καὶ ὁ διὰ φυσαλλίδων τροχίσκος μετὰ γάλακτος διὰ τοῦ καυλοῦ ἐνιέμενος· οὕτω μὲν εἰ μετʼ ὀδύνης οὐροῦσιν· εἰ δὲ δυσχερῶς, καὶ μόλις, καὶ βραδέως, ἀσθένειά ἐστι τῆς κύστεως καὶ δεῖ ἀποθλίβειν τὸ ὑπογάστριον ταῖς χερσὶ καὶ βοηθεῖν τῇ ἐκκρίσει, καὶ συνεχῶς οὐρεῖν ἐπὶ αὐτῶν· προθυμότεροι γὰρ γινόμεθα πρὸς οὔρησιν ὁρῶντες ἄλλους οὐροῦντας.
Περὶ ἀκουσίου οὐρήσεως.
Ἀκούσιος οὔρησίς ἐστιν, ὅταν μὴ δυνώμεθα κατέχειν τὸ οὖρον ἀλλὰ καὶ μὴ θέλοντες οὐρῶμεν· γίνεται δὲ οὕτω διὰ παράλυσιν μυὸς ἐν τῇ οὐρήθρᾳ καὶ δεῖ τοῖς πρὸς παράλυσιν βοηθήμασι χρῆσθαι, τουτέστι θερμοῖς.
Περὶ γονοῤῥοίας.
Γονόῤῥοιά ἐστιν ἀκούσιος καὶ ἀπροαίρετος ἔκκρισις τοῦ σπέρματος, ὅταν ἄνευ ἐρωτικῆς φαντασίας καὶ ἄνευ ἡδονῆς ἐκκρίνηται αὐτὸ, γίνεται δὲ τοῦτο ἔν τε ἐπιληψίαις καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις σπασμοῖς, διὰ τὴν τάσιν συνθλιβομένου τοῦ σπέρματος. γίνεται δὲ καὶ διὰ ψύξιν καὶ ἀσθένειαν τῆς καθεκτικῆς τῶν σπερματικῶν ἀγγείων δυνάμεως καὶ δεῖ πάλιν θερμᾶναι.
Περὶ πριαπισμοῦ.
Πριαπισμός ἐστιν, ὅταν ἐκτείνηται συνεχῶς τὸ αἰδοῖον, ἡμῶν μὴ θελόντων, καὶ λέγεται πριαπισμὸς ἡ νόσος ἀπὸ τοῦ Πριάπου, οὗτος γὰρ μέγα εἶχε τὸ αἰδοῖον. γίνεται δὲ διὰ φυσῶδες πνεῦμα· καὶ δεῖ γυμνάσια ἐπιτάττειν καὶ θερμὴν δίαιταν οἷον ὑδρόγαρα καὶ προπόματα θερμαίνοντα καὶ πρὸς τὰς ψύας καταπλάσματα θερμὰ ἐρίοις καὶ τοῖς τοιούτοις.
Περὶ βουβωνοκήλης.
Βουβωνοκήλη ἐστὶν, ὅταν ἀραιωθέντος τοῦ περιτοναίου περὶ τὸν βουβῶνα ἢ ῥαγέντος κατέλθῃ ἄχρι βουβῶνος τὸ ἔντερον, καὶ θεραπεύεται εἰ μὲν ὀλίγη ἐστὶν ἡ ἀραίωσις διὰ φαρμάκου στυπτικοῦ καὶ ξηραντικοῦ οἷον τῆς βαρβάρας, ἢ τῆς διʼ ἰτεῶν καὶ ἐπιδεσμοῦ τοῦ λεγομένου δελτωτοῦ· τινὲς δὲ καλοῦσι τὸν ἐπιδεσμὸν τοῦτον μελίγαλα. εἰ δὲ πολλή ἐστιν ἡ ἀραίωσις διὰ καύσεως.
Περὶ ἐντεροκήλης.
Ἐντεροκήλη ἐστὶν, ὅταν ἐπὶ πολὺ ῥαγέντος ἢ ἀραιωθέντος ἐκείνου τοῦ τόπου κατέλθῃ εἰς αὐτὸ τὸ ὀσχέον τὸ ἔντερον· ἄνευ δὲ χειρουργίας οὐκ ἐπιδέχεται ἴασιν.
Περὶ ὑγροκήλης.
Ὑγροκήλη ἐστὶν, ὅταν ἐν τῷ ὀσχέῳ ὕδωρ πολὺ ἀθροισθῇ· ἡ δὲ σημείωσις αὕτη· ἐπὶ μὲν τῶν ἐντεροκηλῶν δυνάμεθα ἀνασπάσαι τὸ ἔντερον· ἐπὶ δὲ τῶν ὑγροκηλικῶν οὐ δυνάμεθα τὸ ὕδωρ ἀνασπάσαι. Θεραπεύεται δὲ καὶ τοῦτο διὰ χειρουργίας.
Περὶ πνευματοκήλης.
Πνευματοκήλη γίνεται μάλιστα ἐπὶ παιδίων καὶ θεραπεύεται διὰ φαρμάκων ξηραντικῶν, οἷον τῆς Ἀθηνᾶς ἢ βαρβάρας.
Περὶ κιρσοκήλης.
Κιρσοκήλη ἐστὶν, ὅταν φλεβίον ἐν τῷ ὀσχέῳ ἀνευρυνθῇ περιέχον μελάντερον αἷμα ὥσπερ ὁ κυρίως κιρσός. θεραπεύεται δὲ διὰ χειρουργίας.
Περὶ σαρκοκήλης.
Σαρκοκήλη ἐστὶν, ὅταν αὐτὸς ὁ ὀσχέος ἐξ ἐπιῤῥοῆς αἵματος ὑπερπαχυνθῇ καὶ ἀπολιθωθῇ, ὥσπερ πῶρος. ἔστι δὲ τὸ πάθος ἀνίατον· ὁμοίως καὶ ἡ στεατοκήλη, ὥσπερ τὰ στεατώματά ἐστι· ῥηθήσεται δὲ τί ἐστὶ στεάτωμα ὕστερον.
Περὶ ἐποχῆς ἐμμήνων.
Ἐποχὴ ἐμμήνων ἐστὶν, ὅταν μὴ κενοῖ ἡ γυνὴ τὰ καταμήνια, ὥσπερ εἰώθασιν, οἷον διʼ ἔμφραξιν μυὸς τοῦ στομίου, ἢ στρέβλωσιν τοῦ τραχήλου τῆς μήτρας καὶ δεῖ ἐπιτρέπειν τῇ ἰατρίνῃ σημειοῦσθαι καὶ λοιπὸν ζεμάτια ἐπιτάττειν ἀπὸ κασίας καὶ ναρδοστάχυος καὶ πάντων θερμαντικῶν καὶ σικύας παρέχειν εἰς τοὺς βουβῶνας καὶ τὸ ὑπογάστριον.
Περὶ γυναικείου ῥοῦ.
Γυναικεῖος ῥοῦς λέγεται, ὅταν πλέον τῶν συνηθῶν κενῶνται τὰ καταμήνια καὶ ὑδαρὲς ᾖ τὸ αἷμα, τὸ κενούμενον. καὶ δεῖ παχυτέραν τροφὴν ἐπιτάσσειν οἷον ἴτριον καὶ ἁλυκὰ καὶ χοίρειον κρέας καὶ σικύας τιθέναι κατὰ τῶν μαζῶν καὶ κλύσματα ποιεῖν στυπτικὰ οἷον διὰ βάτου καὶ μυρσίνης καὶ οἴνου Κιλικίου.
Περὶ ὑστέρας πνιγάδος.
Ὑστερικὴ πνίξ ἐστιν, ὅταν ἐξαίφνης πεσοῦσα ἡ γυνὴ μὴ ἀναπνέῃ, ἀλλὰ νομίζηται νεκρά· γίνεται δὲ ἐπὶ ἐποχῇ ἐμμήνων, ἢ διʼ ἔρωτα, ἢ διʼ ἐποχὴν σπέρματος. ἔστι γὰρ ὅτε γυνὴ σώφρων τοῦ ἀνδρὸς ἀπόντος, ἢ παρθενεύουσα, ἢ χήρα μὴ συνερχομένη ἀνδρὶ συνάγει σπέρμα καὶ ὑπομένει τὸ τοιοῦτον πάθος· καὶ δεῖ ἐπὶ τούτων τὰ ἄκρα τρίβειν ἤτοι χεῖρας καὶ πόδας καὶ τὸν στόμαχον θερμαίνειν· πάσχει δὲ καὶ ἀνὴρ τοιούτῳ πάθει, ὅταν μὴ κεχρῆται ἀφροδισίοις ἐπὶ πολὺν χρόνον.
Περὶ κίσσης.
Κίσσα λέγεται, ὅταν ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἡ γυνὴ περὶ τὸν δεύτερον ἢ τρίτον μῆνα ὀρέγηται ἀτόπων τινῶν, οἷον ὄστρακα, ἢ λίθους, ἢ κάρβωνας. οὐ δεῖ δὲ πρὸς τοῦτο τὸ πάθος ἰατρεύειν τι, παύεται γὰρ ταχέως τοῦ χρόνου προκόπτοντος· γίνεται δὲ ἀπὸ τῶν μοχθηρῶν ἀτμῶν τῆς μήτρας φερομένων ἐπὶ τὸν στόμαχον.
Περὶ ἀναδρομῆς.
Ἀναδρομή ἐστιν, ὅταν ἀπὸ θυμοῦ, ἢ λύπης, ἢ ξηρότητος ἀνασπασθῇ καὶ πνίγῃ τὴν γυναῖκα. καὶ δεῖ ἐπὶ τοῦτο δεσμεῖν τὴν γυναῖκα κατὰ πόδας καὶ καταντλεῖν καὶ σικύαν παρέχειν εἰς τοὺς βουβῶνας, καὶ ἄνωθεν μὲν τὰ δυσώδη πρὸς τὴν ῥῖνα προσφέρειν, οἷον λύχνον ἀπεσβεσμένον· κάτωθεν δὲ τὰ εὐώδη θυμιᾷν, οἷον στύρακα καὶ τὰ τοιαῦτα· ἵνα προκαλεσώμεθα ἐπὶ τὰ κάτω τὴν μήτραν· χαίρει γὰρ αὐτὴ ἐν τοῖς εὐοσμοῖς.
Περὶ ἀτρήτων.
Ἄτρητοι γυναῖκες λέγονται αἱ μὴ ἔχουσαι τετρημένον τὸ αἰδοῖον ἐκ γενετῆς. καὶ ταύτας τιτρώσκουσιν αἱ ἰατρῖναι.
Περὶ προπτώσεως μήτρας.
Πολλάκις δὲ ἐν τῷ τίκτειν ἀπὸ βίας προκύπτει ἡ μήτρα καὶ μένει οὕτως καὶ δεῖ στυπτικοῖς ἀντλήμασι χρῆσθαι ............. οἷον τῷ ἥρᾳ τροχίσκῳ ἀναλυομένῳ εἰς σπαθήτην ἢ τυριακὸν οἶνον.
Περὶ μύλης.
Μύλη ἐστὶν, ὅταν γυνὴ νομίζῃ ἐν γαστρὶ ἔχειν καὶ μετὰ χρόνον τινὰ τέκῃ ἀδιάπλαστον σάρκα.
— — —
Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ἑκάστου μορίου παθῶν συντόμως εἴρηται· περὶ δὲ τῶν κοινῶς συμβαινόντων ἤδη λεκτέον.
— — —
Περὶ φλεγμονῆς.
Ἀρχώμεθα τοίνυν ἀπὸ φλεγμονῆς. Φλεγμονή ἐστιν ὄγκος σκληρὸς, ἐρυθρὸς, μετʼ ὀδύνης· γίνεται ἐξ αἵματος καὶ δεῖ κατʼ ἀρχὰς μὲν ἀποκρουστικοῖς χρήσασθαι, οἷον τῇ ἰακωβίᾳ ἢ πύγματι οἴνου. τελευταῖον δὲ ὅταν μηκέτι ῥευματίζηται τὸ μόριον διαφορητικοῖς, οἷον τῇ διʼ ἀλωῶν, τῇ κιτρίνῃ· δεῖ δὲ πρῶτον φλεβοτομεῖν, εἴ γε ἄρα δύναται τὸ σῶμα.
Περὶ ἐρυσιπέλατος.
Ἐρυσίπελάς ἐστι μετʼ ὀδύνης ὄγκος ξανθότερος φλεγμονῆς· γίνεται δὲ ἐπὶ αἵματι ξανθοχολικωτέρῳ· θεραπεύεται δὲ ὥσπερ ἡ φλεγμονή.
Περὶ ἕρπητος.
Ἕρπης ἐστὶν ὄγκος θερμὸς ὠχρότερος, καὶ γίνεται ἀπὸ χολῆς, καὶ ἔχει διαφορὰς δύο, ὡς εἴρηται ἐν τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ πρὸς Γλαύκωνα. ὁ μὲν γὰρ λέγεται κεγχρίας, ἐπειδὴ ἔχει ψυδράκια μικρὰ ὥσπερ κέγχρος. ὁ δὲ δεύτερος ἐσθιόμενος, ἐπειδὴ τρώγει καὶ νέμεται τὴν σάρκα. θεραπεύεται δὲ διὰ χυλοῦ στρυχνοῦ καὶ κοριάνδρου, ὄξους τε καὶ τῶν πρὸς νομὴν ἐπιτηδείων.
Περὶ σκίῤῥου.
Σκίῤῥος ἐστὶν ὄγκος σκληρὸς μέλας ἄνευ ὀδύνης, γίνεται δὲ ἐπὶ μελαγχολικῷ χυμῷ· ὅταν δὲ γένηται ἐν τῷ τραχήλῳ λέγεται χοιράς. θεραπεύεται διὰ χειρουργίας καὶ καύσεως, ἢ διὰ τῶν μαλακτικῶν φαρμάκων· οἷόν ἐστιν ἡ κωφὴ καὶ τὸ κίτρινον.
Περὶ οἰδήματος.
Οἴδημά ἐστιν ὄγκος ἀνώδυνος, ὅταν πήξῃς ἐν αὐτῷ τὸν δάκτυλον κοιλαίνεται καὶ πάλιν μετὰ ὥραν καθίσταται· γίνεται δὲ ἀπὸ φλέγματος καὶ καλοῦσιν αὐτό τινες φύγεθλον· θεραπεύεται δὲ ἐὰν σπόγγον βρέξαντες εἰς θαλάσσιον ὕδωρ, ἢ ὄξος, ἢ στακτὴν ἐπιθῶμεν καὶ ἐπιδήσαντες σφίγξωμεν, ὡς εἴρηται ἐν τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ τῶν πρὸς Γλαύκωνα.
Περὶ ἀποστήματος.
Ἀπόστημά ἐστιν, ὅταν ἡ φλεγμονὴ εἰς πῦον μεταβληθῇ καὶ ὀδύνην σφοδρὰν ἔχῃ καὶ σφυγματώδη· δεῖ οὖν λούειν καὶ καταπλάττειν τῷ διὰ δύο σπερμάτων, ἢ τῷ διαφορητικῷ χρήσασθαι καὶ χειρουργῆσαι· ὅταν δὲ χειρουργηθῇ τὸ ἀπόστημα ἐν κόλπῳ μένει καὶ δεῖ μελικράτῳ κλύζειν διὰ τοῦ τραυματικοῦ φυσωρίου καὶ παρακολλητικῷ χρῆσθαι φαρμάκῳ, οἷον τῷ διὰ δικτάμνου, ἢ τῇ διʼ ἰτεῶν.
Περὶ ἄνθρακος.
Ἄνθραξ ἐστὶν, ὅταν αἷμα μέλαν καὶ θερμὸν ἐπιῤῥεῦσαν καύσῃ τὸ μόριον καὶ ἐσχάραν ποιήσῃ καὶ δεῖ καὶ τοῦτο ὡς ψιλὸν ἕλκος θεραπεύειν.
Περὶ δοθίωνος.
Δοθίων ἐστὶ φῦμα ἀπὸ αἵματος θερμοτέρου γινόμενον, μάλιστα παιδίοις· γίνεται δὲ εἰς τὰ σφαιρώματα· τινὲς δὲ καλοῦσιν αὐτὸ μελανθράκην. θεραπεύεται δὲ διὰ ψιλοῦ καταπλάσματος καὶ φαρμάκου.
Περὶ βουβῶνος.
Βουβών ἐστι φλεγμονὴ τῶν ἀδένων. μάλιστα δὲ γίνεται ἐν τοῖς μηροῖς καὶ μασχάλαις καὶ τραχήλῳ. θεραπεύεται δὲ ὥσπερ ἡ φλεγμονή· ἔστι δὲ ὅτε καὶ εἰς ἀπόστασιν μεταβάλλει.
Περὶ ἀρθρίτιδος, ποδάγρας καὶ ἰσχιάδος.
Ἀρθρῖτις γίνεται, ὅταν φλέγμα μυξῶδες, ἢ χολὴ ἐπιῤῥεύσῃ ἐν τοῖς συνδεσμοῖς τῶν ἄρθρων, καὶ εἰ μὲν εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα γένηται λέγεται ἀρθρῖτις· εἰ δὲ εἰς τοὺς πόδας, λέγεται ποδάγρα· εἰ δὲ εἰς τὴν κοτύλην, λέγεται ἰσχιάς· δεῖ δὲ καθαίρειν τοὺς τοιούτους πολλάκις καὶ κεχρῆσθαι τοῖς ἐμφερομένοις ἐν τοῖς δυναμεροῖς βοηθήμασι.
Περὶ στεατώματος.
Στεάτωμά ἐστιν ὄγκος σκληρὸς στρογγύλος περιέχων ὑγρὸν παχὺ, ὡς ἡ ζύμη, ἢ ὑγρότερον· θεραπεύεται δὲ διὰ χειρουργίας· ἄλλως γὰρ διαφορῆσαι δύσκολον.
Περὶ ἀθηρώματος.
Ἀθήρωμά ἐστιν ὄγκος στρογγύλος μαλακώτερος τοῦ στεατώματος, περιέχων ὁμοίως ὑγρὸν, ὅπερ ἀθήρωμα λεγόμενος ....... καὶ οὕτως διὰ χειρουργίας θεραπεύεται.
Περὶ μελικηρίδος.
Μελικηρίς ἐστιν ὄγκος ἔχων πολλὰς τρύπας, ἐξ ὧν ἀποῤῥεῖ ὑγρὸν ἐοικὸς μέλιτι, ὅθεν λέγεται μελικηρίς· τινὲς δὲ αὐτὴν λέγουσι καμηλάνθρακα.
Περὶ ἀκροχορδόνων.
Ἀκροχόρδων ἐστὶ μῆκος ὄγκου ἐοικὸς τῷ πέρατι τῆς χορδῆς· εἰ δὲ σκληρότερός ἐστι, λέγεται ἧλος· γίνεται δὲ ἀπὸ παχυτέρου χυμοῦ περὶ τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας καί τινες τέμνουσιν αὐτὰς, ἢ καίουσι ψυχρῷ καυτῆρι.
Περὶ λέπρας.
Λέπρα γίνεται ἐπὶ χυμῷ διαβρωτικῷ, ὅθεν καὶ λεπίδες ἀποπίπτουσιν· ἔστι δὲ τὸ πάθος, εἰ κατακρατήσῃ, ἀνίατον.
Περὶ μυρμηκίας.
Ἡ μυρμηκία σκληρότατος ὄγκος ἐστὶ σχεδὸν μὴ δεόμενος θεραπείας· ὡς ἐπίπαν ἔχει δὲ καὶ τρίχας μικράς.
Περὶ λιχῆνος.
Ὁ λιχὴν γίνεται ἐπὶ θερμῷ καὶ σεσηπότι αἵματι. θεραπεύεται δέ τινι τῶν ἐπιτηδείων καταχριόμενος.
Περὶ ψώρας.
Ἡ ψώρα γίνεται ἐπὶ φλέγματι ἁλμυρῷ καὶ σεσηπότι· καὶ δεῖ τούτους καθαίρειν καὶ συγχρίειν τοῖς ψωρικοῖς ἐπιχρίσμασιν.
Περὶ ἀλφῶν.
Οἱ ἀλφοὶ δύο διαφορὰς ἔχουσιν, ὁ μὲν γάρ ἐστι λευκὸς, καὶ γίνεται ἀπὸ φλέγματος, οἱ δὲ μέλανες, καὶ γίνονται ἀπὸ μελαγχολικοῦ χυμοῦ. καὶ γέγραπται περὶ αὐτῶν βοηθήματα ἐν τοῖς δυναμεροῖς.
Περὶ ἀλωπεκίας καὶ ὀφιάσεως.
Ἀλωπεκία ἐστὶν, ὅταν αἱ τρίχες ἀποπίπτωσι τῆς κεφαλῆς, διὰ χυμὸν δριμὺν καὶ διαβρωτικὸν κόπτοντα τὰς ῥίζας αὐτῶν. διαφέρει δὲ ἡ ὀφίασις τῷ σχήματι· ἡ γὰρ ὀφίασις σκολιωτέρα ἐστὶν ὥσπερ οἱ ὄφεις· εἴρηται δὲ περὶ τούτων καὶ τῶν ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων τῷ Γαληνῷ ἐν τῷ κατὰ τόπους.
Περὶ κιρσοῦ.
Κιρσός ἐστιν, ὅταν φλεβίον ἐν τῷ ποδὶ ἢ ἐν τῷ μηρῷ εὐρυνθῇ καὶ πληρωθῇ αἵματος παχυτέρου καὶ μελαγχολικωτέρου· ἐπὶ τούτου χρώμεθα τῇ κιρσοτομίᾳ.
Περὶ νύγματος, ἤτοι νευροτρώτου.
Νύγμα λέγεται τὸ ἕλκος τὸ ἐν τῷ νεύρῳ, ὅταν μὴ διʼ ὅλου τμηθῇ τὸ νεῦρον ἀλλʼ ὑπὸ γραφίου ἢ τοιούτου τινὸς νυγῇ· καὶ δεῖ τοῖς λεπτοτέροις φαρμάκοις χρήσασθαι, οἷον τῇ τραγακάνθῃ, τῷ εὐφορβίῳ, καὶ μὴ λούειν μηδὲ ἅπτεσθαι ὕδατος, ἀλλʼ ἐλαίῳ χλιαρῷ καταντλεῖν, ὡς Γαληνὸς ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς κατὰ γένους, ἐκεῖ γὰρ θαυμαστῶς περιοδεύει τοὺς νευροτρώτους.
Περὶ σπάσματος καὶ ῥήγματος.
Σπασμός ἐστιν, ὅπερ καλοῦσιν οἱ ἰδιῶται τζίρμα, διαίρεσις ἐν βάθει τῶν ἰνῶν τοῦ μυός· ῥῆγμα δὲ διαίρεσις ἐν βάθει τῶν σαρκωδῶν μορίων τῶν μυῶν, ὅπερ λέγεται θλάσμα· φέρεται δὲ πρὸς ταῦτα βοηθήματα ἐν τοῖς δυναμεροῖς.
Περὶ κατάγματος.
Κάταγμά ἐστι τοῦ ὀστέου ἡ διαίρεσις καὶ δεῖ τάσει καὶ ἀντιτάσει χρῆσθαι καὶ διαπλάσει καὶ ἐπιδέσει, ὡς εἴρηται ἐν τῷ περὶ ἀγμῶν καὶ ἄρθρων.
Περὶ ἐκβυρσώματος.
Ἐκβύρσωμα λέγεται, ὅταν κατάγματος γενομένου καὶ φανέντος τοῦ ὀστοῦ τὸ δέρμα διαιρεθῇ καὶ ἐξέλθῃ μέρος τοῦ ὀστοῦ. θεραπεύεται δὲ ὥσπερ τὰ κατάγματα ἐπιμελείᾳ τοῦ ἕλκους.
Περὶ ἐξαρθρήματος καὶ παραρθρήματος.
Ἐξάρθρημα λέγεται, ὅταν τὰ ἡρμοσμένα ὀστᾶ παρακινηθῇ, οἷον πῆχυς ἐκ τοῦ βραχίονος· εἰ δὲ ἐπʼ ὀλίγον μεταστῇ, λέγεται παράρθρημα. θεραπεύεται δὲ ἀμφότερα ὡς τὰ κατάγματα.
— — —
Ταῦτά μοι, θαυμάσιε, γέγραπται ἤδη ἀναμνήσεως ἕνεκεν συντόμου ἅμα καὶ διὰ σαφῶν λέξεων· τοῖς γὰρ ἐπίστασθαι σπουδαίοις ὀλίγον μέλει τῶν ὀνομάτων, ὅσον ἐπείγονται πρὸς τὰ πράγματα· ἐν οἷς σὺν Θεῷ τὸ ΤΕΛΟΣ.