eul_wid: hje-aa
DOI 10.5281/zenodo.20335421 PDFMarkdown

Fragments on Pleasure and Conduct by Dionysius the Renegade

Fragments on Pleasure and Conduct is a lost ethical treatise by the Hellenistic philosopher Dionysius of Heraclea, commonly known as Dionysius the Renegade. The work, originally composed in Greek, is known only by title and description from later sources, primarily the biographical compilation of Diogenes Laërtius. According to these accounts, it was a collection of writings examining the nature of pleasure and offering practical guidance on conduct and training. The extant book list attributes several titles to Dionysius, including the central works On Pleasure in four books and On Training in two books, which are presumed to constitute the core of this collection. The work is irrevocably linked to the author’s notorious philosophical defection. Originally a devoted Stoic and pupil of Zeno of Citium, Dionysius famously renounced Stoicism later in life, an event tradition ascribes to his suffering from a painful eye ailment that led him to reject the Stoic doctrine that pain is indifferent. He subsequently aligned himself with the Cyrenaic school, which upheld pleasure as the supreme good. Fragments on Pleasure and Conduct is therefore a product of his later period, constituting a critique of Stoic ethics, particularly its ideal of passionless aretē, and a defence of a hedonistic worldview. It represents a tangible contribution to the vigorous ethical debates among Stoic, Epicurean, and Cyrenaic thinkers in the early Hellenistic period. No manuscript of the work survives; our entire knowledge of it derives from indirect testimony in doxographical sources.

Λαέρτιος Διογένης Διονύσιος δὲ ὁ Μεταθέμενος τέλος εἶπε τὴν ἡδονὴν διὰ περίστασιν ὀφθαλμίας· ἀλγήσας γὰρ ἐπιπόνως ὤκνησεν εἰπεῖν τὸν πόνον ἀδιάφορον. ἦν δὲ παῖς μὲν Θεοφάντου, πόλεως δὲ Ἡρακλείας. ἤκουσε δέ, καθά φησι Διοκλῆς, πρῶτον μὲν Ἡρακλείδου τοῦ πολίτου, ἔπειτα Ἀλεξίνου καὶ Μενεδήμου, τελευταῖον δὲ Ζήνωνος. καὶ κατʼ ἀρχὰς μὲν φιλογράμματος ὢν παντοδαποῖς ἐπεχείρει ποιήμασιν, ἔπειτα δὲ καὶ Ἄρατον ἀπεδέχετο, ζηλῶν αὐτόν. ἀποστὰς δὲ τοῦ Ζήνωνος πρὸς τοὺς Κυρηναϊκοὺς ἀπετράπη καὶ εἴς τε τὰ χαμαιτυπεῖα εἰσῄει καὶ τἄλλα ἀπαρακαλύπτως ἡδυπάθει. βιοὺς δὲ πρὸς τὰ ὀγδοήκοντα ἀσιτίᾳ κατέστρεψε. Βιβλία δὲ αὐτοῦ φέρεται τάδε· περὶ ἀπαθείας βʹ· περὶ ἀσκήσεως βʹ· περὶ ἡδονῆς δʹ· περὶ πλούτου καὶ χάριτος καὶ τιμωρίας· περὶ ἀνθρώπων χρήσεως· περὶ εὐτυχίας· περὶ ἀρχαίων βασιλέων· περὶ τῶν ἐπαινουμένων· περὶ βαρβαρικῶν ἐθῶν.

Λαέρτιος Διογένης Διονυσίου δὲ τοῦ Μεταθεμένου εἰπόντος αὐτῷ, διὰ τί αὐτὸν μόνον οὐ κατορθοῖ, ἔφη «οὐ γάρ σοι πιστεύω.»

Ἀράτου Βίοι ἦν δὲ ἐπὶ Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου καὶ ἐσχόλασε Διονυσίῳ τῷ Ἡρακλεώτῃ …

Λαέρτιος Διογένης ἔτι καὶ Διονύσιος ὁ Μεταθέμενος — ἢ Σπίνθαρος, ὡς ἔνιοι — γράψας τὸν Παρθενοπαῖον ἐπέγραψε Σοφοκλέους. ὁ δὲ πιστεύσας εἴς τι τῶν ἰδίων συγγραμμάτων ἐχρῆτο μαρτυρίοις ὡς Σοφοκλέους. αἰσθόμενος δʼ ὁ Διονύσιος ἐμήνυσεν αὐτῷ τὸ γεγονός· τοῦ δʼ ἀρνουμένου καὶ ἀπιστοῦντος ἐπέστειλεν ἰδεῖν τὴν παραστιχίδα· καὶ εἶχε Πάγκαλον. οὗτος δʼ ἦν ἐρώμενος Διονυσίου. ὡς δʼ ἔτι ἀπιστῶν ἔλεγε κατὰ τὴν τύχην ἐνδέχεσθαι οὕτως ἔχειν, πάλιν ἀντεπέστειλεν ὁ Διονύσιος ὅτι «καὶ ταῦτα εὑρήσεις· Α. Γέρων πίθηκος οὐχ ἁλίσκεται πάγῃ. Β. Ἁλίσκεται μέν· μετὰ χρόνον δʼ ἁλίσκεται.» Καὶ πρὸς τούτοις «Ἡρακλείδης γράμματα οὐκ ἐπίσταται.» ὁ δʼ ᾐσχύνθη.

Φιλόδημος Διονύσιος τοίνυν ὁ Μεταθέμενος …

Φιλόδημος εἰς μέσον μεγάλῃ τῇ φωνῇ, καὶ μάλισθʼ ὅτε σιωπῶντας ἴδοι τοὺς ἄλλους καὶ διοκνοῦντας. Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον μὴ παυομένων καὶ ταραχμένων …

Φιλόδημος τὸν πόνον φευκτὸν εἶναι, τὴν δʼ ἡδονὴν σκοπὸν καὶ τέλος. Ἐγένετο δʼ οὖν καὶ πολυγράφος, προαγαγὼν σχεδὸν εἰς τὰς ὀκτὼ μυριάδας. Ἐδόκει τε πολλοῖς οὔτʼ ἄστοχος οὔτʼ ἀδύνατος εἶναι κατὰ τὴν λέξιν καὶ … τοις συνι …

Ἀθήναιος Ἀντίγονος δʼ ὁ Καρύστιος ἐν τῷ περὶ τοῦ Διονυσίου βίου τοῦ Ἡρακλεώτου τοῦ ἐπικληθέντος Μεταθεμένου φησὶ τὸν Διονύσιον τοῖς οἰκέταις συνεορτάζοντα ἐν τῇ τῶν Χοῶν ἑορτῇ καὶ μὴ δυνάμενον διὰ γῆρας χρῆσθαι ᾗ παρειλήφεσαν ἑταίρᾳ ὑποστρέψαντα εἰπεῖν πρὸς τοὺς συνδειπνοῦντας οὐ δύναμαι τανύσαι, λαβέτω δὲ καὶ ἄλλος.

Φιλόδημος τοὺς φίλους ἀσπασάμενος καὶ καθεὶς ἑαυτὸν εἰς τὴν μάκτραν ἐτελεύτησεν.

Ἀθήναιος περὶ δὲ Διονυσίου τοῦ Ἡρακλεώτου τί δεῖ καὶ λέγειν; ὃς ἄντικρυς ἀποδὺς τὸν τῆς ἀρετῆς χιτῶνα ἀνθινὰ μετημφιάσατο καὶ Μεταθέμενος καλούμενος ἔχαιρε, καίτοι γηραιὸς ἀποστὰς τῶν τῆς Στοᾶς λόγων καὶ ἐπὶ τὸν Ἐπίκουρον μεταπηδήσας· περὶ οὗ οὐκ ἀχαρίτως ὁ Τίμων ἔφη· ἡνίκʼ ἐχρῆν δύνειν, νῦν ἄρχεται ἡδύνεσθαι· ὥρη ἐρᾶν, ὥρη δὲ γαμεῖν, ὥρη δὲ πεπαῦσθαι.

Λουκιανός μέχρι μὲν τῆς νόσου ἤλπιζεν ὠφελήσειν τι αὐτὸν τοὺς περὶ τῆς καρτερίας λόγους, ἐπεὶ δὲ ἤλγησε καὶ ἐνόσησε καὶ ὁ πόνος ἀληθέστερον αὐτοῦ καθίκετο, ἰδὼν τὸ σῶμα τὸ ἑαυτοῦ ἀντιφιλοσοφοῦν τῇ Στοᾷ καὶ τἀναντία δογματίζον, αὐτῷ μᾶλλον ἢ τούτοις ἐπίστευσε …