eul_wid: qig-aa
DOI 10.5281/zenodo.20335422

Antyllus the Surgeon From the Work-Enemas, That They are Taken for Three Reasons in Greek

This text is a surviving fragment from the lost medical treatise on clysters, or enemas, by Antyllus, a prominent Greek surgeon of the 2nd century CE. Preserved through later Byzantine medical compilations by figures such as Oribasius, Aëtius of Amida, and Paul of Aegina, the excerpt systematically outlines the three primary medical indications for administering the procedure. The first reason is for prolonged constipation, where the enema is intended to clear old fecal matter to prevent noxious vapors, make room for new food, and ensure proper digestion and nutrient absorption. The second is for fevers believed to be sustained or exacerbated by accumulated waste, which was thought to provide fuel for the fever through its own putrefaction. The third is when retained waste is considered the direct cause of specific symptoms. These symptoms, which often manifest during digestive delays, include head heaviness, dizziness, headaches, stomach upset, nausea, loss of appetite, bloody spasms, thirst, a dry and bitter mouth, foul breath, disturbed and unpleasant sleep, flatulence, and colic. The passage concludes with a practical note that strong purgative enemas should be used either to evacuate waste or to draw troubling humors from the body into the intestines. The fragment exemplifies the pragmatic and diagnostic approach of ancient surgery, illustrating how a common therapeutic procedure was rationally applied within the framework of humoral theory to address a range of systemic disorders.

43 (1t) Ἐκ τοῦ περὶ κλυσμῶν ὅτι διὰ τρεῖς αἰτίας παραλαμβάνοντα ι . Παραλαμβάνονται οἱ κλυσμοὶ διὰ τρεῖς αἰτίας ἤτοι πολλὰς ἡμέρας τῆς γαστρὸς ἐπεσχημένης, ἵνα μήτε ἐκ τῆς παραθέσεως καὶ τῆς παλαιότητος τῶν σκυβάλων ἀναθυμίασίς τις γένηται ἀηδὴς, χώραν τε ἕξῃ τὰ εἰσφερόμενα σιτία, κεκενωμένων τῶν ἐντέρων, ἥ τε πέψις μὴ μοχθηρὰ γένηται καὶ ἡ ἀνάδοσις τῶν νεαρῶν σιτίων ἐπιπλεκομένη τοῖς παλαιοῖς περιττώμασι, ἢ ὅταν αὐτοῦ τοῦ πυρετοῦ συνεκτικὰ καὶ αὐξητικὰ ὑπάρχῃ τὰ περιττώματα, χορηγίαν παρέχοντα ἐκ τῆς ἰδίας ἀναθυμιάσεως, ἢ ὅταν τὰ ἐγκείμενα σκύβαλα συμπτώματός τινος παρεκτικὰ ᾖ.
44 μάλιστα δὲ τὰ τοιαῦτα συμπτώματα ἐν ταῖς ἐποχαῖς τῆς γαστρὸς ἐπιφέρεται, βάρησις τῆς κεφαλῆς, καὶ σκοτόδινοι καὶ κεφαλαλγίαι, ἀνατροπὴ στομάχου, ναυτίαι, ἀνορεξίαι, σπαραγμοὶ αἱματώδεις, δίψαι, στόματος ξηρότης καὶ πικρότης, πνεύματος δυσωδία, ὕπνοι μετέωροι καὶ ἀηδεῖς, ἐμπνευματώσεις καὶ στρόφοι. Δριμέσι κλυσμοῖς χρηστέον ἤτοι σκυβάλων ἕνεκα κομιδῆς, ἢ ὑπὲρ τοῦ τὰ ἐνοχλοῦντα τὸ σῶμα ἐπισπάσασθαι εἰς τὰ ἔντερα, καὶ δι’ αὐτῶν ἐξάγειν, ἢ μεταγωγῆς ὕλης ἔκ τινος τόπου εἰς τὰ ἔντερα, καὶ τέταρτον ἕνεκα τοῦ μοχλεῦσαι καὶ ἀνακινῆσαι διάθεσιν ἐσκιῤῥωμένην ἐν τῷ σώματι· ἕνεκα μὲν οὖν κομιδῆς τῶν σκυβάλων, ἐπειδὰν ξηρά τε ᾖ καὶ πολλὰ καὶ ἐσφηνωμένα καὶ πολλαῖς ἡμέραις ἀπειλημμένα. ἐν ὥρᾳ οὐ χειμερίῳ σφόδρα, οὔτε ὑπὸ θέρους διακαοῦς παραλαμβάνομεν τοὺς δριμεῖς κλυσμοὺς, ἐπειδὰν ἀποδοκιμάζωμεν τὰ δριμύτερα τῶν καθαρτηρίων. χάριν δὲ μεταγωγῆς χρώμεθα ἐξαιρέτως ἐπὶ καταφορᾶς τῆς ἄνευ πυρετοῦ ἢ σὺν πυρετῷ νωθρῷ, ἐπὶ πνιγὸς ἡστερικῆς, καταπτώσεως ἐπιληπτικῆς, σκοτώματος μάλιστα, ἐπὶ πνιγμῶν τῶν ὑπὸ ἐλεβόρου ἢ γάλακτος ποθέντος ἐν τῷ στομάχῳ καὶ διὰ τοῦτο πνίγοντος, καὶ ἔτι μᾶλλον ἐπὶ μύκησιν ἢ ὄμφαξι βρωθεῖσιν ἢ ἐπὶ τῷ ἀγαρικῷ, στρύχνῳ ἢ μανδραγόρᾳ ἢ ὑοσκυάμῳ· κατασπῶντες γὰρ εἰς ἔντερα οἱ δριμεῖς κλυσμοὶ τὸ ἐνοχλοῦν τῷ σώματι ῥᾳδίως ἀπολύουσι τοὺς πνιγμούς.
45 ἐπὶ δὲ διαθέσεσι χρονίαις, ἐμμόνοις χρώμεθα δριμέσι κλυσμοῖς, ἰσχάδι, ἀρθρίτιδι, κεφαλαίᾳ, ὀρθοπνοίᾳ, ἐξανθήμασιν, ὕδρωψι, νεφρίτιδι καὶ ὑστερικῇ διαθέσει, κινοῦσι καὶ ἐκμοχλεύουσι τῶν καθαρτηρίων οὐκ ἔλαττον.