Part of Therapeutics

ἈΛΕΞΆΝΔΡΟΥ ΤΡΑΛΛΙΑΝΟΥ͂ ΒΙΒΛΊΟΝ ἜΝΝΑΤΟΝ.κεφ. αʹ.Περὶ τῆς ἥπατος φλεγμονῆς.

Ὅτι μὲν ὥσπερ ἅπασα φλεγμονὴ ἐκ ζέοντος αἵματος ἔχει τὴν γένεσιν, οὕτω καὶ ἡ ἐν τῷ ἥπατι, ἅπασιν ὡμολόγηται. ὅπως δὲ χρὴ διαγινώσκειν αὐτὴν, σπουδάζειν δεῖ καὶ διακρίνειν αὐτὴν, εἴτε κυρίως ἐν αὐτῷ συνέβη γενέσθαι τὴν φλεγμονὴν τῷ ἥπατι εἴτε ἐν τοῖς χιτῶσιν ἤ τισι τῶν ἔξωθεν περικειμένων μυῶν. εἰ δὲ καὶ φλεγμαίνει τὸ ἧπαρ, ἐπισκέπτεσθαι δεῖ πάλιν καὶ ζητεῖν, ἆρά γε τὰ κυρτὰ πεπόνθασι μᾶλλον ἢ τὰ σιμὰ ἢ καὶ τὸ συναμφότερον· ἐὰν γὰρ γνωσθῇ καὶ διακριθῇ καλῶς, καὶ ἡ θεραπεία ταχεῖα καὶ ἀνεμπόδιστος γενήσεται. Διάγνωσις τοῦ εἶναι εἰς τὰ κυρτὰ τὴν φλεγμονήν.

Εἰ μὲν οὖν ἡ φλεγμονὴ περὶ τὰ κυρτὰ συστῇ, ῥᾳδίαν ἔχει τὴν διάγνωσιν καὶ μάλιστʼ ἐὰν ᾖ μεγάλη· κατὰ περιγραφὴν γὰρ ὁρᾶται τηνικαῦτα τὸ τῆς φλεγμονῆς εἶδος φερόμενον. καὶ πυρετὸν ἐπιφέρει καυσώδη καὶ ἔμετον χολώδη καὶ ἰώδη πολλάκις καὶ κατασπᾷ τὴν κλεῖν καὶ βηχία κινεῖ καὶ στενοχωρεῖ τὸ διάφραγμα καὶ μᾶλλον βάρους ἢ ὀδύνης συναίσθησιν ποιεῖ. εἰ γὰρ ἐν τοῖς χιτῶσιν ἢ τοῖς πέριξ ἀγγείοις συστῇ, ὀξυτέραν τὴν ὀδύνην ἐργάζεται. εἰ μὲν οὖν μεγάλη σύμπασα περὶ τὸ ἧπαρ φλεγμονὴ, οὕτως αὐτὴν διαγινώσκειν δεῖ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῖς καὶ τῇ ἁφῇ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς εἰρημένοις σημείοις. εἰ δὲ μὴ μεγάλην τύχῃ εἶναι τὴν φλεγμονὴν, ἀλλὰ μικρὰν, δυσδιάγνωστος γίνεται· οὔτε γὰρ πάντα εὐθὺς ἐπιφέρει, εἰ μή τι ἀξιόλογον ἐπικτήσηται μέγεθος· οὔτε τοῖς ὀφθαλμοῖς ταύτην θεάσασθαι οὔτε τῇ ἁφῇ σαφῶς ἐπιστῆναι δυνατὸν, ἀλλʼ ἔστιν αὐτὴν γνωρίζειν ἐξ ἄλλων· ἐὰν γὰρ ἐπιτρεψάντων ἡμῶν ἀναπνεῦσαι μεγάλως τῷ κάμνοντι φαίη τινὸς αἰσθάνεσθαι βάρους καὶ ὀδύνης, γινώσκειν δεῖ φλεγμονὴν μικρὰν ἔνδοθεν εἶναι περὶ τὰ σπλάγχνα τοῦ ἥπατος. Διάγνωσις τοῦ εἶναι εἰς τὰ σιμὰ τὴν φλεγμονήν.

Εἰ δὲ περὶ τὰ σιμὰ τοῦ ἥπατος συστῇ φλεγμονὴ, διαγινώσκεις ἐκ τοῦ πρῶτον περὶ τὰ κάτω μᾶλλον ὁρᾶσθαι τὸν ὄγκον ἢ ἐν τοῖς ἄνω μέρεσι καὶ ἐκ τούτου λειποθυμίας ἐπιγενέσθαι, ἀλλὰ καὶ ἀτροφεῖν τὸ σῶμα καὶ ἄχρουν καὶ λεπτὸν γίνεσθαι, ὥστε τῷ χρόνῳ καταψυχομένου αὐτοῦ καὶ ὑδερικὴν λοιπὸν παρέγχυσιν ὑφίστασθαι. οὕτω μὲν τὴν ἐν τοῖς σιμοῖς φλεγμονὴν διακρίνειν δεῖ τῆς ἀπὸ τῶν κυρτῶν. τὴν δὲ ἐν τοῖς μυσὶν εὐκαίρως γνωρίζειν ἔστιν· οὐδὲν γὰρ ὑποφέρουσι τῶν εἰρημένων συμπτωμάτων καὶ προσέτι κατʼ εὐθεῖαν ὁρᾶται συσχηματιζομένη τοῖς μυσὶν ἡ φλεγμονὴ καὶ ἔξωθεν φανερῶς ὑποπίπτει, οὐχ ὥσπερ ἐν τοῖς σιμοῖς ἔνδον ἐγκειμένη. θεραπεύειν δὲ δεῖ πρὸ πάντων τοῦ ὅλου σώματος προνοουμένους· εἰ γὰρ αἷμα πλεονάζει ἐν τῷ παντὶ σώματι, χρὴ συντόμως ποιεῖσθαι τὴν θεραπείαν καὶ μὴ ἀναβάλλεσθαι· χαλεπὸν γάρ. ἀλλὰ τέμνειν δεῖ τὴν φλέβα τὴν ἐν ἀγκῶνι τὴν ὑπὸ μασχάλην. εἰ δὲ μὴ δυνατόν ἐστί σοι ταύτην τέμνειν, ἐκ τῶν ἄνω ποίει τὴν κένωσιν πάντως. ὅσοι γὰρ ἠμέλησαν τοῦ ποιήσασθαι κένωσιν καὶ τὸ ὅλον ἀπέριττον ἐργάσασθαι, οὗτοι μεγίστων αἴτιοι κακῶν ἐγένοντο τοῖς κάμνουσιν· ἢ γὰρ εἰς πῦον συνέβη μεταβληθῆναι τὴν ὕλην ἐκ τῶν ἀκαίρως προσφερομένων βοηθημάτων ἢ σκιρρώδη καὶ δυσδιαφόρητον γενέσθαι χρονίσασαν. διὰ ταῦτα οὖν πάντα φεύγειν δεῖ καὶ καταπλάττειν καὶ καταιονᾶν, πρὶν τὸ ὅλον σῶμα ἀπέριττον ἐργάσασθαι. φλεβοτομεῖν οὖν δεῖ καὶ μετὰ τὴν φλεβοτομίαν τὴν δίαιταν ἐργάσασθαι ἀπέριττον καὶ πραεῖαν, μηδὲν ἔχουσαν δριμὺ καὶ μάλιστʼ ἐν ἀρχαῖς· ζέουσα γὰρ ἡ φλεγμονὴ οὐδενὸς ἀνέχεται τοιούτου. διὸ κάλλιον ἀπέχεσθαι καὶ ζεμάτων τοιούτων καὶ μὴ θέλοντα χρήσασθαι τοῖς δοκοῦσιν ἐκφράττειν ἀνιᾶν καὶ ῥευματίζειν καὶ ἐπαύξειν μᾶλλον τὰ φλεγμαίνοντα. χυλὸς τοίνυν πτισάνης τούτοις ἐστὶν ἐπιτήδειος ἔχων καὶ τὸ ἐκφράττον καὶ τὸ ῥύπτον μετὰ τοῦ μηδὲν ἀνιᾶν ἢ θερμαίνειν τὰ πάσχοντα, ὁμοίως δὲ ὁ τοῦ βρώμου ἐπιτήδειος. τοῖς δʼ ἀνορέκτως ἔχουσι πρὸς ταῦτα, καὶ τοῦ χίδρου καὶ τῶν ἀμυγδάλων. τὰ δʼ ὠὰ παραιτεῖσθαι δεῖ διὰ τὸ παχύχυμον αὐτῶν καὶ φυσῶδες, τοὺς δὲ ψωμοὺς ἢ ἑψηθέντας ἢ πλυνθέντας λαμβάνειν, ἀλλὰ μὴ πολλούς. τὰ δʼ ἄλλα πάντα σιτώδη παραιτεῖσθαι δεῖ, οἷον σεμίδαλιν καὶ ἴτριον καὶ τὸν καλούμενον πόλτον καὶ τοὺς πλακοῦντας καὶ τὰ λιπαρὰ καὶ τὰ ὀστρακόδερμα πλὴν ἐχίνου καὶ ὀλιγάκις πάνυ κτενίων καὶ τότε διδόναι, ἡνίκα χολώδης εἶναι φαίνοιτο καὶ διψώδης καὶ ἀγρυπνητικὸς καὶ ἡ φλεγμονὴ ζέουσα καὶ ἐρυσιπελατώδης. τούτοις καὶ τὰ ἴντυβα καὶ τὰ τρώξιμα ἐπιτήδεια καὶ κιχώρια καὶ σόγχοι καὶ ἁπαλὰ τεῦτλα καὶ περιστερὰ καὶ ἰχθὺς ἀπὸ ζέματος. τὰ δὲ γλυκέα πάντα καὶ τὰ στρυφνὰ παραιτοῦ· αὐξανόμενα γὰρ ἐπὶ πλέον ἐκ τούτων αἰρόμενα εἰς ὄγκον ἔστι θεάσασθαι τὰ σπλάγχνα οὐ μόνον ἐπʼ ὄρνεων καὶ συῶν, ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν ἀλόγων ζώων, ὥστε διὰ τοῦτο φεύγειν τὰ γλυκέα καὶ τὰ στύφοντα ὁμοίως δεῖ· καὶ γὰρ τὸ πιλεῖν καὶ συνάγειν τοὺς ὄγκους δυσδιαφορήτους ἐργάζεται, ὥστʼ οὐδὲ ῥοιὰς οὐδʼ ἄλλην ὀπώραν, ἀλλʼ οὐδʼ οἶνον μάλιστα διὰ τὸ παντοίως πάσῃ ζεούσῃ φλεγμονῇ ἐναντιώτατον εἶναι. ὁ δʼ ἄστυφος ὠφελιμώτατός ἐστιν, ἐφʼ ὧν ἔμφραξις μόνη ἄνευ φλεγμονῆς ὑπάρχει. τοσαῦτα περὶ διαίτης. βοηθημάτων δεῖ οὖν προσφέρεσθαι πρότερόν τινα τῶν ἁπλουστέρων, ἐξ ὧν ἐστι τὸ ἀπόβρεγμα τῆς ῥίζης τοῦ σελίνου καὶ τὸ ὀξύμελι δὲ ἀρχομένης πέττεσθαι τῆς φλεγμονῆς· καὶ γὰρ διʼ οὔρων ὑποκλέπτεται καὶ σμικρύνεται ὁ ὄγκος. ἐὰν οὖν φαίνηταί σοι καὶ τὰ τῶν πυρετῶν πραΰτερα γινόμενα καὶ τὰ τῆς πέψεως σημεῖα ἀσφαλέστερα, θαρρῶν πάρεχε καὶ τὰ ἐπὶ πλέον τέμνειν καὶ ἐκφράττειν δυνάμενα, ἐξ ὧν ἐστι καὶ τὸ ἄσαρον καὶ τὸ μαῖον καὶ ἡ νάρδος ἡ Κελτική. σύνθετα δʼ εἰσὶ πεποιημένα καλῶς ταῦτα λύειν τε ἅμα τὰς φλεγμονὰς καὶ τὰ σκληρὰ διαμαλάττειν δυνάμενα καὶ τὰς μεγάλας ἐμφράξεις τὰς ἄνευ πυρετοῦ διαλύειν, ὧν καὶ τὴν σκευασίαν ἀναγκαῖον ἐκθέσθαι. Περὶ ἐμφράξεως ἥπατος.

Αἱ δʼ ἐμφράξεις τοῦ ἥπατος ἅπασαι δῆλαι γίνονται ἐκ τοῦ μήτε πυρετὸν παρεῖναι μήτε ζέσιν ἐν τοῖς τόποις, βάρους δὲ συναίσθησιν γίνεσθαι καὶ διατάσεως μόνης ἐν τοῖς περὶ τὰ σιμὰ μέρεσι τοῦ ἥπατος. διαγνοὺς οὖν ἔμφραξιν εἶναι θαρρῶν τοῖς τέμνειν καὶ λεπτύνειν δυναμένοις κέχρησο βοηθήμασιν, οἷς καὶ ἐπὶ τῶν ἀρχομένων σκιρροῦσθαι μορίων συμβουλεύω κεχρῆσθαι· καὶ γὰρ οἱ σκίρροι μετὰ τὸ προμαλαχθῆναι καλῶς καὶ διαλυθῆναι τὴν ἐσφηνωμένην ἐν αὐτοῖς ὕλην δέονται τῶν ἐκφράττειν δυναμένων τηνικαῦτα φαρμάκων· ὅσοι γὰρ ἦλθον ἐπὶ τὰ ἐκφράττειν δυνάμενα πρὶν μαλάξαι τὸν ὄγκον, οὗτοι παραυτὰ μὲν ἔδοξαν ὠφελεῖν, εἴ τι λεπτὸν ἦν, διαφορήσαντες μόνον, ὕστερον δὲ ἔβλαψαν· ὑποξηρανθέντες γὰρ οἱ χυμοὶ καὶ ὑπεροπτηθέντες ἐνέμειναν ὥσπερ λίθοι καὶ εἰς τὸ μηκέτι δύνασθαι διαφορηθῆναι κατέστησαν. λέγωμεν οὖν περὶ ἑνὸς ἑκάστου, ποῖα μὲν ἁρμόζει πρὸς φλεγμονὴν μόνον, ποῖα δὲ πρὸς ἔμφραξιν, τίνα δὲ τὰ σκληροῦσθαι ἀρχόμενα διαλύειν καὶ μαλάττειν δύναται. Θεραπεία φλεγμονῆς ἥπατος.

Κατάπλασον δὲ τοὺς ἔχοντας φλεγμονὴν ἐν τῷ ἥπατι μήλοις κυδωνίοις μετʼ ἀλεύρου κριθίνου καὶ τήλεως ἑψημένοις· καὶ γὰρ μετὰ τοῦ τόνον ἐντιθέναι καὶ διαφορεῖ καὶ μαλάττει σκληρίας. πρὸς δὲ τὰς μεγίστας φλεγμονὰς, ἐφʼ ὧν καὶ ὁ στόμαχος πέπονθε καὶ αἱ πλευραὶ διατεταμέναι εἰσὶ, φοίνικας δίχα τῆς ἐντεριώνης κοπέντας ἐπιμελῶς μετʼ ἴσης κηρωτῆς ῥοδίνης ἐν ὅλμῳ γνησίως ἑνώσας μικρὸν περιστάξας ῥόδινον ἐπιτίθει. καὶ ἡ κηρωτὴ δὲ καλῶς ποιεῖ λαμβάνουσα ταῦτα· ἀμμωνιακοῦ . . . . . . . δραχ. ηʹ κηροῦ . . . . . . . . . δραχ. ηʹ κρόκου . . . . . . . . . δραχ. δʹ κυπρίνου . . . . . . . . δραχ. δʹ ὄξους . . . . . . . . . κοτυλ. αʹ. τὴν κηρωτὴν ἀναξύσας πρόσπλεκε τοῖς ἄλλοις. Ἄλλο πρὸς τὰς μὴ πάνυ ζεούσας φλεγμονάς.Σαμψύχου χλωρᾶς . . . . . δραχ. ηʹ κηροῦ . . . . . . . . . δραχ. ηʹ πιτυΐνης . . . . . . . . δραχ. ηʹ κυπρίνου . . . . . . . . δραχ. ϛʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . . δραχ. ηʹ μέλιτος . . . . . . . . κοτ. δʹ. τὰ τηκτὰ κατὰ τῶν ξηρῶν λειωθέντων καλῶς ἐν τῇ θυΐᾳ. Πρὸς δὲ τὰς ζεούσας φλεγμονὰς οὐ μόνον τῶν μυῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἥπατος αὐτοῦ πάνυ διὰ πολλῆς πείρας ἐστίν.Ἀψινθίου κόμης . . . . . οὐγ. αʹ νάρδου Κελτικῆς . . . . . . οὐγ. αʹ ἀσάρου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ κρόκου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἴρεως . . . . . . . . . οὐγγ. βʹ μυρσίνης . . . . . . . . οὐγγ. βʹ στύρακος . . . . . . . . οὐγγ. βʹ βδελλίου . . . . . . . . οὐγγ. βʹ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . . . οὐγγ. βʹ μυελοῦ μοσχείου . . . . . . οὐγγ. δʹ κηρωτῆς σχινίνης . . . . . . λιτρ. δʹ. Ἀπολλοφάνους μάλαγμα πρὸς ἡπατικούς.

Καὶ τὸ Ἀπολλοφάνους δὲ ἐπίθεμα καλῶς πάνυ ποιεῖ, εἴ τις αὐτὸ δεόντως κατασκευάσειεν. ἔχει δʼ οὕτω· κηροῦ . . . . . . . . . δραχ. ηʹ ἴρεως Ἰλλυρικῆς . . . . . . δραχ. ηʹ βδελλίου . . . . . . . . δραχ. ηʹ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . . . δραχ. ηʹ ῥητίνης τερεβινθίνης . . . . . δραχ. μʹ μάννης λιβάνου . . . . . . δραχ. μʹ. ἰρίνῳ ἀνάκοπτε καὶ ὑπάλειφε τὸν ὀμφαλόν.

Ἐπίθεμα πρὸς φλεγμονὴν ἥπατος.

Ἀλόης οὐγγ. γʹ, μαστίχης οὐγ. αʹ. εἰ δὲ μᾶλλον τονωτικώτερον βουληθείης εἶναι, μίγνυε τὴν ἀλόην ἐξ ἴσου τῇ μαστίχῃ. οὕτω καὶ στομάχῳ καὶ ἥπατι μετρίαν ἔχοντι φλεγμονήν ἐστι κατάλληλον βοήθημα, ὥσπερ καὶ ἡ διὰ ψιχῶν καὶ ἡ ἀνηθίνη καὶ ἡ ἀμβροσία καὶ ἡ διὰ μελιλώτων μιγνυμένη τούτοις καὶ ἡ διὰ χαμαιμήλων. Πρὸς τὰς σκιρρώδεις φλεγμονάς.

Πρὸς δὲ τοὺς ἄνευ πυρετῶν ὄγκους καὶ μάλιστα χρονίους καὶ σκιρρώδεις καλῶς ποιεῖ καὶ ἡ ἀνεμώνη τὸ φάρμακον καὶ ἡ Ἀριοβαρζάνειος καὶ τὸ καλούμενον Ἑλλαδικὸν καὶ τὰ κοπτὰ πάντα. καὶ τούτων τὰς γραφὰς ἔστιν εὑρεῖν ἐν πολλοῖς κείμενα· διὰ δὲ τὸ εὑρίσκειν ἑτοίμως τὸν ἀναγινώσκοντα καὶ μὴ εἰς ὑπέρθεσιν ἔρχεσθαι καὶ ὧδε τὰς γραφὰς ὑμῖν ἐξεθέμην καὶ μάλιστα ἐκείνων, ὧν πεῖραν ἀνειλήφαμεν. Ἡπατικὸν κάλλιστον. ποιεῖ καὶ σπληνικοῖς καὶ τοῖς τὸν στόμαχον διατεταμένοις· ἄριστόν ἐστι φάρμακον καὶ προσηνῶς μαλάττον, ὡς μὴ ἔχειν σύγκρισιν.κηροῦ . . . . . . . . . δραχ. οεʹ σαμψύχου . . . . . . . . δραχ. νʹ τήλεως πεφωσμένης . . . . δραχ. νʹ πεπέρεως λευκοῦ . . . . . οὐγ. αʹ τερεβινθίνης . . . . . . . δραχ. οεʹ κυπρίνου . . . . . . . . κοτ. αʹ. κόψας, σήσας τὰ ξηρὰ καὶ φυράσας ἐν οἴνῳ ἕνωσον ἄχρι τριῶν, εἶτα τήξας τὰ τηκτὰ κατάχεε κατὰ τῶν ἐν τῇ θυΐᾳ καὶ μαλάξας ἐπιμελῶς ἀπόθου. ἐπὶ δὲ τῆς χρείας μίγνυε τοῦ φαρμάκου μέρος ἓν καὶ οὕτως ἐπιτίθει. Ἐπίθεμα τὸ εὐῶδες ποιοῦν πρὸς ἥπατος φλεγμονὰς καὶ στομάχου καλόν.Κρόκου . . . . . . . . οὐγγ. αʹ 𐅶ʹʹ βδελλίου . . . . . . . οὐγγ. θʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . οὐγγ. ηʹ ἀλόης . . . . . . . . οὐγγ. βʹ σμύρνης . . . . . . . οὐγγ. βʹ φύλλου . . . . . . . . οὐγ. αʹ προπόλεως . . . . . . . οὐγγ. γʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . οὐγγ. βʹ 𐅶ʹʹ λιβάνου . . . . . . . . οὐγγ. βʹ στύρακος . . . . . . . οὐγγ. γʹ μαστίχης . . . . . . . οὐγγ. βʹ 𐅶ʹʹ νάρδου . . . . . . . . οὐγγ. βʹ καρδαμώμου . . . . . . οὐγγ. βʹ ἡδυχρόου μάγματος . . . . οὐγγ. ϛʹ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . . οὐγγ. ϛʹ κηροῦ . . . . . . . . λιτρ. αʹ κολοφωνίας . . . . . . . λιτρ. βʹ ὀποβαλσάμου . . . . . . οὐγγ. ϛʹ φοινίκων . . . . . . . οὐγγ. ϛʹ. οὐκ οἶδα, εἰ τούτου κάλλιόν ἐστιν ἐπὶ σκληρῶν καὶ ψυχροτέρων διαθέσεων. Κοπτὸν σκληρίας καλῶς καὶ στομάχου καὶ ἥπατος.Προπόλεως . . . . . . . οὐγγ. ϛʹ στύρακος . . . . . . . . οὐγγ. βʹ μαστίχης . . . . . . . . οὐγ. αʹ τερεβινθίνης . . . . . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ ἐν ἄλλῳ τρυγὸς νάρδου τὸ ἀρκοῦν. Περὶ ἀντιδότων ἡπατικῶν.

Τοιαῦτα περὶ φαρμάκων. λοιπὸν δὲ καὶ, ὧν πεῖραν ἔχομεν, ἀντιδότων καὶ ξηρίων μνημονεύσωμεν. Ἡπατικὴ ἀθανασία καλουμένη, ἥτις πρὸς νεφριτικοὺς καὶ ἰκτερικοὺς ποιεῖ, κινεῖ δὲ καὶ ἱδρῶτας.

Κινναμώμου, νάρδου, σμύρνης, σχοίνου ἄνθους, ἀνὰ δραχ. αʹ, μέλιτι ἀναλάμβανε Ἀττικῷ. ἡ δόσις κυάμου Ἑλληνικοῦ τὸ μέγεθος πυρέττουσι μεθʼ ὑδρομήλου. οὐχ ἁρμόττει ταῖς θερμαῖς δυσκρασίαις, ἀλλὰ μᾶλλον ταῖς ψυχραῖς ἅμα καὶ ὑγραῖς.

Τροχίσκος ἡπατικὸς ποιῶν ἅμα καὶ ἰκτερικοῖς.

Ἀνίσου, σελίνου σπέρματος, ἀσάρου, ἀμυγδάλων πικρῶν κεκαθαρμένων, ἀψινθίου, ἀνὰ δραχ. αʹ. σκεύαζε διʼ ὕδατος καὶ ἀνάπλαττε καὶ δίδου δραχ. αʹ μεθʼ ὕδατος. Ἀντίδοτος ἡπατικὴ πρὸς τὰς μεγάλας ἐμφράξεις τοῦ ἥπατος καὶ σκιρρώδεις διαθέσεις διὰ πείρας.Πεπέρεως . . . . . . . οὐγγ. αʹ 𐅶ʹʹ ναρδοστάχυος . . . . . . γρ. γʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . γρ. ϛʹ τήλεως . . . . . . . . γρ. ϛʹ εὐπατορίου . . . . . . . οὐγγ. αʹ 𐅶ʹʹ μαστίχης . . . . . . . γρ. ϛʹ μέλιτος . . . . . . . . λιτρ. αʹ 𐅶ʹʹ. ἡ δόσις κοχ. αʹ μετὰ κονδίτου. τοῦτο ποιεῖ, ἐφʼ ὧν μή ἐστι θερμὴ δυσκρασία, ἀλλὰ καὶ γλίσχροι χυμοὶ μᾶλλον τὴν ἔμφραξιν εἰργάσαντο. Πρὸς ἥπατος ἔμφραξιν ξηρίον δόκιμον, ὅπερ πολλάκις δέδωκα.

Κόστου, εὐπατορίου, ἀνὰ μέρη βʹ, πεπέρεως μέρος αʹ. δίδοται ἐφʼ ἡμέρας τρεῖς εἰς οἶνον Ἀσκαλωνίτην κοτ. τὸ ἥμισυ. ὁ δὲ λαμβάνων ἀνακείσθω εἰς τὸ δεξιὸν πλευρὸν ὅσον ὥρας τὸ ἥμισυ καὶ ἑσπέρας ὁμοίως λαμβανέτω. ἀπεχέσθω ὁ λαμβάνων τὸ βοήθημα ὄξους, βαλανείου, ὀσπρίων, λαχάνων, γογγύλης καὶ τῶν ἄλλων, ὅσα πνεύματα τίκτειν δύνανται. Πρὸς ἥπατος καὶ σπληνὸς μεγάλην ἔμφραξιν, ὥστε καὶ σκληρίας μαλαχθῆναι μεγάλας.

Ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος οὐγ. αʹ, λιβάνου γρ. αʹ δίδοται εἰς κονδῖτον ἐφʼ ἡμέρας γʹ καὶ ποιεῖ καλῶς· ἄγει γὰρ αἴτια διὰ τῆς γαστρὸς κινήσεως καὶ ὑδεριᾶν μέλλοντας ἐκφεύγειν ἁλῶναι τῇ νόσῳ. τούτου πεῖραν ἔσχον ἐγὼ πολλάκις. Πρὸς ἥπατος ἔμφραξιν.

Καππάρεως μέρη βʹ, κόστου μέρος αʹ, ἐν ἄλλῳ μέρη βʹ, δίδου ἀπυρέτοις μετʼ οἴνου, πυρέττουσι δὲ μετʼ εὐκράτου.

Ἄλλο διὰ πείρας τὸ διὰ λαγωοῦ.

Κόστου, τήλεως, πεπέρεως, λαγωοῦ κόπρου, πάντα διακόψας σήσας τε καὶ λειώσας καλῶς δίδου κοχλ. αʹ ἀπυρέτοις μετʼ οἴνου, πυρέττουσι δὲ εἰς εὔκρατον. κέλευε δὲ εἰς τὸ δεξιὸν ἀνακεῖσθαι πλευρόν. Ἄλλο τὸ διὰ βακάνου.Κόστου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ βακάνου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ φύλλου . . . . . . . . . γρ. ηʹ πεπέρεως . . . . . . . . γρ. ϛʹ μέλιτος τὸ ἀρκοῦν. δίδου κοχλ. μετὰ κράσεως κονδίτου ἐν λουτρῷ. καὶ τοῦτο διὰ πείρας μάλιστα πρὸς τὰς ὑπὸ γλίσχρων καὶ παχέων γενομένας ἐμφράξεις. ὅπως δέ ἐστι καὶ δυνατὸν συντιθέναι φάρμακον, οἷον βούλεται, ἁρμόζειν δυνάμενον πρὸς τὴν ὑποκειμένην διάθεσιν καὶ πρὸς τὴν τοῦ κάμνοντος δύναμιν καὶ κρᾶσιν καὶ ἡλικίαν καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν ἄλλων ἀποβλέπων, εἰς ὅσα καὶ ὁ σοφὸς γέρων ἐδίδαξεν ἀποβλέπειν, ἐξεθέμην ἁπλᾶ βοηθήματα, ὡς καὶ αὐτῶν εὐπορεῖν συντόμως καὶ ἄλλα δὲ συντιθέναι ἐξ αὐτῶν, ὡς ἂν ἕλοιτό τις εὐχερῶς δύνασθαι. Ὅσα πρὸς ἧπαρ ἁπλᾶ βοηθήματα.

Ἄγνου σπέρμα ἧπαρ ἐσκιρρωμένον ὠφελεῖ καὶ ἐμπεφραγμένον, κενταυρίου τοῦ μικροῦ χυλὸς πινόμενος καὶ ἔξωθεν ἐπιτιθέμενος, ἀρνογλώσσου ξηροῦ ῥίζαι καὶ τὰ φύλλα καὶ πολὺ μᾶλλον ὁ καρπὸς, ἀσπάραγος μυακάνθινος καὶ μάλισθʼ αἱ ῥίζαι, καὶ τὸ σπέρμα γλυκυσίδης, ἡ ῥίζα ὁμοίως, δάφνης τῆς ῥίζης ὁ φλοιὸς ἐν οἴνῳ εὐώδει πινόμενος, στρόβιλος, ἐρεβίνθοι, ἐρυθροδάνου ἡ ῥίζα, εὐπατορίου μετὰ τοῦ καὶ τόνον ἐντιθέναι τῷ μορίῳ. θέρμων πικρῶν τὸ ἀφέψημα μετὰ πηγάνου καὶ πεπέρεως πινόμενον καὶ ἔξωθεν ἐπιτιθέμενον. ἶρις, πιστακίου ὁ καρπὸς, πράσιον, ἀμύγδαλα, δρακοντίου ἡ ῥίζα καθαίρει τὰ σπλάγχνα τούς τε παχεῖς καὶ γλίσχρους λεπτύνει χυμούς. καρπήσιον, πόλιον, χαμαίδρυς ἐκφράττει καὶ πάχος ἐκτέμνει. ἀμπελόπρασον, ὁμοίως ἀνθεμίσιον, καὶ χαμαίμηλον ὑποχονδρίοις ὠφελιμώτατον, εἴπερ τι καὶ ἄλλο. κεφ. βʹ.Περὶ ἀτονίας ἥπατος καὶ ἡπατικῆς δυσεντερίας.

Εἰρηκότες, ὅπως δεῖ θεραπεύειν φλεγμονὴν καὶ ἔμφραξιν ἢ σκίρρον, εἴπωμεν καὶ, ὅταν τούτων μηδὲν ἔχῃ, ἀσθενὲς δὲ μόνον εἴη διὰ δυσκρασίαν, ὅπως δεῖ θεραπεύειν αὐτὸ καὶ διαγινώσκειν. Διάγνωσις.

Εἰ μὲν οὖν ἡ ἑλκτικὴ δύναμίς ἐστιν ἀσθενὴς, τὰ διαχωρηθέντα εὑρίσκεται χυλοποιηθέντα μὲν καλῶς διὰ τὸ μηδὲν ἔχειν πάθος τὴν γαστέρα, ὑγρότερα δὲ διὰ τὸ τὴν ἀνάδοσιν ἐλλιπεστέραν εἰς τὸ ἧπαρ γεγενῆσθαι. εἰ δὲ καὶ ἡ ἀλλοιωτικὴ δύναμις ἀσθενήσει, ὅμοια ἀποπλύματι κρεῶν νεοσφαγῶν ὄψει τὰ διαχωρούμενα. καὶ καλεῖται τὸ πάθος τοῦτο ἡπατικὴ δυσεντερία. οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τῶν ἰατρῶν ἐπειδὰν θεάσωνταί τι τοιοῦτον, μηδὲν πολυπραγμονοῦντες ἢ διαγινώσκειν δυνάμενοι, ὅθεν ἡ ἀσθένεια γίνεται, εὐθὺς ὅσα πρὸς ἧπάρ εἰσιν ἀναγεγραμμένα βοηθήματα προσφέρουσι καὶ μάλιστα τόνον ἐντιθέναι καὶ ῥωννύειν δυνάμενα, ἔξωθεν μὲν ὅσα διʼ ἀλόης καὶ βαλαυστίων καὶ σιδίων καὶ σμύρνης καὶ οἰνάνθης καταπλάσματα, ἔσωθεν δὲ τὸ ῥέον τὸ βαρβαρικὸν καὶ τὸ ξυλομάκερ λεγόμενον τήν τε θηριακὴν καὶ ἄλλας τινὰς τῶν ἀντιδότων. τινὲς δὲ αὐτῶν θεραπεύειν τὴν γαστέρα οὐκ ὀκνοῦσι στύμμασι καὶ τροχίσκοις ἔξωθεν τὰ μέγιστα βλάπτοντες· διαφθείρουσι γὰρ μᾶλλον διὰ τῶν τοιούτων καὶ ἀσθενέστερον ἀποτελοῦσι καὶ δύσκρατον τὸ σπλάγχνον. οὐχ οὕτω δὲ δεῖ, ἀλλὰ πρότερον χρὴ ζητεῖν καὶ ἐρευνᾶν, τίς ἐστιν ἡ ποιοῦσα τὴν αἰτίαν δυσκρασία, καὶ ταύτην ἀκριβῶς διεγνωκότα οὕτω ποιεῖσθαι τὴν δίαιταν πρὸς τὴν ὑπαγορευομένην ὑπὸ τῆς διαγνώσεως διάθεσιν· καὶ γὰρ οὐ διὰ θερμὴν δυσκρασίαν μόνον ἄτονον γίνεται τὸ ἧπαρ, ἀλλὰ καὶ διὰ ψυχρὰν καὶ ὑγρὰν ποιότητα καὶ διὰ τὸ συναμφότερον. πολλάκις δὲ καὶ διὰ μοχθηρὰν ὕλην βαρυνόμενον κακοῦται καὶ διʼ ἔμφραξιν. ἔσθʼ ὅτε καὶ φλεγμονὴ συναναμίγνυται τῇ ψυχρᾷ δυσκρασίᾳ καὶ γίνεται μικτὴ διάθεσις καὶ ποικίλη. λέγωμεν οὖν οὕτως, ὅπως ἕκαστον αὐτῶν χρὴ διαγινώσκειν τὸν ἄριστον ἰατρόν. Περὶ θερμῆς δυσκρασίας.

Τοὺς διὰ θερμὴν δυσκρασίαν νοσοῦντας τὴν ἡπατικὴν διάθεσιν ἔστι διαγινώσκειν διὰ πολλῶν, μάλιστα δὲ ἔκ τε τοῦ διψᾶν πάνυ τὸν κάμνοντα καὶ ἐμεῖν χολὴν, πολλάκις δὲ καὶ ἰώδη καὶ τὰ διαχωρήματα τοιαῦτα φαίνεσθαι καὶ γλῶτταν τραχεῖαν ἔχειν καὶ τὸ σῶμα ξηρὸν καὶ λεπτότερον ὁρᾶσθαι, ὡς συντηκομένου τοῦ ἥπατος καὶ συμφθειρομένου εἰς ἰχῶρας αἱματώδεις· χρονίζουσι δὲ αὐτοῖς καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς οὐσίας τελευταῖον ὁρᾶται καὶ μόρια καταφερόμενα δυσωδέστατα πάνυ. οὕτω μὲν οὖν διαγινώσκειν δεῖ τοὺς διὰ θερμὴν δυσκρασίαν. δεῖ δὲ λοιπὸν καὶ ἐκ τῆς κράσεως τοῦ κάμνοντος καὶ τῆς ἡλικίας καὶ τῆς ὥρας καὶ τῆς προηγησαμένης διαίτης —ἔνεστι λοιπὸν πρὸς ἀσφάλειαν λαμβάνειν καὶ ἐκ τούτου—διαγινώσκειν· θερμοὶ γὰρ τὴν κρᾶσίν εἰσι καὶ λεπτοὶ τὴν ἕξιν καὶ τὰς τρίχας ἔχουσι δασείας καὶ φροντιστικοὶ καὶ ὀργίλοι τὴν ψυχήν. Περὶ ψυχρᾶς δυσκρασίας.

Εἰ δὲ διὰ ψυχρὰν δυσκρασίαν, οὔτε διψῶσι σφοδρῶς οὔτε χολὴν ἐμοῦσιν οὐδὲ πικρίας αἰσθάνονται, ἀλλὰ μᾶλλον ὀξίδος καὶ τὰ διαχωρούμενα οὔτε χολῶδες οὔτε δυσῶδες ἔχουσί τι πάνυ οὔτε συντήξεώς τι, ἀλλʼ οἷον αἷμα παχύτερον καὶ μέλανι ἐοικός. τούτοις καὶ ἡ ὄψις ἀσύμπτωτος καὶ τὸ ἄλλο σῶμα μᾶλλον ὁρᾶται καὶ ἡ κρᾶσις ἐπὶ τὸ ψυχρότερον ῥέπουσα. καὶ ἡ προλαβοῦσα δίαιτα διασκοποῦντί σοι εὑρίσκεται τοιαύτη καὶ ἀργότερος ὁ βίος καὶ λουτρὰ πλείονα καὶ ἄκαιρα καὶ μετὰ τροφήν. ἐκ τούτων καὶ τῶν ἄλλων τῶν συστοίχων τούτοις τὴν ψυχρὰν διαγινώσκειν δυνήσῃ δυσκρασίαν τοῦ ἥπατος. Περὶ ξηρᾶς δυσκρασίας.

Ἡ δὲ ξηρὰ δυσκρασία ξηρότερον τὸ σῶμα δείκνυσι καὶ λεπτότερον καὶ δίψαν ἐργάζεται μᾶλλον καὶ τὰ διαχωρήματα ὀλίγα καὶ παχύτερα φαίνεται. Περὶ ὑγρᾶς δυσκρασίας.

Ἡ δὲ ὑγρὰ δυσκρασία οὔτε δίψαν ἐργάζεται οὔτε ξηρότητα, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ὑγρότητα τῆς γλώττης· ἄδιψοι γάρ εἰσι καὶ ἀσύμπτωτοι ἄχρι πολλοῦ τὸ πρόσωπον καὶ τὸ πᾶν σῶμα, ὕστερον δὲ τούτοις διαχωρήματα πλεῖστα φαίνεται. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι μετὰ τῶν δραστικῶν ποιοτήτων ἀναμιγνύμεναι αἱ ὑλικαὶ ποιότητες ταῦτα τὰ σημεῖα ἐπιδείκνυνται. Περὶ θεραπείας θερμῆς δυσκρασίας ἥπατος.

Τὴν οὖν θερμὴν δυσκρασίαν ἰᾶσθαι δεῖ διὰ τῶν ἐμψυχόντων, ἐπιλέγεσθαι δὲ πάντως ἐκεῖνα τὰ ψύχοντα, ὅσα μετὰ τοῦ ψύχειν καὶ τοῦ ῥύπτειν ἔτι καὶ ἐκφράττειν καὶ ῥωννύειν τὸ ἧπαρ δύνανται καὶ τὴν ἀνάδοσιν ταχεῖαν ἐργάζονται. χυλὸς τοίνυν πτισάνης ἐπιτήδειος τοῖς τοιούτοις καὶ ἄρτος ἔχων ῥίζαν σελίνου ἐν τῇ ἑψήσει ἴντυβόν τε καὶ κιχώριον καὶ σόγχος καὶ ἔτι μᾶλλον τούτων τὸ τρώξιμον. ἐπειδὴ καὶ τὸ πικρὸν καὶ τὸ ἐκφρακτικόν ἐστιν ἐν τοῖς λαχάνοις, τούτοις κεχρῆσθαι δεῖ· τοῦτο γὰρ καὶ τὰς θερμὰς δυσκρασίας ὠφελεῖ πάνυ καὶ τὰς ψυχρὰς οὐ βλάπτει· οὐ γὰρ ἐπιτεταμένην ἔχει τὴν ψῦξιν, ἀλλὰ πραεῖαν καὶ ἁπτομένην ἤδη τοῦ μέσου, ὥστʼ ἀβλαβῶς αὐτῷ καὶ θαρρούντως δύνασθαί τινα χρῆσθαι· πάντα γὰρ ἔχει, ὧν μάλιστα χρεία ἐπὶ τῶν ἐχόντων τὸ ἧπαρ ἀσθενὲς οὕτως, ὡς μήτε κατέχειν μήτʼ ἀλλοιοῦν ἀκριβῶς ἢ καὶ ἀναδίδοσθαι τὴν ἀναδιδομένην τροφήν. ἐγὼ γοῦν οἶδα πολλοὺς ἡπατικὰς διαφυγόντας δυσεντερίας τούτῳ πάνυ χρησαμένους τῷ λαχάνῳ οὐ γὰρ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἐσθίειν ἐξ αὐτοῦ κατʼ αὐτὴν τὴν ἡμέραν δεῖ καὶ πρωῒ καὶ δείλης καὶ ἀπὸ ζέματος καὶ ἀρτυτὸν γενόμενον. δεῖ δὲ καὶ κορίανον αὐτοῦ ἐν τῇ ἑψήσει μιγνύειν. εἰ δὲ καὶ ἐμφράξεώς τις ὑπόνοια εἴη περὶ τὰ κυρτὰ ἢ τὰ σιμὰ, συνεψεῖν τότε κάλλιόν ἐστι καὶ σέλινον· μετὰ γὰρ τοῦ ἡδέος πέττεται καὶ ἀναδίδοται μᾶλλον εἰς τὸ ἧπαρ. τὰ δʼ ὠὰ φεύγειν δεῖ ἐπὶ πασῶν τῶν τοιούτων διαθέσεων καὶ μάλιστα τὰ σκληρὰ καὶ τὸν ἄλικα, εἰ μή τις διὰ κατάπτωμα ἢ διʼ ἀνορεξίαν ἀνάγκη παρασκευάσει κεχρῆσθαι. καὶ τοῦτο δὲ τηνικαῦτα καλὸν, συνεψεῖν ῥίζαν τοῦ σελίνου, βέλτιον μὲν οὖν, ἐὰν μή τις ἀνάγκη παρείη, μηδέποτε διδόναι τὸν ἄλικα μηδὲ χῖδρον ἢ τίφην, ἀλλὰ πάντων τῶν ἐδεσμάτων προτιμᾶν τὴν πτισάνην καὶ τὸν ἄρτον καὶ τὰ προειρημένα λάχανα. εἰ δὲ μὴ παρείη τι τῶν προλεχθέντων λαχάνων, καὶ τὴν θριδακίνην διδόναι χρὴ καὶ ἀπὸ ζέματος καὶ ἀρτυτὴν μετὰ ῥίζης σελίνου καὶ τεύτλου δίεφθον γενομένην· χρήσιμον γάρ ἐστι καθʼ αὑτὸ καὶ μετὰ μαλάχης ἡδύτερον γίνεται καὶ ὠφελιμώτερον προσλαμβάνον καὶ ὄξους ἐν τῇ ἑψήσει. τῶν δὲ πτηνῶν ἡ ὄρνις ἡ κατοικιδία μᾶλλόν ἐστιν αἱρετωτέρα καὶ ἀπὸ ζέματος ἐσθιομένη καὶ σὺν τοῖς λαχάνοις ἑψομένη. τοὺς δὲ πολλοὺς ζωμοὺς ἀεὶ φεύγειν, μάλιστα τοὺς λιπαροὺς καὶ ἔχοντας ἢ κυμίνου ἢ ὀρύζης ἢ ἄλλης τινὸς καρυκείας· ἐμποδίζουσι γὰρ αἱ τοιαῦται σκευασίαι καὶ τῇ ἑψήσει καὶ τῇ ἀναδόσει καὶ ἔτι χολώδους χυμοῦ πλεονάζοντος. καὶ ἡ τοῦ πέρδικος τροφὴ τούτοις ἐπιτηδεία καὶ τῶν φασιανῶν τὰ μὴ λιπαρὰ καὶ χηνῶν αἱ κοιλίαι καὶ τῶν ἀγρίων τινὰ, οἷον ἀτταγῆναι καὶ ὀλιγάκις κίχλαι ἢ τρυγῶνες καὶ τῶν μικρῶν στρουθίων τινά· τὰς δὲ νήσσας φεύγειν δεῖ καθόλου καὶ πάντα τὰ ἐν τοῖς ἕλεσι διαιτώμενα καὶ ὅσα ξηρὰν καὶ μελαγχολικὴν ἔχει τὴν σάρκα, σπανίως ἢ οὐδʼ ὅλως δεῖ προσφέρεσθαι. τὰς δὲ θερμὰς δυσκρασίας οὐδὲν τούτων ἐσθιόμενον ὠφελεῖ. τῶν δʼ ἰχθύων μάλιστα τῶν θαλασσίων προσφέρεσθαι δεῖ τοὺς πετραίους ἐν καθαρᾷ θαλάσσῃ διαιτωμένους, οἷον κίχλαν, σκάρον, ψῆσσαν, τρῖγλαν, χρύσοφρυν. τοῖς δʼ ἔχουσι καὶ ἐλαφροτέραν τὴν θερμασίαν καὶ ἰσχυρὰν δύναμιν καὶ λάβρακα καὶ ὀρφὸν καὶ κηρίδα καὶ τὸν ἐξ αὐτῆς ἰσικὸν προσφέρεσθαι δεῖ, μὴ μέντοι γάρου ἢ κνίσσης ἢ ἄλλων τινῶν· ὁ γὰρ ἰσικὸς οὗτος μετὰ τοῦ μηδὲν ὠφελεῖν ἔτι μᾶλλον βλάπτει τὰ μέγιστα τοὺς ἐσθίοντας. τῶν δὲ τετραπόδων προσφέρεσθαι δεῖ τοὺς πνεύμονας καὶ χόρδας· οὕτω γὰρ αὐτὰ καλοῦσιν οἱ πιπράσκοντες κάπηλοι, ἀλλʼ ἐκεῖνοι καὶ σπλῆνα καὶ καρδίας αὐτοῖς προσμιγνύουσιν ὡς δύσφθαρτα καὶ ἀπομάχεσθαι δυνάμενα πρὸς θερμὴν δυσκρασίαν. ὅπου οὐκ ἔστι πολλὴ δυσκρασία πάνυ καὶ χολώδης καὶ κακοχυμία δίχα τινὸς ἐμφράξεως μεγάλης ἢ φλεγμονῆς, ἐπὶ τούτων δεῖ προσφέρειν τὰς δυσμεταβλήτους καὶ ἰσχυρὰς τροφὰς πάνυ. διδόναι δὲ δεῖ τούτοις, εἴπερ εἴη καιρὸς, ὀπώρας καὶ τῶν πεπόνων τῶν γλυκέων τὴν σάρκα καὶ τὰ πάνυ γλυκέα τῶν μήλων καὶ τῶν κυδωνίων τῶν πάνυ πεπείρων. δεῖ δὲ καὶ ὀπτηθέντα καλῶς ἢ ἑψηθέντα μετʼ ὀρνιθίου παρέχειν. ὅπως δὲ τὰ ὀπτώμενα μῆλα μήτε καίεσθαι μέλλῃ, ἀλλὰ πλείονα χρόνον ἐξαρκεῖν τῇ ὀπτήσει, ζύμην ἔξωθεν αὐτοῖς ἐπιπλάττειν πανταχόθεν καὶ οὕτω βάλλειν ἐν τῷ φούρνῳ. καὶ τῶν ῥοιῶν δὲ τοὺς κόκκους διδόναι δεῖ καὶ πρὸ τροφῆς ὀλίγης καὶ μετʼ ἄρτου· πάνυ γὰρ ἀσθενὲς ἧπαρ καὶ καταπεπτωκότα στόμαχον ῥωννύειν εἰσὶν ἱκανοί· εἰ καὶ μάλιστα διψώδης ὁ κάμνων εἴη, τηνικαῦτα γὰρ καὶ σταφυλὴν τὴν σκληρόσαρκον καὶ κίτριον ἁπαλὸν αὐτοῖς διδόναι καὶ κερασίων συμφέρει καὶ ἀπιδίων ἢ μεσπίλων ἢ ἅπαξ ἢ δίς· ἡ γὰρ συνεχὴς χρῆσις τῶν στυφόντων ἁπάντων καὶ ξηραίνειν πέφυκε καὶ τὴν κάτω κοιλίαν ἐμφράττειν κωλύειν τε τὸ κόπριον εὐκόλως φέρεσθαι. φεύγειν οὖν τὰ στύφοντα λόγῳ τροφῆς προσφέρειν συνεχῶς καὶ ἔξωθεν καταπλάττειν. ἐπὶ πολὺ δὲ τῶν τραγημάτων πρόσφερε τὰς σταφίδας καὶ μάλιστα τὰς λεγομένας Λαρισσηνάς· οὐδὲν γὰρ οὕτω ταῖς ἡπατικαῖς δυσεντερίαις ἐπωφελὲς ὡς ἡ σταφὶς ἔχουσα ἅπαντα τὰ ἀγαθὰ, τὸ ἄσηπτον καὶ τὸ ῥωστικὸν καὶ πρὸς τῷ εἶναι φάρμακον ἀγαθὸν καὶ τρέφειν δύναται καὶ μεταβάλλειν εἰς χρηστὸν, ὅπερ ἂν εὕρῃ μοχθηρὸν καὶ κακόηθες. τὰ δʼ ἄλλα πάντα κάρυα καὶ πιστάκια καὶ στροβίλους φεύγειν δεῖ ὡς πολέμια. καὶ κάστανα δὲ προσφέρεσθαι δεῖ οὐδὲν ὑφορώμενον· καὶ γὰρ ἐντέρων εὔχυμά εἰσι καὶ οὐ διαφθείρονται ταχέως ὑπὸ τῶν θερμῶν δυσκρασιῶν.

τοσαῦτα καὶ περὶ ἡπατικῆς δυσεντερίας εἰρήσθω διὰ θερμὴν δυσκρασίαν γινομένης. καθόλου δὲ μᾶλλον ἐπιλέγεσθαι δεῖ τῶν ἐδεσμάτων ἐκεῖνα, ὅσα ἀναδίδοται καλῶς καὶ τόνον οἶδεν ἐνθεῖναι καὶ εὐκρασίαν καὶ τῶν σπλάγχνων ἔχει τὸ ῥυπτικὸν καὶ ἐκφράττον ἐν ἑαυτῷ. εἰ δὲ μὴ ἔχει τοιοῦτον, ἄλλως δʼ εὔκρατόν ἐστι, προσπλέκειν αὐτῷ δεῖ τοῦτο, ὥστε διεξέρχεσθαι καλῶς τῶν ἐν τῷ ἥπατι. εἴπωμεν δὲ τὸν χυλὸν τῆς πτισάνης ἐπιτήδειον εἶναι, πολλάκις δὲ καὶ τοὺς κόκκους αὐτοῦ καὶ τὰ λάχανα, μάλιστα δὲ καὶ τὰ ἴντυβα καὶ ἔτι μᾶλλον τούτων τὰ τρώξιμα· διὸ καὶ καθʼ ἑαυτὰ καὶ μετʼ ὄρνιθος ἢ πέρδικος ἢ κοιλίας χηνὸς, εἰ δὲ καὶ μετὰ κρέατός τινος δεήσει συνεψεῖν αὐτοῖς· δεῖ τὰ λάχανα ταῦτα καὶ προσφέρειν ἑψηθέντα ἢ ἄνεφθα, πρὸς ὃ καὶ ὁ πάσχων ἡδέως ἔχει καὶ ἡ χρεία καλεῖ. Περὶ ἡπατικῆς δυσεντερίας διὰ ψυχρὰν δυσκρασίαν.

Ὅτι ἡ καθόλου ἴασίς ἐστι διὰ τῶν θερμαινόντων, ἅπασι τοῦτο δῆλον. ἀλλὰ καὶ ποῖα ἐπιλέγεσθαι δεῖ μᾶλλον τῶν κατὰ μέρος, ἐπίστασθαι δεῖ ταῦτα τὸν ἰατρὸν, καὶ δὴ ποιοῦμεν τοῦτο ἀπὸ τῶν κατὰ δίαιταν ἀρξάμενοι. ψυχρᾶς τοίνυν τῆς δυσκρασίας οὔσης ἁρμόζει καὶ ἄρτον θερμὸν διδόναι καθʼ ἑαυτὸν ἢ μετʼ οἴνου προεσθίειν Τυρίου ἢ Βηρυτίου ἢ Σαρεφθίνου ἢ Κνιδίου, πολλάκις δὲ καὶ μετʼ Ἀριουσίου, ἡνίκα καὶ πυρέττοι ὁ κάμνων καὶ ψυχρὰ δυσκρασία πολλὴ φαίνοιτο ἥπατός τε καὶ στομάχου κατακρατήσασα. ἐγὼ γοῦν οἶδα ἐπί τινος στοχασάμενος καταψυχθέντος τὰ σπλάγχνα καὶ τὸν στόμαχον κονδῖτον δεδωκὼς μετʼ ἄρτου ἢ τίφης καὶ τὰ μέγιστʼ ὠφελήσας. δεῖ οὖν τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον τῶν θερμαινόντων πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἐπικρατούσης ψύξεως ὁρίζειν. τῶν δὲ λαχάνων ἁρμόζει μᾶλλον ἐσθίειν τὴν κράμβην τρίσεφθον γενομένην, ποτὲ εἰς οἶνον ἀποβρέχοντα, ἄλλοτε ἀρτυτὴν ἐσθίοντα ἢ καθʼ αὑτὴν ἢ μετὰ τοῦ ἰντύβου ἢ τρωξίμου, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ μετʼ ὄρνιθος ἢ πέρδικος ἢ ἀτταγήνων ἢ κιχλῶν. ἐσθίειν δὲ δεῖ καὶ τὰς κοιλίας τῶν χηνῶν καὶ ἰσικὸν καὶ κρέας ὀπτὸν, ἀλλὰ σπανίως, ὅταν ἀνορέκτως ἔχοιεν πρὸς τὰ ἄλλα τῶν ἐδεσμάτων οἱ κάμνοντες· φεύγειν γὰρ δεῖ τὰ πάνυ δυσμετάβλητα τῶν ἐδεσμάτων προσφέρειν ἐπὶ τῶν ἐχόντων ψυχρὰν δυσκρασίαν. κατὰ δεύτερον δὲ λόγον καὶ ἡ κέγχρος πολὺ ἑψηθεῖσα καὶ πόλτος ὁμοίως ἐπιτήδειος. τὰ δʼ ὀστρακόδερμα τούτοις οὐ δεῖ προσάγειν· ταῖς γὰρ θερμαῖς κράσεσι τὰ τοιαῦτά εἰσιν ἐπιτήδεια. τῶν δʼ ἰχθύων συμφέρει διδόναι κίχλαν, κόσσυφον, κηρίδα, χρύσοφρυν καὶ πλέον πάντων τρῖγλαν· αὗται γὰρ καὶ ὀπταὶ προσφερόμεναι πᾶσιν ἐπιτήδειαι καὶ μᾶλλον ἐπὶ βισάλων ὀπτηθεῖσαι. καὶ τὰ κάστανα δὲ ὀπτὰ συμμέτρως ἐσθιόμενα καὶ μὴ πάνυ συνεχῶς ὠφελοῦσιν· οὐδὲν γὰρ ἔχουσι ψυχρὸν οὕτως ἐσθιόμενα καὶ προσέτι τοὺς ῥευματισμοὺς ἀμβλύνουσιν ἔχοντα τὸ μέτριον παχύχυμον καὶ ἄδηκτον. δίδου δὲ καὶ τὰς σταφίδας, ἐπειδὴ καθʼ ὅλου παντὶ ἀσθενοῦντι καθʼ οἱανδήποτε δυσκρασίαν ἐκτὸς φλεγμονῆς οἰκεῖόν ἐστιν ἔδεσμα, ῥωννυούσας τοῦτο καὶ, εἰ κακόηθές τι περιεχόμενον ἐν αὐτῷ εἴη, εἰς χρηστὸν μεταβαλλούσας. τὰ δὲ πιστάκια καὶ τὰ ἀμύγδαλα φεύγειν δεῖ ἐπὶ τῶν ἡπατικῶν δυσεντεριῶν· εὔφθαρτα γὰρ καὶ ἐλαιώδη ἐστὶ καὶ ἑτοίμως εἰς χολὴν τρέπεται καὶ τὸ περίττωμα τραχύτερον ἐργάζεται, ὥστε διὰ τοῦτο καὶ τοὺς ἐρεθισμοὺς τοὺς εἰς τὴν γαστέρα πλείονας καὶ συνεχεστέρους γενέσθαι.

τοιαῦτα καὶ περὶ ἡπατικῆς δυσεντερίας εἰρήσθω διὰ ψυχρὰν δυσκρασίαν γινομένης. τὰς δὲ ὑλικὰς ποιότητας οἷον ξηρότητας καὶ ὑγρότητας, διὰ τῶν αὐτῶν ἰᾶσθαι δυνατὸν ἐδεσμάτων, ἐὰν ἐκεῖνα ζητῶμεν προσφέρειν, ὅσα μήτε θερμαίνειν σαφῶς μήτε ψύχειν πέφυκεν, ἀλλὰ μέσα πως ὄντα καὶ κατὰ τὰς δραστικὰς ποιότητας ὑγραίνειν ἢ ξηραίνειν. εἴπωμεν δὲ καὶ ὅσα ἐν φαρμάκοις καὶ ἐν ἀντιδότοις τοῦτο ποιεῖν δύνανται. Ὅσα συμφέρει τῇ διὰ θερμὴν δυσκρασίαν ἡπατικῇ δυσεντερίᾳ.

Κιτρίου χυλὸν δίδου κοτ. αʹ μετὰ τοῦ μελικράτου ἢ σέρεως χυλὸν ὁμοίως ἢ κιχωρίου. εἰ δὲ μή ἐστι θερμὴ δυσκρασία πάνυ, καὶ μετʼ οἴνου λεπτοτέρου δίδου πίνειν τοὺς χυλοὺς τῶν λαχάνων· ἔχουσι γὰρ καὶ τὸ ῥυπτικὸν καὶ ἐκφράττουσι γενναίως. διὸ εἰ μὴ παρείη χυλὸς ὑγρὸς, ξηρὸν ἐπιπάττειν, καταπότια δʼ ἐξ αὐτῶν δεῖ ποιεῖν πρὸς τὰς τοιαύτας διαθέσεις. ἔχει δὲ οὕτω· κιχωρίου . . . . . . . . δραχ. δʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . . δραχ. αʹ χαμαιπίτυος τῆς ῥίζης . . . . δραχ. δʹ. κόπτε καὶ ἀναλάμβανε μέλιτι ἑφθῷ καὶ δίδου καρύου Ποντικοῦ τὸ μέγεθος μεθʼ ὕδατος θερμοῦ πίνειν κοτυλ. γʹ. τοῖς δὲ πάνυ ἔχουσι θερμὴν δυσκρασίαν ἐν τῷ σπλάγχνῳ καὶ ῥόδινον ἢ μήλινον δίδου πίνειν ἢ ὑδρορόσατον ἢ σέρεως χυλὸν ποτιζέσθω, ὅσον κυ. βʹ καθʼ ἡμέραν.

Ἀντίδοτος κυφοειδὴς ποιοῦσα πρὸς ψυχρὰν δυσκρασίαν ἥπατος.Κρόκου . . . . . . . . δραχ. δʹ κινναμώμου . . . . . . . δραχ. δʹ σμύρνης . . . . . . . . δραχ. βʹ βδελλίου . . . . . . . . δραχ. δʹ ἀσπαλάθου ῥινήματος . . . . δραχ. γʹ σχοίνου ἄνθους . . . . . δραχ. γʹ καλάμου . . . . . . . . δραχ. βʹ κασίας . . . . . . . . δραχ. αʹ νάρδου . . . . . . . . δραχ. αʹ τερεβινθίνης . . . . . . . δραχ. ιϛʹ μέλιτος . . . . . . . . κοχ. ἥμισυ σταφίδος σαρκὸς . . . . . . δραχ. ρξϛʹ οἴνῳ χρῶ εἰς τὸ βρέξαι τὴν σταφίδα καὶ τὸ βδέλλιον καὶ τὴν σμύρναν καὶ τὴν ῥητίνην τήξας μῖξον μέλιτι. εἶτα συμμίξας πάντα καὶ λειάνας ἀπόθου. κάλλιστόν ἐστι βοήθημα τοῦτο καὶ πλείστην αὐτοῦ ἔσχον πεῖραν ἐπὶ τῶν ἡπατικῶν δυσεντεριῶν· καὶ γὰρ ξηραίνει καὶ ῥωννύει καὶ διαφορεῖ καὶ τῶν ἐπανορθουμένων ἐστὶ τοὺς μοχθηροὺς ἰχῶρας καὶ σηπώδεις· σύγκειται γὰρ ἐξ ἀρωμάτων καὶ σταφίδος, ἥτις καὶ τρέφει καὶ τὴν φυσικὴν ἔχει πρὸς τὸ ἧπαρ ἐπιτηδειότητα. Ἐπίθεμα τονωτικὸν ἥπατος συμπέττον φλεγμονάς.Ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . . . οὐγγ. γʹ μελιλώτου . . . . . . . . οὐγγ. γʹ οἰνάνθης . . . . . . . . . οὐγ. αʹ κασίας . . . . . . . . . οὐγ. αʹ σμύρνης . . . . . . . . . οὐγ. αʹ κρόκου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀλόης . . . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀψινθίου χυλοῦ . . . . . . . οὐγ. αʹ νάρδου . . . . . . . . . . οὐγ. αʹ φύλλου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ Χίας . . . . . . . . . . οὐγγ. βʹ στύρακος . . . . . . . . . οὐγγ. βʹ ἀμώμου . . . . . . . . . οὐγγ. βʹ κηροῦ . . . . . . . . . . λιτρ. βʹ νάρδου τὸ ἀρκοῦν. Ποτὸν ἐφʼ ὧν ἀσθένειά ἐστι μετʼ ἐμφράξεως.

Κράμβης ἀπόζεμα καὶ ῥοῦν Συριακὸν λειοτριβήσας εἰς λεπτὸν καὶ μίξας δὸς πιεῖν καὶ θαυμάσεις.

κεφ. γʹ.Περὶ δυσεντερίας.

Δυσεντερικοὺς ἐκείνους εἰώθασιν οἱ παλαιοὶ καλεῖν, ἐφʼ ὧν οὐδὲ ἧπάρ ἐστι τὸ πεπονθὸς οὐδʼ ἄλλο τι μόριον, ὅπερ τὴν διάθεσιν ταύτην ἐργάζεται, ἀλλʼ αὐτῶν μόνων ἐστὶ τῶν ἐντέρων ἕλκωσις, ἥτις ἀμελουμένη καὶ νομὴν, ἔσθʼ ὅτε καὶ σῆψιν ἀποτελεῖν πέφυκε καὶ κίνδυνον ἀπωλείας ἐπιφέρειν τῷ κάμνοντι. περὶ ποῖα δὲ μέρη τοῦτο τὸ νόσημα γέγονε, πρότερον ἀκριβῶς διαγνόντας οὕτω ἐπὶ τὴν κατάλληλον τοῦ πάθους θεραπείαν ἰέναι προσήκει· οὐ μικρὰ γάρ τις διαφορὰ, τὸ τὰ λεπτὰ τῶν ἐντέρων τὴν ἕλκωσιν ἔχειν ἢ τὰ παχέα· τῶν γὰρ ὑψηλοτέρων πασχόντων ἡ διὰ στόματος ἐπιτηδειοτέρα μᾶλλον θεραπεία, καθάπερ πάλιν τῶν ταπεινοτέρων ἢ εἰ περὶ τὸ ἀπευθυσμένον συμβῇ γενέσθαι τὴν βλάβην ἡ διὰ τῶν ἐνιεμένων καὶ ὑποτιθεμένων φαρμάκων ἁρμόδιος ὑπάρχει θεραπεία. προτέρας οὖν ἀρξώμεθα τῆς διαγνώσεως· ὁ γὰρ ἄριστα διαγνοὺς ἄριστα θεραπεύσει. Διάγνωσις τοῦ εἶναι ἐν τοῖς παχέσιν ἐντέροις τὴν ἕλκωσιν.

Τῶν ἕλκωσιν τῶν παχέων ἐντέρων ἐχόντων σημεῖα γίνονται τάδε· δήξεις περὶ τοὺς κάτω τόπους καὶ τεινεσμοὶ, ἅμα δὲ τούτοις παρακολουθεῖ ἔκκρισις. οὐδαμῶς γὰρ ἐν τοῖς διαχωρήμασιν ἐπὶ τούτων ἀναμέμικται ξύσματά τε καὶ αἷμα, ἐπάνω δὲ τῆς κόπρου οἱ σταγόνες μᾶλλον τοῦ αἵματος καὶ τῶν ἐντέρων ἐπιφέρεται ἡ φυσικὴ πιμελή. προσέτι δὲ καὶ σαρκώδη τὰ ἐκκρινόμενα φαίνεται, διότι καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ἐντέρων οὐ λεπτὴ καὶ ὑμενώδης, ἀλλὰ σαρκωδεστέρα μᾶλλον ὑπὸ τῆς φύσεως γέγονε. κατανόει δὲ καὶ τὸ μέγεθος τῆς ὀδύνης· καὶ αὐτὸ γὰρ μέγα σοι συμβάλλεται πρὸς τὴν διάγνωσιν· ἀμβλυτέρα γὰρ καὶ οὐκ ὀξέα τοῖς τὰ παχέα πάσχουσι τῶν ἐντέρων ὑπάρχει.

Διάγνωσις τῶν ὑψηλῶν πασχόντων ἐντέρων.

Ἐπὶ δὲ τῶν λεπτῶν τὰ ἐναντία τούτων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ συμβαίνει γίνεσθαι· τῆς γὰρ δήξεως γινομένης οὐκ εὐθέως, ἀλλὰ μετά τινας ὥρας ἐπὶ τὴν ἔκκρισιν ὁ κάμνων ἐπείγεται, προσέτι δὲ καὶ τὸ τοῦ τραύματος αἷμα ἀναμεμῖχθαι τοῖς διαχωρήμασι καὶ τὸ τὴν ὀδύνην μᾶλλον ὀξυτέραν ὑπάρχειν καὶ τὸ μήτε πιμελώδη μήτε σαρκώδη τὰ προχωρούμενα φαίνεσθαι, ἀλλὰ λεπτὰ καὶ ὑμενώδη τοῖς κατανοοῦσιν ἀκριβῶς ὁρᾶσθαι. Περὶ τοῦ εἶναι ἐν τοῖς μέσοις τῶν ἐντέρων τὴν ἕλκωσιν.

Ὅταν δὲ μήτʼ ἀναμεμιγμένα πάνυ φαίνηται τὰ διαχωρήματα τοῖς ἀφʼ ἕλκους φερομένοις μήτε πάντη διακεκριμένα, στοχάζεσθαι δεῖ μᾶλλον ἐν τοῖς μέσοις ἐντέροις εἶναι τὴν διάθεσιν. ὁμοίως δὲ καὶ ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ἐκκρίσεως καὶ τοῦ πόνου, ἐὰν μὴ μετὰ τὴν δῆξιν εὐθέως μήτε διὰ πλήθους ὡρῶν ἐπὶ τὴν διαχώρησιν ὁ νοσῶν ἐξανίσταιτο, μήτε τὴν ὀδύνην σφοδρὰν ἄγαν ἢ πάλιν ἀνεπαίσθητον εἶναι, διαγνωστέον οὖσαν μέσων μᾶλλον τῶν ἐντέρων τὴν ἕλκωσιν. τούτων οὕτως ἐχόντων λοιπὸν, ὅπως δεῖ ποιεῖσθαι τὴν θεραπείαν, γράψομεν. ἀλλὰ δεῖ σκοπεῖν, ἆρά γε κατὰ πρωτοπάθειαν αὐτοῦ τοῦ ἐντέρου ὑπομείναντος τὴν ἕλκωσιν ἡ διάθεσις γέγονεν ἢ διὰ συμπάθειαν ἑτέρου μορίου πεπονθότος· συμβαίνει γὰρ καὶ ἐκ τοῦ παντὸς φέρεσθαι πολλάκις ἢ διὰ σύντηξιν ἢ διὰ πλεονασμὸν κακοχυμίας ἀπωθουμένης τῆς φύσεως, ἐφʼ ὧν οὐ δεῖ πράγματα παρέχειν τοῖς κάμνουσι σπεύδοντας κωλύειν τὰ παρὰ τῆς διοικούσης ἡμᾶς δυνάμεως καλῶς γινόμενα. σημεῖον δὲ τούτου τὸ καὶ τῆς ἐκκρίσεως γενομένης ἑαυτοῦ ῥωμαλεωτέρου τοῦ κάμνοντος αἰσθάνεσθαι καὶ τοῦ βουλομένου ἰατροῦ ἐπέχειν τὰ διαχωρούμενα σπουδάζοντος μὲν πρὸς ὀλίγον ἀνύσαι, πάλιν δὲ οὐ μετὰ πολὺ διπλασιώτερα μᾶλλον καταρρεῖ τὰ ἐκκρινόμενα. διὸ δεῖ πλέον ἐπαμύνειν τῇ φύσει ἐπὶ τῶν τοιούτων διαθέσεων· ἐὰν γὰρ διὰ πλῆθος τὸ τοιοῦτον γένηται, τηνικαῦτα καὶ φλεβοτομίαν παραλαμβάνειν οὐκ ἄτοπον, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ κάθαρσιν. καὶ ἡ μὲν τοῦ αἵματος κένωσις κατὰ βραχὺ παραλαμβανέσθω καὶ μήτε ἀθρόως μήτε πολὺ τὸ κενούμενον ἔστω, ἵνα μὴ ἐκ τούτου τὴν τοῦ κάμνοντος δύναμιν ἀσθενεστέραν ἀποτελέσωμεν. ὁμοίως δὲ καὶ τὴν κάθαρσιν μὴ ἀθρόαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν κατʼ ὀλίγον ποιησόμεθα. πρὸς οὖν τὸ τοιοῦτον ἐπιτήδειος ἡ Θεοδώρητος ἱκανὴ καὶ ἰάσασθαι καὶ ἐκφράξαι τὸν κάμνοντα ἔχουσα γρ. δʹ ἢ ϛʹ πλέον ἢ ἔλαττον πρὸς τὴν τοῦ κάμνοντος δύναμιν τὸ πᾶν θεωροῦντας καὶ ποτὲ μὲν καθʼ ἑαυτὴν, ἄλλοτε δὲ μετὰ δακρυδίου κερατ. ϛʹ ἢ ζʹ, κἀνταῦθα πάλιν πρὸς τὴν ἰσχὺν ἀποβλέποντας τοῦ νοσοῦντος οὕτω καὶ τὴν μῖξιν τοῦ καθαρσίου δεῖ ποιεῖσθαι. πρὸς δὲ τούτοις καὶ ἡ ἀλόη καλῶς πλυθεῖσα καλῶς ποιεῖν πάνυ πεπίστευται, καὶ μάλιστʼ ἐφʼ ὧν ῥῶσαι τὸ ἧπαρ βουλόμεθα· συμβαίνει γὰρ ἀσθενοῦντος καὶ τοῦ μορίου τούτου ἢ φλεγμαίνοντος τὴν διάθεσιν ταύτην γίνεσθαι, καθάπερ καὶ σπληνὸς καὶ κοιλίας καὶ μεσαραϊκῶν φλεβῶν τοιαῦτα πασχόντων τὴν δυσεντερίαν ἀπεργάζεσθαι. δεῖ οὖν, ὡς εἰρήκαμεν, διαγνόντας ἀκριβῶς πρότερον, εἰ κατὰ συμπάθειαν ἡ διάθεσις γέγονεν, εἶθʼ οὕτω τὴν κατάλληλον ἴασιν ἐργάζεσθαι. Ἐὰν περὶ τὸ ἀπευθυσμένον εἴη τὸ ἕλκος γεγονὸς, τί ποιητέον;

Ἕλκους συστάντος περὶ τὸ ἀπευθυσμένον ἔντερον ἐκ δριμέων καὶ χολωδῶν περιττωμάτων ἢ πεμφθέντων ἐξ ἑτέρων μορίων ἢ περὶ αὐτὸ τὸ ἔντερον ἀναπεμπομένων ἀνάγκη πάντως τεινεσμοὺς ἐπακολουθεῖν καὶ συνεχεῖς ἐξαναστάσεις χωρὶς κόπρου ξυσματωδῶν ἢ αἱματωδῶν τῶν διαχωρημάτων ὑπαρχόντων. θεραπεύειν οὖν προσήκει τὸν τοιοῦτον ὑγραινούσῃ μᾶλλον διαίτῃ, τουτέστιν ἐν μὲν λαχάνοις ἴντυβον ἔστω τε καὶ μαλάχη· δεῖ γὰρ εὔλυτον ἔχειν τὴν γαστέρα τούτων, ἵνα τὸ κόπριον ἀκωλύτως διεξιὸν ὥσπερ τι φάρμακον ἀγαθὸν ὑποξηρᾶναι καὶ καθᾶραι τὰ ἕλκη δυνήσεται. σπουδάζειν οὖν δεῖ μήτε πάνυ δριμὺ μήτε σκληρὸν εἶναι τὸ διαχώρημα. καὶ πόματα τοιαῦτα προσάγειν δεῖ καὶ χρίσματα ἐπὶ τῶν τοιούτων διαθέσεων, ὡς πανταχόθεν εὔλυτον εἶναι τὴν γαστέρα. οἶδα γάρ τινας δαμασκηνὰ τραφέντας πλείονα καὶ τελείως ἀποθεραπευθέντας ἀβιάστως αὐτοῖς τῆς κόπρου διαχωρηθείσης, καὶ ἄλλους δὲ σταφυλαῖς παμπόλλαις χρησαμένους. ἀλλὰ χρὴ προσέχειν ἀσφαλῶς· οὐ γὰρ δεῖ τῆς γαστρὸς προχωρούσης δεόντως τὰ φθείροντα παρέχειν, ἀλλὰ μέσῃ κεχρῆσθαι διαίτῃ. τοιοῦτον δʼ ἐστὶ τὸ ἴντυβον καὶ ἄνεφθον καὶ ἑφθὸν ἐσθιόμενον, εἰ καὶ μάλιστα πυρέττοιεν, καὶ ἄρτος εἰς εὔκρατον ἢ ὑδαρέστερον ἄγαν οἶνον, ἐὰν τὰ τῆς δυνάμεως ἀσθενέστατα δόξῃ φαίνεσθαι. λεκύθοις δὲ μήτε πάνυ ἁπαλαῖς ἢ σκληραῖς καὶ ἀπὸ ζέματος. μετὰ δὲ τὰς πρώτας ἡμέρας καὶ χοίρειοι πόδες ἐπιτήδειοι μετὰ τρωξίμων ἢ ἰντύβων ἢ κράμβης δισέφθου ἢ ἰτρίου λεπτοῦ ἢ ἄλικος καλῶς ἑψηθέντος. ὁπηνίκα δὲ καὶ τῶν διαχωρουμένων ὑγροτέρων αἰσθανόμεθα, ἢ σικύου λαβεῖν αὐτοὺς ἐπιτρέπου ἢ ἀπὸ τῆς ὄρνιθος ἐκτὸς ἁλῶν πλειόνων ἢ γάρου. εἰ δέ τις εἴη πολλὴ θερμασία καὶ ἀκμάζων τὴν κρᾶσιν, τηνικαῦτα καὶ τὸν ἀπὸ ἰχθύος ἰσικὸν αὐτῷ δοτέον· ὠφελήσει γὰρ πλέον. ἔστω δὲ μᾶλλον ἀπὸ σκληροσάρκων ἰχθύων τὸ ἔντερον, οἷον ὀρφοῦ ἢ γλαύκου ἢ κηρίδος. δεῖ δὲ τὰ διαχωρήματα πᾶσιν ἐπιτήδεια φυλάττειν παχύνοντα τὸ ἐπιρρέον καὶ ἀμβλύτερον ἀπεργαζόμενα. ἔξωθεν δὲ κεχρῆσθαι δεῖ τῷ σχινίνῳ καὶ μάλιστα διατάσεως περὶ τὸ ὑπογάστριον οὔσης πνευμάτων καὶ ῥευματισμοῦ τινος τῶν διαχωρημάτων μὴ πάνυ χολωδῶν ἢ δριμέων ὑπαρχόντων. εἶναι δὲ δεῖ τὸ ἔλαιον τοῦτο μὴ πάνυ παλαιόν. εἰ δὲ μὴ εἴη, προσπλεκέσθω τούτῳ μήλινον ἢ οἶνος εὐώδης λεπτός. ὁμοίως δὲ καὶ τὸν στόμαχον οἴνῳ μηλίνῳ καταβρεκτέον. κεχρήσθω δὲ μάλιστα κατʼ ἀρχὰς συνεχεστέρῳ λουτρῷ καὶ τῇ ἐμβάσει θερμοτέρᾳ μᾶλλον, εἰ ψυχροποσία τις εἴη προηγησαμένη καὶ ψυχρῶν ἐδεσμάτων προσφορὰ καὶ φλέγματος ὑπόνοια εἴη· τούτου γὰρ συμβάντος μικρὰ δεῖ ῥέπειν ἐπὶ τὸ θερμότερον καὶ οἴνου παρέχειν Σαρεφθίνου ἢ Τυρίου ἢ τῶν ἐν Καμπανίᾳ γινομένων οἴνων, Βρεττιανοῦ ἢ Παλματιανοῦ. μὴ ἐξαπατάτω δέ σε καθάπερ τοὺς πολλοὺς οἰομένους εἶναι τὰ διαχωρούμενα φλέγματα· πολλάκις γὰρ τὰ τοιαῦτα προχωρεῖ, ποτὲ μὲν ὑπὸ ψύξεως, ἄλλοτε δὲ ὑπὸ δριμύτητος ἀναξυούσης τὸ γάνωμα τῶν ἐντέρων. καὶ καλοῦσι τὸ τοιοῦτον ἀγνοοῦντες φλέγμα καὶ ψυχρὸν χυμὸν, οἵ τινες εἰκότως ἀπατώμενοι περὶ τὴν διάγνωσιν καὶ θερμοτέροις ἀναγκάζουσι κεχρῆσθαι μᾶλλον ἐδέσμασι τὸν κάμνοντα. καὶ συμβαίνει μᾶλλον διὰ τὴν κακὴν τῶν ἰατρευόντων ἀγωγὴν ἐπὶ πλέον ἀναξύεσθαί τε καὶ ὀγκοῦσθαι τὸ ἔντερον. διὰ τοῦτο γοῦν μὴ μόνον ἀπὸ τῶν ἐκκρινομένων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς προηγησαμένης διαίτης καὶ φύσεως τοῦ κάμνοντος ἀκριβῶς διαγνώσῃ, ὅτι πιμελῶδες ἐκκρίνεται ταῖς ἀληθείαις ἢ ὑπὸ ψύξεως. οὕτω καὶ αὐτὸς τὴν ὅλην ποιοῦ δίαιταν, ποτὲ μὲν ἐπὶ τὸ θερμότερον, ἄλλοτε δὲ ἐπὶ τὸ ψυχρότερον μεταβάλλων τὰ προσαγόμενα. τοσαῦτα περὶ διαίτης εἰρήσθω μόνον ἁρμόζειν δυναμένης ἐπὶ τῶν ἐχόντων ἕλκωσιν οὐ μόνον ἐπὶ τοῦ ἀπευθυσμένου ἐντέρου, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πάσης δυσεντερίας. Ποίοις ἐνέμασι χρηστέον ἐπὶ τῶν τὸ ἀπευθυσμένον πασχόντων;

Εἰ μὲν νεαρὸν εἴη τὸ ἕλκος καὶ καθάρσεως δεόμενον, κλύζειν δεῖ μελικράτῳ μόνῳ. εἰ δέ τις εἴη ὑπόνοια ῥευματισμοῦ, προσπλεκέσθω τῷ ὕδατι φακῆ καὶ ῥόδα καὶ βάτου ῥίζα καὶ οὕτω κλυζέσθω. καθαροῦ δὲ τοῦ ἕλκους γενομένου τοῖς ἁπλουστέροις κέχρησο πρῶτον, οἷον ἀμύλῳ καὶ τῇ Λημνίᾳ σφραγῖδι καὶ τῷ χυλῷ τῆς ὀρύζης. εἰ δὲ τὸ ἕλκος ἐπιρρεόμενον φαίνοιτο, ἐπιμιγνύσθω τῷ ἀμύλῳ καὶ ἀκακία μετʼ οἴνου βραχεῖσα καὶ τοῦ χυλοῦ τοῦ ἀρνογλώσσου. καλῶς δὲ ποιεῖ καὶ ὁ Σάμιος ἀστὴρ ἐπὶ τῶν τοιούτων. εἰ δὲ χρεία σαρκώσεως, προσβαλλέσθω καὶ ὁ λιβανωτός· γίνεται γὰρ κάλλιστον βοήθημα σαρκῶσαι καὶ εἰς οὐλὴν τὰ ἕλκη παράγειν δυνάμενον. ἔχει δὲ τὴν σύνθεσιν οὕτω· Λημνίας σφραγῖδος, γῆς Σαμίας, πομφόλυγος, ἀκακίας, λιβανωτοῦ, κόμμεως, ἀνὰ οὐγ. αʹ, λειώσας οἴνῳ παράπεμπε κρᾶσιν μίαν· ποιεῖ γὰρ καλῶς. Ὑπόθετα κάλλιστα πολλὴν ἡμῖν πεῖραν δεδωκότα.

Ἐφʼ ὧν δὲ συνεχεῖς ἐξαναστάσεις καὶ ἀγρυπνία πολλὴ, ὡς καὶ διὰ τοῦτο τὴν δύναμιν ἀποκάμνειν, καλῶς ποιοῦσι καὶ τὰ ὑπόθετα καλούμενα, ὧν εἰσι καὶ ταῦτα πολλὴν πάνυ δεδωκότα πεῖραν. ἔχει δὲ τούτων ἡ γραφὴ οὕτω· κρόκου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ λιβάνου . . . . . . . . οὐγ. αʹ σμύρνης . . . . . . . οὐγ. αʹ γλαυκίου . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀκακίας . . . . . . . . οὐγγ. βʹ οἴνου τὸ ἀρκοῦν εἰς τὴν λείωσιν. ποιήσας κολλούρια στροβιλίοις παραπλήσια μικρὸν ὑπομηκέστερα εὐφυῶς παρατίθει.

Ἄλλο ὑπόθετον, ὃ καὶ κλείδιον ὀνομάζεται, ποιοῦν πρὸς τεινεσμοὺς καὶ ῥευματισμοὺς κοιλίας· ἀνωδύνους γὰρ ποιεῖ ἅμα τῷ προστιθέναι παραχρῆμα ὕπνον ἡδὺν ἐπάγον· σμύρνης τρωγλίτιδος, γλαυκίου, ὀπίου, ἀνὰ δραχ. βʹ. οἴνῳ βραχεῖ εὐώδει ἀναλάμβανε καὶ ποίει πυρήνων ἢ στροβιλίων μεγέθει καὶ ὑποτίθει. ποιεῖ ἐξαιρέτως τοῖς ὑπὸ τεινεσμοῦ ὀχλουμένοις. Κατάπλασμα ἐπὶ τῶν ἐχόντων φλεγμονὴν εἰς τὸ ἀπευθυσμένον.

Ψιχῶν σιλιγνίτου βραχέντων εἰς ὕδωρ, κρόκου, ῥοδίνου, ὠοῦ ὀπτηθέντος, φοινίκων Νικολάου εἰς ἕψημα βραχέντων καὶ καθαρθέντων, πάντων ἴσως καλῶς λειώσας ἐπίπαττε εἰς ῥάκος διπλοῦν καὶ θερμάνας χλιαρὸν ὑποτίθεσο. ποιεῖ καὶ τὸ ῥόδινον καθʼ ἑαυτὸ εἰς στυπίον ἐμβαλλόμενον καὶ ἐπιτιθέμενον καὶ ἐν λουτρῷ χριόμενον. ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ζέμα τῶν ῥόδων καὶ τῆς φακῆς χλιαρὸν ἀποσπογγιζόμενον καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια. καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τῶν τὸ ἀπευθυσμένον ἐχόντων εἱλκωμένον καὶ φλεγμαῖνον καὶ συνεχεῖς ἐξαναστάσεις. Περὶ τῶν ἐν τοῖς παχέσιν ἢ μέσοις ἐντέροις ἕλκος ἐχόντων.

Εἰ δὲ συμβῇ τὴν ἕλκωσιν ἀνωτέρω τοῦ ἀπευθυσμένου γίνεσθαι καὶ συνεχεῖς ἐξαναστάσεις καὶ ἰχῶρας σηπεδονώδεις φανῆναι, τηνικαῦτα καὶ τοῖς δραστικοῖς χρηστέον καὶ ἐνέμασι καὶ ὑποθέτοις καὶ ἔξωθεν ἐπιπλάσμασιν. ἀλλʼ ἔστωσαν ἐν μὲν ὑποθέτοις καὶ τὰ προειρημένα καὶ ταῦτα δὴ πεῖραν ἱκανὴν δεδωκότα. Ὑπόθετον ἐπὶ δυσεντερικῶν.

Προκλύσαντας τὸ ἔντερον τῷ προειρημένῳ ζέματι τῆς τε φακῆς καὶ τῶν ῥόδων καὶ τῶν ἄλλων στυμμάτων καὶ οἷον ἀποσπογγίσαντας ὑποτιθέναι ὑπόθετον τοῦτο τὴν σκευασίαν ἔχον ταύτην· κρόκου, σμύρνης, ὀπίου μήκωνος, λιβάνου ἄρρενος, ἐξ ἴσου λαβόντες καὶ ὁμοίως τοῖς προτέροις σκευάσαντες ὑποτίθεμεν. τοῦτο καὶ πρὸς κωλικοὺς ποιεῖν πεπίστευται. Τροχίσκος δυσεντερικός.

Ἐφʼ ὧν ἕλκος ἐν τοῖς ἐντέροις καὶ νομὴ μεγάλη τίς ἐστιν, ἀνάγκη τοῖς διʼ ἀρσενικοῦ καὶ σανδαράχης καὶ τιτάνου κεχρῆσθαι τροχίσκοις. εἰσὶ δὲ πολλοὶ πρὸς τὰς τοιαύτας διαθέσεις ἀναγεγραμμένοι, ὧν ἐστιν ὅ τε Φαυστῖνος λεγόμενος καὶ ὁ διʼ ἀρνογλώσσου. ἀλλʼ οὐδεὶς οὕτως ἰσχυρῶς οἶδε παύειν νομὰς, ὡς ὁ ὑπʼ ἐμοῦ σκευαζόμενος τροχίσκος, οὗ τὴν δύναμιν ἐθαύμασαν ἐπʼ αὐτῶν τῶν ἔργων οἱ πολλοὶ τῶν ἀρίστων ἰατρῶν. ἔχει δʼ αὐτοῦ ἡ γραφὴ οὕτως· ἀρσενικοῦ, σανδαράχης, λεπίδος χαλκοῦ, ἀνὰ δραχ. δʹ, λειοτριβήσας αὐτὰ δίκην κολλουρίων ἐν τοῖς κυνοκαύμασιν οὕτως ἐπίβαλε ὀπίου . . . . . . . . . δραχ. αʹ ἀσβέστου ζώσης . . . . . . δραχ. ιβʹ βαλαυστίου . . . . . . . δραχ. ιʹ ὑποκιστίδος χυλοῦ . . . . . δραχ. ιʹ χάρτου κεκαυμένου . . . . . δραχ. ιʹ καὶ λείου πάλιν σὺν οἴνῳ μυρτίτῃ ἢ σπαθίτῃ ἢ Ἀμιναίῳ ἐφʼ ἡμέρας μʹ καὶ ἀναλαβὼν ποίει τροχίσκους ἀνδρείους μὲν δραχ. γʹ, γυναικείους δὲ δραχ. βʹ, παιδικοὺς δὲ δραχ. αʹ καὶ ψῦχε ἐν σκιᾷ καὶ χρῶ. καλλίων δὲ γίνεται ὁ τροχίσκος ἐγχρονίζων. ποίει δὲ αὐτοῦ τὴν χρῆσιν οὕτω· προκλύσας τὸν πάσχοντα τῷ ζέματι τῆς φακῆς καὶ διαστήσας οὕτω παράπεμπε μετὰ χυλοῦ ὀρύζης καὶ ὀλίγου στέατος τραγείου τὸν τροχίσκον προλειώσας μετʼ οἴνου καλοῦ. τὸ δὲ μέτρον ἔστω τοῦ παραπεμπομένου κράσεως ἥμισυ. πρότρεφε δὲ τὸν κάμνοντα καὶ οὕτως ἐνίει τὸ βοήθημα καὶ συγχώρει κρατεῖν. μετὰ τοῦτον τὸν τροχίσκον περιττόν ἐστιν ἄλλου μεμνῆσθαι. τοσαῦτα περὶ τῆς διʼ ἕλκωσιν ἐν τοῖς παχέσιν ἢ μέσοις ἐντέροις γινομένης δυσεντερίας εἰρήσθω. Περὶ τῆς ἐν τοῖς λεπτοῖς ἐντέροις συνισταμένης δυσεντερίας.

Εἰ δὲ συμβῇ γενέσθαι τὴν διάβρωσιν περὶ τὰ λεπτὰ τῶν ἐντέρων, τὰ διὰ στόματος ἁρμόζει μᾶλλον διδόναι βοηθήματα. τοιαῦτα δʼ εἰσὶν ἐν μὲν ἁπλοῖς ἥ τε Λημνία σφραγὶς ἐν ὀξυκράτῳ πινομένη καὶ τὸ τυρῶδες γάλα κάλλιστόν ἐστιν ἐπὶ πάντων τῶν κατὰ γαστέρα δριμέων ῥευμάτων. χρὴ δὲ προαφεψημένῳ διαπύρους κόχλακας ἐμβάλλειν καὶ πάλιν ἑψεῖν ἠρέμα, μέχρις ἂν ἐκδαπανηθῇ τὸ πολὺ τοῦ ὀρρώδους αὐτοῦ περιττώματος. τινὲς δὲ καὶ σιδήρια προπυρώσαντες μᾶλλον ἀντὶ τῶν κοχλάκων ἐνέβαλον τῷ γάλακτι· στυπτικὸν γὰρ ἔχων ὁ σίδηρός τι μεταδίδωσιν αὐτῷ καὶ πλέον ἐφεκτικώτερον ἀπεργάζεται. τινὲς δὲ καὶ κυνείαν κόπρον αὐτῷ λεπτοτάτην προσέμιξαν, ἀλλʼ οὐκ εὔλογον τοῦτο ποιεῖν ἀφθόνως ἡμῖν δεδομένων ὑπὸ τῆς φύσεως ἐδεσμάτων τε καὶ βοηθημάτων καὶ βοτανῶν, ἅτινα σὺν ὄξει ἑψηθέντα καὶ ποθέντα ξηραίνει τὰ κατὰ γαστέρα ῥεύματα. κάλλιον δʼ ἂν γένοιτο προσμιχθέντος αὐτῷ τινος τῶν πρὸς δυσεντερίαν καὶ κοιλιακὰς διαθέσεις ἁρμοζόντων καὶ ἐπʼ ἀκάπνου πυρὸς τηγανισθέντων. τὰ δὲ βαλλόμενα ῥοῦς ἐστιν ὁ ἐρυθρὸς ὅ τε χυλὸς αὐτοῦ καὶ ὀμφάκιον καὶ σίδια καὶ κηκὶς καὶ ἡ τέφρα τῶν ὀπτηθέντων κοχλιῶν. ἐπιτήδεια δὲ καὶ γίγαρτα στεμφυλῶν καὶ μύτρα καὶ μέσπιλα καὶ κράνια καὶ κυδώνια. ἀνδράχνη δὲ δυσεντερικοῖς ἀγαθὸν ἔδεσμα, δραστικώτερος δὲ αὐτῆς ὁ χυλὸς πινόμενος. ἀρνόγλωσσον ὁμοίως ἁρμόζει μάλιστα ταῖς θερμαῖς, βάτου καρπὸς καὶ τὰ ἄνθη, φακῆ δὶς ἢ τρὶς ἀποζεσθεῖσα καὶ προσφερομένη, δρυὸς τὸ ὑπὸ τὸν φλοιὸν τοῦ πρέμνου τὸ ὑμενῶδες ἢ τὸ κέλυφος τῆς βαλάνου ἀποζεννύμενα καὶ τὸ ζέμα πινόμενον. μορέας δὲ ὁ καρπὸς ἀθρόως ξηρανθεὶς στεγνωτικὸν ἱκανῶς γίνεται φάρμακον, ὥστε καὶ πρὸς δυσεντερίαν ἁρμόζειν καὶ κοιλιακὰς διαθέσεις. κόπτεται δὲ καὶ τοῖς ὄψοις μίγνυται καθάπερ ὁ τοῦ ῥοῦ καρπὸς, εἰ διʼ ὕδατός τις αὐτὸν θέλοι πίνειν ἢ οἴνου ἢ οὕτως ὡς ἀπόβρεγμα· κοιλιακοὺς γὰρ καὶ δυσεντερικοὺς ὀνίνησι. πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων ἐστὶ μεμνῆσθαι ἁπλῶν βοηθημάτων, ἀλλʼ ἀρκεῖ καὶ ταῦτα πρὸς τὴν ὑποκειμένην ὕλην ἀναλέγεσθαι τῷ βουλομένῳ καὶ συντιθέναι πρὸς τὴν ὑποκειμένην διάθεσιν. οὐκ ἄτοπον δὲ καὶ ἡμᾶς τῶν ἐκ πείρας πολλάκις ἀνυσασῶν μνημονεῦσαι γραφῶν. Πρὸς δυσεντερικοὺς καὶ κοιλιακοὺς σύνθετα βοηθήματα.

Τὸ διὰ τῶν ὀπωρῶν σύνθετον βοήθημα χρησιμώτατον πρὸς τὴν ὑποκειμένην διάθεσιν, ἐφʼ ὧν καὶ μάλιστα δυσκρασία γαστρὸς ἢ ἥπατος ἢ στομάχου πάρεστι ῥευματίζεσθαι μᾶλλον τὰ ἔντερα παρασκευάζουσα· ῥοιαὶ ὁλόκληροι . . . . . . κʹ καὶ μῆλα κυδώνια . . . . . κʹ ῥόδων ξηρῶν . . . . . . . ξεστ. αʹ προύμνων ἀγρίων . . . . . ξεστ. βʹ οὔων ἐφεκτικῶν . . . . . . ξεστ. βʹ ἀπίους καὶ μῆλα . . . . . λʹ ῥοῦ Συριακοῦ . . . . . . . ξεστ. γʹ ξυλοκέρατα . . . . . . . μʹ μύρτων μελάνων . . . . . . ξεστ. αʹ γλεύκους Ἀμιναίου τὸ ἀρκοῦν. ἀφεψημένα εἰς ὄστρακον ἢ εἰς κάκαβον, ἕως οὗ σχῇ μέλιτος πάχος, καὶ βάλε εἰς κέραμον καὶ πάρεχε. Καταπότια κοιλιακοῖς καὶ δυσεντερικοῖς πεποιημένα.

Κηκῖδος ὀμφακίτιδος ἀτρήτου, ὀπίου, ἀνὰ οὐγγ. βʹ, πετροσελίνου οὐγ. αʹ. ἀναλάμβανε ὕδατι καὶ ποίει καταπότια καὶ δίδου ἐρεβίνθου μέγεθος πρὸς τὴν δύναμιν ἀποβλέπων καὶ τὸν ποσὸν στοχάζου. τοῦτο τὸ βοήθημα ἐπὶ τὰς πάνυ θερμὰς δυσκρασίας καλῶς ποιεῖ. πρὸς δὲ τὰς ἐπὶ πλέον θερμὰς καὶ ὁ χυλὸς τῆς πτισάνης μετʼ ἀλφίτων καὶ οἴνου ποτιζόμενος. ἐφʼ ὧν δὲ τὸ ἧπαρ πάνυ ἀτονεῖ καὶ ῥευματίζει τὴν γαστέρα ἢ ἔμφραξιν ἔχον ἐμποδίζει τῇ ἀναδόσει, καλῶς ποιεῖ καὶ ἡ πικρὰ, πλέον πάντων ἡ ἀλόη πλυνομένη καὶ γινομένη καταπότιον. πρὸς δὲ τὴν διὰ ψῦξιν δυσεντερίαν οἱ ὄλυνθοι τῆς συκῆς πινόμενοι καὶ θαυμασίως πως εὐθετοῦσι. δεῖ δὲ καίειν αὐτοὺς ἐν ἀγγείῳ χαλκῷ καὶ οὕτω παρέχειν ἐξ αὐτοῦ ὅσον τοῖς τρισὶ δακτύλοις δυνατόν ἐστι λαβεῖν καὶ τοῦτο ποιεῖν ἐκ τρίτου. διδόσθω δὲ μετʼ οἴνου καλοῦ μάλιστʼ ἐπὶ τῶν χρονίων διαθέσεων καὶ ἰσχυροτέρων καὶ γεωργικῶν σωμάτων. Δυσεντερικὸς τροχίσκος διὰ στόματος διδόμενος ποιεῖ πρὸς πάντα τὰ ἐντὸς καὶ πᾶν ῥεῦμα.Ἀνίσου . . . . . . . . . δραχ. βʹ ὑοσκυάμου . . . . . . . . δραχ. δʹ σελίνου σπέρματος . . . . . δραχ. δʹ ὀπίου . . . . . . . . . δραχ. βʹ. ἀπυρέτοις μετʼ οἴνου, πυρέττουσι δὲ καὶ τὰ ἄνω πεπονθόσιν ἔντερα καὶ ἀγρυπνοῦσι πολλὰ μεθʼ ὕδατος. προπινόμενος δὲ τῶν κατωτερικῶν οὐκ ἐᾷ τὸν στόμαχον ὑπὸ τῶν ἐνεμάτων ἀνατρέπεσθαι. Περὶ ἐπιθεμάτων καὶ χρισμάτων.

Ἐπὶ δὲ τῶν δυσεντερικῶν διαθέσεων, ὅθεν ἂν εἴη γεγονὸς τὸ νόσημα, διὰ πάσης προσήκει θεραπείας ἔρχεσθαι καὶ σπουδάζειν βοηθεῖν τῷ κάμνοντι· κίνδυνος γὰρ ἐπακολουθεῖν εἴωθε θανάτου καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἐκκρινομένων καὶ τὴν πυκνότητα τῶν ἐξαναστάσεων καὶ τὴν ἐκ τούτων ἑπομένην τῆς δυνάμεως ἀσθένειάν τε καὶ ἀνορεξίαν. ὅθεν οὐ μόνοις ἀρκεῖσθαι δεῖ τοῖς διὰ στόματος παρεχομένοις καὶ διʼ ἐνεμάτων ἐνιεμένοις, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων πειρᾶσθαι βοηθεῖν. εἰσὶν οὖν ἐπιτήδεια τά τε πόματα καὶ ἐπιθέματα, ὧν τὰς συνθέσεις ἀναγκαῖον ὑμῖν ἡγησάμην ἐκθέσθαι. Ἐπίθεμα δυσεντερικοῖς καὶ κοιλιακοῖς.Ὑοσκυάμου λευκοῦ σπέρματος . οὐγγ. δʹ ἀνίσου . . . . . . . . . οὐγγ. βʹ ῥόδων ἄνθους . . . . . . . οὐγγ. βʹ ῥοῦ Συριακοῦ . . . . . . . οὐγγ. βʹ ὑποκιστίδος χυλοῦ . . . . . οὐγγ. βʹ βαλαυστίων . . . . . . . οὐγγ. βʹ ὀπίου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ κρόκου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ. τούτων ἕκαστον λειώσας μετʼ οἴνου μυρτίτου καὶ μίξας ὁμοῦ ἀνάπλασον τροχίσκους καὶ ψῦχε ἐν σκιᾷ. ἐν δὲ τῇ χρήσει κόπτων καὶ σήθων, ὅσον ἐξαρκεῖ, ἀναλάμβανε φοίνιξι πατηταῖς καὶ ἐπιπλάσας εἰς ὀθόνιον ἐπίθες. Κηρωτὴ καλλίστη.

Ἐφʼ ὧν δὲ μάλισθʼ ὁ στόμαχος ἀσθενῶν ῥευματίζει τὰ ἔντερα, κέχρησο καὶ τῇ κηρωτῇ ταύτῃ ἐχούσῃ ταῦτα·

φοινίκων λιπαρῶν . . . . . . χο. αʹ μαστίχης . . . . . . . . οὐγ. αʹ στυπτηρίας ὑγρᾶς . . . . . . οὐγγ. ϛʹ ἀλόης . . . . . . . . . οὐγ. αʹ οἴνου καὶ ῥοδίνου τὸ ἀρκοῦν. σκευάσας ἐπιμελῶς ἐπίθες. Τὸ διʼ οἰνάνθης ἐπίθεμα.

Καλῶς ποιεῖ καὶ τοῦτο τὸ φάρμακον πρὸς δυσεντερίαν, ἐφʼ οἷς καὶ τὸ στόμα τῆς γαστρὸς πέπονθε καὶ ῥευματίζει τὰ ἔντερα· οἰνάνθης . . . . . . . . δραχ. βʹ ὀμφακίου . . . . . . . . δραχ. δʹ στύρακος . . . . . . . . δραχ. δʹ ἀκακίας . . . . . . . . δραχ. ηʹ ῥόδων ξηρῶν . . . . . . . δραχ. ηʹ κηκῖδος ὀμφακίτιδος . . . . δραχ. δʹ φοινίκων . . . . . . . . δραχ. ϛʹ οἴνου αὐστηροῦ καὶ μυρσίνου ἐλαίου τὸ ἀρκοῦν πίσσης . . . . . . . . . δραχ. ϛʹ κηροῦ . . . . . . . . . δραχ. ιϛʹ. ποιεῖ θαυμασίως. Ἐπίθεμα πρὸς τεινεσμοὺς μάλιστα καὶ αἱματώδεις ἐκκρίσεις μετὰ ψύξεως.Κηροῦ . . . . . . . . . οὐγγ. ϛʹ πίσσης . . . . . . . . . οὐγ. αʹ κρόκου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀλόης . . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀκακίας . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀμώμου . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἀνίσου . . . . . . . . . οὐγ. αʹ στύρακος . . . . . . . . οὐγγ. αʹ 𐅶ʹʹ στέατος . . . . . . . . οὐγγ. δʹ καρποβαλσάμου . . . . . . οὐγγ. δʹ γλευκίνου . . . . . . . . οὐγγ. ιβʹ. Χρίσμα δυσεντερικόν.Ῥοῦ . . . . . . . . . δραχ. δʹ ὀμφακίου . . . . . . . . δραχ. βʹ ὑποκιστίδος . . . . . . . οὐγγ. δʹ κηκίδων . . . . . . . . οὐγγ. δʹ μύρτων . . . . . . . . . οὐγγ. δʹ. οἴνῳ μυρτίτῃ ἀναλάμβανε. καλῶς ποιεῖ ἐπιχριόμενον μετὰ τοῦ τόνον ἥπατι ἐντιθέναι. καὶ ὄρυζαν δὲ τρίψας μετʼ οἴνου ἐπίπαττε καὶ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν. τοῦτο πρὸς τοὺς ὑπὸ ψύξεως τεινεσμοὺς καλῶς ποιεῖ παντὸς πλέον καὶ ὁ μασουχᾶς σὺν σιδίοις καὶ κηκῖσι καὶ ἀκακίᾳ καὶ σμύρνῃ, λαδάνῳ, ἀλόῃ, σχοινανθίοις, ῥόδοις, ναρδοστάχυϊ καὶ τοῖς ὁμοίοις τούτων ἁρμόζειν πεπίστευται πάνυ πρὸς τὰς τοιαύτας διαθέσεις. δεῖ δὲ τὸν τεχνίτην πρὸς τὸ τῆς δυσεντερίας εἶδος καὶ τὴν μῖξιν τοῦ βοηθήματος ποιεῖσθαι, ἵνα, εἰ μὲν ἐκ θερμῆς δυσκρασίας εἴη τὸ πάθος γεγονὸς, ἡ τῶν ψυχροτέρων ἐπικρατῇ δύναμις, εἰ δὲ διὰ ψυχρὰν αἰτίαν, ἡ τῶν θερμαινόντων καὶ τονούντων ἐπιτείνηται κρᾶσις. τοιαύτη δέ ἐστιν ἡ τῶν ἀρωματιζόντων πάντων ὕλη, τουτέστι κάλαμος ἀρωματικὸς, σχοίνου ἄνθος, ναρδόσταχυς, καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια καταπλάσματα. ἐφʼ ὧν ἐστι τῶν ἐντέρων μάλιστα ῥευματισμὸς, κρίθινον ἄλευρον, ἕψημα, ὄξος ἕψε πάνυ καὶ κατάπλαττε. τοῦτο καὶ πρὸς αἱμόρροιαν θαυμασίως καὶ τὸ ὑπὸ τῶν ἀλφίτων καὶ τῶν εἰρημένων ἀρωματικῶν καταπλασμάτων ὁμοίως ποιεῖν πεπίστευται. δεῖ δὲ σὺν οἴνῳ στύφοντι, οἷον σχινίνῳ ἢ μηλίνῳ ἑψήσαντας τιθέναι χλιαρόν. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὡς οὐκ ἐνδέχεταί ποτε τὴν τῶν ἐντέρων ἕλκωσιν ἰαθῆναι, εἰ μὴ πρότερον κωλύσει τις τὴν ἐπιρρέουσαν ὕλην ἐξ ἑτέρων μορίων· συμβαίνει γὰρ, ὡς εἴρηται, καὶ σπλάγχνων ἐκκαθαιρομένων ἢ φλεγμαινόντων ἢ ἀτονούντων ῥευματίζεσθαι τὰ ἔντερα καὶ ἑλκοῦσθαι, καὶ διʼ ὅλον δὲ τὸ σῶμα συντηκόμενον, ἔσθʼ ὅτε καὶ τὴν κεφαλὴν ἐπιπέμπουσαν καὶ τὸν στόμαχον ῥευματιζόμενον. ἐπὶ γὰρ τῶν κατὰ συμπάθειαν δυσεντεριώντων κατὰ παντὸς σώματος συντηκομένου φεύγειν προσήκει τοὺς ἀπὸ σανδαράχης καὶ τιτάνεως καὶ τῶν τοιούτων κατασκευαζομένους τροχίσκους δύσκρατον μᾶλλον ἀποτελοῦντας τὸ σῶμα καὶ μᾶλλον αὐτὸ συντήκοντας. ἐπʼ ἐκείνων δὲ χρηστέον αὐτοῖς μόνον, ἐφʼ ὧν ἐκνεμομένου καὶ σηπεδονώδους ἕλκους τὰ διαχωρήματα φαίνεται φερόμενα. ἐγὼ γοῦν τινα θεασάμενος τῶν σύντηξιν ἐσχηκότων καὶ ὑπὸ τῶν προσφερομένων αὐτῷ τροχίσκων ἐπὶ πλέον παροξυνόμενον ἐκέλευσα ταῦτα μὲν ἀπορρῖψαι, λουτροῖς δὲ μᾶλλον καταχρήσασθαι καὶ ἐμψύχουσιν ἐδέσμασιν, οἷον πέπονι χωρὶς τῆς ἐντεριώνης καὶ ἰντύβοις καὶ βουλβίῳ καὶ ἰσικῷ καὶ οὕτω διαιτηθέντα χωρὶς φαρμακείας ἀπήλλαξα τὸν κάμνοντα τοῦ προσδοκηθέντος αὐτῷ θανάτου. καὶ ἄλλους δὲ πολλοὺς ἐκ διαίτης καὶ μόνης οἶδα θεραπευθέντας ἐσχηκότας ἕλκη δυσίατα καὶ μεγάλα πρὸς τὴν κρατοῦσαν ἁρμοσάμενος δυσκρασίαν. οὐ δεῖ οὖν, ὡς εἴρηται, σπουδάζειν, εἰ μὴ νεμόμενον εἴη τὸ ἕλκος, ἔξωθεν, ἀλλὰ καὶ ἔσωθεν καταφαρμακεύειν ἀντιδότοις τε καὶ τροχίσκοις τὸ σῶμα. — — —