Part of Therapeutics

ἈΛΕΞΆΝΔΡΟΥ ΤΡΑΛΛΙΑΝΟΥ͂ ΒΙΒΛΊΟΝ ΔΈΚΑΤΟΝ.Περὶ ὑδέρου.

Ὁ ὕδερος ἕν τί ἐστι καὶ αὐτὸς τῶν χρονίων παθῶν ἐπὶ καταψύξει τοῦ ἥπατος γινόμενος, ὡς μηκέτι δύνασθαι αὐτὸ μεταβάλλειν τοῦ λοιποῦ τὰ σιτία εἰς αἵματος γένεσιν, ἀλλʼ εἰς ἀλλόκοτον ποιότητα ἢ εἰς ὕδωρ ἢ εἰς φλέγμα ἢ εἰς πνεῦμα. καὶ διὰ τοῦτο τριττὸν εἰρήκασιν ὕδερον συνίστασθαι καὶ καλοῦσι τὸν μὲν ὑπὸ λεπτοῦ καὶ ὀρρώδους γινόμενον ἀσκίτην, τὸν δὲ ὑπὸ πνεύματος ἐν ὅλῳ τῷ σώματι συνιστάμενον τυμπανίαν, καὶ τὸν ὑπὸ φλεγματικοῦ χυμοῦ ἐν ὅλῳ τῷ σώματι συνιστάμενον ἀνὰ σάρκα, οἱ δὲ λευκοφλεγματίαν ὠνόμασαν. δῆλον δὲ ὅτι καὶ τούτους θεραπεύειν δεῖ διαγινώσκοντας πρότερον, εἴπερ ἄρα ὀρθῆς θεραπείας πηδάλιόν ἐστιν ἡ διάγνωσις.

Περὶ ἀσκίτου.

Τὸν μὲν οὖν ἀσκίτην διαγινώσκειν χρὴ ἔκ τε τοῦ κλύδωνας γίνεσθαι διὰ τὸ ὡς ἐν ἀσκῷ τινι περικυκλεῖσθαι τὸ περιεχόμενον ὑγρὸν, τὸν δὲ τυμπανίαν διὰ τὸ πληττόντων ἡμῶν κτύπον τινὰ δοκεῖν ἀποτελεῖσθαι ὥσπερ ἐπὶ τῶν τυμπάνων, τὸν δὲ ἀνὰ σάρκα διὰ τὸ παραπλησίας ἔχειν τὰς σάρκας νεκρῷ σώματι, ὡς ὅλον τὸ σῶμα οἰδαίνειν καὶ πιεζόντων ἡμῶν τῷ δακτύλῳ κοιλότητα ἐπιγίνεσθαι καὶ παυσαμένων οὐκ αὖθις ἐπανέρχεσθαι. γίνεται δὲ τούτων ἕκαστος τῶν ὑδέρων ἢ κατὰ πρωτοπάθειαν ἢ κατὰ συμπάθειαν· καὶ γὰρ ἐπὶ σπληνὶ κακοχύμῳ ὄντι καὶ κακοπραγοῦντι καὶ κώλῳ καὶ μεσεντερίῳ ὑστέρᾳ τε καὶ νεφροῖς καὶ κύστει καὶ γυναικείῳ ῥῷ καὶ ἐπισχέσει καταμηνίων καὶ καταψύξει τοῦ πνεύμονος καὶ διαφράγματι καὶ ἐπὶ πολλοῖς ἄλλοις μορίοις, ὧν ἕκαστον διαγινώσκειν χρὴ πρότερον, εἶθʼ οὕτως ἐπιχειρεῖν ἐθέλειν θεραπεύειν. τοῖς μὲν οὖν ἐπὶ καταψύξει τοῦ ἥπατος ἢ πνεύμονος γινομένοις ὑδέροις ὡς ἐπίπαν συνεισβάλλουσι βῆχες καὶ ἀναπτύουσιν οὐδὲν ἄξιον λόγου, ἀλλὰ προθυμοῦνται μόνον. συμβαίνει δὲ καὶ ἐπίσχεσις τῆς γαστρὸς διὰ τὸ τὴν φλεγμονὴν τοῦ σπλάγχνου ἀνικμᾶσθαι τὴν τῆς γαστρὸς ὑγρότητα. κύστεως δέ γε καὶ μεσεντερίου καὶ ἴδια ἔσται σημεῖα τὸ τὴν γαστέρα μᾶλλον διαρροίαις ἁλίσκεσθαι καὶ φθοραῖς συνεχέσι καὶ δήξεσι τῶν ἐντέρων· καὶ γὰρ ἕπονται δήξεις χολῆς ἐκκρινομένης. τίκτεται δὲ αὐτοῖς εἰκότως καὶ χολῆς περιττώματα ἐκκενουμένων τῶν σιτίων ὑπὸ τῆς ἐν ἐντέροις φλεγμονῆς οὔσης. τῶν δὲ ἐπὶ πνεύμονι πασχόντων ἐστὶ τεκμήρια τὸ μάλιστα βῆχας γίνεσθαι καὶ καταψύχεσθαι τὴν καρδίαν καὶ ὅλον τὸ σῶμα καὶ τοὺς πόδας οἰδαίνειν πλέον ἁπάντων. γίνονται δὲ οὗτοι οἱ ὕδεροι μάλιστα τοῖς φθινώδεσι. διαγνώσῃ δὲ τοὺς ἐπὶ σπληνὶ κακοπραγοῦντι, ἑτοίμως δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἐπὶ φθίσει γινομένους εὑρήσεις ἀκολουθῶν ἑκάστοτε ταῖς διαγνωστικαῖς μεθόδοις.

Περὶ θεραπείας.

Θεραπεύειν δὲ χρὴ πάντας ἀπὸ κενώσεως ἀρχομένους, ἀλλὰ καὶ τὸν μὲν ἀσκίτην καλούμενον ἢ τὸν τυμπανίαν διὰ μόνης καθάρσεως, τὸν δὲ ἀνὰ σάρκα διὰ φλεβοτομίας ἔσθʼ ὅτε χρῄζει· διὰ πλῆθος γὰρ αἵματος ψυχροῦ γίνεται. καὶ ὅσον μὲν ἐπὶ τῇ ψύξει, οὐ χρῄζει φλεβοτομίας, ἀλλʼ ἐπειδὴ ἀφαιρούμενον τὸ πλῆθος ἐπικουφίζει τὴν φύσιν, ὥστε τοῦ ἐλάττονος αὐτὴν ἑτοίμως περιγενέσθαι· οὐκ ἄτοπον, ἀλλʼ εὔλογον ἐνταῦθα καὶ φλεβοτομίᾳ χρῆσθαι· ὁρῶμεν γὰρ, ὅτι καὶ τὸ ἐκτὸς πῦρ ἀπὸ χλωρῶν ἀποσβεσθῆναι κινδυνεῦον ξύλων ἀναλάμπει πάλιν ἀφαιρουμένων ἐκείνων τῶν καταπνιγόντων αὐτό. τὸν μὲν οὖν ἀνὰ σάρκα καὶ φλεβοτομεῖν ἔσθʼ ὅτε δεῖ καὶ καθαίρειν.

λέγωμεν οὖν αὐτῶν καὶ τὴν κατὰ μέρος ἐπιμέλειαν καὶ πότε ἀνατρίβειν δεῖ καὶ καταβρέχειν καὶ ἐπιπλάττειν καὶ πότε δεῖ κεχρῆσθαι φαρμάκοις καὶ ὁποίοις μετὰ τὴν φλεβοτομίαν· πρὸ πάσης γὰρ τῆς ἄλλης θεραπείας αὐτὴν, ὡς εἶπον, παραλαμβάνειν δεῖ, ἐὰν τὰ τῆς δυνάμεως ἐπιτρέπῃ· εἰ γὰρ ἀσθενὴς εἴη, φεύγειν δεῖ τηνικαῦτα τὴν τοῦ αἵματος ἀφαίρεσιν, εἰ καὶ ἄλλως φαίνοιτο χρῄζων. δυνατὸν γάρ ἐστιν ὕστερον εὐκαίρως ἀφαιρεῖν ἀναρρωθείσης τῆς δυνάμεως καὶ τοῦ μοχθηροῦ πλήθους ἐπικουφισθέντος ἐξ ὀλίγου διʼ ἑτέρων τινῶν καὶ μάλιστα διὰ τῆς πικρᾶς καλουμένης· τὸ γὰρ φάρμακον τοῦτο ἅμα τε τὸ ἐκφράττειν ἔχει καὶ τὸ ῥωννύειν τὰ σπλάγχνα, οὗ καὶ μάλιστα χρῄζομεν. μετὰ δὲ τὴν χρῆσιν τῶν ἐκφράττειν δυναμένων καὶ ἀναπετεῖς ἐργάζεσθαι τοὺς πόρους καὶ εὔρουν ποιῆσαι τὴν ὕλην ἐλθὲ λοιπὸν ἐπὶ τὰ κατὰ μικρὸν ἰσχυρότερον καθαίρειν δυνάμενα. δεῖ δὲ μὴ ὑφʼ ἓν τοῦτο ποιεῖν, ὥστε μὴ καταβληθῆναι τὴν δύναμιν· καὶ γὰρ εἰ καὶ περιττόν ἐστι τὸ κενούμενον, ἀλλʼ εἰς τὴν ἀθρόαν μεταβολὴν μᾶλλον βλάπτει. βέλτιον οὖν ἐστι κατὰ μικρὸν καὶ ἀσφαλῶς κενῶσαι ἢ σπουδάζοντα καὶ θορυβούμενον ἅμα τῇ νόσῳ συνανελεῖν καὶ τὸν κάμνοντα. καλῶς μὲν οὖν καθαίρουσιν ὅ τε τῆς ἀκταίας χυλὸς μετὰ κονδίτου πινόμενος καὶ λαθυρίδες καὶ ἡ τοῦ χαλκοῦ λεπὶς, ἀλλʼ οὐδὲν οὕτως ὡς τὸ λαμβάνον καὶ τῆς χαμελαίας φύλλων καὶ χαλκοῦ καὶ ἀνίσου ἀνὰ δραχ. αʹ. δίδου σὺν ὕδατι κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς δραχ. αʹ, μετὰ δὲ τὸ ἀναλαβεῖν τὴν δύναμιν καὶ δύο δίδου δραχ. καὶ πλέον καὶ ἔλαττον κατὰ μικρὸν καὶ ὅλην τὴν δόσιν. καὶ ἁπλῶς πρὸς τὴν δύναμιν ἀποβλέπων στάθμιζε καὶ τὴν δόσιν τοῦ βοηθήματος. καὶ πάλιν μετὰ τὴν κάθαρσιν πάρεχε τὰ ἐκφράττειν δυνάμενα καὶ μάλιστα τὸν διὰ τῶν ἀμυγδάλων τροχίσκον· οὕτω γὰρ ἀλύπως ἐκφράττειν ἀρχομένους οἶδα, ὅτι ποθεὶς συνεχῶς διέλυσε σκίρρους ἥπατος. ἡ δὲ σκευασία ἐστὶ τοιαύτη· Σκευασία τοῦ διὰ τῶν πικρῶν ἀμυγδάλων.

Ἀνίσου, σελίνου σπέρματος, ἀμυγδάλων πικρῶν, ἀψινθίου, κόμμεως, ἀνὰ δραχ. δʹ, ὕδατος αὐτάρκους. τούτῳ μὲν τῷ τροχίσκῳ κέχρησο πρὸς τὰς τῶν παχέων χυμῶν καὶ γλίσχρων ἐμφράξεις καὶ ἐφʼ ὧν οὐ σφοδρά τις ὀδύνη γίνεται περὶ τὸ σπλάγχνον. εἰ δέ τινες ὀδύναι εἶεν περὶ τὰ ἔντερα καὶ τὴν γαστέρα καὶ τὰ ὑποχόνδρια, καὶ τῷ τῶν Ἀμαζόνων καλουμένῳ· καὶ γὰρ ἀνώδυνός τέ ἐστι καὶ τὸ ἐκφράττειν ἔχει καὶ τὸ παρηγορικόν. συνεχέστερον δὲ ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ τῷ ζέματι κέχρησο τῆς σεσέλεως ἢ τῆς κασίας ἢ τοῦ ναρδοστάχυος ἢ τοῦ ἀσάρου καὶ καταπλάσμασι τοῖς ἔχουσι τὸ τήλινον ἄλευρον καὶ κρίθινον καὶ ἀψινθίαν πλείστην κεκομμένην· ὑπὲρ πάντα γὰρ αὕτη ὠφελεῖ· καὶ γὰρ τόνον ἐντίθησι τῷ σπλάγχνῳ καὶ ἀδήκτως ὑποξηραίνει τὰ ἐν τῷ βάθει ὑγρά. ἐχέτω δὲ καὶ κύμινον κεκομμένον καὶ ἄνισον καὶ μαστίχην καὶ νάρδον Κελτικὴν καὶ τὸ τοῦ πηγάνου σπέρμα καὶ μέλι. ἐν οἴνῳ δὲ ἑψείσθω τὰ σπέρματα· οὕτω γὰρ ἔσται πολλῷ κάλλιον. προμαλαχθέντων δὲ τῶν σπλάγχνων καὶ ἀραιωθέντων ἐφʼ ἡμέρας εʹ ἢ ζʹ κέχρησο καὶ ἐπιθέματι μικτὴν ἔχοντι δύναμιν, ὡς καὶ ῥωννύειν καὶ μαλάττειν δύνασθαι τὸ σπλάγχνον, ἐξ ὧν ἐστι καὶ τοῦτο λαμβάνον οὕτω· κρόκου . . . . . . . . δραχ. ιʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . δραχ. ηʹ ἀλόης . . . . . . . . δραχ. ηʹ μαστίχης . . . . . . . δραχ. ηʹ ἀμμωνιακοῦ . . . . . . . δραχ. ηʹ βδελλίου . . . . . . . δραχ. ηʹ στύρακος . . . . . . . δραχ. δʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . δραχ. ϛʹ κηροῦ . . . . . . . . δραχ. Ϟγʹ στέατος χηνείου . . . . . δραχ. ιϛʹ ὑσσώπου ὑγροῦ . . . . . . δραχ. λβʹ κυπρίνου τὸ ἀρκοῦν. εἰ δὲ θέρος εἴη καὶ πυρέττοι ὁ ἔχων τὸν ὕδερον, καὶ ῥοδίνου καὶ οἴνου προσβαλέσθω πρὸς τὴν τῶν ξηρῶν ἕνωσιν. εἰ δὲ μὴ μόνον τὸ ἧπαρ, ἀλλὰ καὶ ὁ σπλὴν καὶ ὁ στόμαχος ὄγκον σοι φαίνοιτο καὶ σκληρίαν ἔχειν, ἄφελε θαρρῶν ὀλίγου αἵματος καὶ μάλιστʼ εἰ καὶ πλῆθος ὑπάρχοι ἐν ταῖς φλεψὶ μοχθηρὸν καὶ μηδὲν ἡ δύναμις ἀντιπράττοι, ἀλλὰ καὶ ὁ πάσχων ἀκμάζων φαίνοιτο τὴν ἡλικίαν καὶ ὁ καιρὸς εἴη μὴ σφόδρα ψυχρός. οὕτω δεῖ ποιεῖν τὴν κένωσιν καὶ οὕτω κατὰ βραχὺ, ἵνα ἀναπνεύσῃ ἡ φύσις βαρυνομένη ὑπὸ πλήθους· αἱ γὰρ λειποθυμίαι μετὰ τοῦ καταβαλεῖν τὴν δύναμιν ἔτι καὶ ψῦξιν ἄλλην ἐναποτίθενται τῷ σπλάγχνῳ. διὸ πολλὰ δεῖ καὶ ἀκριβῶς ἐπισκεψάμενον οὕτω τολμᾶν εἰς τὸ ἀφελεῖν ὑδεριῶντος αἷμα· φέρει μὲν γὰρ κίνδυνον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἡ ἄκαιρος φλεβοτομία, ἐπὶ δὲ ὑδεριῶντος ἔσθʼ ὅτε καὶ θάνατον. ἐφʼ ὧν οὖν καὶ ἔμφραξίς ἐστι μεγίστη καὶ φλεγμονὴ σκιρρώδης καὶ ἡ δύναμις ἔρρωται, ἐπὶ τούτων παραλάμβανε κένωσιν αἵματος πρό γε πάντων τῶν ἄλλων βοηθημάτων καὶ μάλιστα τῶν ἰσχυρῶν, ὧν ἐστι καὶ τοῦτο· Πρὸς σπληνὸς καὶ ἥπατος σκληρίαν ἰσχυρὸν φάρμακον.Ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . . δραχ. ιϛʹ βδελλίου . . . . . . . δραχ. ιϛʹ ἴρεως Ἰλλυρικῆς . . . . . δραχ. ιϛʹ στύρακος . . . . . . . δραχ. ηʹ στέατος μοσχείου . . . . . δραχ. ιβʹ ὀποπάνακος . . . . . . . δραχ. ηʹ πεπέρεως κόκκους . . . . . ρξʹ κηροῦ . . . . . . . . δραχ. μηʹ ἰρίνου ὑποστάθμης ὅσον ἐξαρκεῖ καὶ οἴνου τὸ ἀρκοῦν. οὐ δεῖ δὲ μόνον τοῖς μαλακτικοῖς κεχρῆσθαι φαρμάκοις οὐδὲ τοῖς διαφορητικοῖς, ἀλλὰ καὶ τοῖς τὸν ὄγκον προστέλλειν δυναμένοις. ἔχει δὲ καὶ τούτων ἡ γραφὴ οὕτω· κηροῦ . . . . . . . . δραχ. ρϞεʹ πίσσης ξηρᾶς . . . . . . δραχ. ρϞϛʹ στυπτηρίας ὑγρᾶς . . . . δραχ. Ϟϛʹ ἀλόης . . . . . . . . δραχ. μϛʹ νίτρου . . . . . . . . δραχ. Ϟϛʹ μάννης . . . . . . . . δραχ. Ϟϛʹ πυρέθρου . . . . . . . δραχ. κηʹ ἀριστολοχίας . . . . . . δραχ. κδʹ ἀμμωνιακοῦ . . . . . . δραχ. κδʹ καρδαμώμου . . . . . . δραχ. κηʹ ἰξοῦ . . . . . . . . . δραχ. κδʹ ἐλαίου . . . . . . . . δραχ. κδʹ ὄξους τὸ ἀρκοῦν. τὰ μὲν οὖν καταπλάσματα καὶ ἐπιθέματα τοιαῦτα ἔστωσαν ἐπὶ τῶν ἐχόντων τὸν ἀνὰ σάρκα ὕδερον ἅμα τῷ καὶ διατετάσθαι καὶ ἔμφραξιν καὶ σκληρίαν ἔχειν μεγίστην τὰ σπλάγχνα. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν μετρίαν ἐχόντων ἔμφραξιν καλῶς εἰρήκαμεν τῷ διὰ τῶν ἀμυγδάλων τροχίσκῳ, ἐπὶ δὲ τῶν μεγίστων καὶ ταῖς ἰσχυροτέραις ἀντιδότοις κεχρῆσθαι. Πρὸς τὰς σκιρρώδεις τοῦ ἥπατος διαθέσεις.Κρόκου . . . . . . . . δραχ. βʹ ναρδοστάχυος . . . . . . δραχ. βʹ κόστου . . . . . . . . δραχ. βʹ σχίνου ἄνθους . . . . . . δραχ. βʹ κινναμώμου . . . . . . . δραχ. βʹ σμύρνης . . . . . . . δραχ. αʹ μέλιτος Ἀττικοῦ ἀπηφρισμένου . δραχ. κεʹ. δίδου δραχ. αʹ μετʼ οἰνομέλιτος. κάλλιστόν ἐστι βοήθημα τοῦτο καὶ διακαθαῖρον ἰσχυρῶς τὰ σπλάγχνα. Περὶ ἀσκίτου καὶ τυμπανίτου.

Ἁρμόζουσι μὲν γὰρ πάντα τὰ εἰρημένα βοηθήματα καὶ τοῖς ἄλλοις ὑδέροις τῷ τε ἀσκίτῃ καὶ τῷ τυμπανίᾳ χωρὶς φλεβοτομίας· τούτοις γὰρ μᾶλλον αἱ καθάρσεις ἁρμόζουσι καὶ πάντα, ὅσα διὰ γαστρὸς οἶδε καθαίρειν ὕδωρ, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἀνατρίψεις αἱ διὰ τῶν ἁλῶν καὶ τοῦ ὠμοτριβοῦς ἐλαίου καὶ σικυωνίου καὶ κυπρίνου. τὴν δὲ ἀνάτριψιν δεῖ μετρίαν ποιεῖσθαι, ὥστε μὴ βίᾳ ἐκ τοῦ βάθους ἑτέραν ἐπισπᾶσθαι ὕλην, ἀλλὰ μόνας τὰς ἐπιπολαίους ἐν τῷ σώματι διαφορῆσαι περιεχομένας. δεῖ δὲ καὶ τοῖς φαρμάκοις ἐπὶ τούτων κεχρῆσθαι, μὴ μόνον τοῖς διαφορεῖν, ἀλλὰ καὶ προστέλλειν τὸν ὄγκον δυναμένοις. καλοῦσι δὲ ταῦτα ποτήρια. εἴρηται μὲν οὖν τοῖς παλαιοῖς πολλὰ καὶ ἔστι ταῦτα εὑρεῖν ἐν πολλοῖς κείμενα. κάλλιστον δέ ἐστιν αὐτῶν καὶ ἰσχυρότατον καὶ τοῦτο, ἔχει δὲ αὐτοῦ ἡ σκευασία οὕτω· ῥητίνης φρυκτῆς . . . . δραχ. τπδʹ κηροῦ . . . . . . . δραχ. ρϞβʹ πίσσης ξηρᾶς . . . . . δραχ. ρϞβʹ στυπτηρίας ὑγρᾶς . . . . δραχ. Ϟϛʹ νίτρου . . . . . . . δραχ. Ϟϛʹ θείου . . . . . . . δραχ. Ϟϛʹ μάννης . . . . . . . δραχ. Ϟϛʹ πυρέθρου . . . . . . δραχ. κηʹ βδελλίου . . . . . . δραχ. κδʹ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . δραχ. κδʹ καρδαμώμου . . . . . δραχ. κηʹ ἰξοῦ . . . . . . . . δραχ. κηʹ ἐλαίου . . . . . . . δραχ. κδʹ ἀλόης . . . . . . . δραχ. μϛʹ ἀριστολοχίας . . . . . δραχ. κδʹ ὄξους τὸ ἀρκοῦν. οὐδὲν δὲ ἧττόν ἐστιν εἰς τὸ διαφορεῖν δύνασθαι καὶ προστέλλειν καὶ τοῦτο· χαλκάνθου . . . . . . . οὐγγ. γʹ νίτρου ἀφροῦ . . . . . . οὐγγ. γʹ ἀλόης . . . . . . . . οὐγγ. γʹ ψιμμιθίου . . . . . . οὐγγ. ιʹ ἐλαίου . . . . . . . . οὐγγ. ιʹ ὄξους δριμυτάτου τὸ ἀρκοῦν. λαβὼν τὰ ξηρὰ μετʼ ὄξους λείου, ἕως μελιτώδη γένηται. τὸ δὲ ψιμμίθιον μετὰ τοῦ ἐλαίου ἕψε, ἕως οὗ συσταθῇ καὶ ἀμόλυντον γένηται. τότε ἐπίβαλλε τὸν κηρὸν καὶ οὕτω κατὰ μέρος ἐν τῇ θυΐᾳ μαλάξας χρῶ. ἔστι διὰ πείρας πολλῆς τοῦτο τὸ φάρμακον οὐ μόνον πρὸς ὑδεριῶντας, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα πάθη πολλὰ χρήσιμόν ἐστι· καὶ γὰρ τὸν σπλῆνα ὑπεκτήκει καὶ ἀποστήματα ἐκπυεῖ δοθιῆνάς τε καὶ τὰ ἐν ἄρθροις ὑγρὰ ξηραίνει καὶ ὑγροκεφάλοις τε καὶ ἀθερώμασι καὶ σκίρροις καὶ παρωτίσιν ἁρμόζει καὶ πρὸς ἄλλα πλείονα θαυμαστῶς ἄξια ποιεῖ. μὴ οὖν τῆς εὐτελείας τῶν εἰδῶν καταφρονήσῃς εἰς τὸν ἀσκίτην καὶ ἐφʼ ὧν μή ἐστι πολλὴ σκληρία περὶ τὰ σπλάγχνα καὶ τὸ ἧπαρ. εἰ δὲ εἴη σκληρία, κέχρησο καταπλάσματι δυναμένῳ τὰ σπλάγχνα διαφορεῖν καὶ μαλάττειν ἅπαντα τὰ ἐν βάθει τοῦ τε ἐπίπλου καὶ περιτοναίου κείμενα ὑγρά. κέχρησο δὲ αὐτῷ καὶ εἰς ἄλλα πολλὰ συμβάλλεσθαι δυναμένῳ. ἔχει δὲ αὐτοῦ ἡ σκευασία οὕτω· κηροῦ, πιτυΐνης, πίσσης Βρυττίας, νίτρου ἐρυθροῦ, δαφνίδων ξηρῶν, στέατος ταυρείου, ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος, μάννης λιβάνου, ἀνὰ λιτρ. αʹ. τὰ τηκτὰ τήξας ἔμπαττε τὰ ξηρὰ τοῖς ὑγροῖς καὶ ἑκάτερα μίξας ἐπίβαλλε καὶ τρίψας ἐπιμελῶς χρῶ.

Πρὸς δὲ τοὺς τυμπανικοὺς καὶ σκιρρῶδες ἔχοντας τὸ ἧπαρ ποιεῖ μὲν καὶ τὸ προγεγραμμένον βοήθημα, πολὺ δὲ μᾶλλον ἐκεῖνα δεῖ σκευάζειν, ὅσα δύναται καλῶς καὶ πνεῦμα διαφορεῖν καὶ μαλάττειν τὰς σκληρὰς διαθέσεις. ἔχει δὲ τούτου ἡ γραφὴ οὕτω· φρυκτῆς . . . . . . . . λιτρ. αʹ πίσσης . . . . . . . δραχ. ιβʹ κηροῦ . . . . . . . . δραχ. ιβʹ στυπτηρίας ὑγρᾶς . . . . . λιτρ. αʹ θείου . . . . . . . . λιτρ. αʹ νίτρου . . . . . . . . λιτρ. αʹ μάννης . . . . . . . . οὐγγ. γʹ ἐλαίου παλαιοῦ . . . . . οὐγγ. βʹ. μετʼ ὄξους λείου, ἕως γλοιώδη σύστασιν ἔχῃ, καὶ οὕτω τήξας τὰ τηκτὰ καὶ ἑκάτερα ἐν τῇ θυΐᾳ ὑποκινήσας ὀλίγον ἐπίπαττε τὴν μάννην καὶ ἐκλειώσας ἐπὶ πολὺ χρῶ. τοσαῦτα περὶ φαρμάκων καὶ τῆς ἄλλης εἰρήσθω θεραπείας. Περὶ διαίτης.

Λοιπὸν δὲ καὶ περὶ διαίτης ὑπογράψωμεν, ἥτις καὶ πρώτην καὶ κυριωτάτην ἔχει τὴν θεραπείαν ἐπὶ πάντων μάλιστα τῶν παθῶν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐπὶ τῶν κινδυνωδεστάτων, ὧν εἰσι καὶ οἱ ὕδεροι· εἴτε γὰρ κατὰ πρωτοπάθειαν εἴτε κατὰ συμπάθειαν εἴη γεγονὼς ὕδερος, οὐκ ἄνευ τοῦ πεπονθέναι τὸ ἧπαρ δύναται συστῆναί ποτε. ἐπειδὴ οὖν τὸ ἧπάρ ἐστι τὸ ἐξαιματοῦν τὴν τροφὴν καὶ ὅλῳ τῷ σώματι πέμπον, διὰ τοῦτο ἅμα δεῖ προνοεῖσθαι παντοίως, ὥστε καὶ τὴν εἰς αὐτὸ μέλλουσαν ἔρχεσθαι τροφὴν εὐανάδοτον εἶναι καὶ μηδαμῶς ἐμποδίζεσθαι πρὸς τὴν ἀνάδοσιν. ἀρίστη οὖν αὐτοῖς ἔσται τροφὴ ἄρτος ὁ κλιβανίτης ἔχων τῶν ἀφύσων σπέρματα, οἷον ἀνίσου ἢ κυμίνου ἢ μαράθρου ἢ σίσωνος ὁμοίως. παραιτητέος δὲ αὐτοῖς καὶ ὁ πολὺς ἄρτος· ὅπως γὰρ ἂν εἴη ἐζυμωμένος καλῶς, οὐ δύναται τὸ παχὺ καὶ ἐμφράττον μὴ ἔχειν. λαχάνων δὲ δεῖ λαμβάνειν, εἰ μὲν ἀπύρετος εἴη, τὰ θερμαίνειν καὶ λεπτύνειν δυνάμενα, οἷόν ἐστι σέλινον, πετροσέλινον, δαῦκος, εὔζωμον, γλήχων, γιγγὶς, καυκαλὶς καὶ ὅσα τούτων λεπτομερῆ καὶ θερμὰ τετύχηκεν ὄντα, τὰ μὲν μᾶλλον, τὰ δὲ ἧττον τοῦτο ποιεῖν δυνάμενα. τῶν δὲ ὄρνεων προτιμᾶν δεῖ τὰ ἄγρια τῶν ἡμέρων, οἷον φάσσαν, τρυγόνα, κίχλαν, καὶ τῶν μικρῶν στρουθίων ὅσα μὴ λιπαρὰ, ἰχθύων δὲ τοὺς πετραίους· ἔστω δὲ καὶ τούτων ὁ ζωμὸς ἀπέριττος ἄνισον ἐν τῇ ἑψήσει ἢ πεπέρεως ὀλίγον προσλαμβάνων. τῶν δὲ κρεῶν ἐσθιέτωσαν συμμέτρως καὶ τούτων μᾶλλον ὅσα μὴ λιπαρὰ καὶ μάλιστα τὰ ἄγρια, οἷον ἐλάφεια, συάγρια, αἴγεια, δορκάδεια. τὰ δὲ λαγῷα παραιτείσθωσαν· γινέσθω δὲ αὐτῶν ὁ ζωμὸς μετά τινος τῶν λεπτυνόντων ἐδεσμάτων. καὶ ὀπτῶν δὲ, μάλιστα εἰ ἡδέως ἔχοιεν, οὐδέν ἐστιν ἄτοπον αὐτοὺς λαμβάνειν. τῶν δὲ ὀστρακοδέρμων οἷον ἀστακοὺς ἢ κηρύκια ἢ κτένια σπανίως τε καὶ ἐξ ὀλίγου δεῖ προσφέρειν ἡδονῆς ἕνεκα μόνης· ὅσον γὰρ πρὸς τὴν διάθεσιν καὶ μάλιστα, ἐφʼ ὧν οὐκ ἔστι θερμὴ δυσκρασία ἢ πυρετὸς, παραιτεῖσθαι δεῖ αὐτῶν τὴν συνεχῆ χρῆσιν. τῶν δὲ ὀσπρίων ἀπέχεσθαι δεῖ αὐτοὺς δὴ μάλιστα τοὺς τυμπανικοὺς, ὁμοίως δὲ καὶ πλακούντων ἁπάντων, ὅσα διὰ γάλακτος ἔχει τὴν σκευασίαν καὶ ἀπὸ σεμιδάλεως. τῶν δὲ τραγημάτων οὐδὲν ἄτοπον λαμβάνειν ἀμυγδάλων ἢ πιστακίων, σταφίδων δὲ καὶ φοινίκων σπανίως, καστάνων δὲ ἢ καρύων εἰς τὸ παντελές. οἶνον δὲ προσφερέσθωσαν τὸν Τύριον ἢ Ἀσκάλωνα καὶ μάλιστα τὸν παλαιὸν καὶ ἱερουλίζοντα· οὗτος δὲ καὶ τὰ οὖρα προτρέπει. τί δὲ ἄν τις εὕροι τούτου τοῖς ὑδεριῶσι κάλλιον βοήθημα; τῶν δὲ προπομάτων λαμβανέτωσαν ἀψινθάτου καὶ μάλιστα τοῦ ἔχοντος καὶ ναρδοστάχυος πλείονος ἢ τοῦ ἀπιάτου, τῶν δʼ ἄλλων ἀπεχέσθωσαν. κίνησις δὲ εἴπερ τι ἄλλο τοῖς ὑδεριῶσι συμβάλλεται καὶ μάλιστα ἡ διὰ θαλάσσης καὶ ἵππου καὶ λεκτικίου, τοῖς δὲ δυναμένοις καὶ ἡ διὰ τῶν ποδῶν ἐστι χρησιμωτάτη. τὴν δὲ ἀνάτριψιν παραλαμβάνειν δεῖ μάλιστα ἐπὶ τῶν ὑδεριώντων ὡς τοὺς πόρους ἀραιοῦσαν καὶ ἀπολεπτύνουσαν τὰ ὑγρὰ καὶ διαφοροῦσαν· οὐδὲν γὰρ οὕτω βλάπτει τοὺς ὑδεριῶντας ὡς ἡ τῶν πόρων πύκνωσις οὐ συγχωροῦσα διαφορεῖσθαι τὰ συναγόμενα πνεύματα καὶ ὑγρὰ, ἀλλὰ παλινδρομεῖν ποιοῦσα εἰς τὴν γαστέρα καὶ τὸ περιτόναιον. ἀνατρίβειν οὖν τούτους δεῖ ποτὲ μὲν ξηραῖς ταῖς χερσὶν, ἄλλοτε δὲ μεθʼ ἁλῶν καὶ ἐλαίου, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ μετὰ σικυωνίου ἢ κυπρίνου. δεῖ δὲ τὰς τῶν λουτρῶν εἰδέναι χρήσεις βλαβερὰς τοῖς ὑδεριῶσι καὶ μάλιστα τοῖς ψυχρὰν ἔχουσι δυσκρασίαν, ἐπειδὴ καὶ αὗται, ὡς μεμαθήκαμεν, τῶν ψύχειν μᾶλλον ἢ θερμαίνειν δυναμένων εἰσίν. ἡνίκα οὖν λούονται, συμφέρει κατὰ τῶν σπλάγχνων ἐπιβάλλειν ὅσα διαφορεῖν δύνανται καὶ λεπτύνειν, οἷόν ἐστι τὸ ὀρόβινον ἄλευρον καὶ οἱ ἅλες ἢ νίτρον ἢ ἄλλο τι τῶν διαφορεῖν δυναμένων. πολλὰ δέ εἰσι καὶ ἄλλα τοῖς παλαιοῖς κείμενα διαφορεῖν δυνάμενα. καὶ δεῖ ἐπινοεῖν τοιαῦτα καὶ ἐξ αὐτῶν ἀναλέγεσθαι τὰ χρησιμώτατα. οὕτω μὲν δεῖ τοὺς ἄνευ πυρετῶν ὑδεριῶντας σπουδάζειν διαιτᾶσθαι.

Εἰ δὲ καὶ πυρέττουσιν οἱ ἔχοντες τὸν ὕδερον, οὐ δεῖ πάνυ τοῖς θερμαίνουσι κεχρῆσθαι οὔτε ἐπὶ τῶν σπλάγχνων οὔτε ἐπὶ τῶν ἐδεσμάτων ἢ πομάτων ἢ ἀντιδότων ἢ καθαρτηρίων, ἀλλʼ ἀρκεῖ τῶν μὲν λαχάνων λαμβάνειν τό τε ἴντυβον καὶ τὸ τρώξιμον ἢ καυκαλίδα ἢ γιγγίδα μιγνυμένην τούτοις καὶ κιχώριον δὲ μάλιστα ἢ τῶν σελίνων τὰς κεφαλάς. δίδου δὲ αὐτοῖς καὶ πράσων ἀποζεσθέντων πολλάκις καὶ τῶν ἑλείων ἀσπαράγων. οὕτω δὲ καὶ τῶν ἀντιδότων φεύγειν δεῖ τὴν συνεχῆ χρῆσιν καὶ μάλιστα τῶν ξηροτέρων καὶ δριμυτέρων καὶ καθαρτηρίων ὁμοίως τὰ πάνυ θερμὰ παραιτεῖσθαι· οὐδὲν γὰρ τῶν πάνυ θερμαινόντων αὐτοὺς ὠφελεῖν δύναται· τήν τε γὰρ δίψαν αὐτῶν ἐπιτείνουσι τὰ τοιαῦτα καὶ τὸν πυρετὸν ἐξάπτουσι καὶ τὰ φλεγμαίνοντα τῶν αἰτίων ἔτι μᾶλλον ἐκκαίουσι καὶ ἐπαύξουσι τὰ κακὰ, ὥστε οἱ ἀπὸ τῶν ὀξέων νοσημάτων ὕδεροι οὐ δύνανται μὴ τὰς φλεγμονὰς ἔχειν παραμενούσας αὐτοῖς· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἀδιάλειπτον ὡς ὁ πυρετός. καὶ θαυμαστὸν, ὅτι οὐδὲ ὁ ὕδερος αὐτοῖς ὁ τικτόμενος ἀποσβεννύει αὐτῶν τὴν θερμασίαν οὐδὲ ὁ πυρετὸς ἐξατμίζει πάντα τὸν ὕδερον, ἀλλʼ ὑπό τε ὕδατος ἅμα καὶ πυρὸς συνέχονται, ὥστε πανταχόθεν ἄπορον γενέσθαι τὴν θεραπείαν, εἴτε θερμαίνειν εἴτε ψύχειν βούλοιντό τι· ἀνάγκη γάρ ἐστι τὰ ψύχοντα πάντως ἐπιτείνειν τὸν ὕδερον, τὰ θερμαίνοντα πάλιν τὸν πυρετόν. βέλτιον οὖν ἐπὶ τῶν τοιούτων μικτὴν ποιεῖσθαι τὴν θεραπείαν καὶ πρὸς τὸ κατεπεῖγον μᾶλλον ἐνίστασθαι ὡς οἷόν τε. καὶ ὅπου γε σφοδρότεροι φαίνοιντο οἱ πυρετοὶ, τηνικαῦτα δεῖ κεχρῆσθαι τοῖς ψύχουσι μᾶλλον καὶ μὴ φοβεῖσθαι τὰ ψύχοντα τότε διδόναι· πῶς γὰρ ἂν παύσαιτο ὁ πυρετὸς, εἰ μὴ ὑπὸ τῶν ἐναντίων; ἀλλʼ οὐδὲ ὁ ὕδερος ἂν παύσαιτό ποτε, εἰ μὴ παύσαιτο πρῶτον ἡ παρὰ φύσιν θερμασία· καὶ γὰρ αὐτὴ χρονίζουσα δύναται τίκτειν ὕδερον· πᾶσα γὰρ εἴτε θερμὴ δυσκρασία εἴτε ψυχρὰ χρονίζουσα καὶ ἐπικρατοῦσα καταβάλλει τὴν δύναμιν καὶ τὴν τροφήν. ἀνάγκη τοίνυν αὐτῶν μηκέτι μεταβαλλόντων εἰς αἱματώδη τὴν ἀναδιδομένην τροφὴν εἰς ἀτμώδη τινὰ καὶ ὑδατώδη καὶ μοχθηρὰν οὐσίαν τρέπεσθαι. ὅτι δὲ καὶ διὰ τὴν σύντηξιν ὕδερος γίνεται, καὶ τῷ θειοτάτῳ Γαληνῷ ὡμολόγηται. ὁρῶμεν δὲ καὶ τὴν τῆς συντήξεως γένεσιν ὑπὸ θερμασίας ἤπερ ὑπὸ ψύξεως μᾶλλον γινομένην. δεῖ οὖν θεωρεῖν καὶ τὰ προηγησάμενα πάντα καὶ τὰ παρόντα νῦν καὶ τὴν παροῦσαν δυσκρασίαν διεγνωκότα οὕτω τολμᾶν ἔρχεσθαι πρὸς τὴν θεραπείαν καὶ μὴ τῇ τῶν πολλῶν ἕπεσθαι δόξῃ, ὡς δεῖ τοὺς ὑδεριῶντας παντὶ τρόπῳ θερμαίνειν· οὐδὲ γάρ ἐστι τοῦτο ἀληθές. ἐγὼ μὲν γὰρ πολλοὺς καὶ ὑπὸ τῶν ἐμψυχόντων ὠφεληθέντας ἔσθʼ ὅτε βοηθημάτων ἑώρακα καὶ τοῦτο δῆλον, ὅτι δυνατόν ἐστι συμβαίνειν· εἰς εὐκρασίαν γὰρ ἐπανερχομένων ἁπάντων τῶν μορίων ἀπὸ τῆς παρὰ φύσιν γενομένης θερμασίας ἀνάγκη καὶ τὸ ἧπαρ αἷμα χρηστὸν γεννᾶν μηδαμόθεν ἐμποδιζόμενον. ὥσπερ οὖν εἶπον, δεῖ σπουδάζειν ἀεὶ τὸ εἶδος ἀνιχνεύειν καὶ ἀκριβῶς καταλαμβάνειν τὴν αἰτίαν τὴν τὸν ὕδερον ἐργαζομένην. αἱ γὰρ καλούμεναι μέθοδοι τῆς Ἱπποκράτους τέχνης αὗταί εἰσιν ὡς ἀεὶ τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων εἰσὶν ἰάματα. πάντας οὖν τοὺς ὑδέρους διαιτήσας καταλλήλως ἑκάστῃ καὶ πρεπούσῃ διαίτῃ οὕτως ἔρχου ἐπὶ τὰ καθαίρειν αὐτοὺς δυνάμενα, μὴ ἀθρόως, ἀλλὰ κατʼ ὀλίγον, ὡς εἰρήκαμεν. τοὺς μὲν διὰ ψυχρὰν δυσκρασίαν συνισταμένους ὑδέρους διὰ τῶν θερμαινόντων, ἀλλὰ μηδὲ τούτους διὰ τῶν ἄγαν ξηραινόντων ἐδεσμάτων ἢ φαρμάκων δριμυτέρων εὐθὺς θεραπεύειν, ἀλλὰ κατὰ μέρος καὶ διὰ τῶν μετρίων ἔρχεσθαι πρῶτον, εἴθʼ οὕτως ἐπὶ τὰ ἰσχυρότερα καὶ μᾶλλον θερμαίνειν δυνάμενα καὶ λεπτύνειν· αἱ γὰρ ἀθρόαι διὰ τῶν ἄγαν θερμαινόντων προσφοραὶ συντήκουσι μᾶλλον ὅλην τὴν ἕξιν ἤπερ ἀποκενοῦσι τὸ ἄγαν πλέον ὑγρόν. οὕτω δὲ καὶ, εἰ δεήσει χρῆσθαι τοῖς ἐμψύχουσι, πειρῶ διὰ τῶν κατὰ μέρος προστιθέναι τῇ φύσει καὶ οὕτως ἔρχου ἐπὶ τὰ μᾶλλον ἐμψύχοντα. οὕτω γὰρ ἀβλαβῶς δυνήσεται καὶ ὁ κάμνων φέρειν τὰ μᾶλλον ἐμψύχοντα. καθάρας οὖν αὐτοὺς, ὡς δεῖ, οὕτως ἔρχου καὶ ἐπὶ λουτρὰ καὶ κινήσεις, ἀλλὰ τοὺς φλεγματικοὺς καὶ ψυχροτέρους τὴν κρᾶσιν ἄμεινόν ἐστιν ἀπάγειν ἐπὶ λουτρὸν αὐτοφυὲς, τοὺς δὲ λεπτοὺς καὶ ξηροὺς καὶ πυρέττοντας διὰ τῶν ποτίμων καὶ γλυκέων ὑδάτων καὶ ἀλοιφῆς καὶ μεταβολῆς ἀέρων καὶ εὐθυμίας ἁπάσης ἄγειν. οὕτω γὰρ αὐτοὺς συμβήσεται προσφόρως διαιτωμένους εἰς τὴν ἀρχαίαν πάλιν ἐπανελθεῖν εὐκρασίαν, ὥστε καὶ τὸ ἧπαρ μηκέτι ὕδωρ, ἀλλὰ χρηστὸν αἷμα τοῦ λοιποῦ δύνασθαι γεννᾶν.