Part of Therapeutics

ἈΛΕΞΆΝΔΡΟΥ ΤΡΑΛΛΙΑΝΟΥ͂ ΒΙΒΛΊΟΝ ΠΡΩ͂ΤΟΝ.κεφ. αʹ.Περὶ ἀλωπεκίας.

Ἡ ἀλωπεκία πάθος ἐστὶ τριχῶν μάδισις, οὐκ ἐκ μιᾶς δὲ αἰτίας, ἀλλʼ ἐκ διαφόρων καὶ ποικίλων ἔχει τὴν γένεσιν· γίνεται γὰρ καὶ διὰ φλέγμα θερμανθὲν καὶ τραπὲν εἰς ἁλμυρὰν ποιότητα καὶ διὰ χολὴν καὶ μελαγχολικὸν χυμόν· σκοπεῖν οὖν χρὴ καὶ διαγινώσκειν τὸ ποιοῦν αἴτιον τὸ πάθος καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν θεραπείαν ἔρχεσθαι. Διάγνωσις.

Διαγινώσκειν οὖν χρὴ τὴν ποιοῦσαν αἰτίαν ἐκ τῆς χροιᾶς τῶν τριχῶν· αἱ μὲν γὰρ ξανθαὶ χολώδη πλεονάζειν ἐνδείκνυνται κακοχυμίαν· αἱ δὲ μέλαιναι τὸν μελαγχολικὸν χυμόν· αἱ δὲ λευκαὶ τὸ φλέγμα. οὕτω μὲν οὖν ἔστι διακρίνειν, ποίου πλεονάσαντος περιττώματος γέγονε τὸ πάθος περὶ τὴν κεφαλήν. Θεραπεία.

Θεραπεύειν οὖν χρὴ τῷδε τῷ τρόπῳ· εἰ μὲν ἡ πλεονάζουσα κακοχυμία τύχοι πολλὴ οὖσα, προδιαιτήσας καλῶς κάθαρον τὸν πλεονάζοντα χυμόν· εἰ δὲ ὀλίγη τις εἴη, ἀρκέσουσι πρὸς θεραπείαν οἱ ἀποφλεγματισμοὶ καὶ τὰ μερικὰ μόνα βοηθήματα· ἐφʼ ὧν δὲ χρόνιόν ἐστι τὸ πάθος, τοῖς ἰσχυροτέροις κέχρησο μᾶλλον βοηθήμασιν· ἐφʼ ὧν δὲ μὴ πρὸ πολλοῦ τινος ἡ διάθεσις αὕτη συνέβη, τοῖς ἀσθενεστέροις τε καὶ μᾶλλον ἁπλουστέροις. ἐπειδὴ οὖν τῶν βοηθημάτων τὰ μὲν ἁπλᾶ, τὰ δὲ σύνθετα, τὴν ἀρχὴν πρῶτον ἀπὸ τῶν ἁπλουστέρων ποιησώμεθα, ἐξ ὧν ἔστι τὸν εἰδότα τὰς δυνάμεις αὐτῶν καὶ τὰ σύνθετα δύνασθαι ποιεῖν βοηθήματα. Περὶ ἁπλῶν βοηθημάτων.

Ἀλκυόνιον τοίνυν καυθὲν καὶ μετὰ παλαιοῦ ἐλαίου ἀνατριβὲν καὶ περιχριόμενον τῷ τόπῳ καλῶς ἰᾶται τὰς ἀλωπεκίας. καὶ πεῖραν τούτου πολλὴν ἔσχον ἐπὶ τῶν μὴ χρόνον ἐχόντων πολύν. ὁμοίως δὲ τούτῳ ποιεῖ καὶ ὁ φλοιὸς τοῦ καλάμου καὶ αἱ ῥίζαι καιόμεναι καὶ τὰ πικρὰ τῶν ἀμυγδάλων ὅλα καιόμενα. χρησιμωτάτη καὶ ἀσφοδέλου ῥίζα καὶ τὸ ἀβρότονον, αἰγὸς δὲ κόπρος καὶ ὄνυχες αὐτῶν καυθέντες καὶ ὄξει λειωθέντες, καὶ ὁ λιβανωτὸς δὲ καλῶς λειωθεὶς ποιεῖ ἐπὶ πλείονας ἡμέρας· ἔτι δὲ ἰσχυρότερον δράσει, εἴπερ ἐν ἡλίῳ λειωθείη πάνυ καλῶς ἐπὶ πλείονας ἡμέρας· ἢ τὴν περιστερεῶνα βοτάνην λειωθεῖσαν καλῶς ἐν ὄξει περίχριε προεκνιτρώσας καλῶς τὸν τόπον καὶ ὀθονίῳ ἀποσμήξας· βέλτιον γὰρ οὕτω δράσει· καὶ ὁ λιβανωτὸς δὲ καὶ τῶν μυῶν ἡ κόπρος ἐξ ἴσου ὄξει λειούμενα ποιεῖ φύεσθαι ταχέως τὰς τρίχας· κάλλιον δὲ προφυλάξαι τὸν τόπον ῥαφανίσι καὶ κρομμύοις ἐγκαρσίοις τμηθεῖσι καὶ οὕτω χρήσασθαι τῷ βοηθήματι. Ἄλλο·

Καὶ τοῦ ἐχίνου δὲ τοῦ χερσαίου ἡ τέφρα ἀναληφθεῖσα πίσσῃ ὑγρᾷ τριχοφυεῖ χριομένη καὶ ταχέως ἰᾶται τὸ τῆς ἀλωπεκίας πάθος.

Ἄλλο·

Ποιεῖ δὲ ὡσαύτως καὶ ἡ τῶν βατράχων τέφρα μεθʼ ὑγρᾶς πίσσης ἀναληφθεῖσα καὶ περιχριομένη. Ἄλλο·

Πύρεθρον λειώσας ἅμα χολῇ μοσχείᾳ κατάχριε συνεχῶς τοῦτο ποιῶν καὶ πρὸς τὰς χρονίας διαθέσεις. Ἄλλο·

Κόπρον αἰλούρου μετʼ ὄξους κατάχριε· καλόν ἐστι καὶ πάνυ φυσικὴν ἀντιπάθειαν ἔχει πρὸς τὸ πάθος. Περὶ συνθέτων βοηθημάτων.Χαλκοῦ κεκαυμένου . . δραχ. βʹ θείου ἀπύρου . . . . δραχ. βʹ ἀσφοδέλου . . . . δραχ. βʹ λειάνας σὺν κρόκῳ ὠῶν καὶ ἀνατρίψας τὸν τόπον χρίε. Ἄλλο·

Κάρυα βασιλικὰ καύσας ὁλόκληρα λείου μετʼ ἐλαίου καὶ κατάχριε προξυρήσας τὸν τόπον. Ἄλλο·Στέατος ἀρκτείου . . . . οὐγγ. βʹ ἀδάρκης . . . . . . . οὐγγ. γʹ μυοχόδων . . . . . . . οὐγγ. γʹ πίσσης ὑγρᾶς . . . . . . οὐγγ. γʹ λυχνελαίου ἀπὸ καύματος . . δραχ. αʹ 𐅶ʹʹ ἀναλαμβάνων τὸν τόπον προξυρῶν χρίε. Ἄλλο·Ὄξους δριμέος . . . . οὐγ. αʹ σκορόδων . . . . . οὐγ. αʹ ῥοδίνου ἐλαίου . . . . οὐγ. αʹ. τρίψας τὸν τόπον ῥάκει ἐρίου κατάχριε. Ἄλλο·Βατράχων . . . . . οὐγγ. γʹ μυοχόδων . . . . . . οὐγ. αʹ καλάμου φλοιοῦ τέφρας . . οὐγ. αʹ πίσσης ὑγρᾶς . . . . . οὐγ. αʹ πράσου σπέρματος . . . . οὐγ. αʹ. κεδρέα ἀναλάμβανε καὶ οὕτω περίχριε. κεφ. βʹ.Περὶ ῥεουσῶν τριχῶν.

Ἡ ῥύσις τῶν τριχῶν γίνεται διὰ πολλὰς αἰτίας· καὶ γὰρ διʼ ἔνδειαν τῆς τρέφειν αὐτὰς καὶ γεννᾶν ὕλης δυναμένης καὶ διὰ πύκνωσιν τῶν πόρων καὶ διʼ ἀραιότητα καὶ διὰ κάθαρσιν ἔσθʼ ὅτε μοχθηρῶν περιττωμάτων. ἐπεὶ οὖν διάφορα τὰ ποιοῦντα τὴν ῥύσιν εἰσὶν αἴτια καὶ οὐχ ἓν, ἀνάγκη πρὸς ἑκάστην ἐνίστασθαι καὶ οὕτω ποιεῖν τὴν ἀκόλουθον θεραπείαν. εἰ μὲν γὰρ διὰ ξηρότητα πολλὴν ἡ ῥύσις γίνεται καὶ διὰ τὸ ἐκδαπανᾶσθαι τὰ τρέφειν δυνάμενα τὰς τρίχας περιττώματα, τηνικαῦτα καὶ λούειν χρὴ συνεχέστερον καὶ τρέφεσθαι ὑγραίνουσάν τε καὶ εὔχυμον καὶ ἑτοίμως ἀναδίδοσθαι δυναμένην τροφὴν καὶ μηδὲν ἔχουσαν ἁλμυρὸν ἢ δριμύ, ἀλλὰ μηδʼ οἶνον πολὺν ἐπιτρέπειν πίνειν, μάλιστα δὲ τὸν ἄκρατον, μηδὲ συγχωρεῖν ἀφροδίσια πολλά. Περὶ λουτροῦ εἰς τὸ αὐτό.

Ἔστω δὲ καὶ τὸ λουτρὸν εὔκρατον μηδὲ πάνυ θερμὸν ἔχον τὸν ἀέρα ἢ τὴν ἔμβασιν. λαμβανέσθωσαν δὲ σίτλας εὐκράτου θερμοῦ καὶ ἀλειφέσθωσαν τὴν κεφαλὴν πολλῷ ὑδρελαίῳ μηδὲ σάπωνι ἢ νίτρῳ σμηχέσθωσαν τὴν κεφαλήν· οὐ γὰρ δεῖ πράττειν, ἐὰν ἐπʼ ἐνδείᾳ ἡ ῥύσις συμβαίνῃ τῶν τριχῶν. εἰ δὲ διʼ ἀραιότητα τῶν πόρων καὶ διαφόρησιν τῶν ὑγρῶν καὶ οἷον ἔκπτωσιν τῶν τρεφόντων αὐτὰς περιττωμάτων ἡ ῥύσις γίνεται, ἀκόλουθόν ἐστι τηνικαῦτα τοῖς ἐμψύχειν τε καὶ στύφειν δυναμένοις ἐπὶ πλέον κεχρῆσθαι βοηθήμασι καὶ διαίτῃ τοιαύτῃ μηδὲν ἐχούσῃ δριμὺ μηδὲ ἀνευρύνειν καὶ ἀναστομοῦν τοὺς πόρους δυναμένῃ, οἷάπερ ἐστὶν εὔζωμα καὶ κάρδαμα καὶ πρᾶσα καὶ κρόμμυα καὶ σκόροδα· ταῦτα γὰρ πάντα τοῖς μὲν διὰ πύκνωσιν καὶ σφήνωσιν τῶν πόρων εἰσὶν ἐπιτήδεια. τοῖς δὲ διʼ ἀραιότητα, θριδακίνη τε καὶ μαλάχη καὶ ὠὰ καὶ ἄρτος σιλιγνίτης εἰς εὔκρατον ἢ εἰς ψυχρὸν ὕδωρ ἐμβρεχόμενος, πέπονες καὶ σίκυα καὶ ἰχθύες οἱ σκληρόσαρκοι καὶ τῶν χοιρείων κρεῶν τὰ μὴ λιπαρὰ καὶ μάλιστα βόεια καὶ πόδες βοῶν καὶ ἴσικος καὶ κτένια καὶ κηρύκιά εἰσιν ὠφέλιμα. οἴνου δʼ ἀπεχέσθωσαν καὶ μάλιστα παλαιοῦ. ἐν δὲ τῷ λουτρῷ εἰσιόντες ὕδατι βρεχέσθωσαν τὴν κεφαλὴν καὶ πάλιν ἐν τῇ τοῦ ψυχροῦ εἰσιόντες δεξαμενῇ ἐκ τοῦ ῥέοντος δεχέσθωσαν κατὰ τῆς κεφαλῆς πολὺ καὶ ῥοδίνῳ ἢ ὀμφακίνῳ ἢ μηλίνῳ ἢ μυρσίνῳ ἀλειφέσθωσαν. οὕτω γὰρ διαιτωμένων αὐτῶν οὐ μόνον ἡ γινομένη κωλυθήσεται ῥύσις, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι βλαστήσονται τρίχες. εἰ δὲ διὰ πύκνωσιν τῶν πόρων κωλύεται τῶν τριχῶν ἡ γέννησις, τηνικαῦτα τοῖς ἀραιοῦν δυναμένοις καὶ μετρίως θερμαίνειν δεῖ μᾶλλον κεχρῆσθαι καὶ τότε πλέον, ἡνίκα καὶ ὁ καιρὸς εἴη χειμὼν καὶ ὁ κάμνων ἐπὶ πλέον ψυχροῖς ὁμιλήσας ἢ καὶ τὴν κρᾶσιν ψυχροτέραν καὶ φλεγματικωτέραν ἔχοι· ἀλλʼ ἐπειδὴ τὰ ἀραιοῦντα προτρέπεται μὲν τὴν ὕλην, οὐκ ἐᾷ δʼ αὐτὴν ἐμμένειν καὶ τρέφειν καὶ γεννᾶν τὰς τρίχας, μίγνυσθαι χρὴ τούτοις καὶ τῶν ῥωννύειν δυναμένων καὶ πυκνούντων ἠρέμα τὴν ἐπιφάνειαν, ὥστε μικτὴν εὑρίσκεσθαι δύναμιν οὖσαν ἐν τῷ βοηθήματι ἑλκτικήν τε ἅμα καὶ τρέφειν δυναμένην αὐτὰς καὶ καθεκτικὴν, διὰ μὲν τῆς προσούσης θερμότητος ἑλκτικὴν, διὰ δὲ τῆς ψύξεως καθεκτικήν. πολλὰ μὲν οὖν εἰσι φύσεων πολλῶν μικτὴν ἔχοντα δύναμιν, ἐξ ὧν ἐστι τὸ λάδανον, σχίνινον ἔλαιον, ὀμφάκινον καὶ τὸ τῶν μυρσίνων· εἰσὶ δὲ καὶ ἀραιωτικὰ πάμπολλα, οἷον ἥ τε τῶν βατράχων τέφρα καὶ τὸ κρόμμυον καὶ τὸ ἀλκυόνιον καὶ ἡ θαψία, εὐφόρβιόν τε καὶ νᾶπυ καὶ ὅσα τοιαῦτα· οἷς ἅπασι δυνήσῃ χρήσασθαι, τῶν μὲν ἰσχυροτέρων ἐκλύων τὴν δύναμιν, τῶν δʼ ἀσθενεστέρων ἐπιτείνων· εἰ δὲ διὰ κάθαρσιν τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ περιττωμάτων γίνεται ῥύσις, οὐδʼ ὅλως δεῖ πολυπραγμονεῖν ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐκ νόσου ἀναλαμβανομένων. ἀρκεῖ γὰρ μόνη καὶ ἡ τοῦ χρηστοῦ λοιπὴ αἵματος γέννησις καὶ ἡ εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐκ τῆς νόσου ἐπάνοδος. Τὸ διὰ λαδάνου.

Λάδανον ἀπόβρεξον ἐν μυρσινελαίῳ καὶ οἴνῳ ὡς μέλιτος ἔχειν πάχος καὶ χρῖε τὴν κεφαλὴν καὶ πρὸ βαλανείου καὶ μετὰ βαλανεῖον· βέλτιον δʼ ἐστὶ καὶ πολύτριχον προσεμβάλλειν, ὅ τινες ἀδίαντον καλοῦσι, πρὸς ἥμισυ μέρος τοῦ λαδάνου καὶ χρίεσθαι μετὰ μυρσινελαίου ἀναλαμβανόμενον· εἰ δὲ χειμὼν εἴη καὶ ψυχρὰν ἔχοι τὴν κεφαλὴν ὁ κάμνων, καὶ τῶν μικρὰ θερμαινόντων καὶ ἀραιωτικῶν πρόσπλεκε τῷ βοηθήματι, οἷον νάρδου ὀλίγου καὶ κυπρίνου ἢ ἄλλου τινὸς λεπτομεροῦς καὶ εὐώδους βοηθήματος. Ἄλλο·

Ἀνεμώνης τὸ ἄνθος τρίψας μετʼ ἐλαίου κατάχριε. Ἄλλο·

Περιστερεῶνα ὀρθὸν σὺν ταῖς ῥίζαις ξηράνας καὶ τρίψας σῆθε λεπτοτάτῳ κοσκίνῳ, εἶτα μίξας ἐλαίῳ, ὥστε γλοιῶδες πάχος γενέσθαι, εἰς χαλκοῦν ἀγγεῖον ἀπόθου καὶ, ὅταν ᾖ χρεία, μετʼ ἐλαίου χρῶ.

κεφ. γʹ.Πρὸς μέλανσιν τριχῶν.

Κηκίδων, ἀκακίας, λεπίδος σιδήρου, χαλκάνθου, στυπτηρίας ἐξ ἴσου λαβὼν ἀπόβρεξον οὔρῳ παιδὸς ἀφθόρου ἡμέραν μίαν, εἶτα σμήξας τὰς τρίχας χρῖσον καὶ δῆσον τὴν κεφαλὴν ἐφʼ ἡμέρας τρεῖς· πεπείραται. Ἄλλο·Καρύων χλωρῶν τοῦ φλοιοῦ . . οὐγγ. γʹ πρίνου καρποῦ . . . . . . οὐγγ. ϛʹ οἴνου μέλανος . . . . . . ξεστ. γʹ. ἕψε, ἕως εἰς τρίτον ἔλθῃ, καὶ τὸ λοιπὸν ἐκθλίψας ἀνάκοπτε ἐλαίῳ μυρσίνῳ ξεστ. αʹ· ἡ χρῆσις καθʼ ἡμέραν. Ἄλλο·

Οἴνου μέλανος παλαιοτάτου οὐγγ. γʹ ἔμβαλε εἰς μολύβδινον ἀγγεῖον καὶ μολύβδου ῥίνισμα οὐγγ. βʹ καὶ ἔασον βρέχεσθαι ἡμέρας ιεʹ, εἶτα ἐπίχριε ἐλαίου πρωτείου καὶ ἀνακόπτων πρόστριβε μάλιστα ἀνδράσιν. Ἄλλο·

Κηκίδας ἑφθὰς τρίψας κατάπλαττε τὰς τρίχας νύκτα καὶ ἡμέραν. ἐκ τῆς κοίτης δʼ ἀνιστάμενος κλύζου ὕδατι ψυχρῷ.

Πυρρὰς τρίχας βάψαι καὶ ξανθὰς ποιῆσαι.

Λαβὼν σμύρνης μέρος ἓν, ἁλὸς ἄνθους μέρος ἓν, λείωσον ἐπιμελῶς καὶ ποιήσας γλοιοῦ πάχος προσμήξας τὴν κεφαλὴν ἐπίχριε τῷ φαρμάκῳ καὶ ἔα νύκτα καὶ ἡμέραν καὶ ἀπόνιπτε. Ἄλλο·

Θέρμους ὠμοὺς ἐν ὕδατι κατάχριε, κυπέρου φύλλα βρέξον χυλῷ στρουθίου καὶ χρῶ τῷ ἀποβρέγματι. Ξανθὰς τρίχας ποιῆσαι.Λιθαργύρου . . . . οὐγγ. δʹ Κρητικῆς γῆς . . . οὐγγ. δʹ ἀσβέστου . . . . . οὐγγ. δʹ ὕδατος ὅσον δυνατὸν ποιῆσαι γλοιοῦ πάχος κατάχριε· πρόσβαλε τεύτλου φύλλα ἐφʼ ἡμέρας γʹ ἢ δʹ καὶ ἀπόλουε. Τρίχας μελαίνας ξανθὰς ποιῆσαι.

Τρύγα οἴνου βάλε εἰς γλοιὸν βαλανείου καὶ ποιήσας πάχος κηρωτῆς χρῖε· ὅταν θέλῃς καθεύδων, καὶ εἰς τὸ πρωῒ γίνονται ξανθαί. Βαφὴ χρυσοειδής.Στυπτηρίας . . . . . . . . . . δραχ. ϛʹ σανδαράχης . . . . . . . . . . δραχ. ϛʹ κρόκου . . . . . . . . . . . δραχ. βʹ θαψίας, ᾗτινι οἱ βαφεῖς χρῶνται, ἣν οἱ Ῥωμαῖοι ἑρβαρυβίαν καλοῦσι . . δραχ. βʹ κονίας πιλοποιικῆς . . . . . . . ξεστ. δʹ. ἕψε τὴν κονίαν καὶ τὴν θαψίαν, ἕως οὗ λειφθῇ τὸ ἥμισυ, εἶτα ἐπίβαλλε τὰ ξηρὰ καὶ μετὰ τὴν χρῆσιν ἀπόνιπτε ὕδατι τηλίνῳ καὶ κριθίνῳ καὶ κυμινίνῳ. Τρίχας λευκὰς ποιῆσαι.

Φλώμου λευκοῦ τὸ ἄνθος καῦσον καὶ σμῆχε αὐτὸ σμήγματι. Ἄλλο·Φλώμου καρποῦ . . . . στυπτηρίας στρογγύλης . . . ἀνὰ οὐγ. αʹ ῥεφάνου φλοιοῦ . . . . κόψον καὶ μῖξον ταυροκόλλης δραχ. δʹ καὶ χρῶ. κεφ. δʹ.Περὶ πιτυριάσεως.

Ἡ πιτυρίασίς ἐστι συντόμως εἰπεῖν λεπτῶν καὶ πιτυροειδῶν σωμάτων ἔκ τε τῆς ἐπιφανείας τῆς κεφαλῆς ἢ καὶ ἐκ τοῦ ἄλλου σώματος ἀπότηξις χωρὶς ἑλκώσεως κατὰ τὸ πλεῖστον· διὰ τοῦτο καὶ πιτυρίασις ὠνόμασται. γίνεται δὲ τὸ πάθος τοῦτο διὰ τὸ κακοχυμίαν τινὰ ἀνενεχθῆναι ἐν τῇ κεφαλῇ φλέγματος ἁλμυροῦ ἢ χολώδους καὶ μελαγχολικοῦ αἵματος. εἰ μὲν οὖν καθʼ ὅλον εἴη τὸ σῶμα τοιαῦτα, περὶ τοῦ ὅλου δεῖ πρόνοιαν ποιεῖσθαι πρότερον, εἶτα οὕτως ἐπὶ τὰ κατὰ μέρος ἐλθεῖν βοηθήματα· εἰ δὲ μηδὲν ὁρᾶται καθʼ ὅλον τὸ σῶμα περίττωμα, καὶ μόνα γε δύναται θεραπεῦσαι καλῶς καὶ τὰ τοῖς πάλαι καὶ ἡμῖν εὑρεθέντα βοηθήματα. Θεραπεία.

Κιμωλίαν προβρέξας ὕδατι μῖξον χυλὸν τεύτλου καὶ κατάχριε καὶ ἔα, ἕως ἀποξηρανθῇ· εἶτα ἀποπλύνας λεῖον λιβανωτὸν σὺν οἴνῳ καὶ ἐλαίῳ κατάχριε καὶ ἔα, ἕως ἀποξηρανθῇ, ἢ σταφίδα ἀγρίαν σὺν ἐλαίῳ κατάχριε. Ἄλλο·

Πρὸς δὲ τὰς ὑγροτέρας πιτυριάσεις ἅλμῃ ἀπόκλυζε ἢ θέρμων ἀποβρέγματι· πεπείραται γάρ. Πρὸς φθεῖρας καὶ κονίδας.Νίτρου . . . . . . οὐγ. αʹ σανδαράχης . . . . οὐγ. αʹ σταφίδος ἀγρίας . . . οὐγ. αʹ μετʼ ἐλαίου μυρσίνου ἐπίχριε. Ἄλλο·Σταφίδος ἀγρίας . . οὐγγ. βʹ σανδαράχης . . . . οὐγ. αʹ. σὺν ἐλαίῳ καὶ οἴνῳ λείων ὅλον σῶμα ἐπιχρίσεις· πρὸς τοῦτο ποιεῖ καὶ γῆ ἀστὴρ καὶ νίτρον σὺν ἐλαίῳ. κεφ. εʹ.Περὶ ψυδρακίων καὶ ἐξανθημάτων τῶν ἐν τῇ κεφαλῇ.

Ψυδράκιά εἰσι μικραὶ ὑπεροχαὶ φλυκτίσιν ὅμοιαι ὑπερκείμεναι τῆς ἐπιφανείας· τὰ δʼ ἐξανθήματα κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν ἐπιπόλαιαι ἑλκώσεις ὑπέρυθροι καὶ τραχεῖαι. ἀμφότερα δὲ θεραπεύονται δυνάμεσι ταῖς ὑποτεταγμέναις. Θεραπεία.Λιθαργύρου . . . . . . ἀνὰ οὐγγ. βʹ. ψιμμιθίου . . . . . . . στυπτηρίας . . . . . . ἀνὰ οὐγγ. βʹ. πηγάνου φύλλων χλωρῶν . ὄξους καὶ μυρσινελαίου κατάχριε, πλέον δὲ πρὸς τὰ ἐξυγρασμένα. κεφ. ϛʹ.Πρὸς τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ ψωρώδη καὶ ἰχωρώδη.

Πήγανον καὶ στυπτηρίαν λεάνας μετὰ μέλιτος χρῖε τὴν κεφαλὴν προξυρῶν· ἐὰν δʼ ἀφιστῆται τῆς κεφαλῆς τὸ δέρμα, ἐλαίας φύλλα ἑφθὰ μετὰ μέλιτος κατάπλαττε. κεφ. ζʹ.Πρὸς τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ ἑλκύδρια πυκνὰ καὶ ἐρυθρὰ παραπλήσια θηλαῖς, ἀφʼ ὧν ἰχῶρες ἀποτήκονται.

Προξυρήσας τὴν κεφαλὴν καὶ ὕδατι καὶ νίτρῳ προαποσμήξας θεῖον ἄπυρον μετʼ οὔρου ἀνθρωπείου λείων χρῶ Ἄλλο πρὸς τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ.Λιθαργύρου . . . . . δραχ. ιβʹ ψιμμιθίου . . . . . . δραχ. ιβʹ θείου ἀπύρου . . . . . οὐγγ. ηʹ. κηρωτῇ μυρσίνῃ ἀναλάμβανε καὶ χρῶ. Ἄλλο·

Μελαντηρίαν μετʼ ὄξους κατάχριε.

κεφ. ηʹ.Περὶ ἀχώρων.

Καὶ ὁ ἄχωρ πάθος ἐστὶ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς κεφαλῆς γινόμενον, μικρὰς διατρήσεις ἔχον, ἐξ ὧν ἔξεισιν ὑγρὸν ἰχῶρι παραπλήσιον· διὰ τοῦτο καὶ ἄχωρ τὸ πάθος καλεῖται. ἔστι δὲ τὸ παραρρέον ὁτὲ μὲν χολῶδες ἢ φλεγματῶδες, ὁτὲ δὲ καὶ μελαγχολικόν. διαγινώσκειν οὖν χρὴ τὸ κυρίως αἴτιον· οὐχ ἡ αὐτὴ γάρ ἐστιν ἐπὶ πάντων θεραπεία. χολώδους μὲν γὰρ ὄντος τοῦ πλεονάζοντος περιττώματος λεπτόν ἐστι τῇ συστάσει καὶ ὕπωχρον τῇ χροιᾷ· εἰ δὲ μὴ λεπτὸν τῇ συστάσει, ἀλλὰ παχὺ καὶ γλίσχρον, φλέγμα τὸ πλεονάζον καὶ ποιοῦν τὸν ἄχωρα· εἰ δὲ μηδὲν τούτων εἴη, φαίνοιντο δὲ οἱ τόποι, ἐξ ὧν ἀπορρεῖ τὸ ὑγρὸν, σκληροὶ μᾶλλον καὶ ὑπερέχοντες τῆς ἐπιφανείας καὶ στεγνότεροι, ὡς μηδὲν ἐξ αὐτῶν ἀπορρεῖν ἢ μόλις ὀλίγον, γίνωσκε μελαγχολικὸν εἶναι τὸ ποιοῦν αἴτιον τὸν ἄχωρα. λοιπὸν δὲ καὶ τὰ προηγησάμενα αἴτια, ἥ τε κρᾶσις τοῦ πάσχοντος καὶ ἡ ἡλικία καὶ ἡ γεῦσις. πικρότητος μὲν γὰρ αἰσθάνονται, οἷς χολῶδές ἐστι τὸ αἴτιον· ἁλμυρᾶς δὲ ποιότητος, οἷς τὸ φλέγμα, ἰώδους δὲ, οἷς μελαγχολικός ἐστι χυμός. ἀπὸ τῆς ἁφῆς δὲ διαγινώσκειν ἐστί σοι δυνατόν· θερμοτέρα γάρ σοι φαίνεται ἐφʼ ὧν ἐστι χολῶδες, ψυχροτέρα δὲ ἐφʼ ὧν φλεγματῶδες, ἧττον δὲ ψυχρὰ ἐφʼ ὧν μελαγχολῶδες. οὕτω μὲν διαγινώσκεις τοὺς τίκτοντας τὸν ἄχωρα χυμούς. Θεραπεία ἀχώρων.

Θεραπεύειν δὲ χρὴ παραπλησίως τοῖς ἔχουσι τὸ τῆς ἀλωπεκίας πάθος· εἰ μὲν πληθωρικὸν εἴη καὶ κακόχυμον τὸ πᾶν σῶμα, καθαίρειν δεῖ πρότερον καὶ ὅλου ποιεῖσθαι πρόνοιαν τοῦ σώματος, ἔπειτα ἐπὶ τὰ κατὰ μέρος ἔρχεσθαι βοηθήματα.

κεφ. θʹ.Περὶ κηρίου.

Εἰδέναι δὲ δεῖ καὶ τὸ κηρίον πάθος ὑπάρχον ἐοικὸς τοῖς ἄχωρσι, μεγέθει μόνον διαφέρον. αἱ γὰρ κατατρήσεις τῶν πόρων, ὅθεν ἔξεισι τὸ ὑγρὸν, ἐοίκασι τοῖς κηρίοις τῶν μελισσῶν, ὅθεν καὶ κηρίον ὠνομάσθη παρὰ τοῖς παλαιοῖς. ἐπὶ δὲ τῶν καλουμένων ἀχώρων οὐκ ἔστιν ἰδεῖν τὰς κατατρήσεις τῶν πόρων, ὅθεν ἐξ αὐτῶν ἔξεισι τὸ ὑγρόν. ὅσα οὖν πρὸς ἄχωρας εἴρηται, ταῦτα καὶ ἐπὶ κηρίων ὀνομάζειν ἁρμόζει. ἀλλʼ ἐπειδὴ πολλὰ τυγχάνει τὰ ποιοῦντα πρὸς τοὺς ἄχωρας, προσδιορίζειν δεῖ, τίνα τούτων ἐστὶν ἰσχυρότερα καὶ διαφορητικώτερα, καὶ πάλιν ποῖα ἀποκρουστικὰ, ποῖα δὲ τὴν μικτὴν ἔχοντα δύναμιν. εἴπωμεν οὖν, ἐπὶ ποίων διαθέσεων ποίοις δεῖ μᾶλλον κεχρῆσθαι βοηθήμασιν. κεφ. ιʹ.Περὶ κεφαλαλγίας.

Ἡ κεφαλαλγία σύμπτωμά ἐστιν. ἔχει δὲ πολλὰς αἰτίας τὰς ἐργαζομένας αὐτήν· καὶ γὰρ ὑπὸ ποιότητος συμβαίνει πολλάκις καὶ μόνης καὶ ὑπὸ πλήθους καὶ ὑπὸ συναμφοτέρων καὶ ἁπλῶς ὅ, τι ἄν τις εἴπῃ προκαταρκτικῶν αἰτιῶν εἴτε συνεκτικῶν, εὑρήσει καὶ τοῦτο κεφαλαλγίας ποιητικόν. ἐπειδὴ οὖν οὐκ ἔστιν ἓν αἴτιον, ἀλλὰ διάφορα τὰ παρασκευάζοντα γίνεσθαι κεφαλαλγίαν, διάφορον ἐξ ἀνάγκης δεῖ ποιεῖσθαι καὶ τὴν θεραπείαν, πρὸς ἕκαστον τῶν ποιούντων αὐτὴν ἀποβλέποντας· καὶ διὰ τοῦτο ποιοῦμεν ἀπὸ τῆς κατὰ ποιότητα κεφαλαλγίας τῆς θεραπείας ἀρχόμενοι. εἰδέναι τοίνυν χρὴ, ὅτι αἱ σφοδρόταται κεφαλαλγίαι γίνονται κατὰ τὰς δραστικὰς ποιότητας καὶ μάλιστα τὴν θερμήν· αἱ δὲ κατὰ ξηρότητα γινόμεναι κεφαλαλγίαι τὸ σφοδρὸν οὐχ ὁμοίως κέκτηνται. αἱ γὰρ ὑγραὶ ποιότητες οὐδʼ ὅλως ἐπιφέρουσιν ὀδύνην ἐφʼ ἑαυταῖς, εἰ μὴ δριμύτης τύχοι συμπεπλεγμένη, καὶ ὅτε μὴ μετὰ θερμότητος ἢ ψυχρότητος, ἀλλὰ μετὰ πλήθους οἱ χυμοὶ τύχοιεν ὄντες, λόγῳ τῆς διατάσεώς τε καὶ ἐμφράξεως ὀδύνας τίκτουσιν, ἐὰν ὦσι μάλιστα παχεῖς καὶ κολλώδεις. ἀρξώμεθα οὖν λέγειν τὰς θεραπείας ἀπὸ τῶν διὰ προκαταρκτικῶν αἰτιῶν συνισταμένων κεφαλαλγιῶν τὴν ἀρχὴν ποιούμενοι. Διάγνωσις τῆς ἐπʼ ἐγκαύσει γινομένης κεφαλαλγίας.

Τὰ σημεῖα πᾶσι δῆλα καὶ ὁμολογούμενα τυγχάνει τῶν ἐπʼ ἐγκαύσει καὶ θερμῇ δυσκρασίᾳ πασχόντων τὴν κεφαλήν. ἔστι γὰρ ἰδεῖν καὶ τούτων τὸ δέρμα θερμότερον τῇ ἁφῇ καὶ ξηρότερον εὐθὺς κατὰ τὴν πρώτην ἐπιβολὴν ἄνευ τοῦ χρονίσαι καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐρυθρούς· χαίρουσι δὲ καὶ τῷ ψυχρῷ προσαντλούμενοι καὶ οὐ μόνον παραμυθοῦνται τοῦτο ποιοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὰ μέγιστα ὠφελοῦνται. Θεραπεία τῆς ἐπʼ ἐγκαύσει γινομένης κεφαλαλγίας.

Ὅτι τῶν ψυχόντων χρῄζουσιν οἱ τὴν κεφαλὴν ἐγκαυθέντες, ἅπασι πρόδηλον· ἀλλʼ ἄριστα ἐκεῖνα, ὅσα καὶ λεπτομερῆ δύναμιν ἔχει, ἐξ ὧν ἐστι καὶ τὸ ῥόδινον συγχρισθὲν ὀλίγον προσλαβὸν ὄξους· ἔτι γὰρ μᾶλλον διικνεῖσθαι δύναται. εἰ δʼ ἐπὶ πλέον ἡ θερμασία φαίνοιτο κρατοῦσα, καὶ τὴν τῶν ψυχόντων δύναμιν ἐπιτείνειν σε χρὴ ἀειζώου προσπλέκοντα χυλὸν ἢ ἑρπύλλου ἢ ἑλξίνης ἢ ἀνδράχνης ἢ τῆς ἀγρίας θριδακίνης ἢ σέρεως ἢ ἰντύβων ἢ κολοκύνθης ἢ ῥόδων ἢ ὄμφακος ἢ χυλὸν πολυγόνου ἢ χυλὸν ῥοιῶν καὶ μάλιστα τῶν ὀξυζουσῶν ἢ ἄλλων τῶν ὅσον γε νοήσειας ἐμψυχόντων ἐκτὸς τῶν πάνυ ναρκούντων ἢ στυφόντων, ὡς εἴρηται. φεύγειν οὖν χρὴ καὶ διὰ τοῦτο τὸ μανδραγορικὸν ἔλαιον καὶ τὰ διὰ κωνείου καὶ ὀποῦ μήκωνος, εἰ μὴ πρότερον διὰ πολλὴν ἀγρυπνίαν ἀναγκασθείημεν αὐτοῖς χρήσασθαι, καὶ τότε μετὰ πολλῆς ἀσφαλείας κατὰ βραχὺ προσφέρειν. ἀνύσαντας δὲ τὸ δέον εὐθὺς ἀποφυγεῖν δεῖ καὶ τὴν τῶν ψυχόντων χρῆσιν καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν περιττωματικῶν σωμάτων καὶ οἷς ἐστι βάρους συναίσθησις ἐν τῇ κεφαλῇ· συμβαίνει γὰρ πολλάκις ἐπὶ τῶν πλῆθος ἐχόντων πληροῦσθαι τὴν κεφαλὴν ὑπὸ τῆς ἐγκαύσεως δίκην σικύας ἐπισπωμένης εἰς αὑτὴν τὰ περιττά· ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐπʼ ἐγκαύσει ἅμα καὶ σφήνωσιν ἐχόντων φεύγειν τὰ πάνυ ψύχοντα, ἐλαίῳ δὲ κεχρήσθω χαμαιμηλίνῳ νεωστὶ μᾶλλον κατεσκευασμένῳ· εἰ δὲ παλαιότερον τύχοι, προσπλέκειν αὐτῷ καὶ τὸ ῥόδινον, δύο μὲν μέρη τοῦ χαμαιμηλίνου, ἓν δὲ τοῦ ῥοδίνου, ἢ τὸ ἀνάπαλιν ἢ καὶ ἐπίσης· ἄλλως γὰρ ἄλλο τὸ ποσὸν καὶ οὐχ ὡρισμένον ἐστί. καταμανθάνειν οὖν ἅπαντα δεῖ, καθὼς ὁ ἀληθὴς λόγος Ἱπποκράτους παρακελεύεται, καὶ οὕτω ποικίλλειν τὸ ποσὸν ἀποβλέποντα πρός τε τὴν ἡλικίαν καὶ ὥραν καὶ χώραν καὶ ἕξιν σώματος καὶ κρᾶσιν. τούτῳ τῷ κανόνι προσέχων ἐπιτεύξῃ τῆς ἀκριβείας τοῦ ποσοῦ.

Περὶ κηρωτῆς τοῦ αὐτοῦ πάθους.

Εἰ δʼ ἐπιμένει κατὰ τούτων γινομένη ἡ θερμὴ δυσκρασία, καὶ ταῖς ἔτι μᾶλλον ψύχειν δυναμέναις ἀναγκαίως χρησόμεθα κηρωταῖς καὶ μάλιστα τῇ ῥοδίνῃ προσλαμβανούσῃ ὀλίγον ὄξους ἢ χυλοῦ ἀνδράχνης ἢ περδικιάδος ἤ τινος ἄλλου τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων. δεῖ δὲ καὶ προπλύνειν ἀεὶ τὴν κηρωτὴν ψυχρὸν ὕδωρ ἐμβάλλοντα μετὰ τοῦ καλῶς ἐν τῷ πυρὶ ἄνετον διατακῆναι, καὶ τοῦτο ποιεῖν οὐ μόνον ἀλλάσσοντα τὸ πρότερον ὕδωρ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὕστερον ἐμβάλλοντα καθαρόν. ἐπειδὰν δὲ τοῦτο ποιήσῃς, ἐπιμίγνυε κατὰ μικρὸν πάλιν τὸ ῥόδινον τῷ κηρῷ ἐπιρραίνων, ὡς εἰρήκαμεν, ὕδατος καὶ ὄξους ἢ χυλοῦ τινος, ἕως ἂν μιγῶσιν ἀμφότερα καλῶς. οὕτω δὲ γενομένης τῆς κηρωτῆς ἐπίπλαττε ἐν ψιλῷ ῥάκει καὶ ἐπιτίθει τῇ κεφαλῇ πάσῃ καὶ μάλιστα τοῖς κροτάφοις, ὥστε διαδίδοσθαι τὸ φάρμακον. τὰς δὲ τρίχας ἀφαιρεῖν δεῖ καὶ συνεχέστερον ἀλλάσσειν. οὕτω γὰρ πραττόντων ἡμῶν ἡ κρατοῦσα δυσκρασία μεταβληθήσεται ἐπὶ τὸ εὔκρατον ταχέως. Περὶ τῆς ἐπὶ θερμῇ δυσκρασίᾳ χρονιζούσης κεφαλαλγίας.

Ἐπὶ δὲ τῶν ἐπιμόνως ἐχόντων τὴν θερμὴν δυσκρασίαν δεῖ ποιεῖν καὶ τὰ εἰρημένα. μηδὲν δʼ ἀνυσάντων αὐτῶν καὶ τοῖς ἀναγκαίοις καὶ ἰσχυροτέροις δεῖ χρῆσθαι βοηθήμασιν, ἐν οἷς ἐστι καὶ ὁ τροχίσκος ἔχων οὕτω· Τροχίσκος εἰς τὸ αὐτό.Κρόκου . . . . . . οὐγγ. ιεʹ χαλκάνθης . . . . . οὐγγ. ιʹ στυπτηρίας σχιστῆς . . . δραχ. ιϛʹ σμύρνης . . . . . . οὐγγ. γʹ ὀμφάκου . . . . . οὐγγ. γʹ χαλκίτεως . . . . . οὐγγ. γʹ κόμμεως . . . . . . οὐγγ. γʹ. οἴνου αὐστηροῦ τὸ ἀρκοῦν τρῖβε καλῶς καὶ ποίει τροχίσκον ἐπὶ τῆς χρείας ἄνευ ὀξυκράτου καὶ χρῶ ἐπὶ τῶν ἤδη χρονίων θερμῶν δυσκρασιῶν. εἰ δὲ καὶ ἀγρυπνία προσείη τῷ κάμνοντι, πρόσπλεκε μᾶλλον τὸν χυλὸν τῶν ὑπνωτικῶν· οὕτω γὰρ ἀμφότερα θεραπεύσεις καλῶς καὶ τὴν δυσκρασίαν ἅμα καὶ τὴν ἀγρυπνίαν τοῦ κάμνοντος. Περὶ τῆς διὰ θερμὴν δυσκρασίαν τοῦ ἥπατος γινομένης κεφαλαλγίας.

Εἰ δὲ διὰ τὸ πολλάκις εἶναι θερμὸν τὸ ἧπαρ γένοιτο ἡ κεφαλαλγία, ἐγκαίοντος τοῦ ἥπατος καὶ ἀναθυμιῶντος ἀτμοὺς ἄνω περὶ τὴν κεφαλὴν, ἀναγκαῖόν ἐστιν εἰς τὸ προηγησάμενον προσφέρειν σύμπασαν τὴν θεραπείαν, ἔξωθεν μὲν ἢ μήλινον ἔλαιον ἢ ῥόδινον ἢ ὑδρέλαιον ἢ κηρωτὴν, ἔσωθεν δὲ τροφῇ μάλιστα πλείονι καὶ ἐμψύχειν δυναμένῃ καὶ δυσκατεργάστῳ, ὥρας βʹ ἢ γʹ ἄρτον λαμβάνειν εἰς εὔκρατον, ὥστε μὴ κινῆσαι τοὺς ἀτμοὺς ἐπὶ τὴν ἄνω φορὰν, ἢ κίτρου ἢ μήλου ἢ ἄλλου τινὸς τῶν ἐμψυχόντων. ἐν ἀπορίᾳ δὲ τροφῆς καὶ ὕδατος ψυχροῦ πινέτωσαν, καὶ μάλιστʼ ἐὰν ἔθος ἔχοιεν ὑδροποτεῖν οἱ κάμνοντες· εἰ δὲ μή γε, πάντως εἰς τὸ μέσον τῆς τροφῆς ἢ μετʼ οἴνου ἢ ἐκτὸς οἴνου προσφερέσθωσαν αὐτὸ, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τὴν σύμπασαν δίαιταν τοιαύτην ποιεῖν. οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐχόντων θερμότερον τὸν στόμαχον καὶ τὴν γαστέρα ἢ σπλῆνα πρακτέον.

Περὶ τῆς διὰ ψυχρὰν δυσκρασίαν γινομένης κεφαλαλγίας.

Ὅσοι δʼ ἐπὶ ψυχρᾷ δυσκρασίᾳ γινομένην κεφαλαλγίαν ἐσχήκασιν, οὗτοι πάντα πάσχουσι τὰ ἐναντία τοῖς ἐπʼ ἐγκαύσει κεφαλαλγοῦσι. καὶ γὰρ οὔθʼ ἁπτομένοις ἐστὶ τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν θερμὰ οὔτʼ ἐρυθρὰ τὰ περὶ τὸ πρόσωπον καὶ κατάξηρον καὶ συμπεπτωκὸς, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ἀσύμπτωτον καὶ ὠχρόν. οὕτω μέντοι διαγνώσῃ τοὺς ἐπὶ ψύξει καὶ πυκνώσει τὴν κεφαλὴν ὀδυνωμένους. λοιπὸν δὲ καὶ ἡ δίαιτα καὶ τὰ προκαταρκτικὰ αἴτια καὶ τὰ προηγούμενα πολυπραγμονοῦντί σοι σαφῶς παραστήσει τὴν διάγνωσιν. Περὶ θεραπείας.

Θεραπεύειν οὖν χρὴ καθόλου μὲν τοῖς θερμαίνουσι· λοιπὸν δὲ πρὸς τὸ μέγεθος τῆς δυσκρασίας ἀμείβειν χρὴ καὶ τὴν τῶν εἰδῶν δύναμιν, ἄλλοτε πηγάνινον ἔλαιον ἐπιβάλλοντας τῇ κεφαλῇ ἢ δάφνινον ἢ ἴρινον ἢ ὀπὸν βαλσάμου· ὅπερ καὶ μάλιστα ἐπιτυγχάνει ἐφʼ ὧν ἡ ὀδύνη διὰ παχύτερα καὶ γλισχρότερα φλέγματα γίνεται. χρίειν δʼ αὐτοῖς κατὰ τοῦ μετώπου καὶ τῶν κροτάφων ὥσπερ καὶ τὸ κυφώνιον καὶ ὅσα διὰ πεπέρεως καὶ εὐφορβίου σύγκειται χρίσματα ἢ ἀλείμματα· καὶ πολλά εἰσιν ἀναγεγραμμένα, ἐξ ὧν ἔστιν, εἰ δεήσει κατασκευάζειν, ἀναλέγεσθαι τὸ πρὸς ἕκαστον χρήσιμον. τούτοις τοίνυν τὸν οἶνον εἰ δοίης λεπτὸν, οὐ βλάψεις οὐδʼ ἄλλο τι τῶν λεπτυνόντων καὶ θερμαινόντων· πάντα γὰρ αὐτοὺς ὠφελεῖ τὰ μετρίως λεπτύνειν καὶ θερμαίνειν δυνάμενα καὶ κίνησις ἵππου καὶ λουτρὰ θερμότερα καὶ ἀποφλεγματισμοί. εἰ δὲ χρονίζει ἡ διάθεσις, καὶ ὁ ἀπὸ ῥαφανίδων ἔμετος. ἐφʼ ὧν δὲ ἡ ποιότης ἐστὶν ἄνευ πλήθους, οὐκ ἂν δεηθείης τῶν τοιούτων βοηθημάτων· ὥστε δέ σε δύνασθαι τὰς χρονίας διαθέσεις εὐχερῶς ἰάσασθαι, κέχρησο τῷ λαμβάνοντι τὴν περιστερῶν κόπρον. ἔχει δʼ αὐτοῦ ἡ σύνθεσις οὕτω· πεπέρεως λευκοῦ . . δραχ. βʹ κροκομάγματος . . . δραχ. βʹ εὐφορβίου προσφάτου . . δραχ. ϛʹ κόπρου περιστερᾶς . . δραχ. αʹ 𐅶ʹʹ ὄξους δριμυτάτου τὸ ἀρκοῦν. ἐπίχριε τὸν πάσχοντα τόπον προανατρίβων ὡς θερμανθῆναι· τοῦ φαρμάκου δὲ μείζονος ὄντος τοῦ σώματος ἐκλύειν δεῖ τὴν δύναμιν αὐτοῦ προσπλέκοντας τῷ βοηθήματι ἀμύλου βραχὺ καὶ γυναικὸς γάλακτος ἐν τῇ χρήσει αὐτοῦ. πάλιν δὲ ἐπιτείνειν βουλόμενος αὐτοῦ τὴν χρῆσιν ἐπιμίγνυε ἀψινθίας ὀλίγον ἀνεθὲν μεθʼ ὕδατος. Περὶ τῆς διὰ κάκωσιν στομάχου γινομένης κεφαλαλγίας.

Οὐ πάντοτε γίνεται ἡ κεφαλαλγία πρωτοπαθούσης τῆς κεφαλῆς, ἀλλʼ ἔστιν ὅτε καὶ διὰ τὴν γαστέρα πολλάκις αὐτὴν ἢ διὰ τὸν στόμαχον ἢ ἄλλο τι πάσχον μόριον ἐπιγίνεται ἢ πνευμάτων ἢ ἀτμῶν τινων ἀναδιδομένων. Περὶ τῆς ἐπὶ χολώδει χυμῷ κεφαλαλγίας.

Εἰ μὲν οὖν ἕνεκα τοῦ πλεονάζειν τὸν χολώδη χυμὸν γίνεται πολλάκις ἡ κεφαλαλγία, ποιεῖν ταύτης τὴν θεραπείαν διὰ τῶν καθαιρόντων καὶ ὑποκλέπτειν δυναμένων τὸν χολώδη χυμόν. ἀλλʼ ἵνα τοῦτον δυνηθῇ κενῶσαι καλῶς, ὑγροτέρας δεῖται τροφῆς πρῶτον· εὐκράτοις τε λουτροῖς καὶ ἀλείμμασι καὶ ὑδαρῷ ποτῷ πλείονι. οὕτω γὰρ διαχυθεῖσα καὶ οἷον ἀσθενεστέρα γενομένη εὐχερέστερον ὑπὸ τοῦ ἕλκοντος αὐτὴν κενωθήσεται φαρμάκου. εἰ μὲν οὖν ἄγαν πολὺς εἴη καὶ θερμὸς, οὕτω δεῖ πράττειν καὶ διδόναι τὸν ὀπὸν αὐτοῖς μάλιστα τῆς σκαμμωνίας μετʼ ὀλίγης ἀλόης ἢ μετʼ ἀψινθίας ἢ χυλοῦ ῥόδου ἢ ῥοδομήλου. εἰ δὲ μὴ πλεονάζειν σοι φαίνεται μᾶλλον ὁ πικρόχολος χυμὸς, ἀλλʼ ἀνασπασθεὶς ὥσπερ ἐν σπογγιᾷ τινι, φεύγειν δεῖ τὰ διὰ τῆς σκαμμωνίας φάρμακα καὶ ὅλως τὰ πάνυ θερμαίνειν δυνάμενα, διδόναι δʼ αὐτοῖς ἢ τὸ ἀπόβρεγμα τῆς ἀψινθίας ἢ αὐτὴν τὴν ἀλόην ἢ τὴν πικρὰν, ἐάν τι καὶ πάχος ἀναμεμῖχθαι τῆς χολῆς σοι φαίνηται. Θεραπεία ἐὰν ὦσι γλίσχροι χυμοὶ κείμενοι ἐν τῷ στομάχῳ.

Εἰ δὲ γλίσχροι χυμοὶ ἐν τῷ στομάχῳ πλεονάζοντες καὶ ἀναλυόμενοι εἰς πνεῦμα γίνονται τῆς ὀδύνης αἴτιοι, ἐπὶ τὰ ἰσχυρῶς λεπτύνειν δυνάμενα ἔρχεσθαι δεῖ καὶ ἐν τροφῇ καὶ ἐν φαρμάκοις, οἷόν ἐστι καὶ τὸ ἀπόβρεγμα τῆς ῥίζης τοῦ σελίνου ἢ ὑσσώπου, καὶ ἐπιβρέχειν δεῖ καὶ ἀλείφειν τοῖς ῥωννύειν καὶ θερμαίνειν δυναμένοις, οἷον νάρδινον μύρον ἢ γλεύκινον ἢ τὸ Μαρκίατον καλούμενον. εἰ δὲ πολὺ πλῆθος κεῖται τῶν ἐγκειμένων χυμῶν, οὐ δεῖ μόνοις κεχρῆσθαι τοῖς μερικοῖς βοηθήμασιν, ἀλλὰ προλεπτύνοντα καλῶς τὴν ὕλην ἐπιδιδόναι καὶ τῶν καθαίρειν τὸ φλέγμα δυναμένων ἢ τῷ ὀξυμέλιτι τῷ καλουμένῳ διπλῷ Ἰουλιάνῳ ἰσχυρῷ ὄντι κεφαλὴν καὶ στόμαχον καὶ τὸ πᾶν σῶμα καθαίρειν ἢ τοῖς ἔχουσι κολοκυνθίδα καταποτίοις. καθαίρειν δʼ αὐτοῖς δεῖ οὐ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δίς· οὐδὲ γὰρ ὑπείκεται ἀθρόαις κενώσεσιν ὁ γλίσχρος χυμὸς, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς κατʼ ὀλίγον καὶ συνεχέστερον ὑποκαθαίρειν αὐτὸν δυναμένοις βοηθήμασιν. Περὶ τῆς ἐν πυρετοῖς γινομένης κεφαλαλγίας.

Γίνεται δὲ κεφαλαλγία καὶ ἐπὶ τῶν πυρεττόντων σφοδρῶς. ἀλλὰ κατανόει ἀκριβῶς, εἴτε λόγῳ κρίσεως γίνεται εἴτε μή. δῆλον γὰρ, ὡς εἰ χάριν τούτου συμβαίνει ἡ τῆς κεφαλῆς ὀδύνη, καθάπερ ἐπὶ τῶν αἱμορραγούντων ἢ ἐμούντων, οὐ χρὴ πολυπραγμονεῖν ἢ θορυβεῖσθαι ἢ προσάγειν θεραπείαν. μετὰ γὰρ τοῦ μηδὲν ὠφελεῖν τὰ προσφερόμενα καὶ παρεμποδεῖν τῇ φύσει πολλάκις ἐγγίνεται. διὰ γὰρ τὴν τοῦ πυρετοῦ σφοδρότητα καὶ κακοήθειαν τοῦτο συμβαίνει, καὶ πάντα δεῖ πράττειν, ὥστε τὸ σφοδρὸν τοῦ πυρετοῦ πραΰνειν. λοιπὸν δὲ καὶ τὴν πρόνοιαν τῆς κεφαλῆς ποιεῖσθαι διὰ ῥοδίνου ἐμβρέχοντας, ποτὲ μὲν καθʼ ἑαυτὸ, ποτὲ δὲ μετά τινων τῶν ἐμψυχόντων, οἷον ἑρπύλλου ἢ κισσοῦ ἢ ῥόδων ἢ ἀειζώου. εἰ δʼ ἀγρυπνία προσείη, καὶ τοῦ διὰ χαμαιμήλου ἀποζέματος καὶ κωδειῶν καὶ κισσοῦ καταβρεχέσθωσαν καὶ τοῖς ὑπνωτικοῖς καταχριέσθωσαν τὸ μέτωπον ἢ τῷ χυλῷ τῆς θριδακίνης ἢ τῷ τριγώνῳ ἢ τῷ κροκώδει καὶ ἁπλῶς ἡ σύμπασα παρηγορικὴ καὶ ἐμψύχουσα καὶ ὕπνον ἐμποιοῦσα γινέσθω προσφορά. Περὶ τῆς ἐξ οἴνου κεφαλαλγίας.

Εὐΐατος δὲ καὶ ἡ ἀπʼ οἴνου γίνεται κεφαλαλγία· χρὴ γὰρ εὐθὺς μανθάνοντας τὴν αἰτίαν πρό γε πάντων αὐτοὺς εἴργειν οἴνου καὶ τοῖς ἐμψύχουσί τε καὶ ἀποκρούειν δυναμένοις τοὺς ἀτμοὺς κεχρῆσθαι· τοιοῦτον δʼ ἐστὶ τὸ ἄριστον ῥόδινον ἢ καθʼ ἑαυτὸ ἢ μετʼ ὄξους ἢ χυλοῦ κισσοῦ ἢ κράμβης. τὰ γὰρ τοιαῦτα οὐ μόνον ὑποξηραίνει, ἀλλὰ καὶ ἀντιπάθειάν τινα πρὸς τὴν τοῦ οἴνου κέκτηνται δύναμιν. ὅθεν καὶ αὐτὰ τὰ φύλλα τῆς κράμβης περιτιθέμενα τῇ κεφαλῇ καλῶς ποιεῖ. χρὴ δʼ αὐτὰ προβρέχειν θερμῷ καὶ οὕτως ἐπιδεσμεῖν. δεῖ δὲ καὶ ἀεὶ ἐσθίειν αὐτὴν τὴν κράμβην ἀποζεσθεῖσαν, ἀλλὰ καὶ ἡ φακῆ δὲ τούτοις ὠφελεῖ καὶ μάλιστα τοῖς ἔχουσιν ὑγροτέραν τὴν γαστέρα· καὶ τῶν ῥοιῶν δὲ οἱ κόκκοι ὠφελοῦσιν αὐτοὺς ἐπάνω τῆς τροφῆς ἐσθιόμενοι, καὶ τὰ μῆλα ὡσαύτως καὶ τῶν ἀπίων λαμβάνειν καὶ ὑδροποτεῖν. τοῖς δʼ ἔχουσιν ἀσθενέστερον τὸν στόμαχον καὶ ὀλίγον οἶνον παρέχειν καὶ μάλιστα τὸν ὑδατώδη, οἷός ἐστιν ὁ Κνίδιος καὶ ὁ Σάμιος καὶ ὁ Σαρεφθῖνος· μηδεὶς δὲ τῶν οἴνων ἔστω παλαιός. καὶ γὰρ μετὰ τοῦ πληκτικὸν ἔχειν τι καὶ κινοῦσι τοὺς ἀτμοὺς πρὸς τὴν ἄνω φοράν. ἄρτος δʼ ἐξ ὕδατος ἐπιτηδειότατός ἐστιν εἰς ἔδεσμα τούτοις καὶ ἄλιξ ἑφθὸς καὶ ὠὰ ἁπαλὰ καὶ τῶν περιστερῶν καὶ τῶν ὄρνεων τὰ πτερὰ καὶ τῶν ἀλεκτρυόνων οἱ ὄρχεις καὶ ἡ κίχλα καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἡ σύμπασα τροφὴ ἔστω εὔχυμος καὶ εὐστόμαχος καὶ τῶν ἀτμῶν κωλυτική. Περὶ τῆς ἀπὸ πληγῆς κεφαλαλγίας.

Γίνεται ἡ κεφαλαλγία καὶ ἀπὸ πληγῆς ἢ πτώματος φλεγμονὴν ὑπομεινάσης τῆς κεφαλῆς, διὸ καὶ ἴασις ἔστω σοι ταύτης μετὰ πολλῆς σπουδῆς· κίνδυνον γὰρ ἐπιφέρει συρρεόντων ἐν αὐτῇ πλειόνων χυμῶν. εἰ μὲν οὖν ἡ γενομένη φλεγμονὴ μόνη περὶ τὸ δέρμα περιέχεται καὶ μηκέτι περαιτέρω χωρήσει, δυσχερὲς οὐδὲν, ἀλλὰ καὶ εὐίατος ἔσται ἡ συμβαίνουσα περὶ τὴν κεφαλὴν ὀδύνη. εἰ δὲ τηλικαύτη τε καὶ οὕτως ἰσχυρὰ, ὥστε καὶ εἰς συμπάθειαν ἄγειν τὸν περικράνιον ὑμένα, πολλάκις δὲ καὶ τὴν μήνιγγα, κίνδυνος οὐ μικρὸς ἔσται. σπασμοὶ γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ παραφροσύναι παρακολουθοῦσιν, ὡς ὀξύτατον αὐτοῖς ἐπάγειν τὸν θάνατον. ὅπως οὖν μὴ ἐπιγίνεσθαι μεγάλας φλεγμονὰς κωλύσωμεν, ἀπὸ φλεβοτομίας ἀναγκαῖόν ἐστι τὴν ἀρχὴν τῆς θεραπείας ποιεῖσθαι· οὕτω γὰρ ἀντίσπασις ἔσται τῆς ἐπιρροῆς. γενομένης δὲ τῆς κενώσεως καὶ τοῦ ὅλου ἀπερίττου δεῖ λοιπὸν ἄρχεσθαι καὶ τῶν μερικῶν βοηθημάτων καὶ αὐτῆς τῆς κεφαλῆς ποιεῖσθαι πρόνοιαν, ἐλαίῳ τε γλυκεῖ διαβρέχοντας, ἐρίοις περισκέποντας καὶ θάλποντας πανταχόθεν, ὥστε μὴ ῥιγῶσαι τὴν κεφαλὴν, τουτέστι τὴν τῶν νεύρων ἀρχήν. οἴνου δὲ κατʼ ἀρχὰς αὐτοὺς ἀπείργειν καὶ κρεῶν καὶ καθόλου ἡ πᾶσα δίαιτα καθαρὰ καὶ ἀπέριττος, καὶ μάλιστα εἰ καὶ πυρετὸς εἶναί σοι φαίνοιτο σφοδρός. τηνικαῦτα γὰρ ὡς πρὸς πυρετὸν ἁρμόζεσθαι δεῖ πτισάνης τε χυλὸν αὐτοῖς ἐπιδιδόναι καὶ λεκύθους ὠῶν καὶ μαλάχας ἀποζεσθείσας καὶ θριδακίνας ἴντυβά τε καὶ κολοκύνθας. εἰ δʼ ἀγρυπνία προσείη, καὶ χαμαιμηλελαίῳ διαβρέχειν δεῖ καὶ ῥοδίνῳ, πολλάκις δὲ καὶ ἀμφότερα, τὸ πλέον καὶ τὸ ἔλαττον ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ μέγεθος φλεγμονῆς καὶ τῆς τοῦ κάμνοντος κράσεως καὶ ἡλικίας ἐπιλογιζομένους. οὕτω μὲν ἐὰν χωρὶς ἕλκους ἐπιγένηται φλεγμονὴ, προσήκει ποιεῖσθαι θεραπείαν· εἰ δὲ καὶ σὺν ἕλκει, τηνικαῦτα τοῖς αὐτοῖς μὲν οὐκ ἀποτρεπτέον κεχρῆσθαι, προσέτι δὲ καὶ τῷ ῥοδίνῳ μετὰ μέλιτος ἢ τῆς τετραφαρμάκου καὶ ἡ ἀφλέγμαντος κηρωτὴ καὶ φαρμάκων ἐπίθεσις ἁρμόδιός ἐστι καὶ μάλιστα τῆς ἀνεμώνης· αὕτη γὰρ παντοίως ὠφελεῖ καὶ ἔμμοτος γινομένη καὶ ἐπιπλαττομένη. τοιαύτη μὲν γὰρ, ὥστε καὶ ὑποφάναι, ἡ θεραπεία τῆς μεθʼ ἑλκώσεως γινομένης· τελεώτερον δὲ λεχθήσεται, ἡνίκα περὶ τῶν ἐν κεφαλῇ τραυμάτων καὶ τῶν ἐν τοῖς ἄλλοις μορίοις συνισταμένων τὸν λόγον ποιούμεθα. κεφ. ιαʹ.Περὶ κεφαλαίας.

Δεινόν τι πάθος καὶ ἐπώδυνον ἰσχυρῶς, ὥστε καὶ τὰς ῥίζας αὐτὰς ὀδυνᾶσθαι τῶν ὀφθαλμῶν. ἔστι δὲ καὶ χρόνιον καὶ ἐπὶ μικραῖς προφάσεσιν ἑτοίμως παροξυνόμενον· τῶν γὰρ ἐχόντων τοῦτο τὸ πάθος οἱ μὲν ὑπʼ οἴνου πόσεως ὀλίγον ἀκρατεστέρου, οἱ δὲ ὑπό τινος ὀσμῆς οἷον στύρακος ἢ λιβάνου, τινὲς δὲ καὶ ὑπʼ αὐτῆς τῆς αὐγῆς τοῦ φωτὸς πλήττονται, ὥστε ἐν σκότει μᾶλλον αἱρεῖσθαι διάγειν ἤπερ ἐν φωτί. γίνεται δὲ τοῦτο μάλιστα τὸ πάθος καὶ διὰ φλεγμονὴν χρονίαν τοῦ περικρανίου ὑμένος ἢ τῶν μηνίγγων, καὶ διʼ ἔμφραξιν δὲ καὶ διὰ πλῆθος ὠμοτέρων καὶ παχυτέρων χυμῶν, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ διὰ πολλὴν δριμύτητα χυμῶν ἐγκειμένων ἐν τῷ βάθει· πολλάκις δὲ καὶ διὰ δυσκρασίαν θερμὴν ἐπιγίνεται τὸ πάθος ἀσθενεστέρας γενομένης τῆς κεφαλῆς ὑπὸ τοῦ χρόνου καὶ διὰ τοῦτο ἑτοίμως δεχομένης, ἔσθʼ ὅτε δὲ ἑλκούσης ἐκ τῶν κάτω δίκην σικύας τὰ εὑρισκόμενα περιττά. προσέχειν οὖν ἀκριβῶς δεῖ ταῖς διαγνώσεσιν, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων παθῶν, ὑπὸ τίνος αἰτίας γίνεται καὶ τὴν ἀρχὴν λαμβάνει τῆς γενέσεως, οἷον πότερον διὰ πλῆθος ἢ διὰ φλεγμονήν τινα τῶν ἐν ἐγκεφάλῳ μορίων ἢ ἔμφραξιν ἢ χρόνιον δριμύτητα. οὕτω γὰρ ἔσται τὸ νόσημα, ἂν ἴδῃς τρόπον ἢ χρόνον ὑπὸ τῆς τέχνης εὐάλωτον. Σημεῖα αὐτῆς ἔστωσαν ταῦτα.

Εἰ μὲν οὖν βάρους αἴσθησις γένοιτο πολλὴ κατά τι μόριον, δῆλον ὡς οὐ κατὰ ποιότητα μόνον ἀτμοί τινες, ἀλλὰ πλῆθος ὕλης τὸ τὴν ἔμφραξιν ἐργαζόμενον. γνωρισθήσεται δέ σοι σαφέστερον πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἅπασιν ἐπισκεπτομένῳ τὸ τοῦ πάσχοντος ὅλον σῶμα, εἰ φύσει πληθωρικόν ἐστιν ἢ οὒ, καὶ τὰ προηγησάμενα πάντα. οὕτω γὰρ ἅπαντα περισκοποῦντί σοι βεβαιοτέρα γενήσεται ἡ διάγνωσις. Σημεῖα τῆς διὰ φλεγμονὴν ἐγκεφάλου γινομένης κεφαλαίας.

Εἰ μὲν οὖν αἴσθησις γένοιτο βάρους καὶ σφυγματώδης ὀδύνη, φανερόν ἐστι ὡς διὰ φλεγμονήν τινα συμβαίνει ἡ τῆς κεφαλαλγίας διάθεσις. Σημεῖα τῆς διὰ πνεύματος.

Εἰ δὲ τάσεως αἰσθάνοιτο μόνης χωρὶς βάρους καὶ σφυγμοῦ, δῆλον ὅτι φυσώδους ἐγκειμένου πνεύματος γίνεται μᾶλλον ἡ διάθεσις.

Περὶ τῆς διὰ δριμύτητα γινομένης ὀδύνης.

Εἰ δὲ οὐδὲν τούτων ἐστὶ, δῆξις δὲ μόνον ἐγγίνεται, γίνωσκε τὴν ὀδύνην ὅτι δριμὺς καὶ χολώδης ἐργάζεται χυμός. Σημεῖα τοῦ εἶναι θερμὴν δυσκρασίαν.

Εἰ δὲ τούτων οὐδὲν αἴτιόν ἐστι τὸ τίκτον τὴν τῆς κεφαλαίας διάθεσιν, θέρμης δὲ συναίσθησις γίνοιτο περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ φύσει δὲ φαίνοιτο θερμοτέρα τὴν κρᾶσιν οὖσα καὶ τὰ προηγησάμενα αἴτια θερμότερα, λογίζεσθαι μᾶλλον ἐκ πάντων εἶναι καὶ τὴν δυσκρασίαν θερμὴν, ἥτις ἐκ τῶν κάτω τὰ περιττὰ καθάπερ σικύα τις ἐπισπᾶται εἰς αὑτὴν καὶ εὐπλήρωτον ἐργάζεται τὴν κεφαλήν. Θεραπεία.

Οὕτω μὲν οὖν οἱ εὐμεθόδως χρώμενοι ἰᾶσθαι δύνανται τὰς πολυχρονίους διαθέσεις τῆς κεφαλαίας. εἰ γὰρ διὰ πλῆθος γίνοιτο ἡ διάθεσις, τοῦ ὅλου πρῶτον ποιεῖσθαι πρόνοιαν κενοῦντας πρῶτον τὸ πλεονάζον προσφόρως ἤτοι διὰ φλεβοτομίας ἢ καθάρσεως· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ὅλον τὸ σῶμα πληθωρικὸν, αὐτὴ δὲ μᾶλλον ἡ κεφαλὴ φαίνοιτό σοι τὴν αἰτίαν ἔχειν διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν φύσει εὐπαθῆ καὶ εὐπλήρωτον καὶ ἐπισπᾶσθαι εἰς ἑαυτὴν δυναμένην ὅ, τι ἂν εὕρῃ κείμενον ἐν τῇ γαστρὶ, τοῦ μὲν ὅλου φείδεσθαι σώματος καὶ μήτε φλεβοτομεῖν ἁπλῶς ἢ καθαίρειν, ἀλλʼ αὐτῆς προηγουμένως δεῖ ποιεῖσθαι πρόνοιαν ὡς πρωτοπαθούσης. καὶ εἰ μὲν τοὺς ἐγκειμένους χυμοὺς ὑπολαμβάνεις ψυχροὺς εἶναι εἴτε ὑπὸ θερμότητος ἑλκυσθέντας εἴτε διʼ ἀσθένειαν ἐκεῖσε τεχθέντας, ἐπιβρέχειν δεῖ καὶ καταιονεῖν ἐλαίῳ ἢ βοτάναις ἀποζεσθείσαις εἰς οἶνον, μὴ πάνυ θερμαῖς, ἀλλὰ καὶ τόνον ἐχούσαις τινὰ πρὸς τὸ ῥωννύεσθαι τὴν κεφαλήν, οἷόν ἐστι τὸ ὠμοτριβὲς ἔλαιον προσλαμβάνον κορύμβους κισσοῦ ἢ ἑρπύλλου ἢ ἡδυόσμου χλωροῦ. προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου καὶ τῶν θερμοτέρων προσμίγνυε σισύμβριον ἢ γλήχωνα ἢ φύλλα δάφνης ἢ καλαμίνθης. τούτοις οὖν δεῖ καὶ τοῖς ὁμοίοις τούτων κεχρῆσθαι καὶ μάλιστʼ ἐν χειμῶνι καὶ ὅπου φαίνεται ἡ κρατοῦσα δυσκρασία εἶναι ψυχρὰ κἂν οἱ ἐγκείμενοι χυμοὶ γλίσχροι τύχωσιν ὄντες καὶ παχεῖς. πάνυ γὰρ διαφοροῦσι τὰ ἐγκείμενα καὶ ῥωννύουσι τὴν κεφαλὴν, ὥστε μὴ ἀσθενεῖν αὐτὴν μηδʼ ἑτοίμως δέχεσθαι τὰ ἐκ τῆς γαστρὸς ἀναδιδόμενα περιττά· πολλάκις γὰρ οὐ τοσοῦτόν ἐστι θερμὴ, ὡς δύνασθαι αὐτὴν ἕλκειν, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀσθένειαν πληροῦται δεχομένη μᾶλλον ἢ ἕλκουσα. οὕτω μὲν ἐὰν ὦσιν οἱ ἐγκείμενοι χυμοὶ ψυχρότεροι, δεῖ πράττειν. Ἐὰν ὑπὸ χολῆς γένηται ἡ ὀδύνη.

Εἰ δὲ θερμοί εἰσιν οἱ χυμοὶ καὶ χολώδεις, καὶ τῷ ὀξυρροδίνῳ ἐπίβρεχε χλιαρῷ καὶ τῷ διὰ κωδειῶν καὶ ῥόδων ἀποζέματι προσεπεμβάλλων καὶ τῶν ἠρέμα διαφορητικῶν, οἷον κισσοῦ ἢ ἑρπύλλου ἢ χαμαιμήλου βοτάνης. καὶ λουέσθωσαν χλιαρῷ χρώμενοι καὶ σμηχέσθωσαν εὐκράτῳ πτισάνης χυλῷ ἢ λεκύθοις ὠῶν χλιαρὸν ἐπιχέοντες ὕδωρ· τὸ γὰρ θερμὸν πάνυ καὶ ζέον πρὸς τῷ μηδὲν ὠφελεῖν, ἔτι καὶ βλάπτειν αὐτοὺς παροξύνειν πέφυκεν. ἡνίκα δὲ παύεται τὸ ζέον τῆς θερμασίας, οὐδὲν ἄτοπόν ἐστι καὶ μέλι βραχὺ ἅμα προσπλέκειν τοῖς λεκύθοις τῶν ὠῶν καὶ ἀλείμμασι συμμέτροις ἀπορρίπτειν καὶ σμήχειν δυναμένοις. τὰ γὰρ ἄγαν θερμὰ πάντα τούτοις ἐστὶ πολέμια, εἴτε σμήγματα εἶεν εἴτε ἀποφλεγματισμοί. ἀπὸ γὰρ τῶν ὑγραινόντων μετρίως καὶ λουτρῶν καὶ βοηθημάτων μᾶλλον διαφορεῖται τὰ χολώδη περιττώματα ἤπερ ἀπὸ τῶν ἄγαν ξηραινόντων καὶ θερμαινόντων· παχύνεται γὰρ μᾶλλον ἐπὶ τῶν τοιούτων ἤπερ διαφορεῖται. ἐφʼ ὧν δὲ παχεῖς εἰσὶ καὶ μὴ πάνυ θερμοὶ, καὶ ἐπὶ τούτων συμβουλεύω μὴ πάνυ ἀθρόως φέρεσθαι ἐπὶ τὰ διαφορεῖν δυνάμενα, κολακεύειν δὲ μᾶλλον τὴν ὕλην διὰ τῶν μετρίων ἀλειμμάτων καὶ λουτρῶν καὶ οὕτως ἐπὶ τὰ πλέον δυνάμενα χωρεῖν, ἅτινα λεπτύνουσί τε καὶ διαφοροῦσι βοηθήματα, οἷον ὅσα διὰ νίτρου καὶ νάπυος σύγκεινται, παρακμάζοντος δὲ τοῦ πάθους καὶ ἀνατρίψει κεχρῆσθαι τῆς κεφαλῆς καὶ μάλιστα ἐν λουτρῷ διὰ σινδόνων προαφαιρεθεισῶν δηλονότι τῶν τριχῶν καὶ πταρμικοῖς κατὰ μέρος, πρῶτον μὲν τοῖς ἁπλουστέροις, ὕστερον δὲ τοῖς ἰσχυροτέροις. πρὸς δὲ τὸ εὐχερῶς ἐξευρίσκειν τὸν βουλόμενον κατασκευάσαι ὑπέταξα καὶ τούτων τὰς ἐκθέσεις· ἔχει δὲ τούτων ἡ γραφὴ οὕτως. Ἔρρινον κεφαλῆς καθαρτήριον ποιοῦν πρὸς ὀφθαλμίαν καὶ ἐπιληψίαν·Μελανθίου . . . . δραχ. ηʹ ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ . . δραχ. ηʹ ἐλατηρίου . . . . . δραχ. δʹ τρίψας ἀναλάμβανε σικυωνίῳ ἐλαίῳ ἢ μυρσίνῳ ἢ ἰρίνῳ ἢ κυπρίνῳ, ὥστε κηρωτῆς ἔχειν σύστασιν. ἀνελόμενος οὖν εἰς πυξίδα κερατίνην χρῶ, ὑποχρίων τοὺς μυκτῆρας κελεύων ἀνασπᾷν. τοῦτο τὸ ἔρρινον οὐ μόνον ὠφελεῖ τοὺς ἔχοντας χρονίαν κεφαλαλγίαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπʼ ὀφθαλμίας ἐνοχλουμένους καὶ τοὺς ἐπιληπτικούς· ἄγει γὰρ εὐχερῶς, εἴ τι γλίσχρον ἐστὶν ἐν ἐγκεφάλῳ καὶ παχυμερὲς ἐχόμενον. ἔτι δὲ καὶ τὸ διὰ τῆς κυκλαμίνου συγκείμενον οὐδὲν ἧττον, ἔχει δὲ καὶ τούτου ἡ γραφὴ οὕτως.

Τὸ διὰ κυκλαμίνου ἔρρινον.Κυκλαμίνου ξηρᾶς . . δραχ. ηʹ νίτρου ἐρυθροῦ . . . δραχ. δʹ. εἰ δὲ ἀντὶ νίτρου ἐλατήριον ἐμβάλλοις, κάλλιον ἂν γένοιτο. κέχρησο δʼ οὕτω· τρίψας αὐτὸ καλῶς διὰ καλάμου ἐμφύσα κελεύων ἀνασπᾶν ἄνω νεύοντα, εἶτα πάλιν κάτω νεύοντα καὶ ἀποπτύειν τὸ συναγόμενον. Ἐπίθεμα πρὸς τὰς χρονίας κεφαλαλγίας.

Κέχρησο δὲ καὶ ἐπιθέμασι κατὰ τῆς κεφαλῆς καὶ χρίσμασιν ἐπὶ τῶν χρονίων διαθέσεων διαφορεῖν δυναμένοις, ἐξ ὧν ἐστι καὶ τοῦτο πολλάκις πεῖραν δεδωκός. ἔχει δὲ ἡ γραφὴ οὕτως· Περὶ κηρωτῆς.Ἰρίνου μύρου . . . . δραχ. αʹ πευκεδάνου . . . . δραχ. αʹ καστορίου . . . . . δραχ. αʹ δαφνίδων . . . . . δραχ. βʹ πηγάνου ἀκρεμόνων . . δραχ. δʹ ἀναλάμβανε κηρωτῇ σκευασθείσῃ ῥοδίνῳ καὶ ξυρήσας τὴν κεφαλὴν ἐπίθες καθʼ ὅλης αὐτῆς. κἂν δὲ παροξυσμὸς γένηται μέγας, κέχρησο παρηγορικοῖς καὶ μετρίως συγκριτικοῖς, ἐξ ὧν ἐστι τοῦτο. Σμῆγμα κεφαλῆς πρὸς κεφαλαλγίαν.Ὀποῦ πευκεδάνου . . δραχ. ιϛʹ ὀποῦ μήκωνος . . . δραχ. βʹ ἀνίσου . . . . . . δραχ. βʹ ἡδυόσμου . . . . δραχ. βʹ σμύρνης . . . . . δραχ. βʹ σκαμμωνίας . . . . δραχ. βʹ ὄξει ἀναλάμβανε καὶ ποίει χρῖσμα καὶ ἐν ταῖς ἀμετρήτοις ὀδύναις ἐπίχριε τὴν κεφαλήν. τούτοις καὶ τοῖς ὁμοίοις κεχρῆσθαι, ἐφʼ ὧν διὰ παχεῖς χυμοὺς ἢ πνεῦμα φυσῶδες ἡ ὀδύνη γίνεται. Ἐφʼ ὧν ποιότης ἐστὶν αἴτιον.

Εἰ δὲ διὰ ποιότητα θερμὴν γίνεται ἡ ὀδύνη, δῆλον ὅτι τὰ αὐτὰ δεῖ προσφέρειν, ὅσα καὶ ἐπὶ τῶν ὀδυνωμένων διὰ χολώδη χυμὸν ἁρμόζειν εἰρήκαμεν, χωρὶς τοῦ φλεβοτομεῖν ἢ καθαίρειν ἢ ὅλως οἱονδήποτε κενωτικὸν παραλαμβάνειν φάρμακον. εἰ δὲ διὰ γαστρὸς ἐποχὴν συμβαίνει γίνεσθαι τὴν διάθεσιν, παντοίως δεῖ σπουδάζειν ὑπάγειν διὰ τροφῆς καὶ τῶν ἠρέμα καθαίρειν δυναμένων. εἰσὶ μὲν οὖν τὰ πολλὰ καὶ οἱ ἅλες. εἰ οὖν διὰ γλίσχρους χυμοὺς ἐπέχεται ἡ γαστὴρ, δίδου τὴν σκευασίαν τὴν ἔχουσαν ταῦτα· ἁλῶν ἀμμωνιακῶν . . δραχ. βʹ πεπέρεως . . . . . δραχ. αʹ εὐφορβίου . . . . . δραχ. αʹ δίδου εἰς ὠὸν ἢ εἰς πτισάνην δραχ. βʹ ἢ δʹ ἢ γράμματα γʹ ἢ δʹ. εἰ δὲ οὐ διὰ γλίσχρους χυμοὺς ἐπέχεται ἡ γαστὴρ, κέχρησο τοῖς ἔχουσι τὸ δακρύδιον. ἔχει δὲ καὶ τούτων ἡ σκευασία οὕτως· ἁλῶν κοινῶν πεφρυγμένων . . δραχ. γʹ πεπέρεως . . . . . . . δραχ. βʹ σκαμμωνίας . . . . . . δραχ. αʹ δίδου καὶ εἰς ὠὸν καὶ ἄρτον καὶ ὅπου βούλει κοχλιάριον αʹ. πάνυ γὰρ ἀλύπως οἴδασι καθαίρειν καὶ μαλάττειν τὴν γαστέρα οἱ ἅλες οὗτοι καὶ θαρρῶν κέχρησο καὶ τούτοις καὶ τοῖς ἔχουσι τὸ εὐφόρβιον. εἰ δὲ φέρεται ἡ γαστὴρ καὶ πλέον διὰ τὴν ξηρότητα φέρεται ἡ κεφαλαλγία, σπούδασον διὰ τροφῆς καὶ πομάτων αὐτὴν ἐπισχεῖν καὶ φαρμάκων. εἰ δὲ διʼ ἀγρυπνίαν ἢ φροντίδα συμβαίνει τὸ πάθος, σπουδάζειν δεῖ πάλιν διὰ τῶν ὑπνοποιεῖν δυναμένων καὶ παρηγορεῖν παντοίως τὸν κάμνοντα καὶ καθʼ ὅλου εἰπεῖν ἀεὶ πρὸς τὴν ποιοῦσαν αἰτίαν τὸ πάθος ἁρμόζειν καὶ χρῶ τοῖς εἰρημένοις εὐμεθόδως. οὕτω γὰρ ἡ χρονία καὶ δύστροπος διάθεσις νικηθήσεται πάντως ὑπὸ τῆς ἀκριβείας τῆς τέχνης καὶ τῆς εὐκαίρου τῶν βοηθημάτων προσαγωγῆς. κεφ. ιβʹ.Περὶ ἡμικρανίας.

Ὀδυνῶνται τὸ ἥμισυ μέρος τῆς κεφαλῆς ἀρχομένης τῆς ὀδύνης περὶ τὸ ἡμίκρανον. καὶ γίνεται αὕτη περιττώματός τινος ἐμπεπηγότος ἢ τεχθέντος καὶ ἀναλυομένου εἰς πνεῦμα καὶ παροξύνοντος τοὺς τόπους καθʼ ἑκάστην ἢ διὰ μιᾶς ἢ δύο πρὸς τὸ ὑποκείμενον εἶδος τὴν ἀρχὴν λαμβάνουσα τῆς κινήσεως. εἰ μὲν οὖν ἀπέριττόν σοι φαίνεται τὸ πᾶν σῶμα, τῆς κεφαλῆς προνοοῦ καὶ αὐτῇ πρόσφερε μερικὴν θεραπείαν. εἰ δὲ πλῆθος ἐνοχλεῖ τῷ παντὶ, τηνικαῦτα πολυειδῶς δεῖ προσέχειν καὶ διαγινώσκειν, τίς ἄρʼ ἐστὶν ὁ πλεονάζων χυμός. δῆλον γὰρ ὅτι καὶ τὴν κένωσιν ἐξ αὐτοῦ δεῖ ποιεῖσθαι, καὶ εἰ μὲν αἷμα, διὰ φλεβοτομίας, εἰ δέ τις ἄλλος εἴη τῶν χυμῶν, διὰ καθάρσεως τοῦ λυποῦντος περιττώματος. Περὶ τῆς κατὰ συμπάθειαν γινομένης ἡμικρανίας.

Εἰ δὲ κατὰ συμπάθειαν τοῦ στομάχου γίνοιτο ἢ ἀσθενοῦντος αὐτοῦ κατὰ τὴν πέψιν ἢ περιέχοντος ὕλην ἐν ἑαυτῷ χολώδη ἢ φλεγματώδη καὶ μὴ πέττοντος καλῶς, σκόπει πάλιν, πότερον διὰ θερμὴν δυσκρασίαν ἢ ψυχράν· εἰ μὲν οὖν διὰ ψυχρὰν δυσκρασίαν, ἀναγκαῖόν ἐστι διὰ τῶν θερμαινόντων ποιεῖσθαι πρόνοιαν· εἰ δὲ διὰ θερμὴν, διὰ τῶν ψυχόντων καὶ ἐπικεραννύντων. Περὶ τῆς διὰ ψυχρὰν αἰτίαν τοῦ στομάχου γινομένης ὀδύνης περὶ τὸ ἡμίκρανον.

Εἰ δὲ διὰ ψυχρὰν αἰτίαν τοῦ στομάχου φαίνεταί σοι γεγονυῖα, πρῶτον μὲν ἐπιβροχαῖς κέχρησο ταῖς διʼ οἰνελαίου καὶ νάρδου καὶ γλευκίνου καὶ στύρακος καὶ μαστίχης. ἔπειτα δὲ καὶ ἐπιθέμασι, Πολυαρχίῳ ἢ Φιλαγρίῳ καὶ τῷ Μαρκιάτῳ καλουμένῳ γενναίως διαλύειν δυναμένῳ τὰ ἐν τῷ στομάχῳ γεννώμενα πνεύματα. ἔστω δὲ καὶ ἡ τροφὴ τοιαύτη, θερμαίνειν τε ἅμα καὶ λεπτύνειν δυναμένη μετὰ καὶ τοῦ τόνον ἐντιθέναι. ὑδρόγαρον τοίνυν τούτοις ἐπιτήδειον ἀνίσου προσειληφὸς πλείονος· ὠφέλιμον δὲ καὶ τὸ ὀξύμελι πινόμενον μετὰ πράσων ἑφθῶν ἐσθιόμενον καὶ τὸ διὰ τῶν κυδωνίων μήλων σκευαζόμενον ἔχον πεπέρεως καὶ ζιγγιβέρεως. ὠφελοῦσι δʼ αὐτοῖς καὶ τὰ διʼ ὑσσώπου καὶ ἀνίσου καὶ δαύκου καὶ σελίνου πινόμενα καὶ τῶν λαχάνων σκάνδιξ καὶ γιγγίδιον, ἕλειοι ἀσπάραγοι, καὶ τεῦτλα μετὰ σινάπεως καὶ κάππαρις, καὶ σκόροδον δὲ πολλάκις χρονίας ἔλυσεν ὀδύνας, ὥσπερ καὶ τάριχος καὶ ἐγκατηρᾶ λεγομένη καὶ κορίαξος. Κόκκοι οἱ διὰ κολοκυνθίδος.

Ὠφελεῖ δὲ τούτοις καὶ ἔμετος μετὰ τροφὴν καὶ ἡ κάθαρσις ἡ διὰ τῶν κόκκων τῶν ἐχόντων τὴν κολοκυνθίδα καὶ τὸ εὐφόρβιον, ὧν ἡ σύνθεσις ἔχει οὕτως· ἀλόης . . . . . . . οὐγ. αʹ εὐφορβίου . . . . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ

κολοκυνθίδος . . . . . οὐγ. αʹ σκαμμωνίας . . . . . οὐγ. αʹ βδελλίου . . . . . οὐγ. αʹ κόμμεως . . . . . . οὐγ. αʹ νίτρου Ἀλεξανδρινοῦ . . οὐγ. 𐅶ʹʹ ἐλλεβόρου μέλανος φλοιοῦ . οὐγ. αʹ ἐν ἄλλῳ χωρὶς βδελλίου. ἀναλάμβανε χυλῷ κράμβης ἢ κιτρίου ἢ ῥοδομήλου καὶ δίδου γράμματα ϛʹ. δεῖ δὲ μὴ ἀθρόαν, ἀλλὰ κατὰ μικρὸν ποιεῖσθαι τὴν δόσιν αὐτῶν καὶ οὕτως ἔρχεσθαι ἐπὶ τὴν τελείαν δόσιν. εἰσὶ γὰρ καὶ συγκρίνειν δυνάμενοι οὐκ ἔλαττον τῆς ἱερᾶς. καὶ λοιπὸν δὲ καὶ οὐκ ἐπιπολῆς ποιοῦνται τὴν κένωσιν, ἀλλʼ ἐκ βάθους καὶ οἷον αὐτῆς τῆς ῥίζης ἕλκοντες τὰ περιττώματα· καὶ εἴ τις ὀρθῶς χρήσαιτο, οὐ μόνον ἡμικρανίαν, ἀλλὰ καὶ χρονίαν ὀδύνην ἰᾶσθαι δύνανται καὶ στομαχικὰς διαθέσεις καὶ ἐπιληψίας καὶ ἀρθρῖτιν καὶ ἰσχιάδας. οὕτω μὲν, εἰ διὰ γλίσχρους χυμοὺς γεννωμένους ἐν τῷ στομάχῳ ὀδύνη γένοιτο, ἰᾶσθαι δεῖ. Περὶ τῆς διὰ χολώδη χυμὸν γινομένης ἡμικρανίας.

Εἰ δὲ διὰ χολώδη χυμὸν γένοιτο ἡ ὀδύνη, λαμβανέτωσαν πρῶτον ἁπάντων ἄρτον εἰς εὔκρατον· ὑπερβαλλόντως γὰρ αὐτοὺς ὠφελεῖ τοῦτο. καὶ μαλάχη δὲ λοιπὸν καὶ θριδακίνη ἐσθιόμεναι καὶ καθόλου ἔστω ὑγραίνουσα ἡ δίαιτα καὶ λουτρὰ εὔκρατα καὶ τελευταῖον κάθαρσις ἡ διὰ τῆς πικρᾶς καὶ τοῦ δακρυδίου καὶ τῶν ἄλλων, ὅσα χολὴν οἶδε καθαίρειν ἐκτὸς τοῦ πάνυ θερμαίνειν.

Ἐπιθέματα.

Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἔξωθεν ἐπιτιθέμενα χρίσματα μὴ ἔστωσαν πάνυ θερμά. καὶ καθόλου ἡ σύμπασα ἀγωγὴ τοιαύτη σοι γενέσθω οἵα καὶ ἐπὶ τῶν τὴν κεφαλὴν ἀλγούντων· αἱ αὐταὶ γὰρ τυγχάνουσιν αἱ κατὰ γένος αἰτίαι, πλὴν ὅτι χρονιώτεραί εἰσι καὶ ἰσχυρότεραι τοῖς νοσοῦσι τὴν κεφαλήν. ἵνα δὲ καὶ ἑτοιμότερον εὑρίσκειν δύναιτό τις καθʼ ἑκάστην αἰτίαν ἁρμόζοντα βοηθήματα, καὶ τούτων ὑπέγραψά σοι τὰς ἐκθέσεις. Χρίσματα πρὸς τοὺς ὑπὸ παχέων καὶ γλίσχρων χυμῶν ὀδυνωμένους τὸ ἡμίκρανον.

Εὐφορβίου μέρος ἓν, καστορίου τὸ ἴσον ἀναλαβὼν ὕδατι ἐπιτίθει εἰς τὸ οὖς κατὰ τὸ ἀλγοῦν μέρος καὶ εὐθὺς εἰς τὸ βαλανεῖον εἰσιέναι κέλευε καὶ λούεσθαι συνήθως. πάνυ καλὸν βοήθημα τοῦτο καὶ θαρρῶν αὐτῷ κέχρησο. μέγιστον δʼ ἐστὶ καὶ τὸ λαμβάνον τοῦ μέλανος τοῦ γραφικοῦ. ἔχει δὲ τούτου ἡ γραφὴ οὕτως· εὐφορβίου . . . . . δραχ. αʹ 𐅶ʹʹ μέλανος γραφικοῦ . . δραχ. δʹ σμύρνης τρωγλίτιδος . δραχ. γʹ κρόκου . . . . . . δραχ. βʹ κροκομάγματος . . . δραχ. γʹ πεπέρεως λευκοῦ . . . δραχ. γʹ ὄξους τὸ ἀρκοῦν, ὡς λειωθῆναι ταῦτα καλῶς καὶ ὅμοιον γλοιοῦ γενέσθαι κατὰ τὸ πάχος· τοῦτο κατάχριε ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦ μεσοφρύου μέχρι τοῦ κροτάφου ὅλου καὶ μάλιστα, εἰ τύχοι ψιλὸς ὁ τόπος ὑπάρχων τριχῶν. καὶ μετὰ τὸ ψυχθῆναι πάλιν κατάχριε καὶ τοῦτο κατὰ τοῦ αὐτοῦ τόπου μέχρι τρίτου. δεῖ δὲ χρίειν αὐτὸ ἕωθεν, ὥστε δυνηθῆναι τὸ βοήθημα καλῶς ἐνεργῆσαι, ἕως οὗ μέλλει λούεσθαι. φυλάσσου δὲ μή ποτε ἐν τῷ χρίεσθαι παρεισέλθῃ τοῦ φαρμάκου ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς σπόγγῳ χρώμενος καὶ ἀπαλλάττων εὐφυῶς τὸ ἐπίχρισμα καὶ μετὰ τὸ ἐλθεῖν ἀπὸ τοῦ βαλανείου πάλιν ὁμοίως κατάχριε πολλαχῶς, μέχρι τελείως ἀπαλλάξεις τὸν πάσχοντα. καὶ μετὰ τὸ ἀπαλλαγῆναι δεῖ πάλιν ἐκ διαλειμμάτων χρῆσθαι τῷ βοηθήματι, ὥστε μὴ τῷ αὐτῷ περιπεσεῖν νοσήματι. τούτων μείζονα βοηθήματα πρὸς τὰς χρονίας καὶ ἰσχυρὰς ὀδύνας οὐκ ἔστιν εὑρεῖν· πρὸς δὲ τὰς μετριωτέρας τῷ ἀλείμματι κέχρησο τῷ ἔχοντι τὸν κηρὸν καὶ τὸ εὐφόρβιον. ἔχει δὲ καὶ τούτου ἡ συμμετρία οὕτω· σαβίνου ἐλαίου . . . ξεστ. εʹ κηροῦ . . . . . . οὐγγ. γʹ εὐφορβίου . . . . . οὐγ. αʹ. τούτῳ χρῶ ἐπιχρίων τὸ ἥμισυ τοῦ μετώπου μετὰ τοῦ κροτάφου τοῦ μυὸς πρὸ τοῦ λούτρου. ποιεῖ δὲ μάλιστα πρὸς τὰς ἀπὸ ψυχρῶν διαθέσεων ὀδύνας· καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ εὑρήσεις κείμενα τοῖς παλαιοῖς, ἀλλʼ ἀρκεῖ μόνα ταῦτα πλείστην δεδωκότα πεῖραν. Ἐφʼ ὧν διὰ χολὴν γίνεται ἡ ὀδύνη.

Τοῖς δὲ διὰ χολὴν ὀδυνωμένοις ἀρκεῖ καὶ ὁ κροκώδης ἐπιχριόμενος καὶ ὁ τρίγωνος τροχίσκος καὶ ἡ Αἰγυπτία γῆ καὶ ἀλοιφαὶ πᾶσαι, ὅσαι διὰ ῥοδίνου καὶ χαμαιμηλίνου ἐλαίου εἰσὶν, ὀλίγον προσειληφυῖαι ὄξους ἤ τινος τῶν παρηγορικῶν χυλῶν. τούτοις καὶ τοῖς ὁμοίοις τούτων δεῖ κεχρῆσθαι τὸν εὐμέθοδον ἰατρόν.

κεφ. ιγʹ.Περὶ φρενίτιδος.

Ὅτι μὲν ἡ φρενῖτις τῶν ὀξυτάτων ἐστὶ καὶ ἐπικινδυνοτάτων παθῶν, ἅπασιν ὡμολόγηται. ὅθεν δὲ συνίσταται καὶ τί πάσχοντος τοῦ ἐγκεφάλου καὶ ποίου μέρους αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς θεραπείας τοῦ πάθους, τοῦτο πᾶσιν ἀμφισβητεῖται. λέγωμεν οὖν καὶ ἡμεῖς, τίς ἀκριβῶς ἡ φρενῖτις καὶ τί τὸ αἴτιον αὐτῆς, ὅπη τε διαγινώσκειν χρή. πολλοὶ γὰρ αὐτῶν μάλιστα περὶ τὴν διάγνωσιν ἠπατήθησαν οὐ μικρῶς, ὥστε καὶ τοὺς παραφρονοῦντας ἡγεῖσθαι φρενιτικούς· πολὺ δὲ τὸ διάφορον. Τίς ἡ αἰτία τῆς φρενίτιδος;

Γίνεται τοίνυν ἡ ἀκριβὴς φρενῖτις ἀπὸ τῆς ξανθῆς χολῆς, ὅταν αὐτὴ ἀναδοθεῖσα φλεγμονὴν ἐργάσηται περὶ τὸν ἐγκέφαλον ἢ τὴν ἐν αὐτῷ μήνιγγα. πρὶν γὰρ ἀναδοθῆναι καὶ στηριχθῆναι, οὐ φρενῖτιν, ἀλλὰ παραφροσύνην ποιεῖ, καὶ τοῦτο συμβαίνειν εἴωθε περὶ τὰς ἀκμὰς, μάλιστα ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τῶν ὀξέων πυρετῶν, εἶτα πάλιν ἀποπαύεσθαι περὶ τὰς παρακμάς. καὶ τοῦτο τῆς παραφροσύνης ἴδιον, τὸ μὴ καθʼ ὅλους τοὺς καιροὺς παραμένειν τοὺς πυρετοὺς, ἀλλὰ παύεσθαι. ἡ μέντοι φρενῖτις ἀεὶ παραμένει. ἔστι δὲ καὶ αὐτῆς τῆς φρενίτιδος οὐχ ἓν εἶδος μόνον, ἀλλὰ καὶ διάφορα. ἡ μὲν γὰρ ἐπὶ τῇ ὠχρᾷ χολῇ συνίσταται, ἥτις πραϋτέρα τυγχάνει, ἡ δὲ ἐπὶ τῇ ξανθῇ χολῇ, ἥτις καὶ σφοδροτέρα μᾶλλον καὶ τοὺς πυρετοὺς ἐπιφέρει μείζονας· γίνεται δὲ καὶ ἄλλη θηριώδης καλουμένη ἀμετρότερον αὐτῆς τῆς ξανθῆς χολῆς ὑπερθερμανθείσης καὶ ὑπεροπτηθείσης. Σημεῖα μελλούσης γίνεσθαι φρενίτιδος.

Προηγεῖται μελλούσης γίνεσθαι φρενίτιδος μάλιστα συνεχὴς καὶ ἐπιτεταμένη ἀγρυπνία, ὕπνοι θορυβώδεις καὶ ἀναπηδήσεις καὶ ὀνείρων ἔσθʼ ὅτε φαντασίαι, ὥστε καί τινας ὑπονοεῖν εἰδέναι τὰ μέλλοντα καὶ προλέγειν ἐθέλειν. προηγοῦνται δὲ καὶ ἐπιλησμοσύναι τῶν λεγομένων· ἀρχόμενοι γὰρ ἐπιτρέπειν τοῖς οἰκείοις εἰς ἕτερα μετατρέπονται ἐπιλανθανόμενοι ὧν ἐξ ἀρχῆς ἐπιτάττειν ἔμελλον. καὶ ἀποκρινόμενοι δὲ θρασύτεροι καὶ ὀργιλώτεροι φαίνονται τοῦ πρόσθεν καὶ μέγα καὶ πυκνὸν ἀναπνέουσι καὶ τοὺς σφυγμοὺς μικροὺς καὶ σκληροὺς ἔχουσι καὶ τὸ ἰνίον ὀδυνῶνται πολλάκις. ἐὰν δʼ ἐπιταθῇ τὸ πάθος, ὡς ἐγγὺς αὐτοὺς εἶναι τοῦ φρενιτίζειν, καὶ ἀτενὲς ὁρῶσι καὶ αὐχμηροὺς ἱκανῶς ἔχουσι τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἐρυθροὺς καὶ λήμας ἔχουσι καὶ δάκρυον ἐξ ἀμφοτέρων φέρεται. ἐπὶ πλέον δὲ ἐπιτεινομένου τοῦ πάθους ἄρχονται καὶ κροκιδίζειν καὶ καρφολογεῖν καὶ οὐδʼ ἀπόκρισιν διδόναι σαφῆ δύνανται καὶ τὴν γλῶτταν μᾶλλον ἴσχουσι τραχυτέραν καὶ τοὺς πυρετοὺς ξηροτέρους καί ποτε καὶ τρομώδεις γίνονται ὑποξηραινομένου τοῦ ἐγκεφάλου καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ νεύρων καὶ δυσαισθητοῦσιν, ὥστε καὶ ἐγειρομένους αὐτοὺς μόλις ἢ οὐδʼ ὅλως ὑπακούειν. τοιαῦτα μὲν οὖν εἰσι καὶ τοσαῦτα τῶν κυρίως φρενιτικῶν τὰ σημεῖα. ἐξ ἀρχῆς οὖν εὐθὺς ἔσχε τὴν αἰτίαν ὁ ἐγκέφαλος· οὐ γὰρ ἄλλου τινὸς πάσχοντος ἡ κυρίως φρενῖτις γίνεται, ὥσπερ τινὲς ἐνόμισαν ἐπὶ φλεγμονῇ τοῦ διαφράγματος γίνεσθαι τοὺς φρενιτικοὺς, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀληθὲς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἐγκέφαλος ἐπειδὰν φλεγμαίνῃ, ἰσχυρὰς ἐργάζεται τὰς παραφροσύνας, ὡς ἐοικέναι φρενίτισιν. Πῶς χρὴ διορίζειν τοὺς παραφρονοῦντας ἀπὸ τῶν φρενιτικῶν;

Διορίζονται δὲ οἱ κυρίως φρενιτικοὶ τῶν παραφρονούντων κατὰ συμπάθειαν ἔκ τε τοῦ διηνεκῆ τὸν πυρετὸν αὐτοῖς παρεῖναι καὶ τοῦ εἶναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αἱματώδεις καὶ ἐκ τῆς ῥινὸς αἷμα φέρειν καὶ τὴν κεφαλὴν ἴσχειν θερμοτέραν. ἐπὶ γὰρ τῶν νοσούντων τὸ διάφραγμα τοσοῦτον οὐκ ἔστιν ἡ κεφαλὴ θερμὴ, ὅσον τὰ ὑποχόνδρια καὶ αὐτὸ τὸ διάφραγμα. καὶ δυσπνοοῦσι μᾶλλον καὶ ἀνώμαλον ἰσχυρῶς ἴσχουσι τὸ πνεῦμα. διορίζεις δὲ καὶ ἀπὸ τῶν μαινομένων τοὺς φρενιτικοὺς, ὅτι ἡ μὲν μανία ἄνευ πυρετοῦ θεωρεῖται, ἡ δὲ φρενῖτις, ὡς εἰρήκαμεν, ἀεὶ μετὰ πυρετοῦ. ταῦτα μέν ἐστι τὰ σημεῖα τῶν κυρίως φρενιτικῶν, ἐφʼ ὧν καὶ ξανθὴ χολὴ μόνη στηριχθεῖσα ἄνευ ἄλλης ὕλης τὴν διάθεσιν εἰργάσατο, ὥσπερ εἰ μιχθείη τῇ ξανθῇ χολῇ φλέγμα, νόθη φρενῖτις ἡ τοιαύτη καλεῖται καὶ τὸ καλούμενον ἐργάζεται ἄγρυπνον κῶμα. Σημεῖα φρενίτιδος νόθης.

Γνωρίσεις δὲ καὶ τὴν ἐξ ἐπιμιξίας γινομένην φρενῖτιν ἔκ τε τοῦ τὰ ἐπιγινόμενα συμπτώματα μεμιγμένα εἶναι τῶν ἐμποιούντων αὐτὴν αἰτίων τὴν φύσιν αὐτὴν ἐμφαίνοντα. καὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσί τε ἅμα καὶ καταφέρονται καὶ πάλιν κατʼ ὀλίγον παραφρονοῦσι καὶ εἰς ὕπνον βαθὺν ἐλθόντες καὶ κωματώδη μετὰ θορύβου διεγείρονται καὶ ἀποκρίνονται πρὸς τοὺς λαλοῦντας ἄτακτα καὶ μανίας ἐχόμενα ῥήματα. Περὶ τῶν ἤδη χρονισάντων φρενιτικῶν.

Εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι κατʼ ἀρχὰς τοῦ νοσήματος καὶ ὀλιγοχρονίως ταῦτα συμβαίνειν εἴωθεν. ἐπειδὰν δὲ χρόνιον ὑπερβῇ τὸ νόσημα καὶ ἀσθενὴς ἡ δύναμις γένηται, σημεῖα μικρὰ φαίνεται αὐτῆς, ὡς ἄλλο τι φρενίτιδός τινας νομίζειν εἶναι. οὐκ ἔστι δʼ εἶδος, ἀλλὰ κατʼ ἀρχὰς μὲν ταραχώδεις γίνονται καὶ μανιώδεις, ἅτε δὴ τῆς χολῆς εὐθὺς ἀναδιδομένης καὶ διεγειρούσης τὸν ἐγκέφαλον, ὕστερον δὲ παραπλησίως τοῖς ἑκτικοῖς πυρετοῖς ὁμαλῆς δυσκρασίας γινομένης περὶ ὅλον τὸν ἐγκέφαλον οὐκέτι διαταράττονται πάνυ καὶ ἄτακτα καὶ μανιώδη φλυαροῦσιν, ἀλλὰ κεῖνται μὴ φθέγγεσθαι δυνάμενοι διὰ τὴν ἀτονίαν μήτε τὸ τῆς κατακλίσεως σχῆμα μεταλλάττοντες μήτε ἀναπηδῶντες ἰσχυρῶς, ἀτάκτως δὲ μόνον τὰς χεῖρας φέροντες, ὥστε τινὰς τῶν ἀγνοούντων ὑπονοῆσαι τὸν κάμνοντα ζητεῖν τι καὶ ἂν εὕρῃ, κρατῆσαι. τινὲς δʼ αὐτῶν οὔτε τὰ βλέφαρα ἀνοίγειν δύνανται διὰ τὸ προκεκμηκέναι τὴν δύναμιν. εἰ δὲ καὶ ἀνοίξουσί ποτε, ὑπὸ τοῦ διενοχλοῦντος χυμοῦ πάλιν ὀλίγον ἀναβλέψαντες χρόνον εὐθὺς μύουσιν. ἔτι δʼ ἀσθενούσης τῆς δυνάμεως αὐτῶν ἐπιγίνονται τὰ σημεῖα ταῦτα, καὶ οὐκέτι φρενίτιδος ἕτερον εἶδος δηλοῖ τὸ ἄρρωστον εἶναι τὸν σφυγμὸν καὶ σκληρὸν καὶ βραχὺν καὶ στενὸν καὶ ἄγαν ἁπάντων τῶν ἐπὶ πολὺ μάλιστα χρονισάντων φρενιτικῶν. ταῦτα μὲν οὖν τὰ σημεῖά εἰσι, διʼ ὧν γινώσκονται οἱ φρενιτικοί. λοιπὸν δὲ καὶ ὅπως ἄν τις αὐτῶν τὴν θεραπείαν ἄριστα ποιοῖ, λέγωμεν ἤδη. Θεραπεία φρενιτικῶν.

Ἐπὶ πάντων τῶν κυρίως φρενιτικῶν ἐὰν τὰ τῆς δυνάμεως ἔρρωται καὶ μηδὲν ἄλλο κωλύῃ, σπουδάζειν παραλαμβάνειν τὴν φλεβοτομίαν, ὡς πρῶτον ὑπὲρ ἁπάντων καὶ μέγιστον ἐσόμενον βοήθημα. εἰ δὲ στασιάζει ὁ κάμνων, οἷα συμβαίνει πολλάκις, ὡς μὴ θέλειν ἐπιδιδόναι τὴν χεῖρα τῷ ἰατρῷ, παντοίως δεῖ τότε σπουδάζειν ἀπὸ τῆς ὀρθίας φλεβὸς τῆς ἐν τῷ μετώπῳ τὴν ἀφαίρεσιν ποιήσασθαι τοῦ αἵματος. ποιήσεις δὲ τοῦτο καλῶς, ἐὰν ἐρίοις περισφίγξῃς τεχνικῶς τὸν τράχηλον, ὥστε κυρτωθῆναι τὸ ἀγγεῖον. οὕτω γάρ σου πράξαντος ἀκοντισθήσεται μετὰ τοῦ πνεύματος ἀνεμποδίστως ἅμα τῇ τομῇ τὸ αἷμα. ἐγὼ γοῦν ἰασάμην τὸν πάνυ φρενιτικόν, καὶ εἰ μὴ πολλοὶ καὶ ἰσχυροὶ κατεῖχον οἰκέται καὶ περιέσφιγγον πανταχόθεν, οὐδαμῶς ἂν οὐδὲ τὴν ἐν μετώπῳ φλέβα ἠδυνήθην τεμεῖν. οὕτω ἀγρίως ἐκινεῖτο καὶ τὰ τῶν μαινομένων ἔπραττεν ἅπαντα, καὶ εἴ γε ξίφος ἦν αὐτῷ, ἔσφαξεν ἂν οὐκ ὀλίγους τῶν συνόντων αὐτῷ. ἐπεὶ δὲ δὶς ἀφελεῖν ἐφάνη δυσχερὲς τοῦ αἵματος, διὰ τοῦτο τοσοῦτον ἐξ ἀρχῆς ἐκένωσα μὲν, ὅσον ἂν ἔμελλεν ἀρκεῖν αὐτῷ, εἰ καὶ ἐκ δευτέρου πάλιν ἀφελόντες ἦμεν· ἦν δὲ θαυμάσαι τῆς κενώσεως γινομένης, ὅπως τοῦ καταρρέοντος ἐπιρροφᾶν ἐσπούδαζεν· ἅμα δὲ καὶ τοὺς παρεστῶτας ἀπερράντιζεν, ὥστε καὶ γέλωτα κινεῖσθαι διʼ αὐτὸ τοῖς πολλοῖς. ἀλλʼ οὗτος μὲν ἐθεραπεύθη ταχέως μετὰ καὶ τῆς ἄλλης προνοίας ἀκολούθως γενομένης εἰς αὐτόν. οὕτω μὲν οὖν δεῖ πράττειν, εἰ μὴ δυνατὸν εἴη τέμνειν τὴν ἀπʼ ἀγκῶνος φλέβα. μετὰ δὲ τὴν τοῦ αἵματος κένωσιν καὶ τοπικῶς δεῖ βοηθεῖν καὶ διαβρέχειν ὀξυρροδίνῳ τὴν κεφαλὴν, ἀποκρούειν δὲ τοὺς ἄνω φερομένους πειρᾶσθαι ἀτμοὺς ἐπιρρωνύειν τε τὴν κεφαλὴν, ὥστε μὴ θερμὴν αὐτὴν οὖσαν ἐπὶ πλέον ἕλκειν καὶ διὰ τοῦτο πληροῦσθαι. σπουδάζειν δὲ δεῖ τῷ ὄξει τῶν τε παρηγορικῶν καὶ ὕπνον ἐμποιεῖν δυναμένων προσπλέκειν. ὅταν δʼ ἀκμάζῃ τὸ νόσημα καὶ ἀγρυπνίας ἐπιφέρῃ καὶ παρακοπὰς, ἔτι μᾶλλον βοηθεῖν καὶ ἐπὶ πλέον καταβρέχειν τῷ ὀξυρροδίνῳ καὶ καταντλεῖν τῷ ἀποζέματι τῶν χαμαιμήλων καὶ κωδειῶν καὶ ἑρπύλλου καὶ κισσοῦ καὶ πάλιν τῷ ὀξυρροδίνῳ καὶ ὀσφραντικοῖς καὶ χρίσμασιν, ὥστε παντὶ τρόπῳ τὴν ἀγρυπνίαν ἐκκόψαι ὕπνον τε ἐμποιῆσαι τῷ κάμνοντι, ὅπερ μόνον καὶ μέγιστόν ἐστι τῶν παραφρονούντων ἴαμα καὶ πάσης νόσου. εἰ δὲ καὶ τούτων γενομένων ἐπιμένει τὰ τῆς ἀγρυπνίας καὶ τὰ τῆς παρακοπῆς συμπτώματα, ἐπίδος αὐτῷ πιεῖν πρὸς ἅπαντα χρήσιμον γενησόμενον τὸ διὰ κωδειῶν· οὐ μόνον γὰρ ἰάσεται τὴν ἀγρυπνίαν, ἀλλὰ καὶ τὸν πυρετὸν, ἔτι δὲ κεκαυμένην τὴν κεφαλὴν ὥσπερ ἀπὸ πυρὸς ἐκψῦξαι δυνήσεται. εἰ δὲ μηδὲν πάνυ κατεπείγει, μὴ σπουδάσῃς δοῦναι τὴν διὰ τῶν κωδειῶν, καὶ μάλιστʼ εἰ μήτε γνησία φαίνοιτό τις εἶναι ἡ φρενῖτις, ἀλλὰ καί τι φλέγματος κατέχουσα, ὥστε καὶ νόθην αὐτὴν ὀνομάζεσθαι, ἀπέχου τηνικαῦτα προσφέρειν αὐτῇ τοῦτο ἢ ἄλλο τι τῶν καρῶσαι καὶ ναρκῶσαι δυναμένων. εἰ δὲ καὶ ἀσθενὴς ἡ δύναμις εἴη, παραιτοῦ τότε μάλιστα διδόναι τι τῶν ναρκωτικῶν· ἐπὶ γὰρ τῶν ἀσθενῆ τὴν δύναμιν ἐχόντων οὐχ ἡ τυχοῦσα βλάβη τῇ πόσει τῶν τοιούτων παρακολουθεῖ, ἀλλὰ θάνατος ἔσθʼ ὅτε. Περὶ οἰκημάτων.

Κατανοεῖν δὲ δεῖ καὶ τὸ οἴκημα, ἐν ᾧ διάγει ὁ κάμνων, ὥστε τὸν ἀέρα μήτε πάνυ παχὺν εἶναι μήτε νοτιώδη ἢ ψυχρὸν ἢ πάνυ θερμὸν, ὥστε μήτε πύκνωσιν ἐπισυμβαίνειν τῇ κεφαλῇ μήτε πλήρωσιν, ἀλλʼ εὔκρατον εἶναι, ὥστε διὰ τῆς εὐκρασίας ἀνακιρνᾶσθαι τὸ ψυχικὸν πνεῦμα καὶ ἀναχαλᾶσθαι. ἔστω δὲ μᾶλλον φωτεινὸν ἢ σκοτεινὸν, ὥστε διὰ τῆς αἰσθήσεως εἰς συναίσθησιν ἔρχεσθαι τῶν συνήθων τὸν κάμνοντα. διὸ καὶ φίλοι τινὲς οἱ πάνυ συνήθεις παραμενέτωσαν αὐτῷ, ὡς καὶ αἰδεσθήσεται πρᾴως ἐγκαλοῦντας, ἐφʼ οἷς πράττει. μήτε δʼ οἰκέτης ἢ συγγενὴς εἰσιέτω, πρὸς ὃν ἔσχε ποτὲ λύπην ἢ ὀργήν· ἐρεθιστικὸν γάρ ἐστι τοῦτο καὶ κινητικὸν καὶ τοῦ πάνυ ταράττεσθαι φανερὸν αἴτιον γίνεται. μήτε δʼ αὐτὸ εἰσιέτω τὸ τῶν φίλων πλῆθος· οἱ γὰρ πολλοὶ θορύβου μόνον αἴτιοι αὐτῷ γίνονται καὶ προσέτι καὶ τὸν ἀέρα παχύνουσιν ἐκπνέοντες ὑγρὰ πνεύματα. φυλαττέσθωσαν δὲ μὴ κινεῖσθαι βιαίως, ἀλλὰ πρᾴως, ὥστε μὴ διασείεσθαι τὴν κλίνην· παροξυντικὸν γὰρ εἴπερ ἄλλο καὶ τοῦτο καὶ τοῦ ὕπνου ἐμποδιστικόν. διακρατείτωσαν δὲ τὰ μέλη ἅπαντα οἱ παρόντες ἀβιάστως καὶ ἀνατριβέτωσαν ἠρέμα καὶ μάλιστα τὰ κάτω καὶ τότε πλέον, ἡνίκα οἱ σπασμοὶ τῷ κάμνοντι γίνονται. περιβαλέσθωσαν δὲ δεσμοὶ περὶ τὰ κῶλα· καὶ γὰρ προτρέπει τοῦτο τὴν ὕλην περὶ τὰ κάτω καὶ προσέτι τῶν σπασμῶν γίνεται παρηγορικόν. κάλλιον δὲ καὶ προσαντλεῖν μετὰ τὴν ἀνάτριψιν τῶν κάτω καὶ οὕτως ἐπιδεσμεῖν, ὥστε δυνηθῆναι κατασχεῖν εἰς τὰ κάτω μᾶλλον τὴν ὕλην προτραπεῖσαν διὰ τῆς προσαντλήσεως ἅμα καὶ ἀνατρίψεως. μηδὲν δὲ ποιεῖν εἰς τὴν παρακμὴν τῶν πυρετῶν καὶ πρὸ πολλοῦ τῆς εἰσβολῆς. δεῖ δὲ καὶ τὰς σικύας αὐτῷ προσφέρειν καὶ μάλιστα πρὸ τῶν εἰσβολῶν, ὥστε διὰ τῆς ἀντισπάσεως εἶρξαι τὴν τῆς ἄνω ὕλης ὁρμήν. ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ἐπιρροφήματα ἀεὶ προσφέρειν αὐτοῖς, ὡς μὴ πολὺ ψυχρὰ μήτε πάνυ θερμὰ εἶναι, χλιαρὰ δὲ μᾶλλον. ὅσοι γὰρ ἐπυρίασαν ἐπὶ πλέον τὰ σπλάγχνα, μεγίστων αἴτιοι κακῶν οὗτοι τοῖς κάμνουσιν ἐγένοντο τὴν ὕλην ἀνακινήσαντες ἀθρόως, ὥστε πρὸς τὴν ἄνω φορὰν ὁρμήσασαν ἀποπληρῶσαι τὴν κεραλὴν εἰς τοσοῦτον, ὥστε παρακόψαι γενναίως, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ καρωθῆναι καὶ πάλιν δεηθῆναι τὴν τέχνην τῶν δυναμένων διεγεῖραι πταρμικῶν τε καὶ ἀνατρίψεων· διὸ πυριῶν σφοδροτέρων οὐ δεῖται τὰ σπλάγχνα, καὶ μάλιστʼ ἐπὶ τῶν ἰσχυροτέρως πυρεσσόντων καὶ ἐφʼ ὧν ἐστι πλῆθος καὶ ἡ κεφαλὴ πεπονθυῖα. ἀρκεῖ οὖν μόνον τὸ λινόσπερμον ὑδρελαίῳ συνεψεθῆναι ἢ εἰς ζέμα χαμαιμήλων προσηνὲς καὶ εὔκρατον ἐπιπλασθὲν τοῖς σπλάγχνοις. οὕτω γὰρ τὸ ζέον πραϋνθήσεται καὶ τὰ διατεταμένα τῶν σπλάγχνων ἔσται χαλαρὰ καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰ τῶν πυρετῶν ἔσονται πραότερα. Περὶ διαίτης.

Δεῖ δὲ μετὰ τοῦ φαρμακεύειν καλῶς ἐθέλειν προσέχειν καὶ τῇ διαίτῃ ὡς ἀναγκαιοτάτῃ μάλιστα. πολλοὶ γὰρ ἀμελοῦσι καὶ οὐκ ἴσασιν, ὅσα δύναται βλάψαι καὶ ὠφελῆσαι ἡ δίαιτα τὸν κάμνοντα. εἴθε δὲ, κἂν τὸ φαρμακεύειν ὀρθῶς ἠπίσταντο, καὶ καιρὸν ἐζήτουν ἢ τάξιν ἢ ποιὸν ἢ ποσόν. ἀλλʼ οὐδενὶ τούτων προσέχοντες καθʼ ἑκάστην εἴσοδον παρέχουσι πράγματα τοῖς σπλάγχνοις ἢ διαβρέχοντες ἢ καταπλάττοντες ἢ σκευάζοντες ἐν παντὶ καιρῷ καὶ πλήθους ὄντος, ἔσθʼ ὅτε καὶ ἀπεψίας, καὶ ταῦτα σαφῶς βοῶντος τοῦ σοφωτάτου Γαληνοῦ, ὡς οὔτε καταπλάσμασιν οὔτε καταιονήμασιν ἐν παντὶ καιρῷ δεῖ κεχρῆσθαι, εἰ μὴ ἐπὶ μόνων ἐκείνων, οἷς οὐδὲν ἐν ὅλῳ τῷ σώματι ἀλᾶται περιττὸν, τοῖς δʼ ἄλλοις ἅπασι κακὸν ἔσχατον. ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἱ κακῶς ἔχοντες λόγου πράττουσιν. ἡμεῖς δʼ ὅσα μεμαθήκαμεν ἐκ τῶν παλαιῶν, ἅμα δὲ καὶ εἴ τι πράττειν ἡμᾶς ὀρθῶς ὑπαγορεύει ὁ λόγος, ἤδη λέγωμεν. πτισάνη μὲν οὖν πρῶτον ἁπάντων ὡς ἐν διαίτῃ τοῖς φρενιτικοῖς προσφερέσθω βοήθημα, καλῶς μάλιστα προεψομένη. διδόσθω δὲ ὁ χυλὸς αὐτῆς μόνος· εἰ δὲ μὴ ἡδέως ἔχοιεν, σὺν τοῖς κόκκοις αὐτὴν λαμβανέτωσαν ἄνευ τινὸς ἐδέσματος· εἰ δὲ ἡδέως ἔχοιέν τι, προσπλέκεσθαι ἁρμόζει μόνον ὑδρόμελι μικρὸν ἢ ὑδρορόσατον ἢ ῥοδόμηλον. τὸ δὲ ὑδρόμηλον μάλιστα τὸ Κιβυρατικὸν ὡς πολέμιον αὐτοῖς φεύγειν δεῖ καὶ τὸ ὀξύμελι. εἰ δὲ μὴ ἡδέως ἔχοιεν τὴν πτισάνην—πολλοὶ γὰρ οὐδὲ τοῦ ὀνόματος αὐτῆς ἡδέως ἀκούουσιν—ἐπιδιδόναι αὐτοῖς δεῖ τὸν τοῦ βρώμου χυλὸν, εἰ εὑρίσκοιτο, ἢ χίδρου. εἰ δὲ καθʼ ὅλον τὰ ῥοφήματα ἀποστρέφεται, ἄρτον εἰς θερμὸν ὕδωρ βεβρεγμένον ἐπιδίδου· οὐκ ἔλαττον γὰρ αὐτοὺς ὠφελήσει τῶν ῥοφημάτων. Περὶ λαχάνων.

Λαχάνων δʼ ἐσθιέτωσαν ἴντυβα καὶ μαλάχην ἑψηθεῖσαν, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ ἄνεφθα, ἐὰν ἄγαν ἡ θερμότης ὑπερβάλλουσα φαίνοιτο καὶ διψώδης ὁ κάμνων ὑπάρχοι καὶ πάνυ ἄγρυπνος. οὕτω γὰρ ὠφελήσεις καὶ ἔτι μᾶλλον, ἐὰν τοὺς καυλοὺς παρέχῃς τῆς θριδακίνης καὶ τῶν σικύων τὴν ἐντεριώνην καὶ τῶν πεπόνων. πέψεως δὲ φανείσης, καὶ ἰχθύων λαμβανέτωσαν καὶ ἐχίνου καὶ κτενίων. Περὶ ὀπώρας καὶ πόματος.

Τῆς ὀπώρας δὲ λαμβανέτωσαν δοράκινα, περσικῶν δὲ καὶ κερασίων καὶ μήλων καὶ ῥοιῶν, τούτων ὀλιγάκις. πίνειν δὲ αὐτοὺς συνεχέστερον συμφέρει καὶ κατʼ ὀλίγον εὔκρατον. οὔτε γὰρ ὀρέγονται πολλοῦ πόματος οὔτʼ ὠφελοῦνται ἀθρόως πίνοντες. τὸ δὲ ψυχρὸν ὕδωρ παραιτεῖσθαι διὰ τὸ μὴ εἶναι ἀσφαλές· εἰ γὰρ εὑρεθείη ἡ φλεγμονὴ περὶ τὸ διάφραγμα ἢ περί τι τῶν ἄλλων μορίων, οὐ σμικρὸς ὁ κίνδυνος. εἰ γὰρ καὶ παραυτίκα δόξει παρηγορεῖν τὸ ψυχροποτεῖν, ἀλλʼ οὖν μείζονας ὕστερον καὶ κακοήθεις ἐργάζεται πυρετοὺς, ὥστε καὶ τὴν παρακοπὴν αὐξηθῆναι καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπαντα μεταβάλλειν ἐπὶ τὸ κακοηθέστερον. ἀσφαλέστερον οὖν εὐκράτῳ μᾶλλον κεχρῆσθαι ἢ ψυχρῷ ὕδατι. οἶδα δὲ καὶ ὑδρελαίῳ χρησάμενος, ἐφʼ ὧν εἶδον ἄμετρον ξηρότητα καὶ κρατουμένην τὴν χολὴν ἄνω. καὶ οὐδὲν ἀξιόλογον ἐκ τῶν ἐντέρων ἐκκρινόμενον ἐπραΰνθη δὲ ἐκ τούτου τὰ τῆς θερμασίας καὶ ἐχαλάσθη τὰ συντεταμένα καὶ φλεγμαίνοντα καὶ διὰ γαστρὸς καὶ διʼ ἐμέτων ἔκκρισις ἐγένετο χολώδης, ὥστε μὴ πολλῶν ἡμερῶν ἔτι δεηθῆναι τοῦ τελέως ἅπασαν ἀπορρῖψαι τὴν νόσον τὸν κάμνοντα. καὶ γὰρ πάντα αὐτῷ τὰ προσαγόμενα βοηθήματα ἐπράττετο τοῦ παντὸς ὄντος ἀπερίττου σώματος. Περὶ λουτροῦ.

Λούειν δὲ χρὴ καὶ ἀλοιφὴν παραλαμβάνειν, ἐφʼ ὧν ἤδη κένωσις ἐγένετο καὶ ποσότης οὐκ ἐνοχλεῖ τῷ παντὶ σώματι, ἀλλὰ ξηρότης καὶ ἀγρυπνία πλείστη καὶ οἱ πυρετοὶ ἔνδον. οὐδὲν βλάψεις τὸν οὕτω λουόμενον, μάλιστʼ εἰ καὶ εὔκρατον παραληφθείη τὸ λουτρὸν, ὥστε μήτε τὸν ἀέρα πυρώδη μήτε τὴν δεξαμενὴν ἄγαν εἶναι θερμήν. ὅσοι δὲ δεδοικότες τὸν πυρετὸν οὐ λούουσι, τὰ μέγιστα βλάπτουσιν· ἀγρυπνικώτεροι γὰρ ἐκ τῆς ἀλουσίας ἔτι μᾶλλον καὶ ταραχώδεις γίνονται τὴν διάνοιαν. λούειν οὖν χρὴ, ὡς εἴρηται. οὕτω γὰρ χρώμενοι εἰς εὐκρασίαν ἐπανέρχονται καὶ τοῦ λοιποῦ τῆς παραφροσύνης καὶ τῆς ἀναπτούσης τὸν πυρετὸν ἀπαλλάττονται διαθέσεως. Περὶ οἴνου.

Τολμᾶν δὲ καὶ οἶνον διδόναι τοῖς φρενιτικοῖς ἄγυψον, ἐφʼ ὧν ἡ ἀγρυπνία πολλὴ καὶ ἡ δύναμις ἀσθενὴς οἵ τε πυρετοὶ τὸ σφοδρὸν οὐκέτι καὶ τὸ διακαὲς ἔχουσιν, ἀλλὰ καὶ πέψις τις ἐπιφαίνεται τοῖς οὔροις. ἔτι δὲ μᾶλλον ἐκείνοις δεῖ θαρρούντως διδόναι, οἷς καὶ σύνηθές ἐστιν ἐν τῇ ὑγείᾳ φιλεῖν τὸν οἶνον καὶ τὸ στόμα τῆς γαστρὸς ἀσθενὲς καὶ ψυχρότερον φύσει. ἐπὶ γὰρ τούτων εὔκαιρός ἐστιν ἡ τοῦ οἴνου ἐπίδοσις ἅπασι τοῖς παραφρονοῦσι συμμέτρως παραληφθεῖσα· μεταβάλλει γὰρ αὐτῶν τὸν θυμὸν καὶ τὸ ἄγριον ἦθος εἰς εὐθυμίαν ὕπνον τε φέρει διὰ τὸ ταχέως τὴν τροφὴν πέττεσθαι καὶ ἀναδίδοσθαι παρασκευάζειν ἐν τῷ ὅλῳ σώματι. ἐφʼ ὧν οὖν οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς ὑποχονδρίοις ἡ ζέουσα φλεγμονὴ θερμὴ πάνυ πολὺ καὶ ἡ δύναμις ἀσθενοῦσα, προτρέπου διδόναι θαρρῶν αὐτοῖς οἶνον· ἡ γὰρ ἐξ αὐτοῦ ὠφέλεια μείζων ἔσται τῆς νομιζομένης ἔσεσθαι βλάβης. ἐὰν γὰρ ἡ δύναμις ἐπανέλθῃ καὶ μὴ συγχωρηθῇ καταπεσεῖν, ἅπαντα πράττειν δυνάμεθα καὶ βοηθεῖν πολυτρόπως τῷ κάμνοντι. καταπεσούσης δὲ αὐτῆς ὑπὸ τῆς ἀγρυπνίας ἄπορος ἡ θεραπεία πᾶσα τῶν ἰατρῶν γενήσεται. μετρεῖν οὖν τήν τε προσδοκωμένην βλάβην ἐκ τοῦ οἴνου καὶ τὴν ὠφέλειαν, κἂν ᾖ πλείονα τὰ ἐπιτρέποντα, διδόναι δεῖ καταφρονοῦντα τῆς ἐλάσσονος βλάβης. οὐκ ἐνδέχεται γὰρ τὸ ὠφελοῦν μὴ κατά τι καὶ βλάπτειν. ἰατροῦ δʼ ἐστὶ τὸ μετρεῖν καὶ κρίνειν τὰ τοιαῦτα. ἐν ποσότητι γὰρ ἅπαντα συμμέτρως καὶ ποιότητι καὶ τάξει καὶ καιρῷ προσφερόμενα πάντα κατορθοῦται τὰ τῆς τέχνης καὶ τέλος ἐπιφέρει χρηστόν. κεφ. ιδʹ.Περὶ ληθάργου.

Ὁ γνήσιος λήθαργος, ὥσπερ ἡ φρενῖτις, ἔχει μὲν τόπον ἐγκεφάλου, ὕλην δʼ ἐναντίαν τῇ φρενίτιδι. ἐπὶ φλέγματι γὰρ πλεονάζοντι γίνεται ὑγραίνοντι αὐτὸν καὶ διαβρέχοντι ἰσχυρῶς, ὡς μὴ δύνασθαι μεμνῆσθαι τῶν λεγομένων, ἀλλὰ μύειν ἀεὶ ἐθέλειν τὰ βλέφαρα καὶ ἡσυχάζειν ἢ διʼ ὅλου καρουμένους ὑπὸ τῆς καταπνιγούσης καὶ ναρκούσης τὸ ψυχικὸν πνεῦμα ὑγρότητος ἅμα καὶ ψύξεως. ἐὰν οὖν φλεγματικὸς ᾖ μόνον ὁ τὸν λήθαργον ἐργαζόμενος χυμὸς, ὁ γνήσιος λήθαργος γίνεται καὶ πάντα ταῦτα ἐπιφέρει τὰ συμπτώματα. εἰ δὲ μὴ μόνον εἴη τὸ φλέγμα ἐν τῇ κεφαλῇ, ἀλλὰ καὶ χολὴ, ἀνάγκη καὶ τὰ συμπτώματα μικτὰ γίνεσθαι, ὡς ποτὲ μὲν ἀγρυπνεῖν, ποτὲ δὲ ὑπὸ βαθυτάτου ὕπνου ἔχεσθαι, ποτὲ δὲ παραφρονεῖν. ἀμφότερα γὰρ πράττουσι μύουσί τε τὰ βλέφαρα καὶ τὰς χεῖρας κινοῦσιν, ὥσπερ ψηλαφῶντές τινα καὶ αὐτὰ σχεῖν οὐ δυνάμενοι. ὅσοι μὲν οὖν μετριώτερον διάγουσιν, ἐμβοώντων αὐτοῖς τινων ἀνοίγουσιν ἔσθʼ ὅτε τὰ βλέφαρα καὶ πάλιν μύουσιν. οἱ δὲ πάνυ ἀσθενῶς ἔχοντες καὶ πάνυ κρατούμενοι οὐδʼ ὅλως ὑπακούουσιν οὐδὲ κινοῦσι τὰ βλέφαρα καὶ τοὺς σφυγμοὺς ἀραιοὺς καὶ μικροὺς καὶ ἀμυδροὺς ἴσχουσιν. οὕτω μὲν οὖν εὐχερές ἐστι διαγινώσκειν αὐτούς. λέγωμεν δὲ, πῶς αὐτοὺς δεῖ θεραπεύειν. Θεραπεία.

Πάντα περισκεψάμενος ἀκριβῶς, ὅσα γε ἡμῖν οἱ παλαιοὶ παρακελεύονται, τήν τε δύναμίν φημι τοῦ κάμνοντος καὶ τὴν ἕξιν τά τε ἄλλα, τήν τε ἡλικίαν καὶ κατάστασιν ὅλου τοῦ σώματος, οὕτως ἐλθεῖν εἰς τὸ πρὸ πάντων ἀφαίρεσιν παραλαμβάνειν αἵματος, ἐὰν μή σοί τι τῶν εἰρημένων ἀντιπράττῃ, καὶ μάλιστα ἡ δύναμις. προνοησάμενος δὲ τοῦ παντὸς καὶ τοπικῶς βοήθει τῷ κάμνοντι πᾶσαν ἐπιμέλειαν τῇ κεφαλῇ προσάγων, ὥστε καὶ τοὺς ἀτμοὺς κωλύεσθαι τοὺς ἄνω φερομένους καὶ τοὺς ἤδη φθάσαντας ἐμπεσεῖν διαφορηθῆναι. μάλιστα δὲ τοῦτο ποιεῖ τὸ ὀξυρρόδινον ἰσχυροποιοῦν τὴν κεφαλὴν καὶ μάλιστʼ ἀρχομένου τοῦ πάθους, ὥστε μὴ εὐχερῶς δέχεσθαι τοῦ λοιποῦ πολλοὺς ἐπʼ αὐτὴν ἀναφερομένους ἀτμούς. ἐπεὶ οὖν ἡ περιεχομένη περὶ τὸν ἐγκέφαλον ὕλη φλεγματική ἐστι καὶ τὸ πλεονάζον αἴτιον ὑγρὸν ἀπεδείχθη καὶ ψυχρὸν, μιγνύειν χρὴ καὶ συνέψειν τῷ ὀξυρροδίνῳ καὶ τῶν λεπτύνειν ἅμα δυναμένων, οἷον ἢ πευκεδάνου ἢ καστορίου ἢ γλήχωνος ἢ καλαμίνθης ἢ θύμου, καὶ ἐπιχρίειν τὸ μέτωπον ἢ καστορίῳ ἢ θριξὶ κεκαυμέναις ἀνθρωπείαις καὶ λειωθείσαις μετʼ ὄξους· πάνυ γὰρ ὠφελεῖ καὶ διεγείρει τὰ τοιαῦτα, ἴσως δὲ καὶ ἀντιπαθείᾳ τινί. εἰ δὲ ἐπιμένει τὸ πάθος καὶ δυσδιέγερτοι τυγχάνουσι, κεχρῆσθαι δεῖ πταρμικῷ τῷ στρουθίῳ καλουμένῳ ἢ μετὰ καστορίου ἢ πεπέρεως ἢ εὐφορβίου ἢ ἐπιθύμου ποτὲ μὲν ἐμφυσῶντας, ἄλλοτε δὲ πτερῷ διαχρίοντας. οὐ δεῖ δὲ συνεχῶς τοῦτο ποιεῖν· ἀποκάμνει γὰρ ἡ δύναμις αὐτῶν καὶ προσέτι μᾶλλον πληρωτικὰ γίνονται τὰ τῆς κεφαλῆς. ἀνατρίβειν δὲ καὶ τὰ σκέλη καὶ τῷ σικυωνίῳ καταχρίειν ἐλαίῳ, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ αὐτῇ μόνῃ τῇ σκίλλῃ μετʼ ὄξους λειωθείσῃ καταπλάττειν τὰ σκέλη· τοῦτο γὰρ καὶ τοὺς πάνυ καταφερομένους ὕπνῳ βαθεῖ καὶ καρώδει οἶδε διεγείρειν, εἰ δὲ καὶ κακόηθες καὶ χρονίζει τὸ πάθος, ἄφελε τῶν τριχῶν καὶ χρῖε τηνικαῦτα τῶν ἀμύττειν δυναμένων ἅμα τῷ καστορίῳ. καὶ πίνειν δεῖ αὐτοὺς τὸ καστόριον ὑπὲρ πάντα, σπουδάζειν δὲ μάλιστα πρὸ μιᾶς ὥρας τοῦ παροξυσμοῦ· καὶ γὰρ λεπτύνει καὶ ἀναθάλπει τὸ ψυχρανθὲν καὶ ὅλον νεκρωθῆναι κινδυνεῦον τὸ σῶμα. ἐγὼ γοῦν οἶδα τῶν κρατηθέντων πολλοὺς ὑπὸ μόνου τούτου διαφυγόντας τὸν θάνατον. καὶ καθʼ ἑαυτὸ δὲ διδόμενον ὠφελεῖ, ἔτι δὲ μᾶλλον καὶ μετʼ ὀξυμέλιτος. εἰ δὲ καὶ πληρωτικὸς εἴη ὁ κάμνων, καὶ μετά τινος τῶν ὑπάγειν τὴν γαστέρα δυναμένων καὶ μάλιστα τοῦ δακρυδίου. ἀρκεῖ δὲ δυσὶ γράμμασι καστορίου προσπλέκειν ἓν γράμμα δακρυδίου ἢ πλέον μικρὸν ἢ ἔλασσον πρὸς τὴν δύναμιν ἀποβλέποντα. γινέσθω δὲ μὴ μόνον τὰ βοηθήματα τῶν λεπτυνόντων, ἀλλὰ καὶ ἡ τροφὴ τοιαύτη. διὸ καὶ τὸν χυλὸν αὐτοῖς τῶν ἀμυγδάλων ἑψηθέντων αὐτῶν μετὰ μέλιτος δεῖ παρέχειν. καὶ πτισάνη δʼ αὐτῷ παρεχέσθω ἔχουσα κόμην πράσου ἢ σελίνου ἢ ὑσσώπου, εἰ μὴ σφόδρα πυρέττοιεν. εἰ γὰρ εἴη πυρετὸς σφοδρὸς, οὐ χρὴ συνεψεῖν τῷ ὑσσώπῳ, ἀλλʼ ἀρκεῖ καὶ ἡ ῥίζα τοῦ σελίνου μόνου καὶ τὸ ἁπλοῦν ὀξύμελι καὶ μετὰ τῆς πτισάνης καὶ καθʼ ἑαυτὸ μόνον. ἀγαθὸν δὲ καὶ αἱ ψίχες μετʼ ἀπομέλιτος ἢ ὑδρομήλου διδόμεναι, τὸ δὲ ὑδρόμηλον τὸ Κιβυρατικὸν οὐ δεῖ διδόναι αὐτοῖς, ἀλλʼ οὐδὲ Κνιδείου ὅλως ἀπέπτου τοῦ νοσήματος ἔτι ὄντος. ἀρξαμένου δὲ πέττεσθαι οὐδὲν κωλύει καὶ λούειν αὐτοὺς καὶ οἴνου ἐπιδιδόναι βραχέος καὶ μάλιστα μετὰ φλεβοτομίαν καὶ γαστρὸς ὑπαγωγὴν καὶ κάθαρσιν μετρίαν ὅλου τοῦ σώματος. οὐ δεῖ δὲ πτοεῖσθαι τὸ λουτρὸν, εἴπερ μή ἐστι πλῆθος περιττωμάτων. καὶ γὰρ ἐν δέρματι τὰ ὄντα περιττώματα μᾶλλον διαφορηθήσεται διὰ τῆς τοῦ λουτροῦ μετρίας θερμῆς. ἐγὼ γοῦν οἶδα μεθʼ ἑπτὰ ἡμέρας εἰσαγαγὼν ἐν λουτρῷ τινας τῶν οὕτω νοσούντων μηδʼ ἀναβλέπειν ὑπὸ τοῦ πολλοῦ κάρου δυναμένους μηδʼ αὐτὸ τοῦτο συναισθανομένους, ὅτι λούονται, καὶ μᾶλλον εὗρον ἀπὸ τοῦ λουτροῦ διεγερθέντας καὶ ἀναβλέψαι δυναμένους καὶ λαλῆσαι καί τινας ἐπιγνῶναι τῶν παρεστώτων. εἰ μὲν οὖν ἡ δύναμις ἐρρωμένη φαίνοιτο, χρὴ λούειν ἐν τῷ βαλανείῳ. εἰ δʼ ἀσθενεστέρα εἴη, ὡς μὴ δύνασθαι τὸν ἄρρωστον φέρειν ἢ τὸν κόπον ἢ τὴν ἐκ τοῦ λουτροῦ θέρμην, ἐν τῷ οἴκῳ λοῦσον πληρώσας ἐν ἀγγείῳ θερμοῦ ὕδατος, ὥστε χωρῆσαι τὸν κάμνοντα καθεζόμενον ὑπερέχοντα τὴν κεφαλὴν ἐκ τοῦ ὕδατος· εὐχερὲς δέ ἐστι κατασκευάσαι διὰ ξύλων τὸ τοιοῦτον ἀγγεῖον. μὴ βρεχέτω δὲ τὴν κεφαλὴν ὁ νοσῶν, ἐπεὶ πρὸς τῷ μηδὲν ὠφελεῖσθαι ἔτι καὶ λειποθυμίαν ταχέως ὑπὸ τῆς καταχύσεως τοῦ θερμοῦ πάσχει. οὕτω μὲν οὖν ἄχρι ἑνὸς ἢ δύο λουτρῶν δεῖ πράττειν. ἔπειτα λοιπὸν ἄγειν αὐτοὺς ἐπὶ βαλανεῖον καὶ σμήχειν τοῖς συνήθεσι μηδὲν ὑφορώμενον. τοιαύτην δεῖ ποιεῖσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἐχόντων κάρον ἴασιν· οὐ γὰρ ἡ θεραπεία πολύ τι διήλλακται οὐδʼ ἡ αἰτία. χρὴ δὲ γινώσκειν, ὅτι ὁ κάρος κατὰ τὸ ἔμπροσθεν μᾶλλον συνίσταται μέρος τῆς κεφαλῆς, ὥστε καὶ τὰς αἰσθητικὰς αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἀδικεῖσθαι δυνάμεις. γίνεται δὲ καὶ ἐπὶ σφοδραῖς ὀδύναις, ὡς ἂν διαφορουμένου καὶ καταπίπτοντος τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος. καὶ ταῖς ἀνατρίψεσι δὲ συμβαίνει τὸ σύμπτωμα τοῦτο, ἐὰν ἀμελῶς τις κρατήσας ἐπιδήσῃ τὴν μήνιγγα τῷ μηνιγγοφύλακι. οὕτω δὲ κἂν ὀστέον συντρίβων σφοδρότερον μᾶλλον τὴν μέσην τοῦ ἐγκεφάλου πιλήσῃ κοιλίαν. περὶ δὲ τῆς τούτων θεραπείας οὐ νῦν ἐστι καιρὸς γράφειν· ἰδίας γὰρ ταῦτα χρῄζει θεραπείας καὶ φυλάξομεν ἐκεῖσε περὶ τούτων εἰπεῖν ἐν τῷ περὶ καταγμάτων. πρόκειται δὲ λεχθῆναι περὶ ἐπιληψίας. κεφ. ιεʹ.Περὶ ἐπιληψίας.

Τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος ἕν τι καὶ αὐτὸ τῶν χρονίων παθῶν ἐστιν, ὑπερβαλλούσης ἀκριβείας καὶ σπουδῆς δεόμενον καὶ, εἴ γε ἀμεληθείη κατʼ ἀρχὰς, πολλάκις ἀποθνήσκειν ποιεῖ τοὺς ἔχοντας αὐτό· τῆς γὰρ κεφαλῆς ἐστι τὸ πάθος, ἔνθα ἡ ἀρχή ἐστι καὶ αἰσθήσεως καὶ κινήσεως. ὅτι δὲ τῆς κεφαλῆς ἐστι τὸ πάθος, δηλοῖ τὸ συμβαῖνον αὐτοῖς ἐν τοῖς παροξυσμοῖς· οὔτε γὰρ ἀκούειν ἢ ὁρᾶν ἢ νοεῖν ὅλως ἢ μεμνῆσθαί τινος δύνανται, ἀλλὰ πάσης αἰσθήσεως ἔρημοι κεῖνται καὶ νεκρῶν οὐδὲν ἀπέχοντες. διὰ τοῦτο καὶ ἐπιληψίαν τὸ πάθος ἐκάλεσαν διὰ τὸ ἐπιλαμβάνεσθαι καὶ κρατεῖσθαι αὐτῶν τὰς αἰσθήσεις, ἐκάλεσαν δὲ αὐτὸ τοῦτό τινες καὶ ἱερὰν νόσον διὰ τὸ ἱερὸν καὶ τίμιον εἶναι τὸν ἐγκέφαλον, ἄλλοι δʼ Ἡρακλείαν νόσον διὰ τὸ ἰσχυρὸν καὶ δυσμετάθετον τῆς νόσου καὶ ἄλλοι ἄλλως ὠνόμασαν. ἀλλʼ οὐ δεῖ γράφειν ἅπαντα, ἐκεῖνα δὲ μᾶλλον, ὅσα ἁρμόττει· ταῦτα γὰρ μᾶλλον εἰδέναι δεῖ καὶ σπουδάζειν. τοῦτο γὰρ καὶ ποιεῖν ὑπεσχόμεθα. γίνεται τοίνυν κατὰ τρεῖς τρόπους ἡ ἐπιληψία. ἢ γὰρ τῆς κεφαλῆς πρωτοπαθούσης ἢ τοῦ στομάχου ἢ ἄλλου τινὸς μορίου πάσχοντος καὶ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναπέμποντος τὴν οὖσαν ἐν αὐτῷ κακίαν. Σημεῖα τῆς ἐπὶ στομάχῳ γινομένης ἐπιληψίας.

Σημεῖα δὲ τοῦ ἀπὸ στομάχου γίνεσθαι τὴν ἐπιληψίαν, τὸ συνεχῆ πλειστάκις ἐν αὐτῷ γίνεσθαι καὶ κλόνον τινὰ καὶ δῆξιν καὶ παροξύνεσθαι μᾶλλον αὐτοὺς καὶ ὑπομένειν τὸ τῆς ἐπιληψίας πάθος, ἡνίκα συμβῇ βραδυσιτεῖν αὐτοὺς ἢ ὀλιγοσιτεῖν. Σημεῖα τῆς ἐφʼ ἑτέρῳ μορίῳ ἐπιληψίας.

Οἱ δʼ ἐπί τινι μορίῳ καταπίπτοντες αἰσθάνονται σαφῶς τὴν ἀνάδοσιν γινομένην ἐπὶ τὰ ἄνω καὶ προλέγουσι τὸ μέλλον αὐτοῖς ἔσεσθαι τῆς ἀναδόσεως ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον ἀρχομένης. γίνεσθαι συμβαίνει δὲ τὸ πάθος καὶ παιδίοις καὶ μάλιστα τοῖς ὑγροτέροις, διὸ καὶ παιδικὸν αὐτό τινες ἐκάλεσαν. Σημεῖα τῆς ἐπὶ πρωτοπαθούσης κεφαλῆς ἐπιληψίας.

Οἱ τῆς κεφαλῆς πρωτοπαθούσης πάσχοντες δῆλοι πᾶσίν εἰσι· καὶ γὰρ βαρύνονται περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ σκοτοῦνται καὶ ἀμβλυώττουσι καὶ βραδέως αἰσθάνονται· παιδίοις δὲ μάλιστα τοῦτο συμβαίνει τὸ πάθος. ἀρχόμενοι οὖν ἡμεῖς ἀπὸ τῆς παιδικῆς ἡλικίας ἀρξώμεθα. εἰ μὲν οὖν ἐστι βρέφος ἢ καὶ γάλακτος μεταλαμβάνει, οὐδὲν δεῖ πολυπραγμονεῖν οὐδὲ πράττειν τῶν θεραπείας ἐχομένων· ἐπερχομένη γὰρ ἡ ἡλικία καὶ τὸ θερμὸν αὐξανόμενον διαφορεῖ τὴν περιττεύουσαν περὶ τὴν κεφαλὴν ὑγρότητα καὶ πληροῦσαν αὐτοῦ τὰς κοιλίας. ὅμως συνεργεῖν δεῖ ἡμᾶς καὶ φροντίζειν, ὅπως τὸ γάλα τῆς τρεφούσης αὐτὸ χρηστὸν καὶ ἀπέριττον εἴη· μοχθηρὸν γὰρ ὑπάρχον καὶ παχὺ μεγάλως οἶδεν ἐμποδίζειν τῇ φύσει. γίνοιτο δʼ ἂν χρηστὸν καὶ εὔχυμον, ἐὰν τῇ τροφῷ προσέχῃς καὶ τοῖς γυμνασίοις, ὥστε καὶ μέτρια γυμνάζεσθαι τὴν τροφὸν καὶ τροφαῖς εὐχύμοις κεχρῆσθαι. εἰ μὲν οὖν λεπτὸν εἴη τὸ γάλα, παχύνειν αὐτὸ μετρίως δεῖ, εἰ δὲ παχὺ, λεπτύνειν, οἷον μαράθρῳ ἢ ἀνήθῳ ἢ ἀνίσῳ ἢ εὐζώμῳ ἢ πηγάνῳ ἢ πράσῳ. πάντων δὲ τούτων χλωρῶν ὄντων προσλαμβανέτω· τὰ γὰρ ξηρὰ δριμύτερα μᾶλλον ὄντα πλέον ἀναστομοῖ τὰ κατὰ τὴν μήτραν ἀγγεῖα καὶ τὸ αἷμα τῶν καταμηνίων ἐπὶ κενώσεις προτρέπονται, οὗπερ οὐδέν ἐστι χεῖρον· ἔλαττον γὰρ ἀνάγκη διὰ τούτου καὶ τὸ γάλα γίνεσθαι τοῦ αἵματος ἐλάττονος γινομένου διὰ τὴν κάθαρσιν. διὰ τοῦτο καὶ τὰ ἀφροδίσια κάκιστα ταῖς θηλαζούσαις· λεπτὸν γὰρ καὶ δυσῶδες ἀνάγκη γίνεσθαι τὸ γάλα. εἰ δὲ συμβῇ καὶ συλλαβεῖν, ἔτι μᾶλλον ὀλεθριώτερον, καὶ φεύγειν δεῖ ἐκείνην τὴν τροφὸν ὅλως ἐπιδιδόναι τὸν μαζὸν τῷ παιδίῳ, ἄλλην δὲ μᾶλλον ζητεῖν ἔχουσαν γάλα χρηστόν. Διάγνωσις γάλακτος.

Διαγινώσκεται δὲ τοῦτο χροιᾷ, συστάσει καὶ ὀσφρήσει, ὥστε καὶ λευκότατον εἶναι καὶ μηδὲν ἔχειν πελιδνὸν ἢ δυσῶδες, κατὰ δὲ τὴν σύστασιν, ὡς μηδὲν ἔχειν λεπτὸν πάνυ ἢ παχὺ ἢ τυρῶδες· τὸ γὰρ τοιοῦτον σπασμοὺς γεννᾶν μάλιστα πέφυκε καὶ ἐμφράττειν τὰ νεῦρα. διὸ καὶ οἴνου συμμέτρου διδόναι δεῖ ταῖς τρεφούσαις ἀπερίττου καὶ εὐχύμου κίνησίν τε καὶ κάματον πρὸ τῆς τροφῆς πάντοτε παραλαμβανούσαις. οὕτω μὲν εἰ ἔτι θηλάζει ὁ παῖς, προνοεῖσθαι δεῖ τῆς τρεφούσης, ὡς χρηστὸν αὐτῆς μέλλῃ εἶναι τὸ γάλα. εἰ δὲ κινεῖσθαι λοιπὸν ἔχοιεν καιρὸν, μετρίως αὐτὸ δεῖ ποιεῖν γυμνάζεσθαι καὶ παίζειν καὶ οὕτως ἐσθίειν, μήτε δὲ λούειν συνεχῶς, ἀλλὰ φυλάττεσθαι τοῦτο μάλιστα μετὰ τὴν τροφὴν καὶ τὸ πίνειν εὐθὺς μετὰ λουτρὸν μάλιστα τῶν ἀκράτων· οὐδὲν γὰρ αὐτοῖς οὕτω βλαβερόν. καὶ ἀλοιφῇ δὲ κεχρήσθωσαν καὶ ἀνατρίψει πρὸ τῶν σιτίων· ἀεὶ γὰρ τὸ μετὰ τὴν τροφὴν γυμνάσιον οὐ μόνον τοῖς οὕτω πάσχουσιν, ἀλλὰ καὶ πᾶσι πολέμιον. δεῖ δʼ ἐν τῇ ἀνατρίψει πρῶτον ἀπὸ τῶν βραχιόνων ἄρχεσθαι, ἔπειτα λοιπὸν ἔρχεσθαι ἐπὶ τὸ στέρνον καὶ τὴν γαστέρα, καὶ μετὰ ταῦτα ἔρχεσθαι ἐπὶ τὰ σκέλη καὶ πλέον γε αὐτὰ καὶ ἰσχυρότερον ἀνατρίβειν, ὥστε καὶ διὰ τῆς τοιαύτης ἀνατρίψεως ἀντισπᾶν ἐπὶ τὰ κάτω τὰ ἄνω ῥέποντα περιττώματα. μετὰ δὲ τὴν τῶν ἄλλων μορίων ἀνάτριψιν, τότε λοιπὸν καὶ τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν ἀνατριβέσθω· πρότερον γὰρ οὐ δεῖ, ὥστε μὴ εἰς αὐτὴν εὐθὺς ἕλκεσθαι πάντα. μετὰ δὲ τὰ γυμνάσια καὶ τὴν ἀνάτριψιν εὐθὺς μὴ ὁμιλείτω ψυχρῷ ἀέρι, ἀλλʼ ἀναμείνας, ὥστε διαπνεῦσαι τὸ θερμὸν ἠρέμα καὶ συνεχὲς τοῦ πνεύματος. οὕτως ἐρχέσθω ἐπὶ τὰ συνήθη καὶ τροφὴν προσήκουσαν λαμβανέτω. ἄρτον μὲν οὖν συμφέρει ἐσθίειν τὸν κάλλιστʼ ὠπτημένον, ἄριστα δὲ ἐζυμωμένον καὶ μάλιστα τὸν κλιβανίτην, οἷον δέχεται· οὗτος γὰρ ἀπέριττος καὶ ἧττόν ἐστι περιττωματικός. λαμβανέτω δὲ ἐξ αὐτοῦ μίαν ἢ δύο οὐγγ. καὶ μάλιστʼ εἰ μελαγχολικωτέρας εἴη κράσεως τὸ παιδίον, εἰς ὕδωρ θερμὸν ξεστὸν ἔχον κορίανον. οὕτω γὰρ ἐσθιόμενος κωλύει τὰς ἐκ τούτων τῶν χυμῶν ἀναθυμιάσεις ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον φέρεσθαι, ὅπερ ἐστὶ μέγιστον ἀγαθὸν καὶ προφυλακτικὸν τοῦ πάθους. τῶν δὲ λαχάνων ἐσθιέτω καὶ σεύτλου καὶ μαλάχης, μάλιστα δὲ καὶ καυκαλίδος καὶ γιγγίδων καὶ πράσων ἀποζεσθέντων καὶ ἴντυβον δὲ μιγνύμενον τούτους ὠφελεῖ. ἔστω δὲ καὶ ἡ ἄρτυσις τοῦ λαχάνου ἐξ ὀλίγου ἐλαίου καὶ ἁλῶν πάνυ συμμέτρων. τῶν δὲ πτηνῶν ἐσθιέτωσαν τήν τε κατοικίδιον ὄρνιν καὶ τῶν φασιανῶν τὰ μὴ λιπαρὰ καὶ τῶν χηνῶν τὰ ἄκρα καὶ ἀτταγῆνας καὶ στρουθοὺς καὶ κίχλας καὶ τρυγόνας, ἀλλὰ καὶ τούτων τὰ μὴ λιπαρά. νήσσας δὲ καὶ ὅσα ἐν τοῖς ἕλεσι τρέφονται παραιτείσθωσαν. οἱ δὲ ζωμοὶ ἔστωσαν ἀπέριττοι. εἰ δʼ ἀπεψία τις συμβῇ τῷ πάσχοντι ἢ διάτασις ἀπὸ πνεύματος ἐν τῇ γαστρὶ, προσπλεκέσθωσαν κόκκοι πεπέρεως ηʹ ἢ ιαʹ καὶ ἀνίσου βραχύ. τῶν δὲ κρεῶν παντελῶς καλόν ἐστιν ἀπέχεσθαι τὸν παῖδα καὶ μάλιστα τῶν χοιρείων τε καὶ βοείων. ἡδονῆς δʼ ἕνεκεν ἢ καὶ ἄλλης χρείας ἐπειγούσης καὶ ὀλίγον λαμβανέτω καὶ ὀλιγάκις καὶ ὅσα μὴ λιπαρὰ καὶ ἀποζέματος μᾶλλον ἢ ζωμοῦ καὶ εἰς ὀλίγον ἀποβαπτέσθω πιπερόγαρον ἢ σίνηπι· τὸ γὰρ σίνηπι κἂν τὸ τμητικὸν ἔχῃ, ἀλλʼ ὅμως αὐτὸ παραιτεῖσθαι δεῖ διὰ τὸ πληρωτικόν τι ἔχειν τῆς κεφαλῆς. διὸ καὶ κρομμύων καὶ δαύκων οὐ συμβουλεύω ἐσθίειν καὶ σμυρνίων ὡς πληρωτικῶν. τὸ δὲ σέλινον παραιτείσθωσαν, ὡς φυσικῶς τοὺς ἐπιληπτικοὺς βλάπτον. τῶν δʼ ἰχθύων προσφερέσθωσαν τοὺς ἀπερίττους, οἷον ψίσσαν ἢ κίχλαν ἢ κόσσυφον ἢ σκορπίον ἢ σκάρον. τοὺς δὲ λιπαροὺς παραιτείσθωσαν καὶ κητώδεις, οἷον σκόμβρον καὶ πηλαμύδας· πάντες γὰρ οὗτοι παχὺν καὶ γεώδη καὶ πολέμιον χυμὸν ἀθροίζουσι. τῶν δὲ ποταμίων λαμβανέτωσαν μάλιστα τοὺς καλουμένους ἀναδρόμους καὶ τούτους μὴ πάνυ συνεχῶς. ἐχέτω δὲ καὶ τούτων ἡ ἕψησις ὀλίγον πεπέρεως ἢ ὀξυμέλιτος· ἡ γὰρ τοιαύτη ἕψησις ἀφαιρεῖται αὐτῶν τὸν παχὺν χυμὸν καὶ βλαβερόν. τῶν δʼ ὀστρακοδέρμων φεύγειν δεῖ τὴν ἐδωδὴν διὰ τὸ ψυχρὸν αὐτὰ καὶ παχὺν τίκτειν χυμόν. εἰ δὲ καὶ τοῦ ἐχίνου λαμβάνειν ἐθέλοιεν ἐκ διαστήματος, οὐδὲν ἄτοπον· ἔχει γάρ τι καὶ εὐκοίλιον καὶ εὐστόμαχον καὶ διουρητικόν. λαμβάνειν δὲ δεῖ τούτου διὰ θερμοῦ τινος προπόματος ἢ ἀψινθάτου ἢ κονδίτου· οὕτω γὰρ ἀβλαβὴς ἔσται. τὰ δὲ κρέα παραιτεῖσθαι μέχρι τελείας ἀπαλλαγῆς καὶ μάλιστα τὰ χοίρεια, ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ὄσπρια καὶ μάλιστα τὴν φακῆν. εἰ δʼ ἀναλαμβάνειν ἐθέλοιεν ἢ χίδρου ἢ ἄλικος, προσπλεκέσθω τι τῶν λεπτυνόντων, οἷον γλήχωνος ἢ πεπέρεως, ὥστε βοηθεῖσθαι τὸ παχύχυμον ἐκ τῆς τούτων προσπλοκῆς. τὴν δʼ ὀπώραν καλόν ἐστι πάνυ φεύγειν. εἰ δʼ ἀναλαμβάνειν ἐθέλοιεν ἡδονῆς ἕνεκα, ὀλίγη προσφερέσθω καὶ μᾶλλον μετὰ τὴν τροφήν· οὕτω γὰρ ἀβλαβέστερον ἔσται. καὶ τραγημάτων τὰ πολλὰ φευγέτωσαν, οἷον κάρυα, φοινίκια. τῶν δὲ πιστακίων λαμβανέτωσαν καὶ σταφίδας ἐπάνω τῆς τροφῆς καὶ μάλιστα τὰς ἐχούσας τὸ στύφον ἠρέμα. τοὺς δὲ πλακοῦντας καθʼ ὅλου φευγέτωσαν καὶ τὰς κοπτὰς τὰς ἐχούσας τὸν στρόβιλον, τὰς δʼ ἀπʼ ἀμυγδάλων ἢ πιστακίων συγκειμένας οὐ δεῖ φεύγειν· ἔχουσι γὰρ αἱ τοιαῦται καθαρτικόν τι τοῦ φλέγματος. τὸν δʼ οἶνον, ὅσον ἐπὶ τῷ πάθει, φεύγειν δεῖ· καὶ γὰρ πληρωτικός ἐστι τῆς κεφαλῆς καὶ μάλισθʼ ὁ παλαιός. στομάχου δὲ χάριν τῷ συνεργῆσαι τῇ πέψει οὐδὲν ἄτοπον συμμέτρως αὐτὸν λαμβάνειν. τῶν δὲ προπομάτων σπανίως προσφερέσθω, εἰ μὴ μόνου ἀψινθάτου καλουμένου· τοῦτο γὰρ οἶδε καὶ ῥῶσαι τὸν στόμαχον καὶ λεπτῦναι καὶ ἀπωθῆσαι τὸ περιττὸν ἐν αὐτῷ περιεχόμενον. οὕτω μὲν διαιτᾶν δεῖ τὸν παῖδα, βοηθήμασι δὲ χρῆσθαι τοῖσδε. Βοηθήματα πρὸς ἐπιληπτικούς.

Ἀναστὰς ἕωθεν καὶ ἀποπειραθεὶς τῆς γαστρὸς οὕτω προσφερέσθω τι τῶν λεπτυνόντων· ἐν μὲν τῷ χειμῶνι τὸ ζέμα τοῦ ὑσσώπου τὰ μεγάλα δυνάμενον ὠφελεῖν. καὶ πολλοὶ μόνῳ τῷ ζέματι τούτῳ χρησάμενοι ἐθεραπεύθησαν, ὡς μηκέτι δεύτερον ἢ τρίτον περιπεσεῖν τῷ αὐτῷ νοσήματι. τέμνεται γὰρ ὅσα εἰσὶ γλίσχρα καὶ παχέα τῶν περιττωμάτων, καὶ οὐ συγχωρεῖ οὔτʼ ἐν τῷ στομάχῳ οὔτʼ ἐν τῷ θώρακι συστῆναι περιττόν· τὸ μὲν γὰρ διʼ οὔρων, τὸ δὲ διὰ γαστρὸς οἶδεν ἀπορρίπτειν καλῶς. τοῦτο μὲν δὴ τὸ ζέμα λαμβανέτω καθʼ ἑαυτὸ ἢ μετʼ ὀξυμέλιτος, ἐν τῷ χειμῶνι μᾶλλον καὶ κατὰ τὸ φθινόπωρον, ἐν δὲ τῷ θέρει σπανίως, τὸ δὲ τοῦ ἀνήθου μᾶλλον μετʼ ὀξυμέλιτος, ὡς εἴρηται. εἰ δὲ μελαγχολικώτερος εἴη τὴν κρᾶσιν ὁ παῖς, λαμβανέτω καὶ τὸ ζέμα τοῦ ἐπιθύμου διὰ τὸ καὶ δύνασθαι τοῦτο καλῶς ὑποκλέπτειν τὸν χυμὸν τοῦτον. Περὶ καθαρτηρίων.

Εἰ δὲ καὶ ἡλικίαν ἔχει ὁ παῖς, ὡς δύνασθαι φέρειν καθάρσιον, προσφερέσθω τὰ τὸ φλέγμα καὶ τὸ μελαγχολικὸν καθαίρειν δυνάμενα περίττωμα. μεμαρτύρηται μὲν καὶ ἡ ἱερὰ εἰς τὰ τοιαῦτα πάθη τὸν τοιοῦτον ἀποκενοῦσα χυμὸν, ἀλλὰ τὸ δραστικὸν αὐτῆς οὐ πάνυ ἡ τῶν νέων ἡλικία φέρει· ὑπερβάλλει γὰρ τὴν ἐκείνων δύναμιν. τοῖς δʼ ἀκμάζουσι τὴν ἡλικίαν καὶ ἰσχυρὰν ἔχουσι τὴν δύναμιν μελαγχολικοῖς ὠφελίμως δίδοται. βέλτιον οὖν τοῖς νέοις τοῦ ἐπιθύμου μᾶλλον διδόναι ὀλίγον μετὰ τῆς πικρᾶς—καὶ γὰρ ὑποκαθαίρει τοῦ χυμοῦ τι καὶ προλεπτύνει—καὶ οὕτω καθαίρειν τῇ Θεοδωρήτῳ καλουμένῃ ἀντιδότῳ, ὅπως δὲ καὶ αὐτὴ δυνηθείη καλῶς καθαίρειν τὸ ἄλλο σῶμα, προσπλεκέσθω αὐτῇ τὸν σταθμὸν ἐχούσῃ γρ. δʹ κερ. γʹ κολοκυνθίδος γρ. δʹ ἢ καὶ τὸ πολὺ εʹ δακρυδίου κερ. εʹ ἢ ϛʹ ἢ πλείω πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ κάμνοντος, ὅπως ἔσται σύμμετρος ἡ κένωσις. καὶ πολλοὺς οἶδα, ὅτι μόνη ἡ τοιαύτη κάθαρσις ἰάσατο. εἰ δὲ στασιάζει ἔτι τὸ τῆς κακοχυμίας καὶ τὸ πάθος ἐπιμένει, καὶ τοῖς ὑπʼ ἐμοῦ κατασκευασθεῖσι καταποτίοις κεχρήσθωσαν, ὧν οὐδὲν εὗρον ἰσχυρότερον. ἔχει δὲ αὐτῶν ἡ σκευασία οὕτως· ἀλόης . . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ σκαμμωνίας . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ κόμμεως . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ κολοκυνθίδος . . οὐγ. 𐅶ʹʹ βδελλίου . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ λαμβανέτω τούτων πρὸς τὴν δύναμιν ὁ κάμνων γρ. γʹ ἢ δʹ. τοῖς δὲ τελείοις δίδου καὶ ϛʹ γράμματα, καὶ εἰ πλείω δοίης, οὐδὲν βλάψεις. οὕτως ἀλύπως καὶ ἀσφαλῶς καθαίρουσι καὶ οὐ μόνον τοὺς ἐπιληπτικοὺς ἴσασιν ὠφελεῖν, ἀλλὰ καὶ τοὺς σκοτωματικοὺς καὶ ἀρθριτικοὺς, εἴπερ τι καὶ ἄλλο. χυλῷ δὲ κράμβης ἡ ἀνάληψις αὐτῶν γινέσθω. μετὰ δὲ τὴν κάθαρσιν καλόν ἐστι τὸν πάσχοντα καὶ ἀποφλεγματικοῖς κεχρῆσθαι, ὥστε καὶ, εἴ τι ἔτι παχὺ καὶ γλίσχρον περιέχοιτο, καὶ τοῦτο διὰ τῆς ὑπερώας ὑπεξάγειν. καλῶς μὲν οὖν κενοῦσι καὶ οἱ παστίλλοι διαμασώμενοι οἱ ἔχοντες ὑσσώπου καὶ γλήχωνος ἢ πεπέρεως, ἔτι δὲ μᾶλλον καὶ τὸ ἀναγαργάρισμα μόνον σκευαζόμενον οὕτω· δεῖ λαβεῖν ὕσσωπον βοτάνην, ἔτι δὲ γλήχωνα καὶ ὀρίγανον καὶ ἰσχάδας ζʹ ἢ θʹ. καὶ ταῦτʼ ἀποτριτώσας καὶ οὕτως ἐξ αὐτῶν μιγνύων κοχλιάρια δύο εἰς κρᾶσιν ἑψήματος τότʼ ἀποφλεγμάτιζε πρὸ τῆς τροφῆς. μετὰ δὲ τὸν ἀποφλεγματισμὸν παραιτεῖσθαι τὸ λούεσθαι κατʼ ἐκείνην τὴν ἡμέραν· βλαβερὸν γάρ. μετὰ δὲ τὴν κάθαρσιν καὶ τοὺς ἀποφλεγματισμοὺς ἁρμόττει προφυλακῆς χάριν καὶ τοῖς ἐμέτοις κεχρῆσθαι· καὶ γὰρ καὶ αὐτοὶ κενοῦσι τὸν συναγόμενον ἑκάστης ἡμέρας χυμὸν καὶ οὐ συγχωροῦσιν ὑφʼ ἓν ἀθροίζεσθαι. καλοὶ μὲν οὖν καὶ οἱ πρὸ τῆς τροφῆς, ὠφελιμώτεροι δὲ μᾶλλον οἱ μετὰ τὴν τροφὴν καὶ ἔτι μᾶλλον οἱ ἀπὸ ῥαφανίδων καὶ λιπαρῶν ἐδεσμάτων καὶ σιτίων πλησμονῆς καὶ γλυκυφαγίας καὶ μέθης. ἐλευθεροῦσι γὰρ οἱ τοιοῦτοι ἔμετοι πᾶν, εἴ τι εὕρωσιν ἐν αὐτῷ παχὺ καὶ γλίσχρον περιεχόμενον. καὶ ταῦτα μὲν οὕτω δεῖ πράττειν ἐπὶ πάντων τῶν ἐπιληπτικῶν. Θεραπεία τῶν ἐπὶ στομάχῳ ἐπιληπτούντων.

Εἰ δὲ ὁ στόμαχος εἴη ὁ πάσχων, ἐπισκεπτέον, ὁποῖος ὁ τικτόμενός ἐστιν ἐν αὐτῷ χυμός. καὶ εἰ μὲν χολώδης, ἅπαντα δεῖ πράττειν, ὥστε μὴ συγχωρεῖν αὐτῷ τοῦ λοιποῦ τίκτειν χολὴν διὰ τῆς τοῦ ἀψινθίου πόσεως καὶ τῆς ὀνομαζομένης πικρᾶς, λαμβάνειν δὲ αὐτὸν καὶ ἄρτου βραχὺ εἰς εὔκρατον θερμὸν πάνυ περὶ ὥραν βʹ ἢ γʹ. καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, ἐφʼ ὧν ἐστι περὶ τὸν στόμαχον τικτομένη ἡ ξανθὴ χολὴ καὶ πληροῦσα τὴν κεφαλὴν, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἐπὶ τούτων εὔκρατόν τε καὶ ἐπικεραστικὴν γίνεσθαι τὴν ὅλην δίαιταν καὶ μηδὲν ἔχουσαν δριμὺ ἢ λιπαρὸν ἢ ἐλαιῶδες ἢ ἁλμυρόν· οὕτω μὲν εἰ χολὴν τίκτει. εἰ δὲ ψυχρὸς ὢν φλεγματικὸν ἀθροίζει χυμὸν καὶ διὰ τοῦτο συνδιατίθησι τὴν κεφαλὴν κακῶς καὶ σπασμὸν ἐπιφέρει, συμβουλεύω διὰ τῶν ἠρέμα θερμαινόντων καὶ τονούντων αὐτοῦ ποιεῖσθαι πρόνοιαν, ὥστε διαβρέχεσθαι τὸ στόμα τῆς γαστρὸς δεύτερον ἢ τρίτον τοῦ μηνὸς ἐλαίῳ δὲ μάλιστα χαμαιμηλίνῳ καὶ γλευκίνῳ καὶ ἀψινθίνω. προσπλεκέσθω δὲ τούτοις καὶ στύραξ καὶ μαστίχη· τοῦτο γὰρ ἔτι μᾶλλον καὶ θερμᾶναι καὶ τονῶσαι τὸ ἀσθενὲς δυνήσεται, ὥστε καὶ πέττειν καλῶς, οὗπερ οὐδέν ἐστι κάλλιον ἐπὶ πάντων μὲν παθῶν καὶ μάλιστʼ ἐπὶ τῶν ἐπιληπτικῶν. Θεραπεία τῶν ἐφʼ ἑτέρῳ μορίῳ ἐπιληπτούντων.

Ἐὰν δὲ μὴ ὁ στόμαχος ἔχῃ τὴν ἀρχὴν τῆς νόσου μηδʼ ἡ κεφαλὴ, σκόπει, μὴ ἀπό τινος ἄλλου μορίου τὴν ἀρχὴν ἡ ἐπιληψία λαμβάνη· ὤφθησαν γὰρ οἱ μὲν ἀπὸ τοῦ ταρσοῦ, οἱ δʼ ἀπὸ τῆς κνήμης, οἱ δὲ καὶ ἐξ ἄλλου μορίου παροξυνόμενοι. καὶ εἴ γέ σοί τι τοιοῦτον ὤφθη, καὶ τοῦ μέρους ἐκείνου μάλιστα προνοοῦ καὶ τὴν ὅλην ἐκείνῳ πρόσαγε θεραπείαν. ἐθεασάμην οὖν τινα τῶν ἀναγινωσκόντων καταπίπτοντα, ὃς ἔλεγεν, ἡνίκα αὐτῷ μέλλει συμβαίνειν, ἀπὸ τοῦ ταρσοῦ συναισθάνεσθαί τινας αὔρας ἀναδιδομένας αὐτῷ ψυχρὰς ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον. καθάρας οὖν ἐγὼ τοῦτον πρότερον τοῖς φλέγμα καὶ μελαγχολικὸν κενοῦσι χυμὸν καταποτίοις ἐπέθηκα καὶ τῶν ἑλκῶσαι καὶ λεπτῦναι καὶ θερμᾶναι τὸν τόπον δυναμένων, ὥστε καὶ ἱδρῶσαι καὶ ὑγρά τινα φανερῶς διὰ τοῦ μορίου οὐκ ὀλίγα προχυθῆναι. καὶ δὴ τοῦτο πραξάντων ἡμῶν ὑγιὴς ὁ νεανίσκος ἐγένετο. ἦν δὲ τὸ ἐπιτεθὲν αὐτῷ βοήθημα καὶ ἰασάμενον τὸ λεπίδιον ἡ βοτάνη· ποιοῦσι μὲν γὰρ καὶ ἄλλα τινὰ τὸ αὐτὸ, ἀλλʼ οὐδὲν οὕτως, ὡς αὐτή γε ἡ βοτάνη. μετὰ δὲ τὴν τοιαύτην ἐπιμέλειαν καὶ τοὺς ἐμέτους καὶ τοὺς ἀποφλεγματισμοὺς καὶ ἐν παλαίστραις γυμναζέσθω καὶ τὴν κίνησιν παραλαμβανέτω ὁ πάσχων ὡς μέγιστον ἀγαθὸν καὶ μάλιστα πρὸ τῶν σιτίων. κινείσθω δὲ μὴ μόνον διὰ ποδῶν, ἀλλὰ καὶ διʼ ἵππων, τὸ μὲν πρῶτον πρᾳΰτερον, ὕστερον δὲ καὶ σφοδρότερον. καὶ ἔστω μέτρον τοῦ γυμνασίου ἡ ἀναπνοὴ τοῦ γυμναζομένου πυκνοτέρα γινομένη. ὅτε γὰρ τοῦτο αἴσθηται, δεῖ μηκέτι γυμνάζειν τὸ σῶμα. μετὰ δὲ τὸ γυμνάσιον λουτροῖς ὁ κάμνων κεχρήσθω τοῖς ἀπὸ γλυκέων ὑδάτων, ὡς μηκέτι συνεχέσιν, ἀλλʼ ἅπαξ ἢ δὶς τῆς ἑβδομάδος καὶ πρὸ τροφῆς μᾶλλον ἢ μετὰ τροφήν. μὴ χρονιζέτω δὲ ἐν τῷ ἀέρι, ἀλλὰ καὶ τὰς σίτλας περιχείσθω, θερμὰς μὲν κατὰ τοῦ στομάχου καὶ τῶν σκελῶν, ὀλίγας δὲ κατὰ τῆς κεφαλῆς καὶ ταύτας εὐκράτους. καὶ σμηχέσθω τὸ ὅλον σῶμα μὴ πάνυ θερμῷ καὶ ἀνατριβέσθω τὴν κεφαλὴν πάνυ συμμέτρως. κατιὼν δὲ εἰς τὴν ἔμβασιν μὴ πάνυ βαπτιζέσθω τὴν κεφαλὴν, ἀλλὰ δύο ἢ τρεῖς. εἰς δὲ τὴν τοῦ ψυχροῦ δεξαμενὴν εἰσιὼν πρῶτον ἐπιβρεχέτω τὴν κεφαλὴν ὀλίγῳ ὕδατι καὶ οὕτως εἰσιέτω, ὥστε μήθʼ ἁρπάζειν αὐτὴν μήτε δέχεσθαι τοὺς τοῦ ὅλου σώματος ἀναπεμπομένους ἀτμούς. καὶ περιβαλλόμενος τὰ σάβανα πάλιν δεχέσθω ὕδωρ ὁ πάσχων ταῖς χερσὶ καὶ περινοτιζέσθω τὸ πρόσωπον αὑτοῦ. μετὰ δὲ τὸ λουτρὸν φευγέτω πίνειν εὐθὺς οἶνον τὸν ἄκρατον· οὐδὲν γὰρ οὕτως εἰς ὑπόμνησιν ἄγει τὸ πάθος. διὸ παραιτεῖσθαι δεῖ τὸν ἄκρατον ἐπιδιδόναι μάλιστʼ ἐπὶ τῶν ἐπιληπτικῶν. ταῦτα μὲν οὕτω δεῖ πράττειν καὶ οὕτω διαιτᾶν οὐ μόνον παῖδα, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀκμάζοντα τὴν ἀκμαστικὴν ἡλικίαν. εἰ δὲ χρόνιον εἴη τὸ νόσημα καὶ δύστροπον, ὥστε περιφρονεῖν τῶν ἐπιεικεστέρων βοηθημάτων, τηνικαῦτα καὶ τοῖς ἐπὶ πλέον λεπτύνειν δυναμένοις καὶ ἀνασκευάζειν τὴν ὅλην διάθεσιν κεχρῆσθαι καὶ μάλιστα τῷ ἔχοντι τὸν λευκὸν ἑλλέβορον καθαρτηρίῳ, οὗ ἡ γραφὴ ἔχει οὕτως.

Καθαρτήριον τὸ διὰ λευκοῦ ἑλλεβόρου.Δαφνοκόκκων κεκαθαρμένων . . κερ. ηʹ ἀλυπιάδος . . . . . . . . κερ. ηʹ πεπέρεως λευκοῦ . . . . . . κερ. ηʹ εὐφορβίου . . . . . . . . κερ. ηʹ ἑλλεβόρου λευκοῦ . . . . . . κερ. ηʹ. ταῦτα πάντα κόψας καὶ σταθμίσας ἕκαστον αὐτῶν, ὥσπερ καὶ γέγραπται, δίδου τὰ πάντα μίαν δόσιν εἰς ἀπόβρεγμα κολοκυνθίδος. γινέσθω δὲ τὸ ἀπόβρεγμα οὕτω· λαβὼν κολοκυνθίδα πλήρωσον ἑψήματος καθάρας αὐτὴν πρότερον καλῶς, ὡς μηδὲν ἀπολειφθῆναι τοῦ ἐντὸς σπέρματος μηδὲ τοῦ κναφαλώδους, καὶ ἔασον αὐτὴν ἐπὶ θερμοσποδιᾶς ἀφʼ ἑσπέρας ἄχρι τῆς ἕωθεν διανυκτερεύουσαν. καὶ οὕτω δίδου τὸ βοήθημα μέγιστον ὑπάρχον καὶ διʼ ἐμέτων πλεῖστα καθαῖρον πάνυ παχέα καὶ γλίσχρα τῶν περιττωμάτων. διὸ δεῖ καὶ συνεργεῖν τῷ ἐμέτῳ καὶ, ἡνίκα ναυτιῶσιν ἢ σπαράττονται, παρέχειν ἐπιρροφᾶν ὀλίγον μελικράτου. καὶ εἰ μηδὲν ἀξιόλογον ναυτιῶντες ἄνω φέροιεν, καὶ πτεροῖς κεχρῆσθαι σπαράττοντα τὸν στόμαχον, προσφέροντα ἔτι μᾶλλον τὸ μελίκρατον· οὕτω γὰρ ἀλυπότερον ἀνενεχθήσονται τὰ ἐν τῷ στομάχῳ προσπεπλεγμένα περιττώματα. μετὰ δὲ τὴν κάθαρσιν ἄρτον δίδου βραχὺν ἀποβρέχων εἰς οἰνόμελι. παραιτοῦ δὲ καὶ τὸ λουτρὸν διὰ μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι ἐπὶ τῶν τὸ στόμα τῆς γαστρὸς ἐχόντων ἀσθενὲς καὶ εὐαίσθητον οὐ δεῖ τοῦ λευκοῦ ἑλλεβόρου ἐμβαλεῖν ἐν τῷ καθαρσίῳ, ἀλλὰ μᾶλλον τοῦ μέλανος· ἔσται γὰρ αὐτῷ ἄλυπον καὶ ὠφέλιμον μετὰ τοῦ μηδὲ τοὺς βιαίους ἐπιφέρειν σπαραγμούς. ἐγὼ καὶ τῇ ἱερᾷ καθῆρα καλῶς καὶ τῷ Ἀρμενιακῷ λίθῳ δεδωκὼς αὐτοῦ γράμματα γʹ καὶ ὠφέλησα. ἀλλʼ οὐδὲν οὕτως εὗρον ἐπὶ τῶν κεχρονικότων ἐπιληπτικῶν, ὡς τοῦτο μάλιστα τὸ καθάρσιον. καὶ πολλοὺς οἶδα θεραπευθέντας ὑπὸ τούτου καὶ μόνου τῶν ἀπογνωσθέντων παρὰ τῶν ἄλλων ἰατρῶν. μετὰ δὲ τὰ καθάρσια λοιπὸν καὶ τῶν ἀντιδότων τινὰς λαμβάνειν, ὅσαι μετασυγκρίνειν εἰσὶ δυναταὶ, καὶ ἀπολεπτύνειν, εἴ τι τοῖς πόροις ἐστὶ περιλαμβανόμενον. τοιαύτη δʼ ἐστὶν ἥ θʼ Ἑρμοῦ κλῖμαξ καλουμένη καὶ ἡ θηριακή. καὶ ταῦτα μὲν πολὺ σύνθετα καὶ δυσευπόριστα. ἐν δὲ τοῖς ἁπλοῖς εὐπόριστόν τε καὶ ἰσχυρότατόν ἐστιν ἡ τοῦ πυρέθρου ῥίζα κοπτομένη καὶ ἀναλαμβανομένη μέλιτι, κοχλιάριον ἓν, ἐκ διαστήματος ἄχρις ἕνδεκα δόσεων. πεπείραται τὸ βοήθημα, καὶ μὴ τῆς εὐτελείας αὐτοῦ καταφρονήσῃς. Φυσικὰ πρὸς ἐπιληπτικούς.

Ταῦτα μὲν οὖν εἴρηται περὶ τῶν ἐπιληπτικῶν, ὅσα τε ἡμεῖς ἔγνωμεν καὶ ἡ μακρὰ πεῖρα ἐδίδαξεν. ἀλλʼ ἐπειδὴ τοῖς φυσικοῖς καὶ περιάπτοις χαίρουσί τινες καὶ τούτοις κεχρῆσθαι ζητοῦσι καὶ κατὰ τὸ ἀληθὲς αὐτῶν τυγχάνουσι τοῦ σκοποῦ, πρέπον ἐνόμισα τοῖς φιλομαθέσι καὶ περὶ τούτων ἐκθέσθαι τινὰ, ὥστε τὸν ἰατρὸν πανταχόθεν εὔπορον εἶναι εἰς τὸ βοηθεῖν δύνασθαι τοῖς κάμνουσιν. Ἀρχιγένης μὲν οὖν ἐν τοῖς κατὰ γένος παραινεῖ οὕτω λέγων· «κατὰ δὲ τοὺς παροξυσμοὺς διακρατεῖν δεῖ πάντα τὰ μέρη, ὥσπερ καὶ τοὺς περιοδικῶς ῥιγοῦντας, καὶ τῶν μελῶν ἕκαστον λιπαραῖς ταῖς χερσὶν ἀπευθύνειν μετὰ συμμέτρου συντονίας μαλάσσοντας τά τε ὄμματα αὐτῶν ἡσυχῆ καὶ καταψύχοντας, ἔτι τε φλεβοτομεῖν αὐτοὺς κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον.» παυσαμένου δὲ συγχριστέον καὶ θαλπτέον ἱματίοις τὴν κεφαλὴν πολλῷ ἐλαίῳ καὶ θερμῷ συμβρέχοντας. εἰ δὲ μετὰ καταφορᾶς ἐπιληπτίζοιντο, βαλὼν εἰς σινδόνα ἢ εἰς ἕτερον ἱμάτιον κέλευε σείειν. καταξύσας δὲ, ὃ θέλεις μέρος τοῦ σώματος αὐτοῦ τοῦ πάσχοντος, τῷ αἵματι στόμα χρῖε καὶ ἐγερθήσεται. μετὰ δὲ τοὺς παροξυσμοὺς τὴν μὲν ὅλην ἀνασκευὴν τοῦ πάθους τοῖς περὶ ταῦτα πεπονημένοις ἰατροῖς ἐπιτρεπτέον. τὰ δὲ δίχα περισσῆς περιεργίας ποιοῦντας πειρᾶσθαι πράττειν. ἄξιον δὲ πρότερον ἀποδεῖξαι τὰ προγνωστικὰ καὶ ἐλεγκτικὰ τοῦ πάθους βοηθήματα. Σημεῖα διαγνωστικὰ ἐπιληπτικοῖς.

Γνωριστέον δὲ τὸν ἐπιληπτικὸν οὕτως· αἰγὸς ἐπιδερματίδα ἐπιβαλὼν τῷ πάσχοντι θαλάσσῃ βάπτισον· πίπτει γὰρ εὐθέως. ἢ λούσας αὐτὸν κατὰ κεφαλῆς κέρας αἰγὸς ὑπὸ τοὺς μυκτῆρας αὐτοῦ ὑποθυμία καὶ πεσεῖται. τὸ αὐτὸ δὲ ποιεῖ καὶ ὁ γαγάτης λίθος προσαχθεὶς πρότερον πυρὶ καὶ τοῖς μυκτῆρσι τεθείς· καταπίπτει γάρ. ἐξ ἄλλου ἀντιγράφου, σμύρνης βραχὺ ἔνθες εἰς τοὺς μυκτῆρας καὶ παρʼ αὐτὰ πεσεῖται. Ἐκ τῶν Ἀπολλωνίου εὐπόριστον, εἴπερ ἰάσιμός ἐστιν ὁ ἐπιληπτικός.

Ἐπειδὰν καταπέσῃ, πρόσθες αὐτῷ θύμον καὶ, εἰ μὲν ἀναλήψεται, ἰάσιμός ἐστιν, εἰ δὲ μή, οὔ. εἰς δὲ πρόγνωσιν ἐπιληπτικῶν καὶ τοῦτό φασιν, ὡς χλωραὶ αἱ ὑπὸ τὴν γλῶτταν αὐτῶν εὑρίσκονται φλέβες. Περὶ θεραπείας ἐκ τοῦ δευτέρου Θεοδώρου.

Ἐπιληπτικοῦ δὲ καταπεσόντος ἀπὸ τῶν μεγάλων δακτύλων τῶν ποδῶν αὐτοῦ αἷμα ἀποξύσας χρῖσον αὐτοῦ τὰ χείλη καὶ τὸ μέτωπον καὶ παρʼ αὐτὰ ἀναστήσεται. Ἀπολλώνιος δέ φησι, διδόσθω καλῶς τὸ αἷμα αὐτῶν ἐν τῷ ποτῷ, οἴνου δʼ ἀπεχέσθωσαν· τοῦτο παρὰ Ξενοκράτει. Ἄλλο·

Καὶ τοῦτο θαυμαστῶς ποιεῖ· ἐν τοῖς νεοττοῖς τῶν χελιδόνων ἀνατμηθεῖσιν εὑρίσκονται λιθάρια δύο, ὧν τὸ μὲν ἓν μέλαν, τὸ δʼ ἕτερον λευκόν. τὸ μὲν οὖν λευκὸν καταπεσόντος τοῦ ἐπιληπτικοῦ ἐπιτίθει καὶ ἐγείρεις αὐτὸν, τὸ μέλαν δὲ λαβὼν περίαπτε δέρματι. τὰ δὲ λιθάρια ταῦτα λέγεται διδόναι τὰς χελιδόνας τῷ πρώτῳ νεοττῷ, ἅπερ οὐ καλῶς εὑρίσκονται, εἰ μὴ διὰ τῆς ἀνατομῆς τῶν νεοττῶν ἁπάντων. Ἄλλο·

Χαμαιλέοντα λαβὼν ἐν ἐλαίῳ ἕψε, ἕως οὗ τακῇ καὶ παχυνθῇ τὸ ἔλαιον. τακέντος δὲ τοῦ ζώου ἐκλέξας τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ χῶσον εἰς ἀνήλιον τόπον καὶ πεσόντα τὸν ἐπιληπτικὸν τρέψας ἐπὶ κοιλίαν ἄλειφε τῷ ἐλαίῳ κατὰ νώτου ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ὀστοῦ ἕως τοῦ πρώτου σπονδύλου, καὶ εὐθέως ἐγερθήσεται. τοῦτο ἑπτάκις ποιήσας τελέως ἀπαλλάξεις. τὸ δʼ ἔλαιον ἀπόθου ἐν πυξίδι. Ἄλλο·

Ἄλλοι δέ φασιν, ἐπιληπτικοὺς διαγνωσθέντας θεραπεύειν χρὴ, καθάπερ Ἀρχιγένης παραινεῖ. προηγουμένως οὖν ταῖς κατὰ τὴν δίαιταν καταλλήλοις χρηστέον ὑδροποσίαις· κρεῶν ἀποχὴ καὶ συνουσίας ἀφροδισίων. ἀλειμμάτων δὲ παραλήψεις γενόμεναι παρʼ ἐμπείρων παρατετήρηνται. τοῖς δʼ ἐπιληπτικοῖς ἁρμόδια καὶ ταῦτα· γαλῆς ἧπαρ χωρὶς τῆς χολῆς μεθʼ ὕδατος ἡμικοτυλίου πότιζε νῆστιν ἐφʼ ἡμέρας γʹ. λέγουσι δέ τινες μέρος τοῦ ὀρνέου κεκαυμένον ἐν ποτῷ διδόμενον ἀνασκευάζειν τὴν νόσον. καὶ ταῦτα μὲν ἐκ τῶν Ἀρχιγένους. Ἄλλο·

Ἕτερον δʼ, ὅπερ κεῖται ἐν τῷ τρίτῳ Στράτωνος, τοῦτο· κύνα ἐφʼ ἡμέρας ιδʹ ἐγκλείσας ὀστᾶ μόνον παράβαλε αὐτῷ φαγεῖν. τῇ δὲ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ ἐκ τῆς λευκῆς τοῦ κυνὸς ἀφόδου καύσας ἀνὰ κοχλιάρια δύο πότιζε ἐφʼ ἡμέρας εʹ. Ἄλλο·

Ἔλαβον καὶ τοῦτο ἐν Τουσκίᾳ παρʼ ἀγροίκου τινὸς λέγοντος κατὰ τύχην ἀπηλλάχθαι· ἔτυχε γὰρ πήγανον ἄγριον κόπτων ἐν τῇ ἀρούρᾳ καὶ σύνδουλος αὐτοῦ σεληνιακὸς ὢν ἔπεσεν. ὁ δὲ μεστὸς τῆς ἀποφορᾶς τοῦ πηγάνου ἐλθὼν ἐκράτησεν αὐτοῦ τὰς ἀναπνοὰς καὶ ἐγερθεὶς οὐκέτι ἐπελήφθη. ἐπείρασε δὲ καὶ ἐπʼ ἄλλῳ καὶ ἀπήλλαξε. κἀγὼ δὲ πλειστάκις ἐθεράπευσα. θαυμαστὸν οὖν καὶ ἐξαίρετόν ἐστι καὶ ἔστω σοι ἀμετάδοτον. Ἐκ τοῦ νηʹ Θεοδώρου Μοσχίωνος πρὸς ἐπιληπτικούς.Σταφίδος ἀγρίας . . δραχ. ηʹ καστορίου . . . . δραχ. δʹ ὀποῦ πευκεδάνου . . δραχ. βʹ πυρέθρου . . . . δραχ. βʹ. τὴν σταφίδα κόψον καὶ εἰς κύστιν προβατείαν ἢ αἰγείαν τοῦ οὔρου ἔτι ἐνόντος καθεὶς ποίησον ὑποξηρανθῆναι, εἶτα κόψας καὶ σήσας τοῖς ἄλλοις πρόσμισγε καὶ δίδου μετὰ μελικράτου πρὸς δύναμιν.

Ἄλλο, ὅπερ ἔλαβον παρὰ Κερκυραίου ἀγροίκου.

Οὖρα συάγρου ἐν καπνῷ ὑποξηράνας καὶ λειώσας δίδου ἐξ αὐτοῦ κυάμου τὸ μέγεθος ἐφʼ ἡμέρας τριάκοντα μετʼ ὀξυμέλιτος. Ἕτερον, ὅπερ ἔλαβον ἐν Γαλλίᾳ.

Ἀλεκτρυόνος ὄρχεις ξηροὺς πότιζε μεθʼ ὕδατος καὶ γάλακτος νῆστιν καὶ τοῦτο ποίει διʼ ἡμερῶν εʹ. φυλακτέον δʼ ἀπʼ οἴνου. Ἕτερον ἐκ τοῦ Μαρσίνου τοῦ Θρᾳκός.

Μονομάχου σφαγέντος ἢ ἑτέρου τινὸς καταδίκου ῥάκος ἡμαγμένον λαβὼν καῦσον καὶ τῇ σποδῷ τοῦ ῥάκους μίσγε οἶνον καὶ ἐν δόσεσιν ἑπτὰ ἀπαλλάξεις· δέδωκε δὲ πεῖραν πολλάκις ἐξαίρετον. Ἐκ τῶν παρακειμένων ἐν τοῖς Στράτωνος, λέγει δʼ Ὀρφέως εἶναι.

Στρύχνου ῥίζαν ἀνελόμενος φθινούσης σελήνης κόψον καὶ δίδου πιεῖν ἐξ αὐτῆς, τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν μίαν δόσιν, εἶτα βʹ, εἶτα γʹ, εἶτα δʹ, καὶ οὕτως ἐφεξῆς, μέχρις ἂν πεντεκαίδεκα ἀναλώσῃς δόσεις. μυστηριῶδες δέ ἐστι καὶ ὑπὸ πολλῶν θαυμάζεται. Ἐν δʼ Ἱσπανίᾳ πρὸς ἐπιληπτικοὺς τοῦτʼ ἔμαθον.

Κρανίον ὄνου ἐπιμελῶς καύσας κόψον καὶ σῆσον καὶ ἔχε ἐν πυξίδι. ἐπὶ δὲ τῆς χρείας δίδου δραχ. αʹ—ἐν ἄλλῳ εὗρον δραχ. βʹ— μεθʼ ὕδατος ψυχροῦ κοτύλην αʹ. πρὶν δὲ δοῦναι τὸ φάρμακον, βράθυ τὴν βοτάνην λείωσον καὶ δίδου πιεῖν ἐξ αὐτῆς δραχ. γʹ μεθʼ ὕδατος κοτύλην αʹ, ἐν ἄλλῳ κοχλιάριον ἓν, νήστει ἐφʼ ἡμέρας βʹ, ὁσάκις ὑπονέφελός ἐστιν ἡ ἡμέρα. καὶ ὀλίγας παραλιπὼν ἡμέρας δίδου τὸ ἐκ τοῦ κρανίου τοῦ ὄνου. πρὶν δέ τι τῶν προειρημένων δοῦναι, προκάθαρον τὴν κεφαλὴν τοῦ κάμνοντος ἐφʼ ἡμέρας τρεῖς, ὡς ὑποτέτακται· σταφίδος ἀγρίας . . οὐγγ. δʹ νάπυος . . . . . οὐγγ. δʹ πυρέθρου . . . . δραχ. αʹ ἁλὸς ἀμμωνιακοῦ . . δραχ. αʹ κόψας, σήσας ποίησον ξηρίον καὶ δὸς μασᾶσθαι μετὰ μίαν καὶ ἄφες χάσκειν αὐτὸν ὑποφλεγματίζοντα. ἔστι δὲ θαυμαστότατον. Περίαπτα καὶ ἀντιπαθῆ πρὸς ἐπιληπτικοὺς ἐκ τῶν Ἀρχιγένους.

Περιάπτοις δὲ τούτοις χρηστέον πρὸς τὸ πάθος, ὡς Ἀσκληπιάδης ὁ φαρμακευτής. ἧλον ἐσταυρωμένον τῷ βραχίονι τοῦ πάσχοντος περίαπτε καὶ ἀπαλλάξεις. Ζαλάχθης δὲ τάδε φησίν «ἴασπις λίθος ὁ προσαγορευόμενος καπνίτης εἰς πάντα τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ διάνοιαν συνιστάμενα περιάπτεται» καὶ παρατριβέντος δὲ τοῦ αὐτοῦ, ἐὰν συγχρίσηται τῷ ὑγρῷ, ταῦτα δράσειεν ἂν ἐναργῶς καὶ θαυμασίως. Ὀστάνης δέ φησι κοράλλιον καὶ γλυκυσίδην καὶ στρύχνου ῥίζαν ἀνελόμενος σελήνης μειούσης ἐνδήσας εἰς ὀθόνιον ἐρίνεον περίαπτε. Ἄλλο·

Ἴασπις δὲ ὁ παρεοικὼς καλλαΐνῳ δακτυλίῳ ἐνδεθεὶς φορεῖται καὶ ἀπαλλάσσει· ἔστι δὲ πολυτίμητος.

Ἄλλο·

Δημοκράτην δὲ τὸν Ἀθηναῖον λέγεται νεανίσκον ὄντα καὶ ἐπιληπτιζόμενον παραγενέσθαι εἰς Δελφοὺς καὶ δεῖσθαι τοῦτον τοῦ δαίμονος πολλῶν αὐτῷ προσφερόντων περιάμματα ἀντιπαθῆ τῆς νόσου, ποίῳ χρήσεται αὐτῶν, καὶ τὴν Πυθίαν φάναι «μεῖζον τὸ πρὶν ἐκ βοῆς κατακρύει. τίκτει δὲ χιμαρὸς χυμοῖς κευθμῶνος ἐν ὑγροῦ ἑρπηστὰν πολύπλαγκτον ἐϋρίνου ἀπὸ κόρσης.» ἢ καὶ οὕτω· «μείζονʼ ἀειράμενος κεφαλῆς ποιμνήιον εὐλὴν μηκάδος ἀγρονόμοιο δέρας περικάμβαλε μήλου ἑρπηστὰν πολύπλαγκτον ἐϋρίνου ἀπὸ κόρσης.» Ὁ Δημοκράτης ἀκούσας ταῦτα ἐνόησεν, ὅ τι τότε ὁ δαίμων ἠύδα, ἔπειτα δʼ αὐτὸς ἐλθὼν παρεγένετο πρὸς Θεόγνωστον τὸν Δημοκρίτειον ἤδη ἐνενηκοστὸν ὄγδοον ἔτος ἐλαύνοντα τούτῳ τὸν χρησμὸν ἀπαγγέλλει. ὁ δὲ σφόδρα θαυμάσας τοῦ δαίμονος τὴν σύνεσιν καὶ τῆς σοφῆς τὸ ἀσαφὲς καὶ σκολιὸν ῥητὸν εἶπε τὴν σαφήνειαν τοῦ χρησμοῦ. τῶν ἐν τοῖς ποιμνίοις αἰγῶν φυσικῶς φησιν ἔγκυος γίνεται ἡ κεφαλὴ κατὰ τοῦ ἐγκεφάλου βάσιν πολλῶν σκωλήκων. ἐπερχομένων γε πταρμῶν τῷ ζώῳ ἐξάλλονται πολλοὶ ἐκ τῶν ῥωθώνων τῆς αἰγὸς σκώληκες· χρὴ οὖν ὑποστορέσαντα ἱμάτιον διὰ τὸ μὴ ἅψασθαι τῆς γῆς τοὺς σκώληκας λαβεῖν αʹ ἢ γʹ καὶ ἐνδήσαντα εἰς δέρμα μέλανος προβάτου ἐξάψαι ἁπαλῆς ἀπὸ δειρῆς· καί φησι τοῦτο ἀντιπαθὲς τῆς νόσου. Ἕτερον πρὸς τὸ αὐτὸ, ὅπερ κεῖται ἐν τῷ Στράτωνος, λέγεται δὲ Μοσχίωνος.

Ὄνου τὸ μετώπιον δέρματι περιαπτόμενον καὶ φορούμενον ἀπαλλάσσει. ἧλον ἐκ πλοίου ναυαγήσαντος ἐλάσας ποίησον βραχιόλιον πλατὺ, ὥστε ἐνθεῖναι ὀστοῦν ἀπὸ καρδίας ἐλάφου, καὶ περίθες ἐν τῷ εὐωνύμῳ βραχίονι. ἐκκαρδιώσας δὲ τὴν ἔλαφον ζῶσαν καὶ ἀναπτύξας τὴν καρδίαν ἀνυπερθέτως παραχρῆμα καλάμῳ εὑρήσεις ὡς σάρκιον πεπηγὸς ὀστάριον, εἶτα ξήρανον καὶ βαλὼν ποίει, ὡς προείρηται, καὶ θαυμάσεις. Ἄλλο·

Ὀθόνιον ἐκ ναυαγήσαντος πλοίου ἤδη πεπλευκότος καὶ πεπαλαιωμένου δῆσον ἐπὶ τὸν δεξιὸν βραχίονα ἐφʼ ἑπτὰ ἑβδομάδας, ἐν αἷς ἀλουτείτω καὶ ἀοινείτω, καὶ ἀπαλλαγήσεται ὁ κάμνων. πεσεῖται δὲ, ἐὰν τρίχας ὄνου καὶ μούλης ὑποθυμιάσῃς. πύρεθρον δʼ ἐὰν εἰς τοὺς μυκτῆρας αὐτοῦ ἐμφυσήσῃς, εἰ μὲν εἴη ἰάσιμος, πταρήσεται, εἰ δὲ μὴ, οὔ. Ἄλλο·

Κοράλλιον ἀπʼ ἐγκεφάλου τοῦ ὄνου περίαπτε, γλυκυσίδης ῥίζης καὶ στρύχνου φθινούσης σελήνης δίδου κόκκον αʹ, δίδου παρὰ αʹ, εἶτα παρὰ βʹ, εἶτα παρὰ δʹ, ἕως ἀναλώσῃς ιεʹ πόσεις. καὶ χρυσόλιθος καλῶς ποιεῖ καὶ ἴασπις ὁ ἀερίζων ἢ ὁ παρόμοιος καλλαΐνῳ δακτυλίῳ φορούμενος. ταῦτα μὲν εἴρηται τοῖς παλαιοῖς ὡς φυσικῶς δρᾶν δυνάμενα. ὅσα δʼ ἡμεῖς ἐξεθέμεθα, κατὰ μέθοδον εἴρηται. καὶ δεῖ πανταχόθεν βοηθεῖν τὸν ἐπιστήμονα καὶ φυσικοῖς χρώμενον ἐπιστημονικῷ λόγῳ καὶ μεθόδῳ τεχνικῇ καὶ τὸ λεγόμενον πάντα κινεῖν τὰ καλῶς σπεύδοντα μακρᾶς νόσου καὶ μοχθηρᾶς ἀπαλλάξαι τὸν κάμνοντα. ἐγὼ δὲ φιλῶ πᾶσι κεχρῆσθαι. διὰ δὲ τοὺς πολλοὺς τοὺς ἐν τῷ νῦν χρόνῳ ἀμαθεῖς ὄντας καταμέμφεσθαι τοῖς χρωμένοις τοῖς φυσικοῖς, ἔφυγον συνεχῶς χρῆσθαι τοῖς φύσει δρᾶν δυναμένοις καὶ ἔσπευσα τεχνικῇ μεθόδῳ περιγενέσθαι τῶν νοσημάτων. καὶ οἶδα οὐ μόνον ἐπιληπτικὰς νόσους, ἀλλὰ καὶ ἄλλα νοσήματα πολλὰ διὰ διαίτης καὶ φαρμακείας ἰαθέντα. διὸ καὶ νῦν βουλεύω καὶ τὸν θέλοντα περιγενέσθαι τῆς ἐπιληψίας ταύτῃ μᾶλλον τῇ νῦν εἰρημένῃ κεχρῆσθαι διαίτῃ καὶ φαρμακείᾳ, καὶ οὐκ ἀποτεύξεται. δραστηρίως δὲ ποιοῦν πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ τὸ ἡλιακὸν εὗρον κῦφι πινόμενον μάλιστα μετὰ κάθαρσιν. δεῖ δὲ καὶ ποτίζειν ἅπαξ ληγούσης σελήνης καὶ τοῦτο ποιεῖν ἄχρι τελείας ἀπαλλαγῆς, οὐδὲν δὲ ἧττον, ὅτε καὶ θεραπευθῇ, προφυλακῆς χάριν ἐπιδιδόναι αὐτὸ, μέχρις ἂν ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν ἴδῃς ἀπαλλαγὴν τῆς νόσου καὶ μηδὲν αὐτῆς λείψανον ὑπολειπόμενον φαίνεσθαι. οὐδὲν δὲ ἧττον προφυλαττέσθω καθολικῶς, ὥστε μηδεμίαν ὑπόμνησιν παρασχεῖν τῷ πάθει, μάλιστα πάντων τὴν ἀπεψίαν ὡς μέγιστον κακὸν καὶ κατὰ τὸ δειπνεῖν ἢ ἀριστᾶν ὑπόνοιαν ἀπεψίας καὶ τὴν βραδυσιτίαν καὶ τὴν ἐκχόλωσιν ὑπονοείτωσαν. φυλαττέσθωσαν δὲ καὶ τὸ πίνειν εὐθέως μετὰ λουτρὸν, ὡς εἰρήκαμεν, καὶ μάλιστα τὸν ἄκρατον καὶ τοὺς πάνυ παλαιοὺς καὶ τοὺς πάνυ νέους καὶ τοὺς στύφοντας. γάλα δὲ πίνειν καὶ τυρὸν ἐσθίειν καὶ, εἴ τι διὰ γάλακτός ἐστι σκευαζόμενον. φευγέτωσαν δὲ καὶ δυσώδη πάντα καὶ ὅλως ἐγχρονίζειν τόποις τοιούτοις καὶ τῶν θυμιαμάτων τὴν ἐπὶ πολὺ ὄσφρησιν καὶ ἀφʼ ὑψηλοῦ ἀτενίζειν ἐπὶ πολὺ καὶ τὸ σκέπειν πάνυ καὶ θερμαίνειν τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ ἐγχρονίζειν ἐν ἡλίῳ ἢ, ὅπου πῦρ ἐστιν ἐπὶ πολὺ, καὶ τὸ ἐν λουτρῷ βραδύνειν καὶ ἐν θερμῷ πάλιν ὕδατι ἀποσμήχειν τὴν κεφαλὴν καὶ ἄπεπτον αὖθις λούεσθαι. παραιτεῖσθαι δὲ καὶ τὸ μετὰ τροφὴν γλυκέος τινὸς ἐδέσματος ἢ πόματος λαμβάνειν· καὶ γὰρ καὶ τοῦτο παροξυντικὸν τοῦ πάθους, καὶ μάλιστʼ ἐφʼ ὧν ἡ ξανθὴ χολὴ τίκτεται ἐν τῷ στομάχῳ· τούτους γὰρ εὐκράτως συμφέρει διαιτᾶν, οὐχ ὥσπερ τοὺς ἀθροίζοντας τὸν φλεγματώδη χυμὸν διὰ τῶν παντοίως λεπτυνόντων τοὺς χυμοὺς καὶ θερμαινόντων. ταῦτά τις ἐὰν ἀκριβῶς μένῃ φυλάττων, οὐ μὴ δεηθείη ἑτέρου τινὸς βοηθήματος καὶ μάλιστα τῶν ἐπωδύνων καὶ κίνδυνον ἐπιφερόντων, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ ἀρτηριοτομίας καὶ ἀνατρήσεως καὶ καύσεως καὶ τῶν ἄλλων, ὅσα τιμωρία μᾶλλον ἢ θεραπεία πολλοῖς γίνεται. κεφ. ιϛʹ.Περὶ παρέσεως.

Τὸ τῆς παρέσεως πάθος, ὃ καὶ παράλυσιν ὀνομάζειν εἰώθασιν, οὐδὲν ἄλλο ἢ ἀναισθησία καὶ ἀκινησία τῶν πεπονθότων τόπων ἐστί· διαφέρει δὲ τῆς ἀποπληξίας, ὅτι αὐτὴ μὲν τοῦ παντὸς σώματός ἐστιν ἀναισθησία καὶ ἀκινησία μετὰ βλάβης τῶν ἡγεμονικῶν ἐνεργειῶν καὶ τρόπον τινὰ θάνατος, ἡ δὲ πάρεσις τοῦ ἡμίσεως σώματος ἢ ἑνός ἐστι μέρους νέκρωσις ἢ καί τινων μορίων νευρωδῶν ἐσχηκότων ἔμφραξιν χωρὶς τοῦ παθεῖν ἢ τὸν ἐγκέφαλον ἢ τὸν νωτιαῖον. διαγνοὺς οὖν πρότερον, πόθεν ἤρξατο καὶ πόθεν ἡ αἰτία συνέβη, οὕτως ἔρχου ἐπὶ τὴν θεραπείαν· ἀμήχανον γὰρ ἀγνοοῦντα τὸ αἴτιον ἢ καὶ τὸ πάθος ἐκκόψαι δυνηθῆναι τὴν ἐνοχλοῦσαν διάθεσιν. Διάγνωσις.

Εἰ μὲν οὖν εἴη τι τὸ πεπονθὸς τῶν ἄνω μορίων, οἷον ὀφθαλμὸς ἢ ῥὶς ἢ γλῶσσα ἤ τι τῶν περὶ τὸ πρόσωπον, εὔδηλον, ὡς αὐτὸς ὁ ἐγκέφαλος ἔχει τὴν νόσον καὶ αὐτῷ δεῖ βοηθεῖν προηγουμένως. εἰ μὲν οὖν μηδὲν εἴη βλαβὲν τὴν αἴσθησιν ἢ τὴν κίνησιν ἢ τὸ συναμφότερον τῶν εἰρημένων τόπων, ἀνάγκη τὸν νωτιαῖον νοσεῖν καὶ αὐτῶν τῶν νεύρων ἀρχὴν ὑποτίθεσθαι πεπονθέναι ἤ τι τῶν ἐξ αὐτοῦ νεύρων. πρόσεχε οὖν ἀκριβῶς, ποῖον μέν ἐστι τὸ πάσχον ἢ πόθεν ἔσχε τὴν ἀρχὴν ἢ ἀπὸ ποίου δέχεται σπονδύλου ἢ νεύρου. κἀκείνῳ τὴν θεραπείαν προσφέρειν, καὶ μὴ ὡς οἱ πολλοὶ τοῖς συμπτώμασιν ἐθέλειν ἀπομάχεσθαι μόνον, τὰ μὲν οὖν παραθέντα μόρια οὕτω δεῖ διαγινώσκειν προσέχοντα τῇ ἀνατομικῇ θεωρίᾳ. Περὶ αἰτίας παρέσεως.

Τὴν δὲ ποιοῦσαν τὴν πάρεσιν αἰτίαν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, διαγινώσκειν χρὴ ἐκ παχέος καὶ γλίσχρου καὶ ψυχροῦ, ἔσθʼ ὅτε καὶ γεώδους καὶ μελαγχολικοῦ χυμοῦ συνισταμένην. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι καὶ διὰ ποιότητα θερμὴν ἢ ξηρὰν γίνεται τὸ πάθος τοῦτο τῆς θερμῆς δυσκρασίας ὑπεροπτώσης τὸ αἷμα καὶ τοὺς χυμοὺς, ὁμοίως δὲ καὶ διὰ ψυχρὰν ποιότητα μόνην. ἐπειδὴ οὖν ἡ αἰτία διάφορος, ἥτις τὴν τῆς παρέσεως ἐργάζεται διάθεσιν, ἐπισκέπτεσθαι δεῖ καὶ διαγινώσκειν ἀκριβῶς, εἴτε πλῆθός ἐστιν εἴτε ποιότης μόνη· οὐ μικρὰ γὰρ ἡ διαφορά. εἰ μὲν γὰρ πλῆθος καὶ παχύτης, ἀνάγκη παραλαμβάνειν, ὅσα λεπτύνειν οἶδε καὶ κένωσιν ἐργάζεσθαι τοῦ τὴν πάρεσιν ἐργασαμένου χυμοῦ. εἰ δὲ ποιότης εἴη μόνη θερμὴ καὶ ξηρὰ, τότε φεύγειν δεῖ τὰ λεπτύνοντα καὶ θερμαίνοντα· πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα δαπανῶντα τὸ ἔμφυτον ὑγρὸν, ἔτι μᾶλλον ὑπεροπτᾷ καὶ παχυτέραν ἐργάζεται τὴν ὕλην. δῆλον οὖν, ὅτι τἀναντία τῇ ποιότητι ἀντεισάγειν δεῖ βοηθήματα, τουτέστι τὰ ψύχοντα καὶ ὑγραίνοντα πάντα, πρὸς δὲ τὴν ψυχρὰν ἐξ ἀνάγκης τὰ βοηθήματα θερμαίνοντα. τούτων οὕτως ἐχόντων εἴπωμεν, ὅπως δεῖ καὶ τῇ θεραπείᾳ κεχρῆσθαι πρότερον ἀπὸ τῆς διὰ πλῆθος γινομένης διαθέσεως ἀρξάμενοι. Περὶ θεραπείας.

Εἰ μὲν οὖν εἴη πλῆθος αἵματος ἐκ τῆς διαγνώσεως ὑπαγορευθέν σοι, δῆλον ὅτι πρὸ τῆς ἄλλης ἁπάσης θεραπείας συμμέτρως δεῖ ποιεῖσθαι κένωσιν αἵματος· οὐ δεῖ γὰρ ἐπὶ τούτων, εἰ καὶ πλεονάζει, πολλὴν αἵματος ποιεῖσθαι κένωσιν, ἀλλʼ ἐπὶ τὰ τοπικὰ ἔρχεσθαι μᾶλλον βοηθήματα. εἰ γὰρ εἴη περὶ τὸ πρόσωπον ἡ διάθεσις, ὑπὲρ ἅπαντα τῆς κεφαλῆς προνοητέον· εὔδηλον γὰρ, ὅτι τῆς ἀρχῆς παθούσης εἰκότως καὶ τὰ κατὰ τὸ πρόσωπον ἐβλάβη μέρη. ἐξ ἀνάγκης οὖν ἅπαντα τὰ κενοῦντα τὴν κεφαλὴν καὶ ἀπέριττον αὐτὴν ἐργαζόμενα σπουδάζειν προσφέρειν, ὥσπερ καὶ ἀποφλεγματισμοῖς ἐθέλειν κεχρῆσθαι ἀνατρίψει τε καὶ δρώπαξι καὶ πᾶσι τοῖς λεπτύνειν δυναμένοις καὶ ἐκφράττειν. εἰ δὲ φλεγματικώτερον εἴη τὸ αἷμα, τοῖς ἀποφλεγματίζειν δυναμένοις, ὥσπερ καὶ εἰ μελαγχολικώτερον, τοῖς τοῦτον τὸν χυμὸν ἐκμοχλεύουσιν. ἄριστα δὲ πρὸς ἀμφότερα ποιεῖν δύναται καὶ τὰ διὰ κολοκυνθίδος σκευαζόμενα καταπότια, ὧν ἡ γραφή ἐστιν αὕτη. Τὰ διὰ κολοκυνθίδος καταπότια.Ἀλόης ἡπατίτιδος . . . οὐγ. αʹ κολοκυνθίδος . . . . οὐγ. αʹ εὐφορβίου . . . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ ἑλλεβόρου μέλανος . . οὐγ. αʹ βδελλίου . . . . . οὐγ. αʹ κόμμεως . . . . . οὐγ. αʹ νίτρου Ἀλεξανδρινοῦ . . οὐγ. 𐅶ʹʹ. τούτοις ἀεὶ κέχρησο, ἡνίκα καθᾶραι βουληθείης ἢ μελαγχολικὸν χυμὸν ἢ φλέγμα· οὐδὲν γὰρ οὕτω μετασυγκρῖναί τε καὶ καθᾶραι νεῦρα νοσοῦντα καὶ κεφαλὴν, ὡς ἡ τῶν καταποτίων τούτων σύνθεσις. ἀκρεῖ δὲ αὐτὰ ἄχρι γρ. δʹ ἢ ϛʹ πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ κάμνοντος. ἔρχεσθαι δὲ ἐπὶ τὴν τελείαν δόσιν οὐ δεῖ, ἀλλὰ κατὰ μέρος ἀπὸ δύο ἢ τριῶν ἀρξάμενον γραμμάτων. εἰ μὲν οὖν εἴη ἡ διάθεσις νεαρὰ, πολλάκις δὲ ὁ κάμνων εὐεμὴς καὶ ἀποστρεφόμενος τὴν τῶν φαρμάκων πόσιν, οὐδὲν ἄλλο τι δεῖ προτιμᾶν, ἀλλὰ τούτοις κεχρῆσθαι· πρὸς γὰρ τῷ μὴ εὐχερῶς ἐμεῖσθαι ἔχουσι καὶ τὸ ἀλύπως καθαίρειν τὴν ὕλην καὶ εὐστρόφως μετασυγκρίνειν. οἶμαι δὲ μή τι δεηθῆναί τινα ταχέως ἑτέρου βοηθήματος, ἐὰν εὕρῃ τις αὐτοῖς καλῶς χρῆσθαι. εἰ δὲ πολὺν ἔχουσα χρόνον ἡ διάθεσις ἐνοχλοίη τῷ κάμνοντι καὶ τοῖς μετριωτέροις οὐ πείθεται βοηθήμασιν, ἀλλὰ δυσμετακινήτως ἔχει, τούτοις καὶ μᾶλλον ἅπασι τοῖς ἐκφράττειν τε καὶ λεπτύνειν δυναμένοις χρήσασθαι δέον. μετὰ δὲ τὸ λεπτῦναι καὶ εὔρουν ἐργάσασθαι τὴν ὕλην οὕτω τὴν ἱερὰν παραλαμβάνειν τὴν ὑπʼ ἐμοῦ σκευαζομένην, καλλίστην οὖσαν καὶ ἀκίνδυνον· ἔχει δὲ ἡ γραφὴ αὐτῆς οὕτως. Ἡ ἱερὰ ἀκίνδυνος.Ἀλόης . . . . . . . . γρ. δʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . γρ. ηʹ φύλλου . . . . . . . . γρ. ιʹ ἀγαρικοῦ . . . . . . . γρ. ηʹ ἐν ἄλλῳ . . . . . . γρ. ιʹ πολυποδίου . . . . . . . γρ. ηʹ πεπέρεως λευκοῦ . . . . . γρ. εʹ πεπέρεως μακροῦ . . . . γρ. ηʹ πεπέρεως μέλανος . . . . γρ. εʹ κασίας . . . . . . . . γρ. ηʹ ὀποπάνακος . . . . . . γρ. εʹ ἀμώμου . . . . . . . γρ. εʹ κρόκου . . . . . . . . γρ. εʹ σαγαπήνου . . . . . . . γρ. εʹ καστορίου . . . . . . . γρ. εʹ δακρυδίου . . . . . . . γρ. ιʹ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . . γρ. ιʹ πετροσελίνου Μακεδονικοῦ . . γρ. εʹ ἀριστολοχίας . . . . . . γρ. εʹ ἑλλεβόρου μέλανος . . . γρ. εʹ πρασίου ξηροῦ . . . . . . γρ. ηʹ χαμαίδρυος . . . . . . γρ. ηʹ βδελλίου . . . . . . . γρ. ηʹ κολοκυνθίδος . . . . . . γρ. ηʹ. τὴν τελείαν δόσιν τῆς ἀντιδότου, εἰ μὲν ἄνευ μέλιτος ἔχεις, δίδου γρ. ζʹ, εἰ δὲ μετὰ τοῦ μέλιτος, γρ. ιβʹ ἢ μικρῷ πλέον ἢ ἔλασσον. οὐ δεῖ δὲ προσπλέκειν ἔξωθεν ἑτέρας σκαμμωνίας τῇ δόσει· πολλοὶ γὰρ νομίσαντες ὠφελεῖν εἰς τὸ κενωτικὸν ἐργάσασθαι τὸ φάρμακον οὕτω ποιοῦσιν οὐκ εἰδότες, ὅτι μᾶλλον ἄχρηστον αὐτὸ ἀπεργάζονται. οὐ βουλόμεθα γὰρ αὐτὸ ταχέως ἐπὶ τὴν γαστέρα φέρεσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον ἀναδίδοσθαι καὶ χρονίζειν ἐν τῷ σώματι καὶ ἀπολεπτύνειν καὶ μετασυγκρίνειν τὸ περίττωμα καὶ ἀνευρύνειν τοὺς πόρους, ὥστε τὰς ἐμφράξεις τῶν νευρωδῶν διανοίγεσθαι καὶ ἀνεμπόδιστον καὶ καθαρὸν χορηγεῖσθαι τὸ πεμπόμενον πνεῦμα εἰς αὐτά. οὐ δεῖ οὖν κενωτικὸν ἐργάζεσθαι τὸ φάρμακον καὶ μάλιστʼ ἐπὶ τῶν φλεγματικῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον σπουδάζειν ἀφαιρεῖν ἐκ τῆς σκαμμωνίας, αὔξειν δὲ μᾶλλον τὸν σταθμὸν τῆς κολοκυνθίδος. ὅλην δὲ τὴν δόσιν οὐ δεῖ διδόναι πίνειν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἀλλὰ μερίζειν αὐτὴν εἰς τρία καὶ παρέχειν πρῶτον δραχ. αʹ, ἔπειτα διαστήσαντας ἡμέρας γʹ διδόναι δραχ. βʹ, προσπλέκοντας ἁλῶν τῇ ἀντιδότῳ κοτ. αʹ, πεπέρεως δὲ ἧττον. ἔστω δὲ τὸ πέπερι πάνυ χνοῶδες· ἀναδοθῆναι γὰρ ἡμῖν ἐστι σκοπὸς, ὡς εἰρήκαμεν, τὸ φάρμακον, οὐ παχυνθῆναι. διαστῆναι δὲ κελεύσας ἄλλας ὀλίγας ἡμέρας τὸν κάμνοντα δίδου πάλιν αὐτῷ τὰς γʹ. δραχ. εἶτα πάλιν ἄλλας ὀλίγας ἡμέρας διαστήσας δὸς αὐτῷ δραχ. δʹ. οὕτω γὰρ ὠφελήσεις τὸν κάμνοντα καὶ ἅμα τὴν τοῦ φαρμάκου θαυμάσεις δύναμιν, ὅσα τε καὶ οἷα δρᾶν πέφυκεν. ἀφανίζουσι δὲ αὐτὸ οἱ πολλοὶ μὴ εἰδότες αὐτοῦ τὴν χρῆσιν. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὡς εἰ ἔρρωται τοῦ πάσχοντος ἡ δύναμις, οὐ δεῖ δεδοικέναι πέντε παρέχειν δραχ., ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ ἓξ καὶ μᾶλλον, εἰ πληθωρικὸς εἴη καὶ ἀκμάζων τὴν ἡλικίαν καὶ ὑγρὸς τὴν κρᾶσιν. οὕτως ἰᾶσθαι δεῖ τοὺς διὰ πλῆθος ὑγρῶν τε καὶ γλίσχρων χυμῶν καὶ παχέων ὑπομείναντας τὴν πάρεσιν. Περὶ τῆς κατὰ ποιότητα μόνην γινομένης παρέσεως.

Εἰ δὲ μὴ πλῆθος εἴη, ἀλλὰ ποιότης μᾶλλον ἡ ποιήσασα τὸ πάθος αἰτία, εἰ μὲν ξηρότης ἅμα θερμότητι, τοῖς ψύχουσιν ἠρέμα καὶ ὑγραίνουσι πόμασι καὶ σιτίοις συμβουλεύω κεχρῆσθαι μᾶλλον, οἷον χυλῷ πτισάνης ἢ βρώμῳ ἢ χίδρῳ· ἐν δὲ λαχάνοις, ἰντύβοις ἢ καυλοῖς θριδάκων· ἐπιμιγνύσθω δὲ τούτοις ὅ, τε ἕλειος ἀσπάραγος καὶ ἡ ῥίζα τοῦ σελίνου. ὄρνεις δʼ ἐσθιέτωσαν ὀλίγου δεῖν ἅπαντας πλὴν τῶν πάνυ λιπαρῶν ἢ ἐν ἕλεσι τρεφομένων καὶ ἰχθύων δηλονότι τοὺς πετραίους μᾶλλον. τὰ δʼ ὀστρακόδερμα παραιτείσθωσαν ἄνευ τῶν καλουμένων κτενίων καὶ ἐχίνων. φευγέτωσαν δὲ καὶ τὰ ὄσπρια πάντα καὶ μάλιστα τὸν ἄλικα. τῶν δʼ ὀπωρῶν ἐσθιέτωσαν ἁπάντων πλέον τὰ σῦκα καὶ σταφυλὰς καὶ τὸ σπέρμα τῶν πεπόνων καὶ μῆλα. ῥοιὰς δὲ καὶ περσικὰ καὶ ῥοδάκινα καὶ τῆς συκομορέας τὸν καρπὸν καὶ τὰ καλούμενα χρυσόμηλα παραιτείσθωσαν καὶ ἁπλῶς τὴν σύμπασαν δίαιταν ψύχειν καὶ ἐπικιρνᾶν δυναμένην μετὰ τοῦ μηδὲν ἔχειν σφόδρα περιττωματικὸν ἢ παχύχυμον. οἶνον δὲ πινέτωσαν ὑδατώδη καὶ μὴ πάνυ παλαιόν· ὁ γὰρ τοιοῦτος μᾶλλον ἐπιξηραίνει καὶ κακοῖ τὰ νεῦρα. διὸ καὶ τὰ προπόματα παραιτείσθωσαν πλὴν ῥοσάτου καὶ ἰάτου. εἰ δὲ δυνατὸν εἴη καὶ χωρὶς οἴνου διάγειν τὸν κάμνοντα μόνον εὐκράτῳ κεχρημένον, ἔτι πολλῷ τοῦτο κάλλιον. πινέτωσαν δὲ καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς τροφῆς οἱ ἔθος ἔχοντες ὕδωρ ψυχρὸν μετʼ οἴνου. τοῖς τοιούτοις οὖν ἐπιδιδόναι τι τῶν καθαίρειν δυναμένων οὐ καλόν· ἅπαντα γὰρ αὐτοῖς ἐστι πολέμια καὶ μάλισθʼ ἡ ἱερὰ καλουμένη καὶ ὅσα διʼ εὐφορβίου σύγκειται· μετὰ γὰρ τοῦ μηδὲν ὠφελεῖν ἔτι μᾶλλον ἐπαύξουσι τὴν τῶν νεύρων ξηρότητα. οἶδα γοῦν ἐγώ τινα παθόντα πάρεσιν ἐπὶ λύπῃ καὶ φροντίδι μεγάλῃ καὶ ἀσιτίᾳ, εἶτʼ εἰληφότα τὴν ἱερὰν εἰς τοσαύτην τε βλάβην ἐλθόντα, ὡς ὅλον αὐτὸν ἀκίνητον γενέσθαι καὶ μικροῦ δεῖν ἀπολέσθαι τὸν ἄνθρωπον, εἰ μὴ πρὸς τοὐναντίον ἐτράπη καὶ τοῖς ὑγραίνουσιν ἅπασι καὶ πόμασι καὶ σιτίοις ἐχρήσατο καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσα δυνατὰ ἦν εὔκρατον ἀποτελέσαι τὸν κάμνοντα, μάλιστα δὲ λουτροῖς πλείοσι καὶ τῇ διʼ ὑδρελαίου ἀλοιφῇ καὶ μεταβολῇ εὐκράτων ἀέρων εὐθυμίᾳ τε πάσῃ· καὶ γὰρ ἦν δύσθυμος καὶ ἐκτρεπόμενος πρὸς ὀργὴν ὑπὸ τοῦ φαρμάκου δηλονότι καταξηρανθεὶς καὶ ξανθοχολικὸν ἀθροίσας χυμόν. οὕτω μὲν εἰ ποιότης εἴη μάλιστα δυσκρασία θερμὴ, φεύγειν δεῖ τὰ δριμύτερα τῶν ἐδεσμάτων, ἔτι δὲ μᾶλλον ὅσα φαρμακώδη δύναμιν ἔχει καὶ καθαρτικήν· πρὸς γὰρ τῷ μηδὲν εὑρίσκειν τι κενῶσαι τοῦ σώματος, ἔτι μᾶλλον ἑτέραν γεννῶσι δυσκρασίαν. ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐχόντων ψυχρὰν δυσκρασίαν οὐ δεῖ κεχρῆσθαι φαρμάκοις καθαρτικοῖς. ἀρκεῖ γὰρ καὶ μόνῃ διαίτῃ τοὺς τοιούτους ἰάσασθαι. τούτοις οὖν καὶ οἶνος σύμμετρος ὁ παλαιότερος καὶ σκόροδα καὶ πρᾶσα καθʼ ἑαυτά τε καὶ μεθʼ ἁλῶν ἐσθιόμενα καὶ τῶν σελίνων αἱ κεφαλαὶ καὶ πετροσελίνου ἢ δαύκου καὶ ὅσα ἔχει πέπερι καὶ ἀλοιφαὶ θερμαίνουσαι καὶ μάλιστα τὰ περὶ τὸν στόμαχον, οἷόν ἐστι καὶ τὸ Μαρκίατον· ἔχει γὰρ τὸν ἐλάφειον μυελὸν καὶ τὸν στύρακα καὶ τὰ νεῦρα μεγάλως ὠφελεῖν δύναται, ὥσπερ καὶ τὸ πηγανέλαιον, καὶ σὺν αὐτῷ καὶ μεθʼ ἑτέρου κατεψυγμένα τὰ νεῦρα ἀναθερμαίνει καλῶς. εἰ δὲ χρονίζει τὸ πάθος, καὶ τὰ αὐτοφυῆ τῶν ὑδάτων, ὅσον διὰ τὴν ψῦξιν, εἰσὶν αὐτοῖς ἐπιτήδεια. δεῖ δὲ μὴ χρονίζειν αὐτοὺς ἐν αὐτοῖς μηδὲ δὶς τῆς ἡμέρας λούεσθαι, ἀλλὰ καὶ συγχωρεῖν ἐν τῇ ψυχρᾷ κατέρχεσθαι δεξαμενῇ, ὥστε μὴ ὑπεράγαν αὐτοὺς ὑποξηραίνεσθαι, ἀλλὰ καὶ μετρίως ἀπολαύειν τῆς ἐξ αὐτῶν ὠφελείας. οὕτω μὲν ἰᾶσθαι προσήκει κατὰ δυνατὸν τὴν πάρεσιν τὴν διὰ δυσκρασίαν. λοιπὸν δὲ λέξομεν, ποίοις βοηθήμασιν ἐπὶ τίνων ἐστὶν οἰκειότερον κεχρῆσθαι. Περὶ ὀφθαλμῶν παρέσεως.

Εἰ μὲν οὖν ὀφθαλμὸς εἴη τὸ πεπονθὸς, ὑπὲρ ἅπαντα τῆς κεφαλῆς, ὡς εἰρήκαμεν, δεῖ ποιεῖσθαι τὴν πρόνοιαν διά τε ἀποφλεγματισμῶν καὶ ἀνατρίψεων καὶ ἀντισπάσεων εἰς τὸ ὄπισθεν τῆς κεφαλῆς ἀποτιθεμένους σικύας καὶ ἕλκοντας καὶ κατασχάζοντας, εἰ δέοι, πλήθους ὑποκειμένου. εἰ δʼ ἐπιμένει τὸ πάθος, καὶ δρώπακες κατὰ τῶν ὀφρύων ἐπιτιθέσθωσαν· ἕλκουσι γὰρ ἐκ τοῦ βάθους θάλπουσί τε τὰ πεπονθότα καὶ μετασυγκρίνουσι καὶ ἀνεγείρουσι τὰ ἐσκιρρωμένα, ὥστε τοὺς μῦας ἀναρρωθέντας εἰς ὑπόμνησιν ἔρχεσθαι τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν. κεχρήσθωσαν δὲ καὶ χυλῷ τοῦ τεύτλου μετὰ μέλιτος ἐγχέοντες κατὰ τῆς ῥινός. καὶ ὁ χυλὸς δὲ τῆς ἀναγαλλίδος καλῶς ποιεῖ. ἀλλὰ καὶ τοῖς πταρμικοῖς δεῖ κεχρῆσθαι, τῷ στρουθίῳ μάλιστα ἢ τῷ εὐφορβίῳ μετὰ καστορίου ἢ τοῖς τρισὶν ἅμα. Περὶ χείλους παρεθέντος ἢ γένυος.

Εἰ δὲ χεῖλος εἴη τὸ πεπονθὸς ἢ γένυς ἢ γνάθος, ἀποφλεγματισμοῖς μάλιστα δεῖ κεχρῆσθαι τοῖς ἀπʼ ἀγριοσταφίδος καὶ μαστίχης καὶ πεπέρεως καὶ διαχρίειν τοῖς διὰ νάπυος καὶ παστίλλοις τοῖς ἔχουσι τὸν ὕσσωπον ἢ γλήχωνα ἢ πέπερι. ταῦτα ποιεῖ ὡς δριμύτερα καὶ νενεκρωμένην τὴν αἴσθησιν ἀνακαλεῖται. ὠφελεῖ δὲ αὐτοὺς καὶ ὁ ἀτμὸς τῶν καιομένων στροβίλων. δεῖ δὲ συγχωρεῖν, ὥστε τοὺς πάσχοντας ἐμφυσᾶν ἀνακαιομένου τοῦ στροβίλου· πάνυ γὰρ ὠφελοῦνται τοῦτο ποιοῦντες. εἰ δὲ πλῆθος παραφαίνοιτο παρενοχλεῖν τὸ νόσημα χρονίζον, καὶ τὰς ὑπὸ τὴν γλῶσσαν τέμνειν φλέβας· ἄριστον γάρ ἐστι τοῦτο βοήθημα τοῖς ἔχουσιν ἐν τοῖς περὶ τὸ πρόσωπον μορίοις τὴν πάρεσιν. ἀλείμμασι δὲ χρήσῃ τοῖς διὰ καστορίου καὶ μυελοῦ ἐλαφείου καὶ στύρακος. πάντας ὠφελεῖ τοῦτο καὶ μάλιστα δὲ τοὺς ἔχοντας τὴν πάρεσιν εἰς τὰς σιαγονίτας μῦας. ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων μορίων, οἷον χειρὸς, στομάχου ἢ κύστεως, οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τὸ λυσιπόνιον καλούμενον σφόδρα ἐστὶν ἰσχυρὸν βοήθημα, οὗ ἡ γραφή ἐστιν αὕτη. Ἡ γραφὴ τοῦ λυσιπονίου.Καστορίου . . . . . . οὐγ. αʹ εὐφορβίου . . . . . . οὐγ. αʹ πεπέρεως . . . . . . οὐγ. αʹ ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος . . οὐγ. βʹ ὀποπάνακος . . . . . . οὐγ. βʹ χαλβάνης . . . . . . οὐγ. βʹ μυελοῦ ἐλαφείου . . . . οὐγ. γʹ τερεβινθίνης . . . . . . οὐγ. ϛʹ κηροῦ . . . . . . . δραχ. αʹ ἐλαίου παλαιοῦ . . . . δραχ. αʹ δαφνίνου . . . . . . οὐγ. γʹ ἰρίνου . . . . . . . οὐγ. γʹ γλευκίνου . . . . . . οὐγ. γʹ κυπρίνου . . . . . . . οὐγ. γʹ. τοῦτο τὸ βοήθημα χρησιμώτατόν ἐστι πρὸς πᾶσαν πάρεσιν καὶ καθʼ ἑαυτὸ καὶ μετὰ πηγανίνου ἐλαίου. κεχρήσθωσαν δὲ καὶ τοῖς ἐπιθέμασι τῷ τε διὰ δαφνίδων τῷ Ἀπολλοφάνους ἢ τῷ διὰ κασίας ἢ σαμψύχου ἢ κάγχρυος καὶ καθόλου τοῖς μετασυγκρίνειν δυναμένοις καὶ ἀμύττειν τὴν ἐπιφάνειαν. τούτοις καὶ ἐπὶ τῶν τὰ ἰσχία πεπονθότων καὶ νεύρων δυσαισθήτων καὶ μὴ κατέχειν τὴν κόπρον δυναμένων. συμφέρει τούτοις καὶ τὰ διʼ εὐφορβίου καὶ καστορίου καὶ νίτρου ἐνέματα καὶ ὅσα σκόρδων καὶ πηγάνου ἔχει καὶ κυμίνου συνεψηθέντων ἅμα ἐλαίῳ. εἰ δὲ οἱ περὶ τὴν ἕδραν μῦες τὴν πάρεσιν ὑπέμειναν, διὰ τῶν ἐγκαθισμάτων αὐτοῖς βοηθεῖν χρὴ καὶ τοῖς ὑπατμισμοῖς. ἄριστος δέ ἐστιν ὁ μυλίτης λίθος. χρὴ δὲ ὑποτιθέντα τὴν χώνην αὐτῷ δέχεσθαι τὸν φερόμενον ἀτμὸν περικαλυφθέντα ἱματίοις. οἴνῳ περιρραινέσθω μετὰ τὴν πύρωσιν ὁ λίθος. τούτοις καὶ τοῖς ὁμοίοις τούτων δεῖ κεχρῆσθαι μόνον ἀμείβοντα τὸν τρόπον τῆς χρήσεως ἐπὶ τῶν πεπονθότων μορίων. κεφ. ιζʹ.Περὶ μελαγχολίας.

Οὐ μία τίς ἐστι τῆς μελαγχολίας ἡ αἰτία οὐδʼ εἷς χυμὸς ὁ τίκτων τὸ πάθος, ἀλλὰ πλείους καὶ ἄλλοτʼ ἄλλως τρεπόμενοι, ὅθεν οὐδὲ τὰ αὐτὰ πάντες ὑπομένουσι συμπτώματα οὐδʼ ὡσαύτως ἴσχουσι τὰ κινήματα τῆς φαντασίας, ἀλλʼ οἱ μὲν αὐτῶν γελῶσιν ἀεὶ καὶ μεθʼ ἱλαρότητος ἡ φαντασία αὐτοῖς γίνεται, οἱ δὲ μετʼ ὀργῆς καὶ συντονίας ἐοικότες ὅσον ἐπὶ τούτῳ τοῖς φρενιτικοῖς ὀνομαζομένοις. τινὲς δʼ αὐτῶν μετὰ νωθρότητος πολλῆς, ὡς μηδὲ ἀποφθέγγεσθαι θέλειν αὐτοὺς, ὡς παραπλησίως τοῖς καλουμένοις μωροῖς. ἄλλοι δὲ δόξας ἔχουσι καὶ προλέγειν τὰ μέλλοντα οἴονται. ἕτεροι δὲ φιλοῦσι τὸν θάνατον. ἄλλοι δὲ φιλοῦσι τὴν σφαγὴν, ἄλλοι δὲ φοβοῦνται. καὶ οἱ μὲν αὐτῶν διαλείμματα κατά τινας καιροὺς ἔχουσιν, ὥστε καὶ τῶν συνήθων ἅπτεσθαι, οἱ δὲ συνέχειαν φυλάττουσιν. οὐ μόνον δὲ διαφέρουσι κατά τινας πολυτρόπους κινήσεις τῶν ἐπιγενομένων αὐτοῖς συμπτωμάτων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοὺς πεπονθότας τόπους. οἱ μὲν αὐτῶν μόνον ἔχουσι τὸν ἐγκέφαλον νοσοῦντα, οἱ δὲ καὶ τὸ ἄλλο πᾶν σῶμα καὶ τὴν γαστέρα μόνην καὶ τὰ ὑποχόνδρια. ἐπεὶ οὖν καὶ τὰ αἴτια τῆς μελαγχολίας εἰσὶ διάφορα καὶ τὰ πάσχοντα μόρια καὶ τὰ κινοῦντα καὶ τὰ ἐνοχλοῦντα τούτοις συμπτώματα, διὰ τοῦτο προσήκειν ἡγοῦμαι τοῖς φιλομαθέσι σπουδάζειν εἰδέναι περὶ ἑκάστου καὶ πόθεν γίνονται. τὰς γοῦν διαγνώσεις αὐτῶν ἀκριβῶς ἐκθέσθαι δέον ἡμᾶς· οὕτω γὰρ ἂν καὶ θεραπεῦσαι καλῶς καὶ περιγενέσθαι τοῦ πάθους, εἰ καὶ δυσχερὲς εἴη, δυνηθείημεν.

Σημεῖα τῆς διὰ πλῆθος αἵματος γινομένης μελαγχολίας.

Διαγνώσεις δὲ τοῦ διὰ πλῆθος αἵματος γίνεσθαι τὴν μελαγχολίαν πρῶτον μὲν εἰς αὐτὴν ἀποβλέπων τὴν κρᾶσιν τοῦ πάσχοντος· ἴσμεν γὰρ, ὡς οἱ μᾶλλον δασεῖς καὶ μέλανες τῇ χροιᾷ καὶ λεπτοὶ τὴν ἕξιν ἁλίσκονται πλείω τῶν λευκῶν καὶ παχυτέρων καὶ οἱ μᾶλλον ἀκμάζοντες τῇ ἡλικίᾳ καὶ οἱ λεπτῇ διαίτῃ χρώμενοι καὶ ὀργίλοι καὶ φροντιστικοὶ καὶ ἐν λύπαις καὶ δυσθυμίαις ἐπὶ πλεῖστον βιώσαντες. ἐρωτᾶν δὲ δεῖ πρὸς τούτοις, μὴ ἄρα τις ἐπίσχεσις γένοιτο συνήθους κενώσεως, ἐπὶ μὲν ἀνδρῶν, αἱμορροίας, ἐπὶ δὲ γυναικῶν, ἐμμήνου καθάρσεως. καὶ εἰ περὶ τὸ σῶμα βάρους αἴσθησις ἀληθὴς ὑπάρχει, ἐπιβλέπειν δεῖ καὶ τὸ πρόσωπον, εἰ μᾶλλον τοῦ πρόσθεν ἐρυθρότερον εἴη καὶ αἱ φλέβες ἐν ὄγκῳ μείζονι καὶ τεταμέναι. τούτων γὰρ ὄντων πλῆθος αἵματος ἀνάγκη εἶναι ὑποπτεύειν ἀναπέμπον τοὺς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀτμούς. εἰ δὲ καὶ διαλείμματά τινα τῶν φαντασιῶν αὐτοῖς γίνοιντο, ὥστε καὶ τῶν συνηθῶν ἔργων ἐπί τινα χρόνον ἅπτεσθαι θέλειν, ἔτι καὶ μᾶλλον ὑπονοητέον ἐξ ἀναθυμιάσεως αἱματικοῦ χυμοῦ τὴν γένεσιν ἐχόντων καὶ τὸν ἐγκέφαλον λυμαινομένων τὸ τῆς μελαγχολίας εἶδος προσγίνεσθαι καὶ πάσχειν τι παραπλήσιον αὐτοὺς, ὁποῖον τοὺς ὑποχεομένους συμβαίνει τὴν ὅρασιν. εἰ δὲ καὶ μετὰ γέλωτος τὰ τῆς φαντασίας γίνοιτο, γίνωσκε μὴ πάνυ κακόχυμον καὶ δακνώδη τὸν λυποῦντα χυμὸν, τῷ δὲ ποσῷ μόνῳ βλάπτειν. Περὶ θεραπείας.

Ἐὰν οὖν ἡ διάγνωσις ὑπαγορεύῃ σοι, πλῆθος αἵματος εἶναι τὸ λυποῦν καὶ διὰ τοῦτο τὴν τοιαύτην ἐπιγίνεσθαι μελαγχολίαν, ὡς εἰρήκαμεν, ἀτμῶν ἐπιθολούντων τὸ ψυχικὸν πνεῦμα καὶ τὰς τοιαύτας κινούντων φαντασίας, πρὸ πάσης ἑτέρας θεραπείας ἀνάγκη ἀφαίρεσιν αἵματος παραλαβεῖν· ἐγχρονίζειν γὰρ ἐπὶ τούτων οὐ δεῖ δέους ὄντος, μὴ ἀναβαλλομένων ἡμῶν ἐπὶ πλέον ἀλλοιώσωσι τὸ σῶμα τοῦ ἐγκεφάλου ἢ καὶ χρονίσαντα ἔνδον ἐμφράξωσι τὰς κοιλίας αὐτοῦ. ὀλίγας οὖν ἡμέρας εὐχύμῳ τε καὶ εὐκράτῳ τροφῇ διαιτήσας τὸν κάμνοντα μηδαμῶς συγχωρῶν κρεῶν τε καὶ τῶν αἱματικὸν χυμὸν τίκτειν δυναμένων ὅλως προσίεσθαι, ἐπὶ τὴν κένωσιν ἐλθεῖν τοῦ αἵματος, καὶ εἰ μὲν ἔρρωται ἡ δύναμις, ὅσον νομίσεις ἀρκεῖν αὐτῷ, εὐθὺς ἄφελε. πολλάκις γὰρ ἡ ἀθρόα κένωσις συγκενοῦσθαι καὶ διαπνεῖσθαί τι ποιεῖ καὶ τοῦ ἀναπέμποντος τοὺς ἀτμοὺς πνεύματος. εἰ δὲ μὴ φέρει πολλὴν ἐκ πρώτης ἡ δύναμις κένωσιν, ἀνάγκη τηνικαῦτα μὴ μόνον ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ πολλάκις, ὅσον ἐγχωρεῖ, κατὰ μικρὸν ἀφαιρεῖν. εἰ δὲ μὴ ἀπὸ τῆς χειρὸς δυνατόν ἐστι ποιεῖσθαι τὴν κένωσιν, ἀποπειρᾶσθαι δεῖ καὶ ἀπὸ τῆς ἰγνύος καὶ ἀπὸ τῶν περὶ τὸν ἀστράγαλον μερῶν τὴν κένωσιν ποιήσασθαι. καὶ μᾶλλον τοῦτο δεῖ πράττειν ἐπὶ γυναικείων σωμάτων· καὶ γὰρ προτρεπτικὸν τῆς ἐμμήνου καθάρσεως. ὅταν οὖν μὴ φανερὰς εὕρῃς τὰς ἐν ἀγκῶνι φλέβας, τὰς ὑποπιπτούσας ἐν τοῖς εἰρημένοις τόποις δεῖ τηνικαῦτα τέμνειν· κενώσεως γὰρ αἵματός ἐστι χρεία πρὸς τὴν εἰρημένην διάθεσιν. οὐδὲν οὖν ἧττον ὠφελήσεις, ὅθεν ἂν τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ αἵματος ποιήσῃς, ἐπειδὴ καὶ πάντα συγκενοῦνται, καθάπερ ὁ θεῖος Ἱπποκράτης φησί· «ξύρροια μία, σύμπνοια μία, πάντα συμπαθέα». Θεραπεία τῆς διὰ σφήνωσιν αἵματος γινομένης μελαγχολίας.

Εἰ δὲ ὕλη αἱματικοῦ χυμοῦ σφηνωθείη περὶ τὸν ἐγκέφαλον, τότε θαρρῶν τὴν ἐν τῷ μετώπω φλέβα τέμνε· μετὰ γὰρ τὴν ἐξ ὅλου τοῦ σώματος κένωσιν τὴν τοπικὴν ἤδη προσάγων θεραπείαν οὐδὲν βλάψεις. ἄνευ δὲ τοῦ πᾶν ἀπέριττον ἐργάσασθαι, εἰ περὶ τὴν κεφαλὴν ἐνεργεῖν τι βουληθείης, ἀδικήσεις μᾶλλον ἢ ὠφελήσεις, ἐπὶ τὸ πεπονθὸς ὕλην ἐπισπώμενος πλείονα. οὕτω μὲν ἰᾶσθαι δεῖ τοὺς ἐπὶ πλήθει μόνῳ τοῦ αἵματος ἀρξαμένους μελαγχολᾶν μηδέπω σαφῶς ἀλλοιωθέντος ἐπὶ τὸ δακνῶδες καὶ δριμὺ ἢ χολῶδες ἢ ἐπʼ ἄλλην τινὰ χυμοῦ δυσκρασίαν. εἰ γὰρ φθάσει τι τούτων ὑπομεῖναι τὸ αἷμα, οὐκέτι μετὰ γέλωτος οὗτοι τὰς φαντασίας ἔχουσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἄγριοι καὶ μανιώδεις ἄγαν αὐτοῖς οἱ παροξυσμοὶ προσγίνονται. διὸ δεῖ σπουδάζειν ἐκτέμνειν ἀρχόμενον τὸ πάθος· χρονίσαν γὰρ καὶ οἷον φυσιωθὲν ἀθεράπευτον ἐγγὺς ἀποτελεῖται, καὶ οὐ μελαγχολᾶν μόνον, ἀλλὰ καὶ μαίνεσθαι τοὺς τοιούτους κικλήσκουσιν· οὐδὲν γάρ ἐστιν ἄλλο μανία ἢ ἐπίτασις τῆς μελαγχολίας ἐπὶ τὸ ἀγριώτερον. Σημεῖα τοῦ δριμύτερον καὶ χολωδέστερον γεγενῆσθαι τὸ ποιοῦν αἷμα τὴν μελαγχολίαν.

Γνωρίσεις δὲ μηκέτι ἀναφερομένους ἀτμοὺς αἱματικοὺς, ἀλλὰ μελαγχολικωτέρους ἢ δριμυτέρους, ἐξ ὧν προειρήκαμεν. ὅτι δὲ καὶ ὀργιλώτεροι καὶ θορυβώδεις καὶ οὐκέτι προσηνεῖς, τοῦτʼ ἐκ χολῆς ἐστι καὶ οὐκ ἐξ αἵματος. λοιπὸν δὲ τὸ τὴν κρᾶσιν τοῦ κάμνοντος εἶναι θερμοτέραν καὶ ξηρὰν καὶ τὴν ἡλικίαν ἀκμαστικὴν καὶ τὴν προλαβοῦσαν δίαιταν θερμοτέραν τε καὶ δριμυτέραν καὶ τὰ ἄλλα τούτοις σύστοιχα σαφέστερον ἐνδείξεταί σοι τὸ μᾶλλον ἐπὶ τὸ χολωδέστερον ἐκτετράφθαι τὸ αἷμα· κινοῦνται γὰρ διαφόρως οἱ χυμοὶ καὶ ἄλλοτε ἄλλην ἀναδέχονται ποιότητα· ἐπὶ μὲν γὰρ τὴν χολὴν ἐκτρέπονται διὰ πολλὴν ἀσιτίαν καὶ ἁλμυρῶν ἐδεσμάτων συνεχῆ προσφορὰν ἢ εὐτόνους φροντίδας. ἐπὶ δὲ τὸν αἱματικὸν χυμὸν προβαίνουσιν ἐπὶ πλέον διὰ πλείονος οἴνου χρῆσιν καὶ διά τινα πολυτρόφων ὄρεξιν ἐδεσμάτων καὶ λουτρῶν πλειόνων. εἰ δὲ καὶ τοὺς δύο συμβῇ πλεονάζειν χυμοὺς, τούτων ἑκάτερον ἀποτελεῖται σύμπτωμα· ποτὲ μὲν γὰρ γελῶσι, ποτὲ δὲ θρασύτερον φθέγγονται, καὶ ἄλλοτʼ ἄλλας κινήσεις καὶ διαλείμματα καὶ παροξυσμοὺς ἔχουσιν, ὥσπερ ἐπὶ τῶν κατὰ περίοδον κινουμένων συμβαίνει πυρετῶν. καὶ ἐπὶ τούτων ποτὲ μὲν ὑπὸ τοῦδε τοῦ χυμοῦ πληροῦσθαι τὸν ἐγκέφαλον, ποτὲ δὲ ὑπὸ τοῦδε πρὸς τὰς διαφόρους αὐτῶν ἐκτροπὰς καὶ κινήσεις. Θεραπεία τῆς ὑπὸ χολώδους καὶ δριμυτέρου αἵματος γινομένης μελαγχολίας.

Εἰ οὖν ἐκ τούτων ὧν εἰρήκαμεν σημείων ἐπιμεμῖχθαι χολὴν τῷ αἵματι ἐν τοῖς ἀγγείοις ὑπονοήσεις, ἐπὶ τὰ κενοῦντα τὸν τοιοῦτον χυμὸν ἔρχεσθαι κατὰ τὸ τηνικαῦτα. τοῦτο δὲ πράξεις καλῶς καὶ τὰ τῆς καθάρσεώς σοι ἐπιτήδεια γενήσεται, ἐὰν ὀλίγας ἡμέρας εὐκράτῳ τροφῇ καὶ ὑγροτέρᾳ τὸν ἄνθρωπον προδιαιτήσας δώσῃς τὸ χολαγωγὸν φάρμακον· οὕτω γὰρ καὶ ὁ λυμαινόμενος χυμὸς ῥαδίως ἐπακολουθήσει τῷ καθαίροντι βοηθήματι, νικώμενος μᾶλλον ἢ νικῶν τοῦ φαρμάκου τὴν δύναμιν. ὥσπερ γὰρ τέμνει ἐπὶ τῶν παχυτέρων, ὅσα λεπτύνει καὶ θερμαίνει προσφέρων, οὕτω καὶ οἱ τοιοῦτοι χυμοὶ ἐπιτηδειότεροι πρὸς κένωσιν γενήσονται. τοὺς δὲ ὑπὸ τοῦ χολώδους αἵματος ὀχλουμένους διαιτήσας, ὥσπερ εἰρήκαμεν, ὑγρᾷ καὶ εὐκράτῳ τροφῇ τὸ φάρμακον ἐπιδίδου. ἔστω δὲ ἡ πικρὰ προσλαμβανομένη τὸν ὀπὸν τῆς σκαμμωνίας. ἀλλὰ τῆς μὲν πικρᾶς πρόσβαλε γρ. ϛʹ, τοῦ δὲ τῆς σκαμμωνίας ὀποῦ κερ. ηʹ ἢ μικρῷ πλέον ἢ ἔλασσον. εἰ μὲν οὖν λυθὲν τὸ φάρμακον μὴ θέλοι λαμβάνειν ὁ κάμνων, γινέσθω καταπότια. εἰ δὲ καὶ ταῦτα δυσχεραίνοι καθʼ αὑτὰ, σὺν οἴνῳ ἢ ὠοῖς ἁπαλωτάτοις δεχέσθω, διανοιχθέντος ἠρέμα τοῦ ὑμένος τῆς λεκύθου καὶ ἐν τῷ μέσῳ ἐμπλησθέντων· οὕτω γὰρ ἀλύπως καὶ προσηνῶς ὁ κάμνων πάντως αὐτὰ δέξεται. μετὰ δὲ τὴν τοιαύτην δόσιν τοῦ φαρμάκου, εἰ μὴ ἀρκοῦσαν εὕροις γενομένην τὴν κένωσιν, ἐπιδιαλιπὼν ὀλίγας ἡμέρας καὶ διαιτήσας πάλιν τοῖς ὑγραίνειν δυναμένοις τὸν κάμνοντα λουτροῖς κέχρησο καὶ ἡσυχίᾳ καὶ αὖθις κάθαρον αὐξήσας μᾶλλον μικρῷ πλέον τοῦ καθαρσίου τὴν δόσιν. οὕτω γὰρ ἂν ἄριστα πράξαις, ἐφʼ ὧν μὴ μελαγχολία φαίνοιτο γεγενῆσθαι, τοῦ αἵματος ἐπὶ τὸ χολῶδες ἐκτραπέντος καὶ ὑπερθερμαινομένου καὶ κινδυνεύοντος ἅπαν ὑπεροπτηθῆναι. ὅσοι γὰρ θερμοτέραις ἐπὶ τῶν τοιούτων ἀντιδότοις ἢ καθαρτηρίοις ἐχρήσαντο καὶ μάλιστα τῇ καλουμένῃ ἱερᾷ, οὗτοι μανιωδεστέρους ἀπετέλεσαν τοὺς κάμνοντας ἐπὶ τὸ ξηρότερον καὶ δριμύτερον παρατρέψαντες τὸ αἷμα. βέλτιον οὖν ἐπὶ τῶν τοιούτων ἁπλουστέροις ἔτι ὑποκαθάραντας φαρμάκοις καὶ ἄνευ τοῦ δύνασθαι θερμαίνειν τὸ πᾶν ἐπιτρέπειν τῇ ὑγραινούσῃ τροφῇ. ἴστε δὲ καὶ ὑμεῖς, ὡς καὶ ἐγὼ τῶν οὕτω καμνόντων πολλοὺς ἰασάμην διαίτῃ μᾶλλον ἢ φαρμακείᾳ χρησάμενος. ἔστω δὲ ἡ δίαιτα, συντόμως εἰπεῖν, πτισάνη μάλιστα καὶ ἕωθεν παραλαμβανομένη μετὰ τῶν κόκκων ἢ περὶ ὥραν δευτέραν. ἐν δὲ τῷ ἀρίστῳ καὶ τῶν ἰχθύων οἱ πετραῖοι ἥ τε κατοικίδιος ὄρνις καὶ τὰ ἄλλα πτηνὰ χωρὶς τῶν ἐν τοῖς ἕλεσι καὶ τῶν ὀστρακοδέρμων τὰ κτένια καὶ οἱ ἀστακοὶ καὶ οἱ ἐχῖνοι καὶ τῶν λαχάνων ἡ θριδακίνη καὶ ἴντυβον παντοίως ἐσθιόμενα καὶ ἡ μαλάχη. τὰ δὲ ἄλλα πάντα παραιτείσθωσαν καὶ μάλιστα τὴν κράμβην καὶ τὰ ἄγρια τῶν λαχάνων. ὀπωρῶν δὲ τῶν πεπόνων καὶ σικύων ἡ ἐντεριώνη, ὡσαύτως καὶ τῶν σταφυλῶν αἱ γλυκεῖαι καὶ σκληρόσαρκοι καὶ τῶν μήλων, ὅσα μὴ στυφά. τὰ δὲ σῦκα παραιτείσθωσαν ἢ μετρίως προσφερέσθωσαν· καὶ πάντα ταῦτα—πεπείραται γὰρ τὰ τοιαῦτα—ἐγγὺς τοῦ μὴ δύνασθαι βλάπτειν. τῶν δὲ πλακούντων ἁπάντων παραιτείσθωσάν τι λαμβάνειν ὅλως καὶ τὰ διὰ γάρου τε καὶ τυροῦ τὴν σκευασίαν ἔχοντα· πάντα γὰρ, ὅσα τοιαύτην ἔχει τὴν σκευασίαν, τὸν χολώδη μᾶλλον αὔξει καὶ ὑπεροπτᾷ χυμόν. οἶνον δὲ, εἰ ἡ χρεία καλέσει, χρυσαττικὸν καὶ τοῦτον ὀλίγον, τούτου δὲ μὴ ὄντος προτιμητέον τοὺς μηδὲν ἔχοντας στυπτικὸν διὰ τὸ μὴ περὶ τὴν κεραλὴν αὐτοὺς ἀναδίδοσθαι. τοιαύτη μὲν αὐτοῖς καὶ ἡ δίαιτα ἔστω· καὶ γὰρ εἴ τι τῶν κατὰ μέρος παραλέλειπται, καὶ τοῦτο συνετῶς προσθήσει ἰατρὸς ἀκολουθῶν τοῖς εἰρημένοις. ἐξευρεῖν δυνήσεται ἑαυτῷ, καὶ εἰ κρεῶν καὶ λουτρῶν δεήσει ἢ αὔξων ἢ μειῶν τὸ ποσὸν μὴ ἄγαν ἀθρόως. Περὶ λουτροῦ.

Καὶ ἡ τῶν γλυκέων λουτρῶν χρῆσις εἴπερ τι καὶ ἄλλο τῶν βοηθούντων αὐτοῖς ἐστι· τὸ μὲν γὰρ δεῖ διαφορῆσαι τῆς χολῆς, τὸ δὲ καὶ ἐπικεράσαι διὰ τῆς τῶν ὑγρῶν ποιότητος. ὅλον μέντοι τὸ σῶμα καταχείσθωσαν θερμῷ ὕδατι, τὴν δὲ κεφαλὴν χλιαρῷ μᾶλλον καὶ ταῖς λεκύθοις τῶν ὠῶν σμηχέσθωσαν. ἀλειφέτωσαν δὲ τὸ μὲν ὅλον σῶμα ὑδρελαίῳ καὶ τὴν κεφαλὴν ῥοδίνῳ. ἔστω δὲ καὶ ὁ ἀὴρ εὔκρατος· ὁμοίως δὲ καὶ ἡ τοῦ θερμοῦ δεξαμενὴ καὶ ἐγχρονιζέτωσαν ἐν αὐτῇ καὶ εἰς τὸ θερμὸν ἀναγκαζέσθωσαν εἰσιέναι πάντως καὶ, εἰ θέρος εἴη, ἐγχρονιζέτωσαν ἐν αὐτῇ. μετὰ δὲ τὸ λουτρὸν εὐθὺς μὴ πινέτωσαν οἶνον πλὴν εὔκρατον. καὶ οὕτως ἐσθιέτωσαν, ὡς προειρήκαμεν ἔμπροσθεν, καὶ καθεύδειν δὲ μέλλοντες προσφερέσθωσαν εὔκρατον πάλιν. οὕτω μὲν χρὴ διαιτᾶν τοὺς διὰ χολῶδες αἷμα καὶ θερμὸν πάνυ καὶ τοὺς ἀρχομένους μελαγχολᾶν εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι ἐπὶ τούτων οἱ παλαιότεροι σικύαις ἐχρήσαντο κατὰ τῆς κεφαλῆς καὶ ἀνατρίμμασι δὲ δριμυτέροις ἀμύττειν τὴν κεφαλὴν βουλόμενοι, ἄλλοι δὲ καὶ βδέλλαις. ἡμεῖς δὲ φεύγωμεν ἐπὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων τὰ τοιαῦτα· πρὸς γὰρ τῷ μηδὲν αὐτοὺς ὠφελεῖν ἔτι καὶ μᾶλλον δυσκράτους καὶ ξηροτέρους ἐργάζονται. τότε δὲ προσήκει ταῦτα ποιεῖν, ὁπηνίκα φθάσῃ βιαίως ἐπὶ τὸν ἐγκέφαλον παραγενομένη ὕλη καὶ σφηνωθῇ παχυτέρα οὖσα καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπείκειν βοηθήμασιν οὐκ ἀνεχομένη.

Περὶ τῆς ἀπὸ μελαγχολικοῦ αἵματος γινομένης μελαγχολίας.

Συμβαίνει μὲν οὖν μάλιστα μελαγχολᾶν τινας ὑπερωπτημένου τοῦ αἵματος καὶ ἀμετρότερον ἐπιπέμποντος τῇ κεφαλῇ τὰς ἀναθυμιάσεις καὶ τρέποντος τὸ ἐν αὐτῇ ψυχικὸν πνεῦμα. γνωρίσεις δὲ τὸ μᾶλλον ἀπὸ τοῦ μελαγχολικοῦ γίνεσθαι τὰς ἀναθυμιάσεις ἐκ τοῦ λύπας ἀλόγους καὶ δυσθυμίας καὶ φόβους ὑπομένειν τὸν κάμνοντα ἐρᾶν τε θανάτου καὶ ἀποστρέφεσθαι τοὺς μάλιστα δοκοῦντας εἶναι τῶν φίλων ὑπονοίας τε ψευδεῖς ἔχειν, ὥς τινων θελόντων αὐτὸν ἀνελεῖν ἢ ξίφει χειρουμένων ἢ φάρμακον παρεχόντων. ἴσμεν δὲ καὶ ἄλλας μυρίας εἰδότα τὸν τοιοῦτον χυμὸν ἐπιφέρειν ξένας τε καὶ πολυτρόπους φαντασίας, καὶ ὅτι οἱ μὲν ἐνόμισαν εἶναι κέραμον αὑτοὺς, ἄλλοι δὲ βύρσαν, ἕτεροι δʼ ἀλεκτρυόνα καὶ μιμεῖσθαι ἤθελον τὴν ἐκείνου φωνὴν, καθάπερ ἄλλοι ἀηδόνα τὸ ὄρνεον ἐνόμισαν εἶναι καὶ κλαίειν, ὅτι τὸν Ἴτυν ἀπώλεσαν, ἕτεροι δὲ ὅτι τὸν οὐρανὸν βαστάζουσιν, ὡς Ἄτλας, καὶ δεδιέναι φασὶ, μὴ καταπέσῃ καὶ οὐ μόνον ἐκείνους, ἀλλὰ καὶ πάντας ὁμοῦ συντρίβῃ. ἐγὼ δὲ γυναῖκα ἐθεασάμην οὕτω φανταζομένην καὶ περισφίγγουσαν ἑαυτῆς τὸν μέσον τῆς χειρὸς δάκτυλον, ὡς ἐν αὐτῷ τὸν ὅλον κόσμον βαστάζουσαν. ἔκλαιε δὲ κἀκείνη δεδοικυῖα, μή πως ἐπικάμψῃ τὸν δάκτυλον αὑτῆς καὶ ὅλον συμβῇ καταπεσεῖν τὸν κόσμον καὶ πάντʼ ἀπολέσθαι παραυτίκα. καὶ ἄλλους δὲ πολλοὺς ἑωράκαμεν, ὧν περιττόν ἐστι, τάχα δὲ καὶ ἀδύνατον ἐθέλειν ἁπάντων μεμνῆσθαι. ἀλλʼ ἀρκέσει ταῦτα παραστῆσαι, ποῖα μᾶλλον εἴωθε συμβαίνειν τοῖς ἀπὸ μελαγχολικοῦ χυμοῦ τὴν γένεσιν ἀρξαμένοις ἔχειν. εἰ μὲν οὖν ἀρξάμενον εἴη τὸ νόσημα διὰ λύπην ἢ φροντίδα τινὰ προηγησαμένην ἢ ψυχικὸν ἄλλο πάθος, ὑπονοεῖν χρὴ τότε πρὸς τὸ τῆς φαντασίας εἶδος ἢ λόγον ἢ ἄλλο τι τῶν ἀθρόαν ἐργάζεσθαι τὴν μεταβολὴν δυναμένων. πλεῖστοι γὰρ οὕτως ἰάθησαν ἀκούσαντές τινα λόγον ἢ καὶ ἑωρακότες καὶ ἀκούοντες, ὧν ἐπεθύμουν τυχεῖν. οὕτως οὖν Φιλότιμος ἰατρὸς ἰάσατο τὸν ἀποτετμῆσθαι δοκοῦντα διὰ τὸ τύραννον γενέσθαι ὀδυρόμενόν τε τὸ συμβὰν κατὰ κεφαλῆς ἐπιθεὶς ἑαυτῷ μολύβδινον πῖλον ἀθρόως, ὥστε τοῦ βάρους αἰσθόμενον οἰηθῆναι πάλιν ἀνειληφέναι τὴν κεφαλὴν ὑπερχαρέντα τε καὶ διὰ τοῦτο ἀπαλλαγῆναι τῆς κενῆς φαντασίας. καὶ γυναῖκα δέ τις ἰάσατο οὕτω μελαγχολοῦσαν οἰομένην ὄφιν καταπεπωκέναι ἀποθέμενος εἰς τὸν ἔμετον μικρὸν θηρίον κατὰ πάντα ὅμοιον τῷ ἐκείνης φαντάσματι καὶ τῷ ὑπογραφομένῳ ὑπὸ τῆς κενῆς φαντασίας θηρίῳ. ἔλυσεν οὖν καὶ ταύτης τὸ πάθος ἡ ἀθρόα δηλονότι προσγινομένη χαρὰ δηλονότι διὰ τὴν ἐκ τοῦ δόξαντος λύπην. καὶ ἄλλην δέ τινα μελαγχολίᾳ περιπεσοῦσαν ἐπὶ μακρᾷ τοῦ ἀνδρὸς ἀποδημίᾳ καὶ ὀργίλως πρὸς ἅπαντας ἀποκρινομένην. ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τὸν αὐτὸν ἰάθη τρόπον. ὁ γὰρ ἀνὴρ ἐκείνης ἐπανελθὼν ἀπὸ τῆς ἀποδημίας μηδενὶ προειπὼν μηδέ τινα χρόνον ἀναβαλόμενος, ἀλλʼ αἰφνίδιον εἰσελθὼν ἔδειξεν ἑαυτὸν ἐκείνῃ. παρʼ ἐλπίδα οὖν αὐτὸν τὸ γύναιον θεασάμενον καὶ οὕτω περιπλακὲν πολλῆς τε εὐθυμίας ἔμπλεων γενόμενον ταχέως ἀπηλλάγη τῶν φόβων ἁπάντων ἐπανῆλθέ τε πάλιν εἰς τὸ κατὰ φύσιν, ὡς μηδεμιᾶς ἄλλης δεηθῆναι θεραπείας. οὕτως οὖν εἶ μὴ πολύν τινα χρόνον εἴη λυμαινόμενον τὸ πάθος, ἰᾶσθαι δεῖ τὰς τοιαύτας φαντασίας παντὶ τρόπῳ καὶ πάσῃ ἐπινοίᾳ χρώμενον, καὶ μάλιστʼ εἰ ἀπό τινος φανερᾶς καὶ οἷον προκαταρκτικῆς αἰτίας εἴη τὴν ἀφορμὴν ἡ διάθεσις ἐσχηκυῖα. Περὶ τῶν ἤδη χρονισάντων μελαγχολικῶν.

Εἰ δὲ φθάσει χρονίσαι τὸ νόσημα καὶ ἐν ἕξει γενέσθαι τὰ τῆς φαντασίας, οὐδὲν ἔτι μέγα δυνήσεται ἢ λόγος ἢ ἄλλη τις ἐπίνοια δρᾶσαι καὶ ὠφελῆσαι τὸν κάμνοντα. χρεία δὲ τηνικαῦτα καὶ τῇ τέχνῃ διδόναι τὸν νοῦν καὶ σκοπεῖν, πότερον ἀρκτέον ἀπὸ φλεβοτομίας ἢ ἀπὸ καθάρσεως ἢ καὶ τοῦ συναμφοτέρου. καὶ εἰ μὲν ἑκατέρων δέοιτο, τῇ φλεβοτομίᾳ χρηστέον πρότερον, εἶθʼ οὕτως ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν τῶν λυπούντων χυμῶν κένωσιν ἀναλαβόντας τὴν τοῦ κάμνοντος δύναμιν μετὰ τὴν τοῦ αἵματος κένωσιν εὐχύμῳ τε καὶ εὐκράτῳ τροφῇ καὶ λουτροῖς τοῖς ἀπὸ τῶν γλυκέων ὑδάτων. γινέσθω δὲ τούτοις ἡ κάθαρσις διʼ ἐπιθύμου καὶ ὀλίγου ὀρροῦ γάλακτος. καὶ ἔστω τοῦ μὲν ἐπιθύμου γρ. ιβʹ, τοῦ δὲ ὀρροῦ κοχλιάριον αʹ. εἰ δὲ μὴ ἔχει τὸν ὀρρὸν τοῦ γάλακτος ὁ καιρὸς, διὰ μελικράτου διδόσθω. καὶ διαλιπὼν ὀλίγας ἡμέρας ἐπιδίδου πάλιν τὸ ἐπίθυμον προσπλέκων αὐτῷ τὴν πικράν. ἔστω δὲ τοῦ μὲν ἐπιθύμου γρ. ϛʹ καὶ τῆς πικρᾶς ὡσαύτως. εἰ δὲ φαίνοιτό σοι καὶ μετὰ τὸ καθάρσιον τοῦτο ἔτι παραμένοντα καὶ οὐδὲν ἥττω διοχλοῦντα τῷ κάμνοντι τὰ ἰώδη καὶ μελαγχολικὰ συμπτώματα, διαλιπὼν θʹ ἢ ιʹ τὸ μήκιστον ἡμέρας ἐπὶ τὰ καθαίρειν ἰσχυρότερον δυνάμενα εὐθὺς μέτελθε καθάρσια καὶ μάλιστα τὴν ἱερὰν Γαληνοῦ· αὕτη γὰρ ἀμφότερα κέκτηται· μετὰ γὰρ τοῦ τοὺς ποικίλους ἐκκαθαίρειν χυμοὺς καὶ τὸ ἄλυπον ἔχει καὶ τὸ ἀτάραχον. γενομένης δὲ τῆς καθάρσεως ἐπισκοπεῖν χρὴ πάλιν τὴν τοῦ κάμνοντος διάνοιαν, καὶ εἰ μὲν ἐπὶ τὸ κάλλιον ὀφθείη τραπεῖσα—γνωρίσεις δὲ τοῦτο δηλονότι ἐκ τοῦ καὶ τοὺς φόβους καὶ τὰς λύπας τὰς ἀκαίρους ἤδη λωφῆσαι καὶ μετριωτέρους γίνεσθαι καὶ μᾶλλον ἐπὶ τὸ ἡμερώτερον τραπῆναι—κεχρῆσθαι πάλιν θαρρούντως τῇ αὐτῇ καθάρσει. τοῖς γὰρ αὐτοῖς ἐπιμένοντες καὶ τὴν θεραπείαν οὕτω κατορθώσομεν. εἰ δὲ τῆς ἱερᾶς δοθείσης οὐδὲν ἧττον ἐνοχλοῦντα φαίνοιτο τὰ τῆς μελαγχολίας φαντάσματα, τηνικαῦτα μηδὲν ὑπερθέμενος ἐπὶ τὴν διὰ τοῦ Ἀρμενιακοῦ λίθου δόσιν ἔλθε· οἴδα γὰρ, ὅτι τῶν ἰατρῶν οἱ παλαιότεροι ἐπὶ τὸν λευκὸν ἑλλέβορον ἔτρεχον, ἡνίκα μηδὲν ἀξιόλογον ὑπὸ τῶν ἄλλων καθαρσίων ἐθεώρουν τὸ πάθος μειούμενον, ἀλλʼ ἔγωγε τοῦ ἑλλεβόρου λευκοῦ προτιμῶ τὴν τοῦ Ἀρμενιακοῦ λίθου δόσιν. καὶ πάρεστι τῇ πείρᾳ γνῶναι τὸν χρώμενον αὐτῷ, πῶς μετὰ τοῦ δραστικοῦ καὶ τὸ ἄλυπον καὶ ἀκίνδυνον ἔχει, ὧν οὐδὲν ἴσμεν τὸν λευκὸν ἑλλέβορον ἔχειν.

Περὶ τῆς δόσεως τοῦ Ἀρμενιακοῦ λίθου.

Εἰ μὲν οὖν ἐστι χρεία μὴ μόνον κάτω διὰ γαστρὸς, ἀλλὰ καὶ διʼ ἐμέτων γίνεσθαι τὴν κάθαρσιν, ἄπλυτον διδόναι χρὴ τὸν λίθον. ἔστω δὲ αὐτοῦ τὸ πλῆθος γʹ ἢ δʹ γρ. ἢ μικρῷ πλέον ἢ ἔλασσον πρὸς τὴν δύναμιν ἀποβλέποντι ἅμα καὶ πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ λυποῦντος χυμοῦ. εἰ δὲ μὴ πάνυ χρῄζων ὁ κάμνων φαίνοιτο τῆς διὰ τῶν ἐμέτων καθάρσεως, ἀλλὰ διὰ τῆς κάτω γαστρὸς ὅλην ἰέναι τὴν κακοχυμίαν συμφέρει, τηνικαῦτα τὸν λίθον ἀποπλύνειν χρὴ καὶ ἄχρι δύο καθόδων. οὕτω γὰρ ἡμῶν πραξάντων οὐδὲ ταραχὴν ἢ θλίψιν ἐμποιεῖν ὁ λίθος δύναται, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἀλύπως τὸν μέλανα καὶ γεώδη χυμὸν κενώσει, ὥστε παρελθουσῶν ὀλίγων ἡμερῶν αἰσθητὴν ἡμῖν γενέσθαι τὴν ἐξ αὐτοῦ ὠφέλειαν. δίδου δὲ καὶ τούτου εʹ ἢ ϛʹ γράμμ. τὸ μήκιστον εἰς εὔκρατον ὕδωρ πανταχοῦ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐκ τῶν εἰρημένων συστοίχων στοχαζόμενος. εἰ δὲ καὶ δὶς ἔτι χρῄζειν ὑπολάβοις τὸν κάμνοντα, θαρρῶν ἐπιδίδου πάλιν· οὐδὲ γὰρ ἔχει τὸ θερμὸν ἢ ξηραντικὸν πάνυ ἢ ἄλλην τινὰ προσοῦσαν αὐτῷ πικρὰν ἢ ἰώδη ποιότητα, ὡς διὰ τοῦτο φεύγειν πίνειν τὸ φάρμακον τὸν κάμνοντα. εἰ δέ τινες ἀποστρέφοιντο λαβεῖν ὑγρόν τι βοήθημα—πολλοὶ γὰρ οὐδʼ ὅλως ἀνέχονται λελυμένον προσάρασθαι βοήθημα—ὑποτεχνᾶσθαι δεῖ καὶ καταπότια ποιεῖν τὸν λίθον. εἰ δὲ βούλοιο, καὶ τῆς πικρᾶς ἐπίμιξόν τι φανερὸν μέρος ἢ καὶ ἄλλων τινῶν, ὅσα συνεργεῖ μᾶλλον τῇ καθάρσει καὶ οὐκ ἀντιπράττειν πέφυκεν. ὥστε δὲ μὴ κάμνειν τὸν θέλοντα κατασκευάζειν ζητοῦντα τὴν τούτων σκευασίαν, ἔδοξέ μοι διὰ τοῦτο καὶ τῆς τούτων μνημονεῦσαι συνθέσεως. ἔχει δὲ οὕτως. Γραφὴ τῶν διὰ τοῦ Ἀρμενιακοῦ λίθου καταποτίων.Τῆς πικρᾶς . . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ ἐπιθύμου . . . . . οὐγ. 𐅶ʹʹ

ἀγαρικοῦ . . . . . γρ. δʹ Ἀρμενιακοῦ λίθου . . γρ. δʹ σκαμμωνίας . . . . οὐγ. αʹ καρυοφύλλων κόκκους κʹ κόψας ἀναλάμβανε τῷ ῥοδομήλῳ ἢ χυλῷ κιτρίου ἢ ῥοδομέλιτι. ἡ δόσις γινέσθω γρ. βʹ, τὸ δὲ μήκιστον γρ. δʹ. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὡς ταῦτα μετὰ τοῦ ῥωννύειν τὸν στόμαχον ἅμα καὶ ποικίλους οἶδε καθαίρειν χυμοὺς, μάλιστα τὸν γεώδη καὶ μελαγχολικὸν χυμόν. ἀλύπως, ὡς εἰρήκαμεν, οἶδε καθαίρειν αὐτὸς ὁ λίθος καὶ πινόμενος καὶ καταπότια γινόμενος. καὶ οὐκέτι δεῖ ζητεῖν, μὴ πνιγμός τις ἢ συγκοπὴ παρακολουθήσει, ὥσπερ διὰ τοῦ λευκοῦ ἑλλεβόρου τοῦτο γίνεσθαι συμβέβηκεν. οὐδʼ ἀνάγκη προπαρασκευάζειν ἡμᾶς, ἅπερ ἐπὶ τοῖς προσδοκωμένοις πνιγμοῖς εἰώθασι παραλαμβάνειν, ὧν οὐκέτι ἀνάγκη μεμνῆσθαι νῦν. ἐκεῖνα δὲ γράφομεν ὑπομνήσεως χάριν, ἅτινα καὶ νῦν ποιεῖν εἰώθαμεν, ἐπὶ τῶν συνήθων ὡς ἐπὶ πολὺ καθάρσεων, ἐπειδὰν ἐπὶ πλέον ἢ ἔλαττον φαίνοιντο κινούμεναι αἱ καθάρσεις. εἰ τοίνυν ἔλαττον τοῦ συμμέτρου καθαιρόμενοι τύχοιεν, μελίκρατον αὐτοῖς διδόναι χρὴ καὶ διαστήσαντας οὕτω τρέφειν ἢ χυλὸν ἐπιδιδόναι πτισάνης ἢ ἄρτον ἢ περιστερᾶς ἢ ὄρνιθος ζωμὸν οὐκ ἔχοντα ἔλαιον πολύ. εἰ δέ γε συμβῇ πλείονα γενέσθαι τὴν κάθαρσιν, ὥστε καὶ σπασμοὺς ἐπιγενέσθαι— πολλοὶ γὰρ τοῦτο πάσχουσι—καὶ εἰ μὴ ἀξιόλογόν τι κενωθῶσι διὰ τὸ φύσει ἔχειν ξηρότερα ἢ καὶ ἀσθενέστερα τὰ νεῦρα, ὕδατι πολλῷ προσαντλήσας πολλῷ χρῶ τῷ ὑδρελαίῳ καὶ ἄρτον ἐπιδίδου εἰς οἶνον κεκραμένον ἢ ὀμφακόμελι εἰς ὕδωρ ψυχρόν. εἰ δὲ πίνειν θέλοιεν τὸ ψυχρὸν ὕδωρ, ἔτι καὶ μᾶλλον αὐτοὺς ὠφελήσεις. καλὸν δὲ παρέχειν αὐτοῖς ἔτι καὶ ῥοιῶν καὶ μήλων καὶ ἀπίων πρὸ τῆς τροφῆς καὶ ὄρνεων τὰς κοιλίας. ἐπειδὰν οὖν θρέψῃς, ἡσυχάζειν καὶ ὕπνον ἐμποιεῖν ἐπίτρεπε τῷ κάμνοντι. καὶ μετὰ τὸ δύναμιν ἀναλαβεῖν ἐπὶ λουτρὸν αὐτὸν ποιεῖν ἔρχεσθαι ἀναγκαῖον ἔχον τὸν εὔκρατον ἀέρα καὶ συγχωρεῖν ἐγχρονίζειν μὴ μόνον τῇ τοῦ θερμοῦ ἐμβάσει, ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ ψυχροῦ δεξαμενῇ. μετὰ τὸ λαβεῖν δὲ τὰ σάβανα πάλιν αὐτοὺς τρέφειν εὐθὺς καλὸν ἄρτον εἰς οἶνον ἢ ὀμφακόμελι. ἀνελθόντας δὲ εἰς τὸν οἶκον ἐπιτρέπειν ἡσυχάζειν ὑπνώσσειν τε πάντως· εἴωθε γὰρ ἀεὶ τοῦτο συμβαίνειν πᾶσι τοῖς καθαρθεῖσι, μάλιστα δὲ τοῖς ἐπὶ πλέον κενωθεῖσι τό τε ἡδύτερον καὶ βαθύτερον ἐθέλειν καθεύδειν. μετὰ δὲ τοὺς ὕπνους ἀναλαβεῖν τε τὴν δύναμιν αὐτῶν ἐπιτρέπειν τε τοὺς συνήθεις τῶν φίλων προσδιαλέγεσθαι. καὶ ἐπειδὰν εὕρῃς αὐτὸν ἀποκρινόμενον ἀκολούθως καὶ τοὺς λογισμοὺς ἐρρωμένους ἔχοντα καὶ τὸ βαρβαρικὸν ἦθος ἀποθέμενον, ἔτι τε καὶ μᾶλλον ἐπιδίδου πλείονα τῷ κάμνοντι τροφὴν περδίκων τε καὶ ὀρνίθων καὶ φασιανῶν τὰ μὴ λιπαρὰ καὶ στρουθίων ὁμοίως, παραιτούμενος δὲ τὰ ἐν τοῖς ἕλεσι τρόφιμα πάντα καὶ τῶν ἰχθύων τοὺς κητώδεις πλὴν τῶν πετραίων. μετὰ δὲ τοῦτο χρήσασθαι τῇ εὐχύμῳ τροφῇ καὶ οἷον θεμέλιον ἀποθέσθαι χρηστὸν οὕτω πάλιν μετὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας λαχάνων λοιπὸν προσφερέσθωσαν ἰντύβων τε καὶ θριδακίνων καὶ μαλάχης καὶ τῶν ἑλείων ἀσπαράγων συμμέτρως. ἀπεχέσθωσαν δὲ κράμβης καὶ πάντων τῶν μελαγχολικὸν χυμὸν τίκτειν δυναμένων, οἷον εὐζώμου τε καὶ σινήπεως καὶ σκορόδων καὶ κρεῶν τὰ βόεια μάλιστα καὶ τὰ ἐλάφεια καὶ πάντα καθόλου τὰ ἄγρια, καὶ ἄρτων τοὺς ῥυπαροὺς καὶ τὸν γάρον καὶ τοὺς παλαιοὺς καὶ αὐστηροὺς οἴνους. οὕτω δὴ ἀναλαβόντας αὐτοὺς διά τε τῆς διαίτης καὶ τῆς τῶν λουτρῶν χρήσεως καὶ μεταβαίνειν ἐπίτρεπε τοὺς τόπους καὶ τοῖς γνησίοις ὁμιλεῖν τῶν φίλων, ποιεῖν τε ὅσα καὶ τὸ πρὶν ἦν αὐτοῖς ἡδέα, καὶ ταῖς θέαις συγχωρεῖν παραγίνεσθαι. οὕτω γὰρ ἐκ τῆς καθάρσεως καὶ τῆς εὐχύμου τε καὶ χρηστῆς διαίτης καὶ τῆς ἄλλης εὐθυμίας ὅλης τῆς ἕξεως ἰσχυροποιηθείσης καὶ μεταποιηθείσης ἀποθέσθαι δυνήσεται τὴν μανιώδη καὶ πικρὰν νόσον. εἰ δέ τι καὶ λείψανον αὐτῆς εἴη καὶ μὴ πάνυ καθαρεύειν τὴν διάνοιαν ὁ κάμνων φαίνοιτο, πάλιν ἀναμείνας εὐκρασίαν ἀέρων ἀνακυκλεῖν τὰ βοηθήματα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῶν πρώτων ποιούμενος, ἀφʼ ὧν καὶ ἔμπροσθεν εἴρηται. καὶ ἐπὶ ταῦτα κατʼ ὀλίγον θαρρῶν, ὅτι κἂν δυσχερὲς ᾖ τὸ πάθος καὶ ἐγγὺς ἀνίατον, τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένων ἐμπείρως καὶ ἀκολούθως ἁπάσης ἐλευθερώσεις πικρᾶς καὶ ἀνιαρᾶς νόσου τὸν κάμνοντα.