eul_wid: qko-aa
Περὶ τῶν τῆς διανοίας καὶ τῆς λέξεως σχημάτωνOn Figures of Thought and Speech
Alexander Son of Numenius On Figures of Thought and Speech PDF
| 9 (1t) | ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΕΞΕΩΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ. αʹ. Ἔστι μὲν οὐχ ἡ τυχοῦσα δυσκολία περὶ τῶν τοῦ λόγου σχημάτων εἰπεῖν· καὶ γὰρ αὐτὰ τῷ πλήθει δυσπόριστά ἐστι τῶν μὲν καὶ ἄπειρα φασκόντων εἶναι τὰ σχήματα, τῶν δὲ οὐκ ἄπειρα μέν, πολλὰ δὲ καὶ ἀπερίληπτα, καὶ πρὸς τούτῳ γε οὐ ῥᾴδιον διακρῖναι τὸ σχῆμα ἀπὸ τοῦ τρόπου, καὶ τὰ τῆς διανοίας καὶ τῆς λέξεως ἀπ’ ἀλλήλων· ὅμως δέ, ὡς ἂν οἷόν τε ᾖ, πειρασώμεθα περὶ αὐτῶν διεξελθεῖν, τά τε ὑπὸ τῶν ἀκριβέστερον περὶ αὐτῶν γεγραφότων παραδεδομένα τιθέντες καὶ διακρίνοντες αὐτὰ ἀπ’ ἀλλήλων, ὡς δυνατόν, τά τε κατὰ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν λέξιν, χωρὶς μὲν τὰ τῆς διανοίας, χωρὶς δὲ τὰ τῆς λέξεως τάττοντες· προεκθέμενοι δὲ τὴν πρὸς τοὺς τρόπους καθόλου τῶν σχημάτων διαφορὰν καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα τῶν τε τῆς διανοίας καὶ τῆς λέξεως οὕτως εἰς τὸν περὶ αὐτῶν τρεψόμεθα λόγον. διαφέρει τοίνυν σχῆμα τρόπου, ὅτι ὁ μὲν τρόπος περὶ ἓν ὄνομα γίνεται ἀρετή, ὥσπερ ὁ βαρβαρισμὸς κακία, τὸ δὲ σχῆμα περὶ πλείω ὀνόματα κόσμησις, ὡς ὁ σολοικισμὸς ἀκοσμία, ὥστε τὴν αὐτὴν εἶναι διαφορὰν βαρβαρισμοῦ τε πρὸς σολοικισμὸν ὡς ἐν κακίᾳ, καὶ τρόπου πρὸς σχῆμα ὡς ἐν ἀρετῇ λόγου· καθάπερ γὰρ ἐν μὲν τῷ βαρβαρισμῷ ὄνομα διορθοῦμεν, ἐν δὲ τῷ σολοικισμῷ σύνταξιν ὀνομάτων, οὕτω τὸν μὲν τρόπον εἰς τὸ σύνηθες μεταβάλλοντες ὀνόματος εἰς ὄνομα ποιησόμεθα τὴν μετάθεσιν, τὸ δὲ σχῆμα εἰς τὸ κατὰ φύσιν μεταποιοῦντες τὴν σύνταξιν μετακινήσομεν. |
| 10 | ἔτι δὲ διαφέρει καὶ ταύτῃ σχῆμα τρόπου, ὅτι ὁ μὲν τρόπος ἀλλότριον ἀντὶ τοῦ ἰδίου ὄνομα ἔχει· τὴν γὰρ τροπὴν ἐκ τοῦ κυρίου λαμβάνει, οἷον κορυφὴν ὄρεος καὶ πόδα νείατον Ἴδη ς , τὸ δὲ σχῆμα τὸ ἴδιον ὄνομα τοῦ πράγματος σώζει, πῶς μέντοι κείμενον καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς λέξεως πεπλασμένον· μενούσης γὰρ τῆς κυρίας λέξεως τοιῶσδε εἰλημμένης ἀποτελεῖται, ὡς ἔχει τὸ ἐπὶ σαυτὸν καλεῖ ς , ἐπὶ τοὺς νόμους καλεῖ ς . τούτοις μὲν οὖν ἢ ἀμφοτέροις ἢ τῷ ἑτέρῳ σχῆμα τοῦ τρόπου διενήνοχε, τὸ δὲ τῆς λέξεως σχῆμα τοῦ τῆς διανοίας διαφέρει, ὅτι τὸ μὲν τῆς λέξεως κινηθείσης τῆς λέξεως τῆς συσχούσης τὸ σχῆμα ἀπόλλυται, οἷον ἀλ λ ’ ἢ τούτους μεταπεμπτέο ν , ἢ ἄλλην μὴ ἐλάττω στρατιὰν ἐπιπεμπτέο ν · εἰ γὰρ ἀντὶ τοῦ ἐπιπεμπτέον ἀποσταλτέον εἴποι τις, ἀπόλλυται τὸ σχῆμα τῆς παρονομασίας· τοῦ δὲ τῆς διανοίας σχήματος, κἂν τὰ ὀνόματα κινῇ τις, κἂν ἑτέροις ὀνόμασιν ἐξενέγκῃ, τὸ αὐτὸ πρᾶγμα μένει, ὁμοίως δὲ κἂν ἡ σύνταξις κινηθῇ ἢ προστεθῇ καὶ ἀφαιρεθῇ τι, λύεται τὸ σχῆμα τῆς λέξεως. τὸ γοῦν ἐπὶ σαυτὸν καλεῖ ς , ἂν οὕτως ἐξενέγκῃ τις, καλεῖς ἐπὶ σαυτὸν καὶ τοὺς νόμους, λέλυται· καὶ τὸ καί μοι μὴ θορυβήσῃ τι ς , ἔστι μὲν προδιόρθωσις, εἰ δὲ αὐτὸ οὕτως ἐξενέγκῃ, ἀλλὰ μὴ θορυβήσῃ τις, οὕτω γενέσθαι, δέομαι μεθ’ ἡσυχίας ἀνασχέσθαι μου, μένει τὸ αὐτὸ σχῆμα· ἡ γὰρ διάνοια οὐδὲν πάσχει τῶν ὀνομάτων τρεπομένων. τοιαύτη μὲν οὖν ἐν τούτοις ἐστὶν ἡ διαφορά. βʹ. |
| 11 (1n) | ΟΡΟΣ ΣΧΗΜΑΤΟΣ. Σχῆμα δέ ἐστιν ἐξάλλαξις λόγου ἐπὶ τὸ κρεῖττον κατὰ λέξιν ἢ κατὰ διάνοιαν ἄνευ τρόπου. ὅτι μὲν οὖν ἐξάλλαξις, δῆλον· ὅτι γὰρ οὐκ ἐπ’ εὐθείας ἐκφέρεται ὁ λόγος, γίνεται διὰ τοῦτο σχῆμα, πρόσκειται δὲ τὸ ἐπὶ τὸ κρεῖττο ν , ὅτι καὶ ὁ σολοικισμὸς ἐξάλλαξίς ἐστι λόγου, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ χεῖρον. ἵν’ οὖν ἡ διαφορὰ σχήματός τε καὶ σολοικισμοῦ φαίνηται, διὰ τοῦτο πρόσκειται ἐπὶ τὸ κρεῖττο ν , τὸ δὲ ἄνευ τρόπου πρόσεστιν, ἐπεὶ καὶ ὁ τρόπος ἐξάλλαξις λόγου ἐστὶ κατὰ λέξιν. οὗτος μὲν οὖν ὁ ὅρος κοινὸς ἀμφοτέρων τῶν σχημάτων τῶν τε τῆς λέξεως καὶ τῶν τῆς διανοίας, ὁρίζονται δέ τινες καὶ ἰδίᾳ ἑκάτερον τῶν σχημάτων, τὸ μὲν τῆς διανοίας οὕτω, σχῆμά ἐστι διανοίας μετάπλασις διανοήματος ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν πλάττουσα πρὸς τὸ χρησιμώτερον τὴν ἀναγκαίαν διάνοιαν, τὸ δὲ τῆς λέξεως ** χρείας χάριν. τοιαύτη μέν τις ἔννοια τοῦ τε κοινοῦ σχήματος, καὶ τοῦ τῆς διανοίας καὶ τῆς λέξεως, λέγωμεν δὲ πρότερον περὶ τῶν τῆς διανοίας σχημάτων μικρὰ προειπόντες πρὸς τοὺς ἀναιροῦντας αὐτὰ καθάπαξ· φασὶ γάρ τινες οὐδὲν ἴδιον ἔχειν τὸ σχῆμα τῆς διανοίας· μηδὲ γὰρ εὑρεῖν εἶναι ῥᾴδιον λόγον ἀσχημάτιστον, καὶ τοῦτο κατὰ ἀνάγκην οὕτως ἔχειν· ὁ γὰρ λόγος ἐκ διατυπώσεως τῆς ψυχῆς ἐστιν, οὗ χάριν καὶ εὑρέθη, τὰς μορφὰς αὐτῆς καὶ τὰ πάθη καὶ συνόλως τὰ κινήματα ἐξοίσειν, ψυχὴ δὲ ἀεικίνητόν ἐστι καὶ πλείστους λαμβάνει σχηματισμούς, λόγου χάριν ὁριζομένη, νουθετοῦσα, βουλευομένη, τῶν ἄλλων τῶν περὶ ψυχὴν συμβαινόντων ἕν τι πάντως πάσχουσα ἢ δρῶσα, ὥστε κατὰ τὸ τῆς ψυχῆς μίμημα ὁ λόγος ἕν τι πάντως σχῆμα ἕξει. ἔστι δὲ πρὸς ταῦτα πρῶτον ἡμῖν ἐκεῖνο εἰπεῖν, ὅτι εἰ μὴ ἦν διανόημα τὸ μὲν κατὰ φύσιν, τὸ δὲ ἐσχηματισμένον, οὔτ’ ἂν τῶν ἰδιωτῶν οἱ ῥήτορες διέφερον οὔτ’ ἀλλήλων, ταὐτὰ οἱ μὲν ἁπλούστερον καὶ ἄνευ κόσμου τινὸς μετὰ λόγου λέγοντες, οἱ δὲ ἐναργέστερον καὶ οὐ μετὰ ἀκοσμίας· δῆλον γὰρ ὅτι τοῦ ἰδιώτου ὁ ῥήτωρ τῇ πλάσει τῶν σχημάτων διενήνοχε, καὶ οἱ ῥήτορες τῶν ῥητόρων τῷ τοὺς μὲν ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἀκαιρότερον, τοὺς δὲ πλεῖον καὶ κατὰ καιρὸν τοῖς σχήμασιν χρῆσθαι. |
| 12 | ἔπειτα δὲ κἀκεῖνο λέγοι τις ἄν, ὅτι καὶ ἡ ψυχὴ κατ’ ἀνάγκην μὲν διηνεκῶς ἐσχημάτισται, ἔστι δ’ ὅμως καὶ ψυχῆς κατὰ φύσιν τινὰ κινήματα καὶ παρὰ φύσιν ἐπί τε τῆς καθεστώσης καὶ φρονούσης καὶ ἐπὶ τῆς ἐν πάθεσιν οὔσης, ἀφ’ ἧς οἱ παθητικοὶ λόγοι. οὕτω δὴ οὖν καὶ ὁ λόγος ἔστι μὲν [ἢ] κατὰ φύσιν ἢ κατὰ συνήθειαν ἐσχηματισμένος, ὃν οὔπω φαμὲν εἶναι σχῆμα, ἔστι δέ τις καὶ παρὰ ταῦτα ὁ πεπλασμένος, ὃν ἐσχηματίσθαι λέγομεν. ἔτι τοίνυν, εἰ καὶ τοῦτο δοίη τις, ὅτι πᾶς λόγος ἴδιόν τι σχῆμα ἔχει κατὰ φύσιν, ἀλλ’ ὅ γε πολιτικὸς καὶ συγγραφικὸς οὐ κατὰ φύσιν, ἀλλὰ κατὰ μίμησιν ἐκείνου γίνεται. σημεῖον δὲ τοῦ λεγομένου τὸ τοιοῦτον, ἔστι τις λόγος κατὰ φύσιν ἀνθολκήν τινα ψυχῆς ἐμφαίνων, οἷον ποίαν ἔλθ ω , ταύταν ἢ κείνα ν ; τοῦτον οὔπω σχῆμα ἔχειν λέγομεν, διὰ τί; ὅτι κατὰ φύσιν ἐξενήνεκται καὶ ἀληθῶς ὁ λέγων ἀπορεῖ. ἔστι δὲ λόγος ἕτερος κατὰ μίμησιν τούτου γεγονώς, ἔχων καὶ αὐτὸς ἀνθολκὴν οὕτως, ἡ τῶν ἄλλων Ἑλλήνω ν , εἴτε χρὴ κακίαν εἴτε ἄγνοιαν εἴτε ἀμφότερα ταῦτα εἰπεῖ ν , τοῦτον μὲν δὴ σχῆμα ἔχειν φαμέν· οὐκ ἀπορῶν γὰρ ὁ λέγων αὐτὸς προσποιεῖται ἀπορεῖν καὶ μιμεῖται τὸν ἀποροῦντα ἐξ εὐθείας εἰπεῖν φυλαττόμενος. ταῦτα ἂν οὖν τις ἔχοι λέγειν πρὸς τοὺς ἀναιροῦντας τὰ σχήματα τῆς διανοίας, ὅτι κἂν πᾶς λόγος σχῆμα ἴδιον ἔχῃ [καὶ] κατὰ φύσιν, τό τε καθ’ ὁμοιότητα τούτου πανουργεῖσθαί τινα καὶ πλάττεσθαί τινα λόγον οὐδεὶς ἂν εἴποι. τὸ πλαττόμενον οὖν τοῦτον τὸν τρόπον ἐξαιρέτως σχῆμα καλεῖται, καὶ ἡμεῖς περὶ τούτου ποιούμεθα τὸν λόγον, ἀλλ’ οὐ περὶ παντὸς τοῦ ὁπωσοῦν ἐσχηματισμένου λόγου. |
| 13 | οὐ μὴν ἀλλ’ ὅτι ἴδια μέν ἐστι τὰ κατὰ φύσιν σχήματα τοῦ λόγου, ἴδια δὲ τὰ κατὰ τὴν τέχνην, ἐκεῖνο σημεῖον ἂν εἴη, ὅτι πᾶν σχῆμα, τοῦτο δὴ περὶ οὗ καὶ λέγομεν, μετάγειν ἐστὶν εἰς τὸ κατὰ φύσιν, τοῦτο δὲ ἐπ’ ἐνίων μὲν ἐναργέστατα φαίνεται, ὡς ἐπὶ τῆς εἰρωνείας καὶ ἀλληγορίας καὶ ὑπερβολῆς, ἐπ’ ἐνίων δὲ δυσόριστόν ἐστιν, ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως καὶ ἐπὶ πύσματος καὶ διαπορήματος. ταὐτὰ λέγειν ἐστὶ καὶ πρὸς τοὺς τὰ τῆς λέξεως σχήματα ἀναιροῦντας, ὡς πάσης συνθέσεως λέξεως ἴδιόν τι σχῆμα ἐχούσης καὶ οὐδὲν κατὰ τὴν πλάσιν οὐδ’ ἐξαίρετον· καὶ γὰρ ὅτι διαφέρει πλάσις ῥητορικὴ τῆς τῶν ἰδιωτῶν ἐστι λέγειν, καὶ ὅτι ῥήτορες ῥητόρων ἄμεινον φράζουσι, καὶ ὅτι ἴδια σχήματα κατὰ φύσιν συνθέσεως λέξεώς ἐστι, καὶ τὰ ἀπὸ τούτων κατὰ μίμησιν γινόμενα κατὰ τέχνην τῶν ῥητόρων, καὶ ὅτι ἔστι τὰ σχήματα τῆς λέξεως εἰς τὸ κατὰ φύσιν μετάγειν τὰ μὲν εὐχερῶς καὶ ῥᾷον, τὰ δὲ δυσκολώτερον. ἑωραμένων δὲ τούτων καὶ ἔτι περὶ τῆς χρείας, ἣν παρέχεται τὰ σχήματα, εἰπόντες περὶ αὐτῶν λοιπὸν ποιησόμεθα τὸν λόγον. ἔστι τοίνυν χρεία τῶν σχημάτων κατὰ τρόπους πλείονας· ἐπίτασιν γὰρ δύναται τῶν πραγμάτων ἐμφαίνειν, ὡς ἔχει τὰ τοιαῦτα, σὺ δ ’ ὁ σεμνὸς ἀνὴρ καὶ διαπτύων τοὺς ἄλλου ς , καὶ πάλιν, ἐμοὶ δ ’ ὅσο ν , εἴτε τις βούλεται νομίσαι μανίαν εἴτε καὶ φιλοτιμία ν · διὰ γὰρ τῆς εἰρωνείας μᾶλλον, ἢ εἰ ἐξ εὐθείας ἐλέγετο, ηὔξηται ὁ λόγος. καὶ καταβολὴν δὲ καὶ ἔκλυσιν ἐκ τῶν ἐναντίων, οὐ μέμνησθε αὐτοῦ τὰ ἀπίθανα ῥήματα καὶ μιαρ ά , καὶ πάλιν, σὺ Θετταλοὺς ἀποστήσα ς · σὺ γὰρ ἂν κώμῃ προσέλθοι ς , ὅπου κίνδυνός ἐστ ι . |
| 14 | παρέχει δὲ καὶ ἔμφασιν ἤθους χρηστοῦ, ὡς Αἰσχίνης, ἆρά μοι δοίητε συγγνώμη ν , εἰ κίναιδον αὐτὸν προσείποιμ ι , καὶ μὴ καθαρὸν τὸ σῶμ α , μη δ ’ ὅθεν τὴν φωνὴν ἀφίησ ι , καὶ τὰ ἑξῆς· φαίνεται γὰρ αἰδούμενος ἐφ’ οἷς μέλλει λέγειν. ἔστι δὲ διὰ τῶν σχημάτων δοκεῖν καὶ αὐτοσχεδίως λέγειν μηδὲ ἀπὸ παρασκευῆς, ὡς Δημοσθένης, ἆρά τις ἡμῖν λοιπὸς λόγο ς ; ἢ οὕτ ω , τουτὶ μικροῦ με παρῆλθεν εἰπεῖ ν . τὰ γὰρ τοιαῦτα τὴν τοῦ δοκεῖν αὐτόθεν λέγειν ἔμφασιν ποιεῖ. καὶ μὴν ποικιλίαν τινὰ τῷ λόγῳ παρέχει τὰ σχήματα, ὡς ὅ γε ὁμοειδὴς προΐσταται τρόπος, δεῖ δὲ τὴν ἡδονὴν διώκειν καὶ τὴν ποικιλίαν ἐν τῷ λόγῳ μετὰ τοῦ χρησίμου καὶ μάλιστα ἐν τῷ δικανικῷ λόγῳ. παραδείγματα δὲ τῶν τοιούτων σχημάτων τὰ τὸν λόγον ποιοῦντα ποικίλον παρὰ Δημοσθένει ἐν τῷ περὶ τοῦ στεφάνου λόγῳ καὶ ἐν τῷ περὶ τῆς παραπρεσβείας· περὶ γὰρ τῆς πολιτείας πολλάκις λέγων ἁπλῶς καὶ πολλαχῶς καὶ ποικίλως πλάττει τὸν λόγον, οὗ προΐσταται, καὶ περὶ τῆς λύσεως πάλιν τῶν αἰχμαλώτων μεμνημένος συνεχέστερον δὴ τὸν περὶ αὐτῶν πεποίηται λόγον τὸ αὐτὸ πρᾶγμα μεταβάλλων καὶ ποικίλως φράζων. ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον, λέγωμεν δὲ ἤδη, τίνα σχήματα τῆς διανοίας. γʹ. ΠΕΡΙ ΠΡΟΔΙΟΡΘΩΣΕΩΣ. Προδιόρθωσίς ἐστιν, ὅταν μέλλωμέν τι τοιοῦτον λέγειν, ὃ δεῖταί τινος θεραπείας, ὥστε μὴ χαλεπῶς αὐτὸ προσδέξασθαι τὸν ἀκροατήν, καὶ προθεραπεύωμεν αὐτόν, ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, βαδιοῦμαι δὲ ἐ π ’ αὐτ ά , ἃ πέπρακταί μο ι , καί με μηδεὶς ἀπαρτᾶν νομίσῃ τὸν λόγον τῆς γραφῆ ς , ἂν εἰς Ἑλληνικὰς πράξεις καὶ λόγους ἐμπέσ ω . |
| 15 | ὁ αὐτό ς , καί μο ι , πρὸς θεῶ ν , ὅταν ἕνεκα τοῦ βελτίστου λέγ ω , ἔστω παρρησία τοῦ λέγει ν . καὶ πολλὰ παρ’ αὐτῷ τοῦ σχήματος τούτου παραδείγματα. δʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΩΣ. Ἐπιδιόρθωσις δέ ἐστι τῇ μὲν χρείᾳ τὸ αὐτὸ τῇ προδιορθώσει, τῇ τάξει δὲ ἐκείνης διαφέρον· ὃ γὰρ τῷ προειπεῖν ποιοῦμεν θεραπεύοντες τὸν ἀκροατὴν ἐπὶ τῆς προδιορθώσεως, τὸ αὐτὸ ἐπὶ τῆς ἐπιδιορθώσεως· ἀποθεραπεύομεν γὰρ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις τὸν ἀκροατήν, ἵνα μὴ χαλεπαίνῃ πρὸς ἡμᾶς, ὡς πάλιν Δημοσθένης πολλὰ προειπὼν ἐπιφέρει, ἀξιῶ δ’ , ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖο ι , καὶ δέομαι τοῦτο μεμνῆσθαι πα ρ ’ ὅλον τὸν ἀγῶν α , ὅτι μὴ κατηγορήσαντος Αἰσχίνου μηδὲν ἔξω γραφῆς οὐ δ ’ ἂν ἐγὼ λόγον οὐδένα ἐποιούμην ἕτερο ν · πάσαις δ ’ αἰτίαις καὶ βλασφημίαις ἅμα τούτου κεχρημένο υ , ἀνάγκη με πρὸς ἓν ἕκαστον τῶν εἰρημένων βραχέα ἀπολογήσασθα ι . εʹ. ΠΕΡΙ ΑΜΦΙΔΙΟΡΘΩΣΕΩΣ. Τοῦτο μικτόν ἐστι τὸ σχῆμα ἔκ τε τῆς προδιορθώσεως καὶ ἐπιδιορθώσεως, ὅταν καὶ πρὶν εἰπεῖν καὶ εἰπόντες ἀσφαλιζώμεθα τὸν λόγον. γίνεται δὲ τοῦτο οὐκ ἐπὶ τῶν τυχόντων, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν μείζονος προμηθείας δεομένων, ὡς εἰ λέγοι τις, ἐγὼ μὲν λέγω, καὶ μηδεὶς ἀηδῶς ἀκούσῃ τὸ λεγόμενον, ἂν ἀληθὲς ὂν φαίνηται, μεγάλων ἄξιον ἐμαυτὸν ἐνόμιζον ἐξ ὧν διεπεπράγμην καὶ πάσης παρρησίας καὶ τῶν μεγίστων τιμῶν· νομίζω μηδένα τούτοις ἄχθεσθαι τοῖς λόγοις, εἰ πάντα τὰ μέγιστα πράξας τῶν μεγίστων ἄξιον ἐμαυτὸν ἀποφαίνω, καὶ ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, εἰ γὰρ οἷος ἐγὼ πα ρ ’ ὑμῖν κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ τάξι ν , εἷς ἐν ἑκάστῃ τῶν Ἑλληνικῶν πόλεων ἀνὴρ ἐγένετ ο , μᾶλλον δ ’ εἰ ἕνα ἄνδρα Ἀρκαδία καὶ ἕνα Θετταλία ταὐτὰ φρονοῦντα ἔσχεν ἐμο ί . |
| 16 | καὶ γὰρ λέγων κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ τάξιν προαπολύεται τὸ ἐπαχθές, καὶ τῷ μᾶλλον δ ’ εἰ ἕνα τὸ δοκοῦν ἐνδεεστέρως εἰρῆσθαι προσεπηνώρθωται. ϛʹ. ΠΕΡΙ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΩΣ. Ἡ δὲ προκατάληψις γίνεται, ὅταν προκαταλαμβανώμεθα καὶ τοὺς ἀντιδίκους, περὶ ὧν μέλλουσιν λέγειν, καὶ τοὺς ἀκροατάς, περὶ ὧν ὑπονοοῦσι καθ’ ἡμῶν, καὶ τὸν λόγον, ὃν ἰσχυρότατον ὁ ἀντίδικος οἴεται λέξειν καὶ ὃν οἱ δικασταὶ καθ’ ἡμῶν ὑπονοοῦσί τι ἔχειν ἰσχυρόν, τοῦτον ἐμφάσει τινὶ προεκλύοντες ὡς εἰ καὶ λέγοι τις, ἐπεὶ δὲ καὶ τούτῳ μάλιστα τῷ λόγῳ θαρρεῖ, βούλομαι δεῖξαι καὶ τοῦτον πολὺ τῶν ἄλλων ἀσθενέστερον. καὶ ὡς Αἰσχίνης, πρὸς δὲ δὴ τὸν ἄφυκτον λόγον ὅν φησι Δημοσθένη ς . ζʹ. ΠΕΡΙ ΥΠΕΞΑΙΡΕΣΕΩΣ. Τοῦτο τὸ σχῆμα σύμφωνον καὶ ὁμογενὲς λέγουσιν εἶναι τῶν προκειμένων. πιστότερον δὲ γίνεται τοῦτον τὸν τρόπον· ὑπεξελόμενοί τι πρόσωπον ἢ γένος τῶν λοιπῶν προκρίνομεν περὶ οὗ ποτ’ ἂν ὁ λόγος ᾖ, ὡς εἴ τις λέγοι· μετὰ γὰρ τοὺς θεοὺς Ἀριστογείτονος ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων· ἢ οὕτως, ὁ μὲν Ζεὺς κρατεῖ τῶν πάντων, ἐγὼ δὲ τῶν ἀνθρώπων ἄρχω. καὶ πάλιν δ’ ἂν τῷ Ἀπόλλωνι περὶ μουσικῆς ἕκαστα, ἢ καὶ ὡς τὸ Ὁμηρικόν, ἀνδράσι δὲ προτέροισιν ἐριζέμεν οὐκ ἐθελήσω, οὔτ’ Ἡρακλῆϊ οὔτ’ Εὐρύτῳ· ἡ γὰρ τῶν ὁμολογουμένων ἀρίστων ὑπεξαίρεσις πιστοτέραν ποιεῖ τὴν ἐπαγγελίαν. |
| 17 | ηʹ. ΠΕΡΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ. Αἰτιολογία δέ ἐστιν, ὅταν προθέντες τι πρὸς τὸ γενέσθαι σαφέστερον αὐτὸ τὴν αἰτίαν προσαποδιδῶμεν, ὥς φησι Δημοσθένης, ἐάν τις ἐν ἄθλοις τινὰ ἀποκτείν ῃ , τοῦτον ὁ νομοθέτης ὥρισε μὴ ἀδικεῖ ν . διὰ τ ί ; ὅτι οὐ τὸ συμβὰν ἐσκέψατ ο , ἀλλὰ τὴν τοῦ δράσαντος διάνοια ν · ἔστι δὲ αὕτη τί ς ; ζῶντα νικῆσα ι , οὐκ ἀποκτεῖνα ι , καὶ τὰ ἑξῆς. θʹ. ΠΕΡΙ ΣΥΝΑΘΡΟΙΣΜΟΥ. Συναθροισμὸς δέ ἐστιν συναγωγὴ τῶν πεπραγμένων ἢ πραχθῆναι δυναμένων εἰς ἓν κεφάλαιον, ὥς φησι Δημοσθένης, ἀλ λ ’ ὁ τὴν Εὔβοιαν ἐκεῖνος σφετεριζόμενος καὶ κατασκευάζων ἐπιτείχισμα ἐπὶ τὴν Ἀττική ν , καὶ Μεγάροις ἐπιχειρῶ ν , καὶ καταλαμβάνων Ὠρεό ν , καὶ κατασκάπτων Πορθμό ν , καὶ καθιστὰς ἐν μὲν Ὠρεῷ Φιλιστίδην τύραννο ν , ἐν δὲ Ἐρετρίᾳ Κλείταρχο ν , καὶ τὸν Ἑλλήσποντον ὑ φ ’ ἑαυτὸν ποιούμενος καὶ τὸ Βυζάντιον πολιορκῶ ν , καὶ πόλεις Ἑλληνίδας τὰς μὲν ἀναιρῶ ν , εἰς ἃς δὲ καὶ τοὺς φυγάδας κατάγω ν , πότερον ταῦτα ποιῶν ἠδίκει καὶ παρεσπόνδει καὶ ἔλυε τὴν εἰρήνην ἢ ο ὔ ; ιʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΙΜΟΝΗΣ. Ἐπιμονὴ δέ ἐστιν, ὡς καὶ αὐτὸ τὸ ὄνομα δηλοῖ, ἐπὶ πλεῖον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νοήματος ἐπιμονὴ μετὰ αὐξήσεως. Εὐριπίδης, ἀλλ’ ἥδε μ’ ἐξέσωσεν, ἥδε μοι τροφός, [ἡ] μήτηρ, ἀδελφή, δμωΐς, ἄγκυρα, στέγη. |
| 18 | καὶ ὡς Δημοσθένης, οἱ μὲν κατάπτυστοι Θετταλοὶ καὶ ἀναίσθητοι Θηβαῖοι φίλο ν , εὐεργέτη ν , σωτῆρα τὸν Φίλιππον ἡγοῦντ ο , πάν τ ’ ἐκεῖνος ἦν αὐτοῖ ς , καὶ πάλιν, ἐγὼ δ ’ ὑ π ’ ἐχθροῦ νήφοντος ἕωθε ν , ὕβρει καὶ οὐκ οἴνῳ ταῦτα ποιοῦντο ς , ἐναντίον πολλῶν καὶ ξένων καὶ πολιτῶν ὑβριζόμη ν , καὶ ὡς ὁ ποιητής, ὡς δὲ πατὴρ ὃν παῖδα φίλα φρονέων ἀγαπάζει ἐλθόντ’ ἐξ ἀπίης γαίης δεκάτῳ ἐνιαυτῷ, μοῦνον, τηλύγετον, πολλοῖσιν ἐπὶ κτεάτεσσιν. ιαʹ. ΠΕΡΙ ΛΕΠΤΟΛΟΓΙΑΣ. Λεπτολογία ἐστίν, ὅταν ἑνὸς ἑκάστου τῶν συμβεβηκότων ἢ συμβαινόντων τὴν ἀκριβῆ καὶ ἐπὶ λεπτῷ ἐξεργασίαν ποιώμεθα, ὡς παρὰ Μενάνδρῳ ταυτί, μὰ τὴν Ἀθηνᾶν, ἄνδρες, εἰκόν’ οὐκ ἔχω ... ὁμοίαν τῷ γεγονότι πράγματι, ζητῶν πρὸς ἐμαυτόν, τί ταχέως ἀπολλύει. στρόβιλος; ἐν ᾧ συστρέφεται, προσέρχεται, προέλαβεν, ἐξέρριψεν, αἰὼν γίνεται. ἀλλ’ ἐν πελάγει συγκλυσμός; ἀναπνοὴν ἔχει Ζεῦ σῶτε ρ , εἰπεῖν, ἀντέχου τῶν σχοινίω ν , ἑτέραν περιμεῖναι χἀτέραν τρικυμίαν· ναυαγίου δ’ ἂν ἐπιλάβοι’· ἐγὼ δ’ ἅπαξ ἁψάμενός εἰμι καὶ φιλήσας ἐν βυθῷ. νῦν γὰρ διὰ νοήματος ἐλάσσονα γινόμενα καὶ οὐδ’ εἰς ὑποψίαν ἀκριβῶς ἐλθεῖν δύναται τῷ λόγῳ καὶ λεπτὸν καὶ ἀκριβῶς τε ὁ ποιητὴς εἰπὼν εἰς ἔννοιαν ἀκριβεστέραν αὐτῷ ἀγήοχε, καὶ τὸ καθ’ ἑαυτὸν ηὔξησε πάθος ταχύτερον ἐκ τῆς ἐκείνων λεπτολογίας ἀποδείξας. καὶ ταῦτα δὲ ὁμοίως ἔχει· καὶ ὑμεῖς μέ ν , ὦ Ἀθηναῖο ι , τὰς ἐλπίδας τῆς σωτηρίας εἴχετε ἐν τῷ τὸν στρατηγὸν ὑμῶν ἐκπλεύσαντα ταχέως τῶν ἐπικαίρων κρατῆσαι τόπω ν . |
| 19 | ὁ δ ’ ἕως ἐνετέλλετό τινα τοῖς οἰκείοι ς , ἐπιτρόπους καθίστα καὶ τῶν οἴκοι πραγμάτω ν , ἠσπάζετο τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς παῖδα ς , ἐδεξιοῦτο τοὺς φίλου ς , ἐξῄει τῆς πόλεω ς , κατέβαινεν εἰς τὸν λιμέν α , ἐνεβάλλετο τὰ ἐπιτήδεια εἰς τὴν ναῦ ν , ἔλυε τὰ πρυμνήσι α , ἦρε τὰς ἀγκύρα ς , ἔλαθον οἱ πολέμιοι κρατήσαντες τῶν ἐπικαίρων χωρίω ν . αὔξησιν δὲ ἔχει τὸ σχῆμα, ὅταν ταχυτῆτα ἢ βραδυτῆτα ἐμφῆναι θέλωμεν, ἢ τάχος ἐξ ἀντιπαραθέσεως ποιῆσαι φανερόν, ὥσπερ ὁ Μένανδρος. ιβʹ. ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΙΑΣ. Ἡ προσωποποιΐα δέ ἐστι προσώπου διάπλασις ἤτοι τὴν ἀρχὴν μὴ γενομένου πώποτε ἢ γενομένου μέν, οὐκ ἔτι δὲ ὄντος. τοῦ μὲν παράδειγμα τὸ Δημοσθενικόν, ὁ μὲν οὖν παρὼν καιρό ς , ὦ Ἀθηναῖο ι , μονονουχὶ λέγει φωνὴν ἀφιεί ς · οὐχ ὑφεστηκὸς γὰρ τὸ πρόσωπον τὸν καιρὸν αὐτὸν εἰσάγει· τοῦ δὲ δευτέρου τὸ Αἰσχίνου, ὅταν ἐπὶ τελευτῆς ἤδη τοῦ λόγου τοὺς συνηγόρους καλ ῇ , καὶ τοὺς κοινωνοὺς αὐτῷ τῆς δωροδοκίας παρακαλ ῇ , ὑπολαμβάνετε ὁρᾶν ἐπὶ τοῦ βήματος ἀντιπαρατεταγμένου ς , Σόλωνα μὲν τὸν καλλίστοις νόμοις κοσμήσαντα τὴν δημοκρατία ν , Ἀριστείδην δὲ τὸν τοὺς φόρους τάξαντα τοῖς Ἕλλησ ι , καὶ ἐπερωτῶντ α , εἰ οὐκ αἰσχύνεσθ ε , ὅτι οἱ μὲν πατέρες ὑμῶν Ἀρίθμιον τὸν Ζελείτη ν , καὶ τὰ ἑξῆς. ιγʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΩΣ. Ἐπανάληψίς ἐστιν, ὅταν κατὰ πλείους φωνὰς ἐπαναλαμβάνωμεν, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, ἀλ λ ’ οὐκ ἔστι ν , οὐκ ἔστιν ὅπως ἡμάρτετ ε , καὶ τὸ Ὁμηρικόν, τοῦ δ’ ἐγὼ ἀντίος εἰμί, καὶ εἰ πυρὶ χεῖρας ἔοικεν, εἰ πυρὶ χεῖρας ἔοικε. |
| 20 | ταῦτα μὲν οὖν ἐπανείληπται μηδενὸς αὐτῶν μεταξὺ τιθεμένου μορίου· ἔστι δὲ ὅτε ἐπαναλέγεται μὲν τὰ ὀνόματα, οὐκ εὐθὺς δέ, ἀλλὰ μέσα τινὰ παρεμβάλλεται, καθάπερ ἔχει τὸ τοιοῦτον, ἦν ποτ ε , ἦ ν , ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖο ι , ἐν τῇ τῶν πολλῶν ψυχ ῇ · κἀκεῖνο, οὐ γὰρ ὑ φ ’ αὑτῷ ποιήσασθαι τὴν πόλιν βούλεται Φίλιππο ς , ο ὔ · καὶ τὸ Αἰσχίνου, καλό ν , ὦ Ἀθηναῖο ι , καλὸν ἡ τῶν δημοσίων πραγμάτων φυλακ ή , καὶ τὸ Ὁμηρικόν, ἀλλ’ ὁ μὲν Αἰθίοπας μετεκίαθε τηλόθ’ ἐόντας, Αἰθίοπας· πολλάκις δὲ ταῦτα καὶ πλεονάκις ἀναλαμβάνεται, ὡς καὶ Δημοσθένης, καίτοι φιλίαν τε καὶ ξενίαν αὐτὴν ὀνομάζε ι , καὶ νῦν εἶπέ που λέγων ὁ τὴν Ἀλεξάνδρου ξενίαν ὀνειδίζων ἐμο ί · ἐγώ σοι ξενίαν Ἀλεξάνδρο υ ; πόθεν λαβόντ ι ; φανερὸν δὴ ποσάκις τὸ αὐτὸ ὄνομα ἀνείληπται. τοῦτο δέ τινες ἰδίως ἀναδίπλωσιν λέγουσιν, ὅταν τὸ δεύτερον λεγόμενον ἄρχηται ἀπὸ τῆς τοῦ προηγουμένου τελευτῆς, ὡς Σοφοκλῆς ὦ φίλταθ’ ὥς μ’ ἀπώλεσας, ἀπώλεσας δῆτ’, ὦ κασίγνητον κάρα. ὡς καὶ νῦν ἐν τῷ χρησμῷ, Ἀρκαδίην μ ’ αἰτεῖ ς · οὔ τοι δώσ ω , δώσω τοι Τεγέη ν . δοκεῖ δὲ ποιητικώτερον εἶναι. ιδʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΑΝΑΦΟΡΑΣ. Ἐπαναφορά ἐστιν, ὅταν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ὀνόματος δύο ἢ πλείω κῶλα ἄρχηται, ὡς παρὰ τῷ Δημοσθένει, ταῦ τ ’ εἶπον ὑπὲρ ὑμῶ ν , ταῦ τ ’ ἐπρέσβευσ α , ταῦ τ ’ ἐδεήθη ν , ἢ ὅταν ἐπὶ πολὺ τὸ ὄνομα ἐν ἀρχῇ τῶν κώλων καὶ τῶν περιόδων πολλάκις παραλαμβάνηται, [καὶ] ἢ αὐτὸ ἢ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ [ὀνομάζει]. |
| 21 | καὶ αὐτὸ μὲν ὡς τὸ Δημοσθενικόν, τί οὖ ν , ὦ ταλαίπωρ ε , συκοφαντεῖ ς ; τί λόγους πλάττει ς ; τί σαυτὸν οὐκ ἐλλεβορίζει ς ; καὶ ὡς τὸ Ὁμηρικόν, Νιρεὺς αὖ Σύμηθεν ἄγεν, Νιρεὺς Ἀγλαΐας υἱός. [τὸ δ’ ἰσοδυναμοῦν οὕτως, ὁ πάντ’ ἄναλκις οὗτος, ἡ πᾶσα βλάβη. ἐνταῦθα γὰρ τό τε ἀρσενικὸν ἄρθρον καὶ τὸ θηλυκὸν ἴσον ὡς πρὸς τὸ πρᾶγμα δύναται.] τὸ δ’ ἰσοδυναμοῦν οὕτως, ὡς εἴ τις λέγοι, ἐπέδωκα τῇ πόλει χρήματα, παρέσχον συμμάχους, ἐχαρισάμην ὅπλα, καὶ ὡς ** αὐτοῦ τῶν δωροδοκημάτων παρακαλ ῇ , ὑπολαμβάνετε καθορᾶν ἐπὶ τοῦ βήματος ἀντιπαρατεταγμένου ς , Σόλωνα μὲν τὸν καλλίστοις νόμοις κοσμήσαντα τὴν δημοκρατία ν , Ἀριστείδην δὲ τὸν τοὺς φόρους τάξαντα τοῖς Ἕλλησι ν , ἐπερωτῶντ α , εἰ οὐκ αἰσχύνεσθ ε , εἰ οἱ πατέρες ὑμῶν Ἀρίθμιον τὸν Ζελείτη ν , καὶ τὰ ἑξῆς. ιεʹ. ΠΕΡΙ ΗΘΟΠΟΙΙΑΣ. Ἠθοποιΐα δέ ἐστιν, ὅταν ὑπάρχοντα πρόσωπα τιθέντες λόγους τινὰς αὐτοῖς περιτιθῶμεν πρὸς τὸ πιστοτέρους αὐτοὺς δόξαι εἶναι ἢ εἰ αὐτοὶ ἐλέγομεν αὐτούς, ὡς Αἰσχίνης ἐπὶ τοῦ Δημοσθένους, μηδενὶ δὴ τρόπῳ κα θ ’ ὑμῶν αὐτῶν γέλωτα τῷ σοφιστῇ καὶ διατριβὴν παράσχητ ε , ἀλ λ ’ ὑπολαμβάνετε αὐτὸν εἰσεληλυθότα οἴκαδε ὁρᾶν σεμνυνόμενον ἐν τῇ τῶν μειρακίων διατριβ ῇ , διεξιόντα ὡς εὖ τὸ πρᾶγμα ὑφειλόμην τῶν δικαστῶ ν , ἀπαγαγὼν γὰρ αὐτοὺς ἀπὸ τῶν περὶ Τίμαρχον αἰτιῶν ἐπέστησα φέρων ἐπὶ τὸν κατήγορον καὶ Φίλιππον καὶ Φωκεῖ ς . |
| 22 | καί· παρελθόντα εἰς τὴν ἐκκλησία ν , ἄνδρες Ἀθηναῖο ι , τὸν μὲν στέφανον δέχομα ι , καὶ τὰ ἑξῆς. ιϛʹ. ΠΕΡΙ ΑΠΟΣΙΩΠΗΣΕΩΣ. Ἀποσιώπησίς ἐστι λόγος ἐπιτείνων τὸ παρασιωπώμενον, ἢ παραλείπων τὸ γινωσκόμενον, ἢ σιωπῶν τὸ αἰσχρόν. ἐπιτείνει μὲν οὖν τὸ παρασιωπώμενον, ὡς Δημοσθένης, ᾧ μήτηρ μὲν ὑπῆρχε πολῖτι ς , πατὴρ δὲ οὐκ ἐρῶ πόθε ν . οὐδὲν γὰρ πλεῖον τῶν ἀναγκαίων αὐτὸν ἐξετάσασθα ι . παραλείπει δὲ τὸ γινωσκόμενον οὕτως, καὶ πάλιν, τοσαῦτ α , ὦ Ἀθηναῖο ι , ὅσα ὀκνήσαι μ ’ ἂν εἰπεῖ ν · παντὶ γὰρ δῆλον, ὅτι τὸ πρῶτον μὲν ἀηδές τι παραλείπει, εἶτα εἰδικώτερον ὅτι ἀτιμίαν εἰπεῖν βούλεται ἤ τι τοιοῦτον. σιωπᾷ δὲ τὸ αἰσχρὸν Εὐριπίδης, ἣ πόσιν ἀπείρῳ περιβάλλους’ ὑφάσματι ἔκτεινεν, ὧν δ’ ἕκατι παρθένον λέγειν οὐ καλόν. ιζʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΡΟΧΑΣΜΟΥ. Ἐπιτροχασμός ἐστι προσκείμενον σχῆμα τῷ τε συναθροισμῷ καὶ τῇ ἐπιμονῇ, διαφέρει δὲ ἐκείνων, ὅτι τὰ πολὺ διεστηκότα συνάγει καὶ ἀξιοπιστίας ἕνεκα λέγεται, ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, ἀλ λ ’ ἐ φ ’ Ἑλλήσποντον οἴχετα ι , πρότερον ἧκεν ἐ π ’ Ἀμβρακία ν , Ἦλιν ἔχει τηλικαύτην πόλιν ἐν Πελοποννήσ ῳ , Μεγάροις ἐπεβούλευσε πρώη ν . ιηʹ. ΠΕΡΙ ΕΙΡΩΝΕΙΑΣ. Εἰρωνεία δέ ἐστι λόγος προσποιούμενος τὸ ἐναντίον λέγειν, ὡς ἐπὶ τῆς Μηδείας Εὐριπίδης, τοιγάρ με πολλαῖς μακαρίαν Ἑλληνίδων ἔθηκας ἀντὶ τῶνδε, θαυμαστὸν δέ σε ἔχω πόσιν καὶ σεμνὸν ἡ τάλαιν’ ἐγώ, καὶ τὰ ἑξῆς. |
| 23 | καὶ ὡς ὁ Δημοσθένης, δῆλον γά ρ , ὅτι σὺ μὲν ἀλγεῖς ἐπὶ τοῖς τῶν Θηβαίων ἀτυχήμασι ν , κτήματα ἔχων ἐν τῇ Βοιωτί ᾳ , ἐγὼ δὲ χαίρ ω , ὃς εὐθὺς ἐξῃτούμην ὑπὸ τοῦ ταῦτα πεποιηκότο ς . εἴδη δὲ τῆς εἰρωνείας τέτταρα, ἀστεϊσμός, μυκτηρισμός, σαρκασμός, χλευασμός. ιθʹ. ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΩΣ. Παράλειψις δέ ἐστιν, ὅταν δοκοῦντές τι παραλιπεῖν μηδὲν ἧττον λέγωμεν αὐτό, ὡς Δημοσθένης, ἀλλὰ τί ἐχρῆν με ποιεῖ ν , ἤδη γὰρ σὲ ἐρωτ ῶ , πάντα ταῦτα ἀφεί ς , Ἀμφίπολι ν , Πύδνα ν , Ποτίδαια ν , οὐδενὸς τούτων μέμνημα ι , Σέρριον δὲ καὶ Δορίσκον καὶ τὴν Πεπαρήθου πόρθησιν οὐ δ ’ εἰ γέγονεν οἶδ α , καὶ πάλιν, ὅσα μὲν οὖν τοὺς χορευτὰς ἐναντιούμενος ἡμῖν ἀφεθῆναι τῆς στρατείας ἠνώχλησ ε , καὶ προβαλλόμενος καὶ χειροτονῶν αὑτὸν εἰς Διονύσια ἐπιμελητή ν , ἐάσ ω , καὶ πάλιν, τὴν μὲν ἀσέλγειαν καὶ τὴν ὕβριν Μειδίου καὶ τὰ λοιπὰ ἄπειρα ὄντα κακὰ ἐάσ ω . καὶ οὔτε τόδε λέγω οὔτε τόδ ε , οὐ δ ’ ὡς ἠδίκησεν τὴν πόλιν οὗτο ς . καὶ πάλιν, οὔτε γὰρ τοὺς Ἑρμᾶ ς , οὓς ἐλωβήσατ ο , λέξ ω , οὔ θ ’ ὡς ηὐτομόλησεν εἰς Σικελία ν , ἀλ λ ’ ἔστω τούτων ἀμνηστεία μυρίων ὄντω ν . κʹ. ΠΕΡΙ ΑΠΟΣΤΡΟΦΗΣ. Ἀποστροφὴ δ’ ἐστίν, ὅταν πρόσωπον ἕτερον ἀνθ’ ἑτέρου αἰτιώμεθα, ἤτοι πραΰνειν, ἢ ἐποτρύνειν ἐθέλοντες, ὡς ὁ ποιητής. Ἀτρείδη νῦν δή σε ἄναξ ἐθέλουσιν Ἀχαιοὶ πᾶσιν ἐλέγχιστον θέμεναι μερόπεσσι βροτοῖσιν. |
| 24 | οὐδέ τι ἐκτελέουσιν ὑπόσχεσιν, ἥνπερ ὑπέσταν· ἐπεὶ γὰρ ἀπότομον ἦν λέγειν, ὦ Ἀχαιοί, ἄδικοί ἐστε, πρὸς τὸν βασιλέα οὐκ ἐθέλοντες ἐκτελεῖν αὐτῷ τὰς ὑποσχέσεις, μετεσχημάτισε τὸν λόγον πρὸς αὐτὸν τὸν Ἀγαμέμνονα· γίνεται δὲ ἡ ἀποστροφὴ καὶ ὅταν ἄλλων μνημονεύοντες, ὡς δυναμένων ταὐτὰ ποιῆσαι τούτοις, περὶ ὧν ἂν ποιησώμεθα τὸν λόγον, μὴ πεποιηκότων δέ, εἶτα δι’ αὐτῶν καὶ καθαπτώμεθα τῶν ἀντιδίκων, ὡς Δημοσθένης τὰ ὑπὸ Μειδίου γεγονότα βουλόμενος διαβάλλειν διαβάλλει τὰ περὶ Ἰφικράτην, καίτοι φασὶν Ἰφικράτην ποτὲ ἐκεῖνον Διοκλεῖ τῷ Πιτθεῖ τὰ μάλιστα ἐλθεῖν εἰς ἔχθρα ν , καὶ ἔτι πρὸς τούτῳ συμβῆνα ι , Τισίαν τὸν ἀδελφὸν τὸν Ἰφικράτους ἀντιχορηγῆσαι τῷ Διοκλε ῖ · ἀλ λ ’ ὅμως πολλοὺς ἔχων Ἰφικράτης καὶ τὰ ἑξῆς, οὐκ ἐβάδιζεν ἐπὶ τὰς τῶν χρυσοχόων οἰκίας νύκτω ρ , οὐδὲ κατερρήγνυ τὰ κατεσκευασμένα ἱμάτια ἐς τὴν ἑορτὴν καὶ τὰ ἑξῆς. καʹ. ΠΕΡΙ ΔΙΑΠΟΡΗΣΕΩΣ. Διαπόρησις δ’ ἐστίν, ὅταν περὶ ἑνὸς πράγματος δύο ἢ καὶ πλείονας ἐννοίας ἔχωμεν, ἢ καὶ προσποιώμεθα μὴ οὔσας ἔχειν, εἴγε ἀποροῦμεν καὶ μὴ ἐφιστῶμεν ἐπ’ αὐταῖς, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, εἴτε τινὸς εἰπόντο ς , εἴτε αὐτὸς συνιεί ς , οὐκ ἔχω εἰπεῖ ν , ὅτι δὲ σωτηρία μόνη γίνοιτο ἂν αὐτῷ ἡ ἡμετέρ α , εἴτε χρὴ φιλανθρωπίαν αὐτὴν λέγει ν , εἴ θ ’ ὅ τι δή ποτε ἄλλ ο , [οὐκ ἔχει.] κβʹ. ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΣ. Ἐρώτημά ἐστι, πρὸς ὃ ἀνάγκη ἀποκρίνασθαι κατ’ ἀπόφασιν ἢ κατάφασιν οὕτω, ναὶ ἢ οὔ, οἷον ἐξῆλθες ἐπὶ τὴν μάχην ἢ οὔ; καὶ ὡς Δημοσθένης, πότερον ταῦτα ποιῶν ἔλυε τὴν εἰρήνην ἢ ο ὔ ; ἀνάγκη γὰρ καὶ πρὸς τοῦτο ἢ ναὶ ἢ οὒ ἀποκρίνασθαι. |
| 25 | κγʹ. ΠΕΡΙ ΠΥΣΜΑΤΟΣ. Πύσμα δέ ἐστι, πρὸς ὃ διεξοδικῶς ἀπαντῆσαι δεῖ καὶ διὰ πλειόνων, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, ἐμὲ δ έ , ὦ τριταγωνιστ ά , τὸ τίνος φρόνημα λαβόντα τούτοις συμβουλεύειν ἔδε ι ; ἐνταῦθα γὰρ οὐκ ἔστιν ἀποκρίνασθαι ναὶ ἢ οὔ, ἀλλὰ διὰ πλειόνων ἀνάγκη ἀπαντᾶν τῷ τοιοῦτον ἐροῦντι. κδʹ. ΠΕΡΙ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕΩΣ. Διατύπωσις δ’ ἄρ’ ἐστίν, ὅταν ἅμα προσώπων καὶ πραγμάτων παρασυναγωγὴν ποιησάμενοι μὴ τοὺς λόγους μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐναργήματα καὶ τὰ πάθη καὶ τὰ εἴδη διατυπώμεθα, ὡς ὁ Αἰσχίνης, γίνεσθέ μοι μικρὸν χρόνον τὴν διάνοια ν , μὴ ἐν τῷ δικαστηρί ῳ , ἀλ λ ’ ἐν τῷ θεάτρ ῳ . καὶ νομίσατε ὁρᾶν προσιόντα τὸν κήρυκ α , καὶ τὴν ἐκ τοῦ ψηφίσματος ἀνάρρησιν μέλλουσαν γίνεσθα ι , καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ὥς φησι Δημοσθένης, ὅτε γὰρ εἰς Δελφοὺς ἐπορευόμεθ α , ἦν ὁρᾶν ταῦτα πάντ α , οἰκίας κατεσκαμμένα ς , τείχη περιῃρημέν α , γύναια καὶ παιδάρια ὀλίγα καὶ ἄθλια καὶ πρεσβύτας οἰκτρού ς . κεʹ. ΠΕΡΙ ΑΝΤΕΙΣΑΓΩΓΗΣ. Ἀντεισαγωγὴ γίνεται, ὅταν ἕτερον ἀνθ’ ἑτέρου ἀντιτιθῶμεν, ἀντὶ ἀγαθοῦ κακὸν ἢ ἀντὶ κακοῦ ἀγαθόν, οἷον οἰκτρὸν πατρὶ καὶ μητρὶ παίδων στερηθῆναι καὶ ἐρήμοις εἶναι τῶν ἀναγκαιοτάτων γηροτρόφω ν · σεμνὸν δὲ αὐτοῖς τιμὴν καὶ μνήμην τέκνων καταλειπομένην ἐφορᾶ ν , καὶ πάλιν, ἡδὺ τὸ ζῆ ν , ἀλλὰ τό γε ὑπὲρ πατρίδος ἀποθανεῖν δόξαν αἰώνιον παρασκευάζε ι . |
| 26 | κϛʹ. ΠΕΡΙ ΔΙΑΣΥΡΜΟΥ. Διασυρμὸς δ’ ἐστίν, ἐπειδὰν λέγωμεν ἀξιοπίστως διασύροντες, ὡς Ὑπερίδης ἐπὶ Δημοσθένους, καὶ συκοφαντεῖς τὴν βουλὴν προκλήσεις προτιθεὶς καὶ ἐρωτῶν ἐν ταῖς προκλήσεσι ν , πόθεν ἔλαβες τὸ χρυσίο ν , καὶ τίς ἦν σοι ὁ δού ς , καὶ πῶ ς ; τελευταῖον δ ’ ἴσως ἐρωτήσεις καὶ εἰ ἐχρήσω τῷ χρυσίῳ ὥσπερ τραπεζιτικὸν λόγον παρὰ τῆς βουλῆς ἀπαιτῶ ν , καὶ ὁ αὐτὸς ἐπὶ τῆς Φρύνης, τίς γάρ ἐστιν αἰτία αὕτ η , εἰ Ταντάλῳ ὑπὲρ τῆς κεφαλῆς λίθος κρέματα ι . καὶ ὡς Αἰσχίνης, οὐ μέμνησθε αὐτοῦ τὰ ἀπίθανα καὶ μιαρὰ ῥήματ α , ἃ πῶς ποτε ὑμεῖ ς , ὦ σιδήριο ι , ἐκαρτερεῖτε ἀκροώμενο ι , ὅτε ἔφη παρελθώ ν , ἀμπελουργοῦσί τινες τὴν πόλι ν , καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ὡς Δημοσθένης πρὸς αὐτὰ ταῦτα, πάνυ γὰρ κατὰ τοῦτο χείρω γέγονε τὰ τῶν Ἑλλήνων πράγματ α , εἰ τουτὶ τὸ ῥῆμ α , ἀλλὰ μὴ τουτὶ διεξῆλθον ἐγ ώ , ἢ δευρὶ τὴν χεῖρα ἀλλὰ μὴ δευρὶ μετήγαγο ν . κζʹ. ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΣ. Μετάστασις δ’ ἐστίν, ὅταν ἀφ’ ἑαυτῶν μεθιστῶμεν τὴν αἰτίαν ἐφ’ ἕτερον ἔξω τοῦ πράγματος ὄντα, ὡς Δημοσθένης, τοῦ γὰρ Φωκικοῦ συστάντος πολέμο υ , οὐ δ ι ’ ἐμ έ · οὐ γὰρ ἔγωγε τότε ἐπολιτευόμη ν , ἢ ἐπὶ τοὺς ἀκούοντας, ἐγὼ γὰρ τοῦ μὲν εἰπεῖν κύριος ἤμη ν , ἡμεῖς δὲ τοῦ ψηφίσασθαι τὰ ῥηθέντ α , ἢ τὸν ἀντίδικον εἰς αἰτίαν καθιστῶμεν, ἐξ ὧν αὐτὸς ἡμῖν ἐγκαλεῖ, ὡς πάλιν Δημοσθένης, εἶ τ ’ ὦ τί εἰπών σέ τις ὀρθῶς προσείπο ι ; ἔστιν ὅπου σὺ παρὼν τηλικαύτην πρᾶξιν καὶ συμμαχία ν , ἡλίκην διεξῄει ς , ὁρῶν ἀφαιρούμενόν με τῆς πόλεως ἠγανάκτησα ς ; καὶ τὰ ἑξῆς. |
| 27 | ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΤΗΣ ΛΕΞΕΩΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ. αʹ. Τὰ μὲν τῆς διανοίας σχήματα προείρηται κατὰ λόγον ἡμῖν· παντὸς γὰρ λόγου προάγει ἡ τοῦ διανοήματος εὕρεσις, ἕπεται δὲ λέξις τῷ διανοήματι, δι’ αὑτῆς ποιοῦσα φανερὸν αὐτό· νῦν δὲ περὶ τῶν τῆς λέξεως σχημάτων ποιησόμεθα τὸν λόγον, ἐπεὶ δ’, ὡς ἂν εἴποι τις, τὰ πρῶτα καὶ ἀνωτάτω σχήματα τῆς λέξεώς ἐστι περίοδος καὶ κῶλον καὶ κόμμα· διὰ τούτων γὰρ πᾶσα λέξις πλέκεται καὶ συντίθεται, τί ποτ’ ἐστὶν ἕκαστον τούτων προεροῦμεν. περίοδος μὲν οὖν ἐστι λόγος ἄνευ περιγραφῶν καὶ κώλων συνθέσει αὐτοτελῆ διάνοιαν ἐκφέρων, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, ἀνὴρ γὰρ ἰδιώτης ἐν πόλει δημοκρατουμένῃ νόμῳ καὶ ψήφῳ βασιλεύε ι , περίοδος δὲ ἀπὸ τοῦ περιοδευομένως οἷον κύκλῳ τὴν διάνοιαν ἐκπλέκειν. κῶλον δ’ ἐστὶ περιόδου μέρος, ὃ λέγεται μὲν καθ’ αὑτό, ἀντικείμενον δὲ πληροῖ περίοδον. αὐτὸ μὲν οὖν καθ’ αὑτὸ κῶλον τὸ τοιοῦτόν ἐστιν, ἀνὴρ γὰρ ἰδιώτη ς , κατὰ δὲ τὸ ἀντικείμενον οὕτω γίνεται σύνθεσις κώλων, ἄτοπον δ ’ ἐστὶ σὲ μὲν ἐν τοῖς ἀλλοτρίοι ς , ἐμὲ δὲ ἐν τοῖς ἰδίοις ἀπορεῖσθα ι . κατὰ δὲ τὸ παρακείμενον οὕτω, καλὸν γὰρ καὶ τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν καὶ τοὺς πολίτας διὰ παντό ς . |
| 28 | κόμμα δ’ ἐστὶ τὸ περιόδου καὶ κώλου ἔλαττον. λαμβάνεται δὲ καὶ κόμμα καθ’ αὑτό, καθάπερ ἔχει τὰ τοιαῦτα, γνῶθι σαυτόν, μέτρον ἄριστον, ἕπου θεῷ· λαμβάνεται δὲ καὶ πρὸς ἕτερον, οἷον ὅρκον αἰτεῖ ς , νόμον αἰτεῖ ς , δημοκρατίαν αἰτεῖ ς . τῶν δὲ περιόδων αἱ μέν εἰσι δίκωλοι, ὡς ἔχει ἡ τοιαύτη, πολλάκις ἐθαύμασα τῶν τὰς πανηγύρεις συναγαγόντων καὶ τοὺς γυμνικοὺς ἀγῶνας καταστησάντω ν . αἱ δὲ τρίκωλοι, ὥσπερ ἣν προείπομεν, ἀνὴρ γὰρ ἰδιώτη ς , δεύτερον δὲ ἐν πόλει δημοκρατουμέν ῃ , τρίτον δὲ νόμῳ καὶ ψήφῳ βασιλεύε ι . γίνεται δὲ καὶ τετράκωλος, ὡς παρὰ Ἰσοκράτει, τίς γὰρ οὐκ ἂν ἡδέως μετάσχοι στρατεία ς , τῆς ὑ π ’ Ἀθηναίων τε καὶ Λακεδαιμονίων στρατηγουμένη ς , ὑπὲρ δὲ τῆς τῶν συμμάχων ἐλευθερίας ἀθροιζομένη ς , ὑπὸ δὲ τῆς Ἑλλάδος ἁπάσης ἐκπεμπομένη ς · νοεῖται δ’ ἡ περίοδος τετράκωλος χωρὶς τῆς πρώτης προθέσεως, τίς γὰρ οὐκ ἂν ἡδέως μετάσχοι στρατεία ς . συντίθενται δὲ καὶ ἐκ πλειόνων κώλων περίοδοι, ἀλλ’ ἐκβαίνουσι τὴν συμμετρίαν καὶ οὐκ ἔτι περιόδων, ἀλλὰ διεξοδικῶν λόγων ἔχουσι τάξιν. εἰσὶ δὲ τῶν περιόδων αἱ μὲν αὐτοτελεῖς, ὥστε καθ’ αὑτὰς σημαίνειν διάνοιαν, αἱ δὲ συνεζευγμέναι, ὥστε μεθ’ ἑτέρων ἐκφέρειν τὸ διανόημα πλῆρες. αὐτοτελεῖς μὲν οὖν εἰσιν αἱ ἄνευ συνδέσμου ἐκφερόμεναι, οἵα ἐστὶν αὕτη, ἣν γὰρ ὁ κῆρυξ κατὰ τοὺς νόμους φωνὴν ἀφίησ ι , ταύτην κοινὴν τῆς πατρίδος δίκαιον ἡγεῖσθα ι , συνεζευγμέναι δὲ αἱ μετὰ τῶν συνδέσμων συγκείμεναι, ὡς ἔχει αὕτη, χρὴ γὰρ τὸ αὐτὸ φθέγγεσθαι τὸν ῥήτορα καὶ τὸν νόμο ν · ὅταν δὲ ἑτέραν μὲν φωνὴν ἀφίῃ ὁ νόμο ς , ἑτέραν δὲ ὁ ῥήτω ρ , τῷ τοῦ νόμου δικαίῳ χρὴ διδόναι τὴν ψῆφο ν , μὴ τῇ τοῦ λέγοντος ἀναισχυντί ᾳ . |
| 29 | βʹ. ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΕΩΣ Η ΠΑΛΙΛΛΟΓΙΑΣ Η ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΩΣ. Τοῦτο τὸ σχῆμα ὁ μὲν Καρκῖνος παλιλλογίαν καλεῖ, ἔνιοι δὲ ἀναδίπλωσιν, οἱ δὲ ἐπανάληψιν, φαίνεται δὲ ὅτε μὲν ῥῆμα ἐπαλλήλως ἐντιθέντων ἡμῶν, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, μιαρὸν μιαρὸν θηρίο ν , ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖο ι , καὶ πάλιν ὡς Ξενοφῶν ὠγκωμένῳ ἐπὶ γένε ι , πεφυσημένῳ δ ’ ἐπὶ πλούτ ῳ , διατεθρυμμένῳ δὲ ὑπὸ πολλῶν ἀνθρώπω ν . γʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΑΝΑΦΟΡΑΣ. Γίνεται δὲ ἡ ἐπαναφορὰ ποτὲ μὲν ἐπὶ τῶν ἡγουμένων κώλων, ὡς ἔχει τὰ προειρημένα, ποτὲ δὲ ἐπὶ τῶν ἑξῆς ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, ἐδίδασκες γράμματ α , ἐγὼ δὲ ἐφοίτω ν · ἐτέλει ς , ἐγὼ δ ’ ἐτελούμη ν . πεποίηκε δὲ Δημοσθένης καὶ διπλῆν ἐπαναφορὰν ἐπί τε τῶν προηγουμένων κώλων τὸ αὐτὸ μόριον λαμβάνων καὶ ἐπὶ τῶν ἑπομένων ἐν τούτοις, μέχρι τούτου φίλος ὠνομάζετο Λασθένης Φιλίππο υ , ἕως προὔδωκεν Ὄλυνθο ν · μέχρι τούτου Εὔδικος καὶ Σιμὸς ὁ Λαρισσαῖο ς , ἕως τὴν Θετταλίαν ὑπὸ Φιλίππῳ ἐποίησα ν · τῶν μὲν γὰρ πρώτων κώλων τὸ μέχρι ἄρχει μόριον, τῶν δὲ δευτέρων τὸ ἕω ς . δʹ. ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗΣ. Ἀντιστροφὴ δ’ ἐστὶν τὸ ἐναντίον τῆς ἐπαναφορᾶς· ὡς γὰρ ἐκείνη ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἄρχεται, οὕτως αὕτη εἰς τὸ αὐτὸ λήγει, διὸ καὶ ταύτην ἔχει τὴν προσηγορίαν ἀντιστρέφουσα τὴν ἐπαναφοράν. παράδειγμα δὲ τοῦ σχήματος, λέγεταί τι τῶν ὑμῖν συμφερόντω ν , ἄφωνος Αἰσχίνη ς · ἀντέκρουσέ τι καὶ γέγονε ν , οἷον οὐκ ἔδε ι , πάρεστιν Αἰσχίνη ς , καὶ τὸ [αὐτὸ] Αἰσχίνου, ὅστις δ ’ ἐν τῷ συλλόγῳ τὴν ψῆφον αἰτε ῖ , ὅρκον αἰτε ῖ , νόμον αἰτε ῖ , δημοκρατίαν αἰτε ῖ . |
| 30 | εʹ. ΠΕΡΙ ΣΥΜΠΛΟΚΗΣ Η ΣΥΝΘΕΣΕΩΣ. Τοῦτο τὸ σχῆμα μικτόν ἐστιν ἐκ τῆς ἀναφορᾶς καὶ τῆς ἀντιστροφῆς, διὸ καὶ οὕτω κέκληται· καὶ γὰρ ἐν ἀρχῇ τῶν κώλων καὶ ἐπὶ τελευτῆς τὴν αὐτὴν ἔχει λέξιν, ὡς Αἰσχίνης, ἐπὶ σαυτὸν καλεῖ ς , ἐπὶ τοὺς νόμους καλεῖ ς , ἐπὶ τὴν δημοκρατίαν καλεῖ ς . ϛʹ. ΠΕΡΙ ΣΥΝΩΝΥΜΙΑΣ. Συνωνυμία δέ ἐστιν, ὅταν τῷ χαρακτῆρι διαφόροις ὀνόμασι, τῇ δυνάμει δὲ τὸ αὐτὸ δηλοῦσι χρώμεθα πλείοσιν, ἓν μὲν καὶ τὸ αὐτὸ βουλόμενοι δηλοῦν, ὡς καὶ Δημοσθένης, καὶ γινώσκεται μὲν ὑπὸ τῶν Περινθίων καὶ Βυζαντίω ν , οὐκ ἀγνοεῖται δὲ ὑπὸ Θετταλῶν δεσπόζει ν , ἀλ λ ’ οὐχ ἡγεῖσθαι τῶν συμμάχων προαιρούμενο ς , ὑποπτεύεται δὲ ὑπὸ Θηβαίω ν . ζʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΑΝΟΔΟΥ. Ἐπάνοδος δέ ἐστιν, ὅταν δύο ὀνόματα διάφορα προτιθέντες μήπω τοῦ νοῦ πέρας ἔχοντος, ἐπανίωμεν ἐπὶ τὰ προκείμενα καὶ τὸ λεῖπον τῷ νῷ προσαποδιδῶμεν, ὡς ὁ Δημοσθένης, ὁρῶν δὲ ταῦτα ὁ δῆμος ὁ τῶν Ὠρειτῶν ἀντὶ τοῦ τῷ μὲν βοηθεῖ ν , τοὺς δὲ ἀποτυμπανίσαι τοῖς μὲν οὐκ ὠργίζετ ο , τὸν δὲ ἐπιτήδειον ἔφη ταῦτα πάσχει ν , καὶ ὡς ὁ Φίλιππος, ἐν ἀργίᾳ καὶ δυσθυμίᾳ μὲν ἐπὶ τῶν στρατηγῶν ὁ δῆμος οἷς ἐνέτυχε ν , καὶ θελῆσαι προδιδόναι φάσκων δυσθυμίαν νικωμένων κατὰ τὸν πόλεμον τοῖς πόνοι ς , οὐ ταῖς μάχαι ς . |
| 31 | κέχρηται δὲ Ὅμηρος καὶ τούτῳ τῷ σχήματι, ποιήσας εὐχόμενον τὸν Ἀχιλλέα ὑπὲρ τοῦ Πατρόκλου, τῷ δ’ ἕτερον μὲν ἔδωκε πατήρ, ἕτερον δ’ ἀνένευσε· νηῶν μέντοι ἀπώσασθαι, πόλεμόν τε μάχην τε δῶκε, σόον δ’ ἀνένευσε μάχης ἐξαπονέεσθαι. ηʹ. ΠΕΡΙ ΚΛΙΜΑΚΟΣ. Κλῖμαξ δὲ γίνεται, ὅταν ἐπὶ πλεῖον μηκύνοντες τὸ προκείμενον κεφάλαιον καθ’ ἕκαστον κόμμα τὴν αὐτὴν λέξιν τελευτήν τε καὶ ἀρχὴν ποιήσωμεν, ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, καὶ οὐκ εἶπον μὲν ταῦτ α , οὐκ ἔγραψα δ έ · οὐδὲ ἔγραψα μέ ν , οὐκ ἐπρέσβευσα δ έ · οὐκ ἐπρέσβευσα μέ ν , οὐκ ἔπεισα δὲ Θηβαίου ς . γίνεται δὲ καὶ κατὰ συνωνυμίαν κλῖμαξ, ὡς ἔχει τὸ Ὁμηρικόν, Ἥφαιστος μὲν δῶκε Διῒ Κρονίωνι ἄνακτι· αὐτὰρ ἄρα Ζεὺς δῶκε διακτόρῳ Ἀργειφόντῃ· Ἑρμείας δὲ ἄναξ δῶκε Πέλοπι πληξίππῳ· αὐτὰρ ὁ αὖτε Πέλοψ δῶκ’ Ἀτρέϊ ποιμένι λαῶν· καὶ γὰρ Κρονίων καὶ Ζεὺς συνώνυμά πώς ἐστι, καὶ τὸ Ἀργειφόντης καὶ Ἑρμῆς· εἴληφε δὲ τὸ σχῆμα τὸ ὄνομα ἀπὸ τῆς κλίμακος· καὶ γὰρ ἐν ταύτῃ, ἐφ’ ὃν λήγομεν βαθμόν, ἀπ’ ἐκείνου πάλιν ἀρχόμεθα. θʹ. ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΔΙΑΣΑΦΗΣΕΩΣ. Προσδιασάφησίς ἐστιν, ὅταν ἓν ὄνομα ἐπενεχθῇ πεπληρωμένῳ λόγῳ, προσδιασαφοῦν πλέον τι, ὡς ἔχει τὸ Ὁμηρικόν, ἀλλ’ οὐκ Ἀτρείδῃ Ἀγαμέμνονι ἥνδανε θυμῷ· τὸ γὰρ θυμῷ ἐπηνέχθη πλήρει τῷ λόγῳ προσδιασαφοῦν, ὅτι ψυχή ἐστι, περὶ ἣν τὸ τοῦ ἀρέσκειν πάθος γίνεται· καὶ εἴ τις ἐν πολλῷ λόγῳ λέγοι, ταῦτα ἐννοήσας τῇ ψυχῇ. |
| 32 | ιʹ. ΠΕΡΙ ΠΕΡΙΦΡΑΣΕΩΣ. Ἡ δὲ περίφρασις ἴδιόν μοι δοκεῖ σχῆμα εἶναι τῆς ποιήσεως· πολλὰ γὰρ τὰ περιπεφραγμένα παρ’ ἐκείνοις, οἷον βίη Ἡρακληείη καὶ μένος Ἀλκινόοι ο · οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ σχῆμά ἐστι τοῦτο εὑρεῖν καὶ παρὰ Δημοσθένει, ἀλ λ ’ ἁπλῶς οὕτως ἠτίμωται τῇ ῥύμῃ τῆς ὀργῆς καὶ τῆς ὕβρεως τῆς Μειδίο υ , γέγονε δὲ ὁ λόγος καὶ ὑψηλότερος καὶ πλείονα ἔμφασιν ἔχων κατὰ τὴν περίφρασιν, ἢ εἰ οὕτω ῥηθείη, ἠτίμωται ὑπὸ Μειδίου. καὶ ὡς τὰ Ξενοφῶντος ἔχει, ἔννοιά πο θ ’ ἡμῖν ἐγένετ ο , ἀντὶ τοῦ ἐνενοήσαμεν, καὶ ὡς τὸ παρὰ Θουκυδίδῃ, οὐ περὶ ὧν ἐδιδάσκομεν ἑκάστοτε τὴν μάθησιν ἐποιεῖσθε ἀντὶ τοῦ ἐμανθάνετε· πολὺ δὲ τὸ σχῆμα παρὰ τῷ ἀνδρὶ τούτῳ. ιαʹ. ΠΕΡΙ ΠΛΕΟΝΑΣΜΟΥ. Πλεονασμὸς δέ ἐστιν, ὅταν ᾖ τῷ λόγῳ προσκείμενον μόριον ἐκ τοῦ περιττοῦ κόσμου χάριν ἢ ἐμφάσεως, οὗ ἀφαιρεθέντος οὐδὲν ἡ διάνοια βλάπτεται, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, κίνησις γὰρ αὕτη μεγίστη δὴ τοῖς Ἕλλησιν ἐγένετ ο · ἐνταῦθα γὰρ τὸ δὴ προσκείμενον τῷ λόγῳ παρέσχε κόσμον, ἀφαιρεθὲν δὲ οὐδὲν λυμαίνεται τὴν διάνοιαν. πάλιν, ἐκεῖνος Καλλίστρατος [ ἐκρίνετ ο] · τὸ γὰρ ἐκεῖνος προσκείμενον ἔμφασίν τινα μεγέθους περὶ τὸν ἄνδρα δηλοῖ. ιβʹ. ΠΕΡΙ ΑΣΥΝΔΕΤΟΥ Η ΔΙΑΛΥΣΕΩΣ. Κατὰ τοῦτο τὸ σχῆμα τοὺς συνδέσμους αἴροντες τοὺς ὀφείλοντας τὰ κῶλα συνάπτειν οὕτω φαμὲν τὸν λόγον, ὡς ἔχει τὰ τοιαῦτα, εἰ δ ’ ὁμοίως ἁπάντων τὸ ἀξίωμ α , τὴν ἡγεμονίαν παρείλετ ο , καὶ πάλιν, Ἀμφίπολι ν , Πύδνα ν , Ποτίδαια ν , Ἁλόννησο ν , οὐδενὸς τούτων μέμνημα ι . |
| 33 | ιγʹ. ΠΕΡΙ ΕΛΛΕΙΨΕΩΣ. Ἔλλειψις δὲ γίνεται, ὅταν ὀνόματα πολλὰ περιῃρημένα χρὴ ὀνομαστὶ μὴ κειμένων, ὅτε δέ τι νοεῖται πλέον, ὡς ὁ Δημοσθένης, εἴ τις ἐπακολουθῶν ἐπὶ τὸ μνῆμα διεξίο ι , εἰ τὸ καὶ τὸ ἐποίησε ν , οὐκ ἂν ἀπέθανε ν · ἐμβρόντητ ε , εἶτα νῦν λέγει ς ; νοεῖται γὰρ τὸ φαίη ἄν τις πρὸς αὐτὸν ἢ εἴποι. καὶ πάλιν, μέλει δ ’ οὐδενὶ οὐδὲ μέμνητα ι , καὶ γὰρ ἐνταῦθα ἐλλείπει τὸ οὐδείς· πάθους δὲ ἔμφασιν ἔχει τὸ σχῆμα. ιδʹ. ΠΕΡΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΣ Η ΑΛΛΑΓΗΣ. Ἡ δὲ ἀλλοίωσις ἢ καὶ ἀλλαγὴ σχῆμά ἐστι ποικίλον, καὶ κατὰ πολλοὺς γινόμενον τρόπους· καὶ γὰρ ἀριθμοὺς ἀλλάσσομεν, καὶ ὀνομάτων τὰς πτώσεις, καὶ ἐπὶ τῶν ῥημάτων πάλιν χρόνους, πάθη. ὀνομάτων μὲν οὖν εἴδη καὶ οὕτως ἀλλοιοῦται καὶ μεταβάλλεται· πᾶσα γὰρ ἡ Ἑλλὰς ἐσιδηροφόρε ι · ἀντὶ γὰρ τῶν Ἑλλήνων Ἑλλὰς εἴρηται· καὶ πάλιν, εἰ γὰρ τὸ φιλότιμον ἀγήρω μόνο ν , ἀντὶ τοῦ ὁ φιλότιμος· καὶ ὡς ὁ Δημοσθένης, ἔπειτα δ ’ ἡ Πελοπόννησος ἅπασα διεστήκει ἀντὶ τοῦ οἱ Πελοποννήσιοι. τούτου δ’ ἔχεται τοῦ τρόπου καὶ τὸ τοιοῦτον, γῆν ἀροῦν. ἐγίνετο δὲ καὶ τοιαύτη μεταβολὴ προσώπων, ὅταν ἀφ’ ἑτέρου ἐφ’ ἕτερον τὸν λόγον μεταφέρωμεν, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, καὶ οὐδεὶς ἡμῶν χολὴν οὐ δ ’ ὀργὴν εὑρεθήσεται ἔχω ν , ἐ φ ’ οἷς ὁ βδελυρὸς οὗτος καὶ ἀναιδὴς βιάζετα ι , ὅ ς , ὦ μιαρώτατε πάντω ν , ἀποκεκλεισμένης σοι τῆς παρρησία ς . |
| 34 | πτώσεως δὲ ἀλλαγὴ καὶ μεταβολὴ οὕτω σχηματίζεται παρὰ τοῖς παλαιοῖς, τοὺς μὲν οὖν ἄλλου ς , ὅσοι πρὸς τὰ κοινὰ δικαίως προσέρχοντα ι , κἂν δεδωκότες ὦσιν εὐθύνα ς , τὴν ἀειλογίαν ὁρῶ προτεινομένου ς · ἀπὸ γὰρ τῆς αἰτιατικῆς ἐπὶ τὴν εὐθεῖαν ἐτράπη· καὶ τὰ Ὁμηρικά, μῆνιν ἄειδε θεὰ οὐλομένην ἣ μυρί α , καὶ πάλιν, ἄνδρα μοι ἔννεπε Μοῦσα πολύτροπο ν , ὃς μάλα πολλ ά . ἀριθμοὺς δὲ οὕτως ἀλλάσσουσιν, ὡς Θουκυδίδης, ῥᾷον γὰρ ἐτόλμα τις ἃ πρότερον ἀπεκρύπτετο μὴ κα θ ’ ἡδονὴν ποιεῖ ν , ἀντίστροφον τὴν μεταβολὴν ὁρῶντε ς · καὶ Φίλιππος καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἔλαττον ἰδόντες τὴν τροπὴν τῶν Λιβύων ἐφείποντ ο . χρόνων δὲ ἀλλαγὴ τοῦτον γίνεται τὸν τρόπον, καὶ ὅτι ἀληθῆ ταῦτα λέγομεν τοὺς ὁρῶντας ὑμῖν παρέξομαι μάρτυρας ἀντὶ τοῦ τοὺς ἑωρακότας. καὶ ἐνέργειαι δὲ καὶ τὰ πάθη [καὶ τὰ ῥήματα] ἀλλάσσεται, καὶ τοῦτο πολύ ἐστι παρὰ Θουκυδίδῃ, οἷον οὐ δ ’ ἐπιμιγνύντες ἀλλήλοις ἀντὶ τοῦ ἐπιμιγνύμενοι, καὶ πάλιν τοὺς τὴν μεσόγειαν μᾶλλον κατῳκημένους ἀντὶ τοῦ κατῳκηκότας. ιεʹ. ΠΕΡΙ ΠΟΛΥΠΤΩΤΟΥ. Πολύπτωτόν ἐστιν, ὅταν ἢ τὰς ἀντωνυμίας ἢ τὰ ὀνόματα ταῖς πλείοσι πτώσεσι καὶ πάσας μεταλαμβάνοντες πλέκωμεν τὸν λόγον, ὡς ἔχει τὸ Ξενοφῶντος, τίνι μὲν γὰρ φίλοι πλείους ἢ τῷ Περσῶν βασιλε ῖ ; τίς δὲ κοσμῶν φαίνεται ἀεὶ τοὺς περὶ αὑτὸν μᾶλλον ἢ ὁ βασιλεύ ς ; τίνος δὲ δῶρα γινώσκεται μᾶλλον ἢ τὰ βασιλέω ς ; καὶ τὸ Δημοσθενικόν, οὗτοι γὰρ κατέχουσ ι , τούτοις πείθεσθε ὑμεῖ ς , ὑπὸ τούτων δέος ἐστὶ μὴ παρακρουσθῆτ ε . |
| 35 | καίτοι τίς ἦν ὁ τὴν πόλιν ἐξαπατῶ ν ; οὐχ ὁ μὴ λέγω ν , ἃ φρονε ῖ ; τῷ δὲ ὁ κῆρυξ καταρᾶται δικαίω ς ; οὐ τῷ τοιούτ ῳ . ιϛʹ. ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ. Ἐπὶ τούτου τοῦ σχήματος μετάθεσις μορίων ὅλων γίνεται καὶ καθ’ ἕκαστον κῶλον ἢ κόμμα, ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, τίς γὰρ συμμαχία σου πράξαντος γέγονε τῇ πόλε ι ; τίς δὲ βοήθεια ἐκ τῆς σῆς εὐνοίας καὶ δόξη ς ; τίς δὲ πρεσβεί α ; τίς δὲ διακονί α , δ ι ’ ἣν ἡ πόλις ἐνδοξοτέρ α ; τί τῶν Ἑλληνικῶν ἢ τί τῶν οἰκείων ἁπλῶς ἐπηνώρθωται διὰ σ έ ; ποῖαι τριήρει ς ; ποῖα βέλ η ; ποῖοι νεώσοικο ι ; τίς ἐπισκευὴ τειχῶ ν ; ἢ ποῖον ἱππικό ν ; ἢ τῶν ἁπάντων τί χρήσιμο ν , ἢ τοῖς ἀπόροις πολιτικὴ βοήθει α , ἢ χρημάτων εὐπορί α ; ιζʹ. ΠΕΡΙ ΖΕΥΓΜΑΤΟΣ. Ἐπὶ τούτου τοῦ σχήματος ποτὲ μὲν καθ’ ἕκαστον κῶλον ἐπιλέγομεν τὸ οἰκεῖον ἑκάστῳ, ὡς ἔχει τὸ Ἰσοκρατικόν, πολλάκις ἐθαύμασα τῶν τὰς πανηγύρεις συναγαγόντων καὶ τοὺς γυμνικοὺς ἀγῶνας καταστησάντω ν , ποτὲ δὲ θέντες τὰ κῶλα ** καὶ πάλιν, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, Ἀλέξανδρος ἐνίκησε μαχομένους ἐπὶ μὲν Γρανικῷ τοὺς ἑπτὰ σατράπα ς , ἐν Ἰσσῷ δὲ Δαρεῖο ν , ἐν Ἀρβήλοις δὲ συναχθέντας ὁμοῦ πάντα ς . δύνανται δὲ καὶ τὰ συνάγοντα κῶλα καὶ μέσον αὐτῶν τεθῆναί ποτε· πόθεν δ’ ἂν ἡ τοιαύτη γένοιτο σύνταξις, δῆλον [ὅτι] ἐκ τῶν προειρημένων. ιηʹ. ΠΕΡΙ ΟΜΟΙΟΤΕΛΕΥΤΟΥ. Ὁμοιοτέλευτον δέ ἐστιν, ὅταν εἰς τὸ αὐτὸ μόριον πλεονάκις καταλήγωμεν, ὡς ἔχει τὸ Ἰσοκρατικόν, τοῦ μὲν ἐπίπονον καὶ φιλοκίνδυνον τὸν βίον ἐποίησ ε , τῆς δὲ περιμάχητον τὴν φύσιν κατέστησ ε , καὶ τὸ Αἰσχίνου, καὶ οὐ τὸ δυστύχημα ὀνειδίζ ω , τὸν δὲ τρόπον ἐξετάζ ω . |
| 36 | ιθʹ. ΠΕΡΙ ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΥ. Ὁμοιόπτωτον δέ ἐστιν, ὅταν ἡ αὐτὴ πτῶσις ἐφ’ ἓν ὄνομα πολλάκις ἀναφέρηται, ὡς ἔχει τὸ κατὰ Δημοσθένους Αἰσχίνου, ὦ πρὸς μὲν τὰ μεγάλα τῶν ἔργων ἁπάντων ἀνθρώπων ἀχρηστότατ ε , πρὸς δὲ τὴν ἐν λόγοις τόλμαν θαυμασιώτατ ε · κλητικὴ γὰρ πτῶσις ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν κώλων τέτακται. κʹ. ΠΕΡΙ ΠΑΡΟΝΟΜΑΣΙΑΣ. Παρονομασία δὲ γίνεται, ὅταν τι τῶν ληφθέντων εἰς τὴν διάνοιαν ὀνομάτων ἢ ῥημάτων βραχὺ μεταποιήσαντες ἑτέραν κινήσωμεν ἔννοιαν, ὡς ἔχει τὸ ῥηθὲν ὑπό τινος πρὸς τὸν ἀμπελουργὸν τὸν δικαζόμενον συνεχῶς, αἱ ἄμπελοί σου οὐ κλήματα φέρουσι ν , ἀλ λ ’ ἐγκλήματ α , καὶ ὡς τὸ Δημοσθενικόν, ἔτι γὰρ τῶν πραγμάτων ὄντων μετεώρων καὶ τοῦ μέλλοντος ἀδήλο υ , σύλλογοι παντοδαποὶ καὶ λόγοι κατὰ τὴν ἀγορὰν ἐγίνοντ ο , καὶ ὡς τὸ Θουκυδίδου, ἰέναι τοῖς ἐχθροῖς ὁμόσε μὴ φρονήματ ι , ἀλλὰ καταφρονήματ ι . καὶ ὅπως τὰ τοιαῦτα ἔχει διεκπλέκοντες καὶ περιπλέκοντες. καʹ. ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΘΕΣΕΩΣ. Ἀντίθεσις δὲ γίνεται κατὰ τρόπους πλείονας, καθ’ ἕνα μέν, ὅταν τὰ ἀντικείμενα ὀνόματα ἀναλαμβάνωμεν, ὡς ἔχει τὸ τοιοῦτον, μᾶλλον γὰρ τιμῶσιν αἱ πόλεις τῶν ἀδίκως πλουτούντων τοὺς δικαίως πενομένου ς , καὶ ἐπιλούουσιν ἐν θερμοῖς ὕδασι ψυχροὺς ἄνδρα ς . |
| 37 | καθ’ ἕτερον δέ, ὅταν αὐτὰ στρέφηται τὰ ὀνόματα, σὺ μὲν γὰρ ἔλαβε ς , ὦ Δημάδ η , δῶρα παρὰ Φιλίππο υ , ἐγὼ δὲ οὐκ ἔλαβο ν , καὶ προέπινες αὐτῷ κατὰ τῆς πόλεως εὐωχούμενο ς , ἐγὼ δ ’ οὐ συνέπινο ν . καθ’ ἄλλον δὲ τρόπον ἡ ἀντίθεσις γίνεται, ὅταν μὴ πάντως τοῖς ἀντικειμένοις ὀνόμασιν φράζωμεν, ἀντικείμενα μέντοι ἢ διαφέροντα πράγματα λαμβάνωμεν, ὡς παρὰ Δημοσθένει, ἐδίδασκες γράμματ α , ἐγὼ δὲ ἐφοίτω ν · ἐτέλει ς , ἐγὼ δὲ ἐτελούμη ν · ἐτριταγωνίστει ς , ἐγὼ δὲ ἐθεώρου ν · ἐγραμμάτευε ς , ἐγὼ δ ’ ἐκκλησίαζο ν · ἐξέπιπτε ς , ἐγὼ δὲ ἐσύριττο ν . κβʹ. ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΜΕΤΑΘΕΣΕΩΣ Η ΣΥΓΚΡΙΣΕΩΣ Η ΠΛΟΚΗΣ. Ἐπὶ τούτου τοῦ σχήματος ταῖς αὐταῖς λέξεσι χρώμενοι πλεονάκις ἕτερα σημαίνομεν, ὡς ἔχει τὰ τοιαῦτα, χάριέν ἐστ’ ἄνθρωπος, ὅς τ’ ἄνθρωπος ᾖ· καί, καλὸν δὲ τὸ ζῆν, ἄν τις ὡς δεῖ ζῆν μάθῃ· καὶ ὡς ἔχει τὸ Αἰσχίνου, δεῖ γὰρ τὰς Θήβας εἶναι Βοιωτία ς , οὐ τὴν Βοιωτίαν Θηβῶ ν . παράκειται δὲ τούτῳ τῷ σχήματι ἡ ἀντιμεταβολὴ καλουμένη· γίνεται δέ, ὅταν ἐν τῷ πρώτῳ καὶ δευτέρῳ κώλῳ τῆς περιόδου τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασι χρησώμεθα, τὰ ἐν ἀρχῇ ἐν τέλει τεθέντα ἐπὶ ταύτης ἀπολίπωμεν, ὡς Ἰσοκράτης παρακαλούμενος ἐπάρξασθαί τι παρὰ πότον εἶπεν, οἷς μὲν γὰρ ἐγὼ δεινό ς , οὐχ ὁ παρὼν καιρό ς , οἷς δ ’ ὁ νῦν καιρό ς , οὐκ ἐγὼ δεινό ς . κγʹ. ΠΕΡΙ ΑΝΤΕΝΑΝΤΙΩΣΕΩΣ. Ἀντεναντίωσις δέ ἐστιν, ὅταν τὸ ἐναντίον ὄνομά τινος τιθέντες αὐτὸ ἐκεῖνο σημαίνωμεν, εἰ οὕτως ᾖ τῷ κειμένῳ ἐναντίον, οἷον ἐχθροὺς ἔσχεν οὐ τοὺς ἀδυνατωτάτους λέγειν καὶ πράττει ν , καὶ πάλιν, οὔτε ἐλαχίστων κατὰ τὴν πόλιν ἀντὶ τοῦ τοὺς δυνατωτάτους καὶ τὰ μέγιστα, καὶ ὡς τὸ Ὁμηρικόν, ἐπεὶ οὔ μιν ἀφαυρότατος βάλ’ Ἀχαιῶν, ἀντὶ τοῦ ὁ γενναιότατος. |
| 38 | κδʹ. ΠΕΡΙ ΥΠΕΡΒΑΤΟΥ. Τοῦ δ’ ὑπερβατοῦ καὶ αὐτοῦ πλείους εἰσὶ διαφοραί· καὶ γὰρ κατ’ ἀναστροφὴν συλλαβῶν καὶ μορίων γίνεται, ὡς ἔχει λέων κατὰ ταῦρον ἐδηδώ ς , καὶ Δημοσθένης κατὰ τοῦ Αἰσχίνου, οὗτος μὲν τὸν Ἀξιόχου οὐ δ ’ ἕνα δ ’ ἄλλο ν , καὶ τὸ Θουκυδίδου ἐν οὗ τῷ ἱερῷ. καὶ πάλιν λέξεως συνθέτου διασπειρομένων ἀπ’ ἀλλήλων τῶν μορίων, οἷον ἄπο μ ’ ὀλεῖς ἀντὶ τοῦ ἀπολεῖς με. καὶ πάλιν λέξεων μὴ κατὰ τὸ ἑξῆς μηδὲ κατὰ φύσιν τιθεμένων, οἷον τὸ Θουκυδίδου, πυθόμενοι δὲ οἱ Κερκυραῖοι τὴν παρασκευὴν αὐτῶν ἐφοβοῦντ ο , καὶ ( ἦσαν γὰρ οὐδενὸς Ἑλλήνων ἔνσπονδο ι , οὐδὲ ἐπέγραψαν ἑαυτοὺς οὔτε ἐς τὰς Ἀθηναίω ν , οὔτε ἐς τὰς Λακεδαιμονίων σπονδά ς, ) ἔδοξεν αὐτοῖς ἐλθοῦσι πρὸς τοὺς Ἀθηναίους συμμάχους γενέσθα ι · ὃ γὰρ ἐνταῦθα ἀποδοθῆναι ὤφειλεν, ἤδη προείληπται· τὸ γὰρ ἑξῆς ἐστι, τὴν παρασκευὴν αὐτῶν ἐφοβοῦντο, καὶ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐλθοῦσι πρὸς τοὺς Ἀθηναίους συμμάχους γενέσθαι· ἦσαν γὰρ οὐδενὸς Ἑλλήνων ἔνσπονδοι. γίνεται δὲ ὑπερβατὸν καὶ πολλῶν τιθεμένων μεταξὺ λέξεων τῶν ὀνομάτων, ὡς ἔχει τὸ Δημοσθενικόν, ἐγὼ δ ’ ὅτι μὲν πάντα ἀπόλλυται χρήματ α , ἐὰν τὰ τοῦ σοφίσματος παραδέξησθ ε , καὶ ὅτ ι , εἰ ἄρα δεῖ τινας ἀφιέναι τῶν ὀφειλόντω ν , τοὺς ἐπιεικεστέρους καὶ βελτίου ς , καὶ ἐπὶ τοῖς ἥκιστα δεινοῖς ὠφληκότας ἀφιέναι δίκαιον ἂν εἴ η , οὐχὶ τὸν πονηρότατον καὶ πλεῖστα ἡμαρτηκότα καὶ δικαίως ὠφληκότα καὶ ἐπὶ δεινοτάτοις ( τί γὰρ ἂν γένοιτο συκοφαντίας καὶ παρανομίας δεινότερο ν , ἐ φ ’ οἷς ἀμφοτέροις οὗτος ὤφληκ ε; ) καὶ ὅτι οὐ δ ’ εἰ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀφιέναι δίκαιο ν , οὐχὶ τῷ βιαζομένῳ ὑβρίσαι τὸ αὐτὸ γέγον ε · τὰ τοιαῦτα ἐάσ ω · τὸ γὰρ ἐάσω διὰ μακροῦ πάνυ ἐπενηνεγμένον. |
| 39 | κεʹ. ΠΕΡΙ ΠΑΡΕΜΒΟΛΗΣ. Τοῦτο τὸ σχῆμα παρακεῖσθαι μὲν δοκεῖ τῷ ὑπερβατῷ, ἐπειδὴ μεταξὺ τῆς κατὰ φύσιν συντάξεως τοῦ λόγου τίθεταί τις λόγος, διαφέρει δὲ ἐκείνου· τὸ μὲν γὰρ ὑπερβατὸν ἐν τῇ ἀλλαγῇ τῶν μορίων καὶ τῇ προσαποδόσει τοῦ ἀκολουθοῦντος σχήματος· ἡ δὲ παρεμβολὴ ἰδίαν ἔχει διάνοιαν· καὶ τῆς μὲν ὑπερβάσεως, ὅταν τι μέρος τῶν ὑπαρχόντων ἄρῃς, βλάψεις τὸν νοῦν καὶ τὸ σχῆμα ἀναιρήσεις· ἡ παρεμβολὴ δὲ καὶ ὅλη ἀρθεῖσα οὐ βλάπτει τὴν διάνοιαν. παράδειγμα δὲ τῆς παρεμβολῆς καὶ τὸ παρ’ Ἡροδότῳ κείμενον, Κροῖσος ἦν Λυδὸς μὲν τὸ γένο ς , παῖς δὲ Ἀλυάττε ω , τύραννος δὲ ἐθνέων τῶν ἐντὸς Ἅλυος ποταμο ῦ , ὃς ῥέων ἀπὸ μεσημβρίης μεταξὺ Σύρων καὶ Καππαδοκῶν καὶ πρὸς Βορέην ἄνεμον εἰς τὸν Εὔξεινον ἐξίησι πόντο ν · οὗτος οὖν Κροῖσο ς · ἐνταῦθα τὰ περὶ τοῦ ποταμοῦ παρεμβεβλημένα οὐδὲν κοινὸν ἔχει τοῖς περὶ τὸν Κροῖσον· ἐδύνατο γὰρ καὶ οὕτως ἔχειν ὁ λόγος· τύραννος δὲ ἐθνέων τῶν ἐντὸς Ἅλυος ποταμοῦ, οὗτος ὦν ὁ Κροῖσος. κϛʹ. |
| 40 (1n) | ΠΕΡΙ ΠΑΡΙΣΟΥ. Πάρισόν ἐστιν, ὅταν δύο ἢ πλείονα κῶλα συνενωθέντα μάλιστα μὲν καὶ τὰς συλλαβὰς ἴσας ἔχῃ, ἀλλά γε καὶ τὸν ἀριθμὸν τὸν ἴσον ἐν πᾶσι λαμβάνῃ, ὡς ἔχει τὸ προειρημένον Ἰσοκρατικόν, τοῦ μὲν ἐπίπονον καὶ φιλοκίνδυνον βίον κατέστησ ε , τῆς δὲ περίβλεπτον καὶ περιμάχητον τὴν φύσιν ἐποίησε ν . εἰ δὲ τὸ παράδειγμα τοῦτο καὶ ὁμοιοτέλευτόν ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει· πολλοὶ γὰρ λόγοι καὶ ἐκ δύο καὶ ἐκ πλειόνων σχημάτων σύγκεινται. κζʹ. ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΥΝΑΠΑΝΤΗΣΕΩΣ. Προσυναπάντησίς ἐστιν, ὅταν δύο ἐξενεγκὼν ὀνόματα πρὸς τὸ τελευταῖον πρότερον τὴν ὑπάντησιν ποιήσηται, ὡς καὶ τὸ Ὁμηρικόν, ἔνθ’ ἅμα οἰμωγή τε καὶ εὐχωλὴ πέλεν ἀνδρῶν ὀλλύντων τε καὶ ὀλλυμένων. τὸ γὰρ ὀλλύντων τὸ εὐχόμενον προσαποδέδοται, καὶ ἐλθόντων Ἀθηναίων καὶ Λακεδαιμονίω ν , Λακεδαιμονίων μὲν Εὐρυβιάδεω ἡγουμένο υ , Ἀθηναίων δὲ Θεμιστοκλέου ς . κηʹ. ΠΕΡΙ ΕΠΙΤΙΜΗΣΕΩΣ, ΤΟ Δ ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΥΠΑΛΛΑΓΗΝ ΤΙΝΕΣ ΚΑΛΟΥΣΙΝ. Τοῦτο τὸ σχῆμα γίνεται καὶ αὐτὸ κατά τινας τρόπους· ἢ γὰρ ἐπιτιμήσαντες τῇ πρώτῃ λέξει ἑτέραν ἐλάβομεν, ὡς Δημοσθένης, ὀψὲ γάρ ποτ ε , ὀψὲ λέγ ω · χθὲς μὲν οὖν καὶ πρώη ν · ἢ διαφοράν τινα ἐμφαίνομεν τῶν ὀνομάτων, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ περισσῶς φιλοῦντος, οὐκ ἔστι τοῦτο φιλία, ἀλλ’ ἔρως· ἢ διαστήσαντες ἐξελεξάμεθα τὸ βέλτιστον, ὠργίζετο, οὐ μὲν οὖν, ἀλλ’ ἐμαίνετο· καὶ πάλιν, οὐ πατὴρ ἦν, μὰ Δία, ἀλλὰ τύραννος. |