---
title: Sentences
title_greek: Γνῶμαι
author: Cleitarchus the Historian
eul_wid: hyo-aa
eul_aid: hyo
canonical: "https://eulogikon.org/works/cleitarchus-text-hyo-aa"
period: Hellenistic
dialect: Koine
domain: Philosophy
format: Prose
license: "https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/"
---

# Sentences

*Γνῶμαι*

**Author:** Cleitarchus the Historian

**eul_wid:** `hyo-aa` · [HTML page](https://eulogikon.org/works/cleitarchus-text-hyo-aa)

## Text

### 1

ΕΚ ΤΩΝ ΚΛΕΙΤΑΡΧΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΧΡΕΙΩΝ ΣΥΝΑΓΩΓΗ Ἕπου θεῷ.

### 2

γνῶθι σαυτόν.

### 3

πατρίδα τὸν κόσμον ἡγοῦ.

### 4

ὁ μὲν θεὸς οὐδενὸς δεῖται, ὁ δὲ σοφὸς μόνου θεοῦ (Sext. 49).

### 5

ἄσκει μέγας εἶναι παρὰ τῷ θεῷ, παρὰ δὲ ἀνθρώποις ἀνεπίφθονος (Sext. 51).

### 6

εὐσεβὴς οὐχ ὁ πολλὰ θύων, ἀλλ’ ὁ μηδὲν ἀδικῶν ( cf. Sext. 47).

### 7

ἡ ψυχή σου ἀεὶ ἔστω παρὰ θεῷ (Sext. 55b).

### 8

διάνοια ἀνθρώπου θεὸν οὐ λανθάνει (Sext. 57a).

### 9

δίκαιος ἀνὴρ εἰκὼν θεοῦ ( cf. Sext. 190).

### 10

ἐκ φιληδονίας ἀκολασία φύεται (Sext. 71b).

### 11

ζήλου τὸν μηδενὸς δεόμενον ( cf. Sext. 50).

### 12

ὧν ἐπιθυμεῖ τις δοῦλός ἐστιν (Sext. 600, Υ only ).

### 13

ἐγκράτεια δὲ κρηπὶς εὐσεβείας (Sext. 86a).

### 14

εὔχου σοι γενέσθαι μὴ ἃ βούλει ἀλλ’ ἃ δεῖ (Sext. 88).

### 15

ἃ δίδωσι παιδεία, ταῦτα οὐδείς σε ἀφαιρήσεται (Sext. 92).

### 16

σκέπτου πρὸ τοῦ πράττειν καὶ ἃ πράττεις ἐξέταζε, ἵνα μηδὲν ποιῇς ὃ μὴ δεῖ (Sext. 93).

### 17

ψυχὴ καθαίρεται ἐννοίᾳ θεοῦ (Sext. 97).

### 18

παντὸς οὗ καλῶς πράττεις θεὸν ἡγοῦ αἴτιον (Sext. 113).

### 19

κακῶν θεὸς ἀναίτιος (Sext. 114).

### 20

μεγαλοψυχίαν ἄσκει (Sext. 120).

### 21

ὧν ἡγεμόνες οἱ πόνοι, ταῦτα εὔχου σοι γενέσθαι μετὰ τοὺς πόνους (Sext. 125).

### 22

ὃ κτησάμενος οὐ καθέξεις, μὴ αἰτοῦ παρὰ θεοῦ (Sext. 128).

### 23

ὄρεξις κτήσεως ἀρχὴ πλεονεξίας (Sext. 137).

### 24

ἐκ γὰρ φιλαργυρίας ἀδικία φύεται (Sext. 138).

### 25

φιλῶν ἃ μὴ δεῖ οὐ φιλήσεις ἃ δεῖ (Sext. 141).

### 26

ἀπλήρωτον γὰρ ἡ ἐπιθυμία, διὰ τοῦτο καὶ ἄπορον (Sext. 146).

### 27

κακοὶ κολακευόμενοι κακίους (Sext. 149).

### 28

αἱρετώτερον εἰκῇ λίθον βάλλειν ἢ λόγον (Sext. 152).

### 29

σκέπτου πρὸ τοῦ λέγειν ἵνα μὴ λέγῃς εἰκῇ (Sext. 153).

### 30

ῥήματα ἄνευ νοῦ ψόφοι (Sext. 154).

### 31

βραχυλογίᾳ σοφία παρακολουθεῖ (Sext. 156).

### 32

μακρολογία σημεῖον ἀμαθίας (Sext. 157).

### 33

ἀνδρὶ σοφῷ πᾶσα γῆ πατρίς.

### 34

τῷ ψεύδει ὡς φαρμάκῳ χρῶ (Sext. 159).

### 35

ὁπότε δεῖ πράττειν, λόγῳ μὴ χρῶ (Sext. 163a).

### 36

περὶ ὧν οὐκ οἶδας, σιώπα, περὶ ὧν οἶδας, ὃ δεῖ λέγε (Sext. 162).

### 37

λόγος παρὰ καιρὸν ἀνοίας ἔλεγχος (Sext. 163).

### 38

ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη ἐστὶ τοῦ λέγειν καὶ τοῦ σιωπᾶν (Sext. 164a).

### 39

ἐν συλλόγῳ πρῶτος λέγειν μὴ ἐπιτήδευε· (Sext. 164) μετὰ γὰρ πλείονας λέγων ὄψει μᾶλλον τὰ συμφέροντα (Sext. 165b).

### 40

μεγάλῃ περιστάσει πρέπει ψεῦδος (Sext. 165c).

### 41

μηδένα ἀπάτα, μάλιστα δὲ τὸν συμβουλίας δεόμενον (Sext. 165e).

### 42

οὐδὲν οἰκειότερον σοφίᾳ ἢ ἀλήθεια (Sext. 168).

### 43

οὐ δυνατὸν τὴν αὐτὴν φύσιν φιλόσοφόν τε εἶναι καὶ φιλοψευδῆ (Sext. 169).

### 44

τοῦ λέγειν ἃ δεῖ τὸ ἀκούειν προτίμα (Sext. 171).

### 45

τὰ τῶν παιδευομένων ἁμαρτήματα τῶν παιδευόντων ὀνείδη (Sext. 174).

### 46

ὃν οὐκ οἶδας πῶς ποτ’ ἔχει παιδείας, τοῦτον μήποτε τολμήσῃς λέγειν εὐδαίμονα ( cf. Sext. 538).

### 47

οὐκ ἔστιν εὐγενῶς φιλοσοφεῖν πόνων καταφρονήσαντα (Sext. 539).

### 48

τοὺς λόγους σου ὁ βίος βεβαιούτω (Sext. 177).

### 49

τῶν δογμάτων σου τὰ ἔργα ἀπόδειξις ἔστω (Sext. 547).

### 50

ἄρχεσθαι μὴ μαθὼν ἄρχειν μὴ ἐπιχείρει.

### 51

χαλεπώτερον εὐγενῶν νέων ἄρχειν ἢ λεόντων (Sext. 553).

### 52

ἐν παντὶ ἀρχικώτατος ὁ φρονιμώτατος (Sext. 555).

### 53

ἄνθρωπον μὲν ἀπατῆσαι δυνατὸν λόγῳ, θεὸν δὲ ἀδύνατον (Sext. 186).

### 54

ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ οὗ ἀδίκως ἔπραξας, δὶς ἀδικήσεις (Sext. 452).

### 55

ἄρχων μὲν ἐπιτήδευε πρᾷος εἶναι, ἀρχόμενος δὲ μεγαλόφρων (Sext. 453).

### 56

βασιλεῖ συμβούλευε τὰ συμφέροντα τῇ ἀρχῇ (Sext. 454).

### 57

βασιλεῖ μὴ ἐπιχείρει συγγίνεσθαι μὴ δυνάμενος δυσωπεῖν βασιλέα (Sext. 455).

### 59

βασιλέα φρόνησις, οὐ διάδημα ποιεῖ· (Sext. 457) νοῦς γάρ ἐστιν ὁ ἄρχων (Sext. 458).

### 60

ὁ βασιλεύων ἀνθρώπων καλῶς βασιλεύεται ὑπὸ τοῦ θεοῦ (Sext. 459).

### 61

ὅταν ἐπὶ μικροῖς παύσῃ μέγα φρονεῖν, τότε ἄρξῃ μέγα φρονεῖν.

### 62

οὐχ ὁ θάνατος κακόν, ἀλλὰ τὸ μὴ δύνασθαι γενναίως ἀποθανεῖν (Sext. 473).

### 63

ἄνθρωπος ὅμοιον ἔχει θεῷ τὸ εὐεργετεῖν.

### 64

φαύλοις ἄχρηστος δοκεῖ σοφὸς ἀνήρ (Sext. 214).

### 65

ὑπὲρ πατρίδος ἀποθανεῖν εὐτυχές.

### 66

οὐ μικρὸν ἐν βίῳ τὸ παρὰ μικρόν (Sext. 10).

### 67

οὐ σῴζεται μέρος ἄνευ τοῦ ὅλου (Sext. 485).

### 68

οὐκ ἔστιν εὐσεβέστερον ἀνάλωμα τοῦ εἰς γονεῖς (Sext. 489).

### 69

γάμει δυνατὸς ὢν ἄρχειν.

### 70

ὅρος ἀφροδισίων παιδοποιΐα.

### 71

μοιχός ἐστι τῆς αὑτοῦ γυναικὸς πᾶς ὁ ἀκόλαστος (Sext. 231).

### 72

αἰδούμενος τὴν γυναῖκα αἰδουμένην ἕξεις (Sext. 238).

### 73

ἐφ’ ὅσον ἂν γαστρὸς ἄρξῃς, καὶ ἀφροδισίων ἄρξεις (Sext. 240).

### 74

προὶξ πολλὴ τέκνα βελτίονα οὐ ποιεῖ (Sext. 511).

### 75

γυνὴ φιλόκοσμος οὐ πιστή (Sext. 513).

### 76

τέκνα ζῆν μὲν οὐκ ἐφ’ ἡμῖν, καλῶς δὲ ζῆν ἐφ’ ἡμῖν (Sext. 255).

### 77

διδασκάλους τίμα.

### 78

γονέων διδάσκαλοι μείζους εὐεργέται (Sext. 536).

### 79

φιλοπονία φύσιν διορθοῦται.

### 80

ῥᾳθυμία φύσιν ἀπόλλυσιν.

### 81

ὀψιμαθὴς γίνου ἢ ἀμαθής.

### 82

πᾶν ἁμάρτημα χρόνου ζημία.

### 83

φιλοπόνῳ χρόνος περισσεύει.

### 84

τῶν ἐπὶ σχολῆς λόγων ἐν ταῖς περιστάσεσι μέμνησο.

### 85

ὅσα πάθη ψυχῆς, τοσοῦτοι δεσπόται (Sext. 75b).

### 86

οὐκ ἔστιν ἐλεύθερον εἶναι κρατούμενον ὑπὸ παθῶν.

### 87

ὕπνον προσίεσο διὰ τὸ ἀναγκαῖον.

### 88

μὴ ταχέως τοὺς φίλους κτῶ.

### 89

οὓς ἂν κτήσῃ φίλους κτῶ.

### 90

σεαυτοῦ τὰ ἀτυχήματα τῶν φίλων ἡγοῦ, τῶν δὲ ἰδίων εὐτυχημάτων κοινώνει τοῖς φίλοις.

### 91

τελευτησάντων τῶν φίλων θρηνεῖν μὲν οὐκ εὐγενές, προνοεῖν δὲ τῶν οἰκείων ἐπιμελές.

### 92

περιστάσεις δοκιμάζουσι φίλους.

### 93

πῖνε μετὰ τὸ διψῆν.

### 94

ἔσθιε μετὰ τὸ πεινῆν.

### 95

ἄνθρωπος γαστρὸς ἥσσων ὅμοιος θηρίῳ (Sext. 270).

### 96

μὴ ἐπιτείχιζε τῇ ψυχῇ σου τὸ σῶμα.

### 97

ὅρος σιτίων ἔστω σοι τὸ μὴ πεινῆν.

### 98

ἀκρόπολίς ἐστι σοφοῦ μεγαλοψυχία.

### 99

ἀρετὴν μὲν ἔχων πάντα ἕξεις, κακίαν δὲ οὐδὲ σεαυτόν.

### 100

ἰσχὺν σώματος πόνοι καταναγκάζουσι σιτίων μᾶλλον.

### 101

ἡ ἰσχὺς τοῦ σώματός σου μὴ γινέσθω τῆς ψυχῆς ἀσθένεια.

### 102

αἱροῦ τῇ ψυχῇ μᾶλλον ἢ τῷ σώματι ἰσχύειν.

### 103

ἰσχὺν δὲ ψυχῆς φρόνησιν νόμιζε.

### 104

εἷς ἀνὴρ μυρίων περιγίνεται τῇ φρονήσει.

### 105

τοῦτο σὸν κτῆμα οὐκ ἔστιν, ὃ παρόσον μεταδίδως τοῖς ἄλλοις αὐτὸς οὐχ ἕξεις (Sext. 295).

### 106

ὃς ἂν τῶν ἐπαίνων καταφρονῇ, οὗτος καὶ τῶν ψόγων καταφρονεῖ (Sext. 299).

### 107

ἀ[......] τοὺς φίλους ἡγοῦ.

### 108

τὰ δίκαια μετὰ πειθοῦς αἱρετώτερον ποιεῖν ἢ μετὰ βίας.

### 109

οὐ πρότερον γνώσῃ ὃ μὴ οἶσθα, πρὶν ἂν γνώσῃς οὐκ εἰδώς (Sext. 333).

### 110

〈ὀργὴν πλήθουσ〉 μὴ παρόξυνε (Sext. 343).

### 111

ἔπαινον πλήθους μὴ θαύμαζε ἢ μὴ ἀτίμαζε.

### 112

θόρυβον τ[........]μάτων ἦχον.

### 113

ψυχὴν σιτίοις μὴ ἐπιθολοῦ μηδὲ ἀμέτροι[ς .......].

### 114

κρεῖττον ἀποθανεῖν ἢ διὰ γαστρὸς ἀκρασίαν ψυχὴν ἀμαυρῶσαι (Sext. 345).

### 115

ἄμεινον εἰδέναι ἀγνοοῦντα ὅτι ἀγνοεῖ ἢ δοκεῖν μὴ γινώσκοντα γινώσκειν.

### 116

μέθης καιρὸς οὐδὲ εἷς οὐδενὶ ἐπεὶ μηδὲ τοῦ ληρεῖν.

### 117

νέος εὐφυέστατος μὴ παιδαγωγίᾳ συζῶν διαφερόντως γίνεται κακός.

### 118

ἀνόητος τὴν ἑαυτοῦ δόξαν προτιμᾷ τοῦ κοινῇ συνοίσοντος.

### 119

νέαις ψυχαῖς καὶ ἁπαλαῖς μεγάλους κινδύνους καὶ πόνους μὴ ἐπίβαλλε.

### 120

ἁρμόζου πρὸς τὰς περιστάσεις ἵνα εὐθυμῇς (Sext. 385).

### 121

περιστάσεις εὐδαιμονίαν οὐδαμῶς ἀφαιροῦνται (Sext. 387).

### 122

ὅσα δίδωσι τύχη, ταῦτα περιστάσεις ἀφαιροῦνται.

### 123

οὐκ ἔστιν εὐκλεῶς ζῆν ἄνευ τοῦ σωφρόνως καὶ καλῶς καὶ δικαίως 〈πράττειν〉.

### 124

[........] βίαιον μάθημα.

### 125

ψυχὴ καθαίρεται κακίας ἀπαλλαγῇ.

### 126b

〈τὰ ὦτά σου μὴ〉 πᾶσιν ὕπεχε· ( cf. Sext. 409) λόγος γὰρ κακὸς κακῶν ἡγεμών ἐστιν.

### 127

δύναμιν μεγ[........] φρονήσεως οὐκ ἂν εὕροις.

### 128

πολλὰ βουλευόμενος ἔπειτα πρᾶττε ὡς ἐξουσίαν μὴ ἔχων ἐπανορθοῦσθαι τὰ πραχθέντα.

### 129

φύσεως ἀντιπραττούσης πάντα κενά.

### 131

τρίχας τὰς τοῦ σώματος μὴ δυνάμενος φέρειν πῶς οἴσεις πανοπλίαν; τρίβων καὶ κόμη καὶ γένειον ἀγαθῷ μὲν ἀνδρὶ οἰκεῖα, κακῷ δὲ στίγματα.

### 132

οὐδεμία προσποίησις ἐπὶ πολὺν χρόνον λανθάνει (Sext. 325).

### 133

μαντικὴ ἀνδρὸς σοφοῦ εὐβουλία.

### 134

εὐεργετοῦντά σε ἄνθρωπον ὡς ὑπηρέτην θεοῦ τίμα μετὰ θεόν (Sext. 319).

### 135

μακάριος οὗ ὁ θεὸς κηδεμών ἐστιν ( cf. Sext. 424).

### 136

οὐκ ἔστιν ἅμα δουλεύειν ἡδονῇ καὶ θεῷ (Sext. 574).

### 137

σοφοῦ ζῶντος δόξα μὲν ὀλίγη, μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τὸ κλέος ᾄδεται (Sext. 53).

### 138

μὴ τὸ ἔχειν ἀρετὴν καλὸν νόμιζε, ἀλλὰ τὸ ὡς δεῖ καὶ ὑπὲρ ὧν δεῖ.

### 139

ὥσπερ ὑπὸ τοῦ ἰοῦ τὸν σίδηρον, οὕτως τοὺς φθονεροὺς ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἤθους κατεσθίεσθαι.

### 140

ὀφείλομεν ἑαυτοὺς ἐθίζειν ἀπὸ ὀλίγων ζῆν, ἵνα μηδὲν αἰσχρὸν ἕνεκεν χρημάτων πράττειν μάθωμεν.

### 141

κρεῖττον ἕνα φίλον ἔχειν πολλοῦ ἄξιον ἢ πολλοὺς μηδενὸς ἀξίους.

### 142

τῆς ψυχῆς ὡς ἡγεμόνος ἐπιμελοῦ, τοῦ δὲ σώματος ὡς στρατιώτου προνόει.

### 143

πᾶν τὸ πλεῖον ἀνθρώπῳ πολέμιον (Sext. 140). φιλῶν ἃ μὴ δεῖ [ sic ] λήσεταί σε τὰ καλὰ σπουδάσοντα περὶ τὰ μὴ καλά (Sext. 141—2; Clit. 25).

### 144

ὃ μὴ θέλεις ἀκούειν μηδὲ εἴπῃς· ὃ μὴ θέλεις λέγειν μηδ’ ἄκουε.

### 144

ὤτων καὶ γλώττης μέγας ὁ κίνδυνος.

## License and provenance

Eulogikon publishes public-domain Greek texts in cleaned, structured, readable form and makes no copyright claim over that preparation (Public Domain Mark 1.0, https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/). Cite as `eul_wid: hyo-aa`.