---
title: "Therapeutics: Book 4"
title_greek: "Θεραπευτικά, Δʹ"
author: Alexander of Tralles
eul_wid: vcc-ai
eul_aid: vcc
canonical: "https://eulogikon.org/works/alexander-tralleis-therapeutics-book-4-vcc-ai"
lang: grc
period: Late Antique
dialect: Koine
content_hash: "sha256:57e390bba9817e64372a055c57e9fb0404c707a749b066f93cf2f57ae066c5ab"
content_modified_at: "2026-11-15"
license: "https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/"
---

# Therapeutics: Book 4

*Θεραπευτικά, Δʹ*

**Author:** Alexander of Tralles

**eul_wid:** `vcc-ai` · [HTML page](https://eulogikon.org/works/alexander-tralleis-therapeutics-book-4-vcc-ai)

## Text

Part of [Therapeutics](/works/alexander-tralleis-therapeutics-vcc-ad)

`2–2.125`

ἈΛΕΞΆΝΔΡΟΥ ΤΡΑΛΛΙΑΝΟΥ͂ ΒΙΒΛΊΟΝ ΤΈΤΑΡΤΟΝ.

Περὶ συνάγχης.

`2.127`

Τὸ τῆς συνάγχης πάθος, εἴπερ τι καὶ ἄλλο, τῶν ὀξυτάτων ἐστὶ παθῶν· δίκην γὰρ ἀγχόνης καὶ βρόχου ἀποπνίγειν οἶδε τοὺς κάμνοντας, ὅθεν καὶ συνάγχη τὸ πάθος εἰκότως ὠνομάσθη. ἐπεὶ οὖν ὀξύτατόν ἐστι καὶ εὐθὺς τὸν θάνατον ἐπιφέρει, ἀνάγκη καὶ ὀξέως ἐπὶ τὴν θεραπείαν ὁρμᾶν. ἀλλʼ ἐπὶ πάσης ὀρθῆς θεραπείας, ἐπειδήπερ ἀνάγκη προηγεῖσθαι τὴν διάγνωσιν, ἀναγκαῖόν ἐστιν ἐπίστασθαι τήν τε οὐσίαν αὐτὴν τοῦ πάθους καὶ τὰς αἰτίας αὐτοῦ καὶ διαφορὰς καὶ τὴν διάγνωσιν ἑκάστης αὐτοῦ. οἱ μὲν οὖν ἀρχαιότεροι τῶν πάλαι ἰατρῶν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, πᾶν εἶδος φλεγμονῆς περὶ τὸν λαιμὸν εἴτε ἔνδοθεν εἴτε ἔξωθεν ἀπειλοῦν πνιγμὸν συνάγχην ὠνόμαζον. οἱ ὕστερον δὲ διεῖλον τὴν φλεγμονὴν εἰς τέσσαρας διαφορὰς καὶ τὴν μὲν ἔνδον φλεγμονὴν τῶν μυῶν τοῦ λάρυγγος ἐκάλουν κυνάγχην, τὴν δʼ ἐκτὸς παρακυνάγχην, ὁμοίως δὲ καὶ τὴν ἔνδοθεν φλεγμονὴν τοῦ φάρυγγος ἐκάλουν συνάγχην, τὴν δʼ ἐκτὸς παρασυνάγχην. τούτων οὕτως ἐχόντων λέγωμεν ἤδη καὶ τὴν πρὸς ἕκαστον εἶδος ἁρμόζουσαν θεραπείαν. εἰδέναι δεῖ τοίνυν καθόλου, ὡς οὔτε ἡ ἀποκρουστικὴ μόνη ἀγωγὴ συμβάλλεται τοῖς πάθεσι τούτοις οὔτε ἡ διαφορητικὴ, ἀλλὰ μικτῆς ἐστι χρεία. καὶ πρὸς τοὺς καιροὺς ἀποβλέποντας ποτὲ μὲν τῶν ἀποκρουστικῶν, ἄλλοτε δὲ τῶν διαφορητικῶν ἐπιμιγνύειν χρή. καὶ εἰ μὲν ἀρχὴ τοῦ πάθους εἴη καὶ ἔτι ῥευματιζόμενα φαίνοιτο, τότε τῶν ἀποκρουστικῶν πλέον δεῖ μιγνύειν, καὶ ἐν τῇ ἀκμῇ μᾶλλον τῶν διαφορητικῶν, ἐν δὲ τῇ παρακμῇ τῶν ἰσχυροτέρως διαφορεῖν δυναμένων. ὅσοι γὰρ ἐχρήσαντο χαλαστικῇ ἀγωγῇ μόνῃ εἴτε ἔνδοθεν εἴτε ἔξωθεν, οὗτοι μεγίστων αἴτιοι κακῶν ἐγένοντο· ἢ γὰρ εἰς πνιγμὸν ὀξύτατον ἤνεγκαν ἢ τὴν φλεγμονὴν ηὔξησαν, ὥστε πολλῶν γενομένων ὕστερον μόλις ἀναπνεῦσαι καὶ σωθῆναι τὸν κάμνοντα. οὐ μόνον δὲ δεῖ προσέχειν τοῖς καιροῖς, ἀλλὰ καὶ τῇ δυνάμει τῶν βοηθημάτων· τὰ μὲν γὰρ ἀσθενέστερα καὶ μαλακώτερα τοῖς ἁπαλωτέραν ἔχουσι τὴν ἕξιν οἰκειότερον ἄν τις προσενέγκοι, οἷον εὐνούχοις, παισὶ, γυναιξὶ καὶ τοῖς ὁμοίοις τούτων, τὰ δὲ ἰσχυρότερα τοῖς σκληροτέροις καὶ ἰσχυροτέροις σώμασι. καὶ γὰρ ὥσπερ οὐκ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ ὑγιαίνειν ψυχόντων πάσχοντα τὰ σκληρότερα σώματα νοσοῦσιν, οὕτω πάλιν ἵνα εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανέλθῃ, τῶν ἰσχυροτέρων ἐξ ἀνάγκης δεῖται πάλιν. τὰ δὲ μαλακωτέραν ἕξιν ἔχοντα τοὐναντίον ὑπομένει· τῶν μὲν γὰρ ἀσθενεστέρων βοηθημάτων ἀβλαβῶς ἀνέχεται, ὑπὸ δὲ τῶν ἰσχυροτέρων ἀδικεῖται τῷ μὴ φέρειν αὐτῶν τὴν δύναμιν. δεῖ οὖν προσέχειν ἀκριβῶς, ποῦ μὲν ἐκλῦσαι τὴν δύναμιν τῶν βοηθημάτων, ποῦ δὲ ἐπιτεῖναι χρὴ, ὅπως τὸ προσαγόμενον βοήθημα γένοιτο ἐναντίον μὲν τῇ κρατούσῃ διαθέσει, οἰκεῖον δὲ καὶ φίλον τῇ ἕξει τοῦ πάσχοντος. εἴπωμεν οὖν ἤδη, ποῖα τῶν βοηθημάτων ἐστὶν ἁπλούστερα καὶ ἀσθενῆ, ποῖα δὲ ἰσχυρότερα, καὶ πότε μὲν αὐτοῖς μικτοῖς δεῖ κεχρῆσθαι, πότε δὲ ἀκράτοις.

Περὶ τοῦ διὰ μόρων.

`2.129`

Τὸ μὲν οὖν ἁπλούστερον βοήθημα ὑπὸ τοῦ χυλοῦ τῶν μόρων καὶ τοῦ μέλιτος σκευάζεται καὶ ποιεῖ πρός τε τὰς ἀρχομένας τῶν παρισθμίων καὶ τῆς σταφυλῆς καὶ φάρυγγος καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πρὸς πᾶσαν φλεγμονὴν μετρίαν τῶν περὶ τὸν λαιμὸν καὶ μάλιστα τῶν μαλακοσάρκων καὶ λευκοτέρων σωμάτων. τὸ δὲ σύνθετον οὐ μόνον ποιεῖ ἐν ταῖς ἀρχαῖς, ἀλλὰ καὶ ἀκμὴν ἐχούσης τῆς φλεγμονῆς. ἰσχυρότερον δὲ καὶ διαφορητικώτερον γίνεται, ἐὰν καὶ σμύρναν προσλάβῃ. καὶ πολλοί γε ἐξ ἀρχῆς οὕτω σκευάζουσι μετὰ τῆς σμύρνης. βέλτιον δὲ περὶ τὴν ἀκμὴν, ὅτε καὶ διαφορήσεως καὶ συμπέψεώς ἐστι χρεία, τότε εἰ καὶ διὰ τοῦ βησασᾶ τις προσπλέξει ὀλίγον ἢ καὶ ἄλλης τινὸς ἀντιδότου διαφορητικῆς, ἔτι δραστικώτερον ἐργάσεται τὸ φάρμακον. εἰ δὲ παύσαιτο μὲν ἤδη τὸ ζέον τῆς φλεγμονῆς, ἔτι δὲ σκληρία τις ἐπιμένοι, τηνικαῦτα καὶ θείου προσπλέκειν ὀλίγον δεῖ καὶ νίτρου τῇ τοιαύτῃ συμμετρίᾳ τοῦ φαρμάκου πρὸς τὸ διαφορῆσαι. καὶ εἴ τι παχὺ καὶ γλίσχρον εἶναι περὶ τὸ βάθος τύχοι, ἀρκοῦσι νίτρου δραχ. δʹ, θείου δραχ. αʹ. εἰ δὲ μὴ φέροιεν τὴν δῆξιν οἱ κάμνοντες, ἀλλὰ καὶ τὸν στόμαχον ἀσθενῆ ἔχουσι καὶ ἀνατρέπεσθαι νομίζουσιν ὑπὸ τοῦ διαχρίσματος, ἐπὶ τούτων φεύγειν δεῖ τὸ νίτρον καὶ τὸ θεῖον, ἀρκεῖσθαι δὲ μόνῃ τῇ διὰ τοῦ βησασᾶ ἐπιμιξίᾳ ἢ γλήχωνι καὶ ὀριγάνῳ ἢ καλαμίνθῃ ἢ ὑσσώπῳ ἢ πεπέρει. πρὸς δὲ τὸ μὴ τραχύνεσθαι ὑπὸ τούτων τὰ περὶ τὸν φάρυγγα καλόν ἐστι τὸν τῆς γλυκείας ῥίζης χυλὸν ἐπιμιγνύειν· οὕτω γὰρ ἔσται βοήθημα πολύχρηστον καὶ ἀβλαβέστερον κατὰ πάντα· ἐπὶ γὰρ τῶν μὴ φερόντων τὰς φαρμακώδεις ποιότητας ὠφελεῖ τὰ προσηνέστερα τῶν βοηθημάτων. σκευάζειν δὴ βουλομένοις εἰς τὸ μὴ δεῖσθαι πάλιν ἐν ἄλλῳ βιβλίῳ ζητεῖν τὰς γραφὰς ἀναγκαῖον ἐνόμισα καὶ ταύτας ἐκθέσθαι τὰς σκευασίας αὐτῶν ἐνταῦθα.

Σκευασία τοῦ διὰ μόρων.

Μόρων χυλοῦ . . . . κοτ. ϛʹ κρόκου . . . . . . γρ. ϛʹ σμύρνης τρωγλίτιδος . . γρ. ϛʹ στυπτηρίας . . . . . γρ. ϛʹ ὀμφακίου . . . . . γρ. ϛʹ μέλιτος . . . . . . ξεστ. εʹ. ἔασον ψυγῆναι τὸν τῶν μόρων χυλὸν ὥραν αʹ καὶ μικρὸν παχυνθῆναι καὶ οὕτω πάλιν ἐπιβαλὼν τὸ μέλι ἕψε, ἕως ἀποτριτωθῇ, καὶ τότε πάλιν μίγνυε τὰ ξηρά.

`2.131`

Ἄλλως τὸ διὰ μόρων ὁ θειότατος Γαληνὸς ἐσκεύασεν.

Μέλιτος . . . . . λιτρ. αʹ τοῦ χυλοῦ τῶν μόρων . κοτ. εʹ κρόκου . . . . . . δραχ. αʹ σμύρνης . . . . . δραχ. αʹ ὀμφακίου . . . . . δραχ. αʹ οἴνου αὐστηροῦ . . . κοτ. εʹ ἐν ἄλλῳ . . . . δραχ. ιβʹ. εἰ δὲ μὴ ἔχεις τὸ ὀμφάκιον, ἀντʼ αὐτοῦ ῥοῦ χυλὸν ἔμβαλε. προεψῆσαι δεῖ τὸν χυλὸν αὐτοῦ καθʼ αὑτὸν, ἄχρι γλοιοῦ πάχος σχῇ. εἶθʼ οὕτω πρόσβαλε τὸ μέλι, κἀπειδὰν ἑψηθῇ καὶ μέλλῃς αἴρειν τὴν κάκαβον, τότε πάλιν ἐπίβαλε τὰ ξηρὰ καὶ ἕψε, ἄχρις ἂν πάντα ἑνωθῇ καλῶς. τοιαύτη καὶ ἡ διὰ τοῦ χυλοῦ τῶν μόρων ἐστὶ σκευασία. καὶ τοῦ καρποῦ δὲ τῶν ἀγρίων μόρων ὁ χυλὸς σκευαζόμενος ἄριστόν ἐστι φάρμακον καὶ τῶν μήλων δὲ τῶν κυδωνίων ὁ χυλὸς, ἐν ἀπορίᾳ δὲ τούτων καὶ ἀχράδων καὶ μεσπίλων καὶ βραβύλων καὶ κρανιῶν καὶ προύμνων. εὔδηλον δὲ, ὅτι ἐπὶ τῶν στυφουσῶν ὀπωρῶν πλείονος δεῖ μιγνύειν τοῦ μέλιτος, ἐνίοτε μὲν διπλάσιον, ἐνίοτε δὲ καὶ τριπλάσιον. καὶ ταῦτα πάντα καὶ εὐστόμαχά εἰσι βοηθήματα καὶ ἀκίνδυνα, καὶ εἰ καταπίοι τις, καὶ μετρίαις ἁρμόζει φλεγμοναῖς. καὶ ἔξεστι τοῖς χυλοῖς τούτοις προσμιγνύειν, ὅσαπερ καὶ ἐπὶ τοῦ χυλοῦ τῶν μόρων ἐγράψαμεν. καὶ τὸ διὰ τοῦ χυλοῦ δὲ τῶν καρύων ἰσχυρότερόν ἐστι ὀλίγον, ἀλλὰ καὶ τὰ διὰ τῶν βατίνων καὶ ῥοιῶν καὶ μήλων σκευαζόμενα καὶ τονωτικὴν καὶ εὐστόμαχον κέκτηνται δύναμιν. ἔχει δὲ τούτων ἡ σκευασία οὕτως.

Τοῦ διὰ καρύων σκευασία.

`2.133`

Ἀκμάζοντος τοῦ καρποῦ τῶν καρύων περιαιρεῖν δεῖ τὰ ἔξω λέπη καὶ αὐτίκα κόπτειν ἐν ὅλμῳ, διʼ ὀθονίου τε τὸν χυλὸν διηθεῖν καὶ προσαφεψήσαντα οὕτω μιγνύειν αὐτῷ συμμέτρως μέλιτος, ὡς γέγραπται ἐπὶ τοῦ διὰ μόρων, μέχρι συστάσεως μελιτώδους· οὕτω γὰρ ἄν τις αὐτῷ καθʼ αὑτὸ δίχα τινὸς ἐπιμιξίας ἔχοι δεόντως κεχρῆσθαι ἐπί τε παιδίων καὶ γυναικῶν καὶ ἐν ἀρχῇ μᾶλλον. εἰ δὲ καὶ τὴν σμύρναν αὐτῷ ἐπιμίξειεν, ἔξεστι καὶ ἐν τῇ ἀκμῇ κεχρῆσθαι αὐτῷ θεῖόν τε καὶ νίτρον προσπλέκοντα καὶ ἐν παρακμῇ καὶ, ἐφʼ ὧν εἰρήκαμεν, εἰς σκληρίαν καὶ σφήνωσιν ἐν τοῖς περὶ φάρυγγα καὶ λάρυγγα τόποις. τοιαύτη μὲν καὶ ἡ διὰ τοῦ χυλοῦ τῶν καρύων σκευασία, καθάπερ καὶ τοῦ διὰ μόρων καὶ τῶν ἄλλων καρπῶν. χρῄζουσι δὲ καὶ τῶν ἄλλων βοηθημάτων, ἐν οἷς καὶ τὰς μεγίστας δυνατὸν ἰάσασθαι κυνάγχας, περὶ ὧν ἐφεξῆς ἐρῶ. καὶ πρῶτον μὲν ὑμῖν τὴν ἔκθεσιν ποιήσομαι καλλίστου βοηθήματος καὶ ἰσχυροῦ πάνυ καὶ πολλοὺς ὑπὸ πολλῶν κινδύνων ῥυσαμένου, οὗ κἀγὼ ἔσχον πεῖραν. ἔχει δὲ οὕτως· ἴρεως . . . . . . οὐγ. αʹ βαλαυστίων . . . . οὐγ. αʹ ἐν ἄλλῳ δὲ . . . οὐγγ. γʹ πεπέρεως . . . . . οὐγ. αʹ κρόκου . . . . . . οὐγγ. γʹ ἐν ἄλλῳ . . . . οὐγγ. δʹ ῥοῦ Συριακοῦ . . . . οὐγγ. βʹ οἴνου . . . . . . ξεστ. γʹ ἑψήματος . . . . . ξεστ. αʹ μέλιτος . . . . . λιτρ. αʹ στυπτηρίας . . . . οὐγ. αʹ. τούτῳ τῷ βοηθήματι δυνατόν ἐστιν ἐν παντὶ καιρῷ χρήσασθαι, καὶ μάλιστʼ ἐφʼ ὧν καὶ διαθερμᾶναί τί ἐστι χρεία καὶ λεπτῦναι τὰ ἐσφηνωμένα σφόδρα. καὶ τούτου μὲν τοῦ βοηθήματος πολλὴν ἔσχον πεῖραν καλλίστου ὄντος. καλὸν δὲ καὶ τὸ διὰ βησασᾶ σκευαζόμενον βοήθημα. καλοῦσι δὲ αὐτὸ διὰ χελιδόνων καὶ τὸ διὰ τοῦ ἁρμαλᾶ.

Πρὸς τὰς κακοήθεις καὶ ἀπηλπισμένας ἀντίδοτος ἡ διὰ τοῦ βησασᾶ διαχριομένη.

Ἀνίσου . . . . . . . . . . οὐγ. αʹ σελίνου σπέρματος . . . . . . . οὐγ. αʹ ἄμμεως . . . . . . . . . . οὐγ. αʹ σχίνου ἄνθους . . . . . . . . οὐγ. αʹ στυπτηρίας . . . . . . . . . οὐγ. αʹ ἴρεως Ἰλλυρικῆς . . . . . . . οὐγ. αʹ

`2.135–2.139`

βησασᾶ, ὅ τινες ἁρμαλᾶ προσαγορεύουσιν, οἱ δὲ ἄγριον πήγανον . . . . οὐγ. αʹ κασίας . . . . . . . . . . οὐγγ. βʹ κροκομάγματος . . . . . . . . οὐγγ. βʹ ῥόδων ξηρῶν . . . . . . . . οὐγγ. βʹ

  
κισσοῦ . . . . . . . . . .  
  
ἀνὰ οὐγγ. γʹ  
  
νεοσσῶν χελιδόνων σποδοῦ προσφάτου  
ἐν ἄλλῳ . . . . . . . . ἀνὰ οὐγ. αʹ ναρδοστάχυος . . . . . . . . κρόκου . . . . . . . . . . ἀνὰ οὐγγ. δʹ ἀμμωνιακοῦ . . . . . . . . . ἐν ἄλλῳ . . . . . . . . ἀνὰ οὐγ. αʹ κηκίδων ὀμφακιτίδων . . . . . . δραχ. ηʹ λειώσας σὺν μέλιτι χρῶ. καὶ τούτῳ μόνῳ δυνατὸν χρῆσθαι ἐπὶ τῶν μέσων διαθέσεων καὶ ἐκλύειν αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἐπιμιγνύντας αὐτῷ ἢ ἀμύλου ἢ ῥόδων ξηρῶν ἢ γῆς Κρητικῆς ἢ Λημνίας σφραγίδος ἢ ἀλεύρων κριθίνων ἢ ἄλλων τοιούτων συμμέτρων τινῶν, ὡς ἄν τις ἀρκεῖν πρὸς τὴν ἐνοῦσαν διάθεσιν ὑπονοήσειε. καὶ ἐπιτεῖναι δὲ δυνατὸν, ἐφʼ ὧν ἰσχυροτέρῳ δεῖ κεχρῆσθαι τῷ φαρμάκῳ ἐπιμιγνύντας αὐτῷ νίτρου τε καὶ ἐλατηρίου— καλοῦσι δὲ οὕτω τὸν χυλὸν τοῦ ἀγρίου σικύου, —κόπρου χελιδόνων ἀκαύστου καὶ κεκαυμένης. ἀλλὰ καὶ κυνείαν κόπρον λευκὴν εἰ μίξειας, ἣν οἱ κύνες, ἐπειδὰν ὀστοφαγήσωσιν, ἀποπατοῦσιν, ἰσχυρὸν καὶ οὕτως ἐργάσῃ τὸ φάρμακον. εἰ δὲ καὶ ἀνθρώπου μίξειας ἀκαύστου τε καὶ κεκαυμένης, ἔτι μᾶλλον ἰσχυρότερον ἐργάσῃ τὸ φάρμακον. τὸ διὰ τῆς κεκαυμένης ἐστὶν ἀσθενέστερον. δεῖ δὲ καὶ πρὸς τοὺς καιροὺς ἀποβλέποντας ἐπιμιγνύναι τινὰ τῶν φαρμάκων, ὥσπερ καὶ ἁλῶν ἀμμωνιακῶν, ἡνίκα μὴ μόνον ἀποκρουστικῶν, ἀλλὰ καὶ διαφορητικῶν ἐστι χρεία. εἰ δὲ καὶ βρυωνίας ῥίζαν προσπλέξεις, ἔτι μᾶλλον διαφορητικώτερον ἐργάσῃ τὸ φάρμακον. δῆλον δὲ, ὅτι τοῖς πάνυ διαφοροῦσιν ἐπʼ ἐκείνων κεχρῆσθαι δεῖ, ἐφʼ ὧν μηδὲν ἐπιρρεῖ, ἀλλὰ καὶ σκληραὶ καὶ σκιρρώδεις εἰσὶν αἱ φλεγμοναί. πολλοὶ δὲ καὶ σινήπεως τοῦ σκευαστοῦ, ὅπερ καὶ συνεχῶς ἐσθίουσιν, ἀποβάπτοντες τὰ ὄψα ἔμιξαν ὀξυμέλιτι, εἶθʼ οὕτω χλιαρὸν ἀνακογχυλίζεσθαι παρεσκεύασαν τὸν κάμνοντα καὶ τότε διαχρίσαντες τὸ διὰ βησασᾶ θαυμαστῶς ὠφέλησαν τὴν σκιρρώδη φλεγμονήν· χρὴ γὰρ ἐπὶ πάντων τῶν ῥευματιζομένων ἀναστέλλειν μὲν τὸ φερόμενον, διαφορεῖν δὲ τὸ ἐνσκῆψαν, ὅπως μὴ ἐμφραχθείσης τῆς ὁδοῦ τοῦ πνεύματος ἀποπνιγῆναι συμβῇ τὸν κάμνοντα, ὡς ἐκ δεινῆς ἀγχόνης. ἰσχυρὸν δέ τις ποιεῖ διάχρισμα ἐπιμιγνύων τῇ ἀντιδότῳ ταύτῃ τρία τινὰ τῇ διὰ τοῦ βησασᾶ. καὶ πολλοὺς ἔσωσεν, ὥστε μὴ φλεβοτομίας ἢ καθάρσεως δεηθῆναι τὸν κάμνοντα. ἦσαν δὲ τὰ τρία ταῦτα κυνεία κόπρος καὶ ἀνθρωπεία καὶ ἐλατήριον ἀνὰ δραχ. βʹ εἰς οὐγ. αʹ τῆς ἀντιδότου τῆς διὰ τοῦ βησασᾶ. καὶ πλέον δὲ ἐξ αὐτῶν προσπλέκειν δεῖ πρὸς τὴν τοῦ πάσχοντος δύναμιν καὶ τὴν ἕξιν ἀποβλέποντας. εἰ δέ τινες διὰ τὸ βδελυρὸν παραιτοῦνται χρῆσθαι τῇ ἀνθρωπείᾳ κόπρῳ, ἀρκοῦσι καὶ τὰ δύο μόνα, καὶ τὸ ἐλατήριον καὶ ἡ κυνεία κόπρος διαχριομένη· καλῶς γὰρ ποιεῖ μετὰ μέλιτος. καὶ ὅπου δὲ μὴ δυνατόν ἐστι διαχρῖσαι, διὰ καλάμου ἐμφυσώμενον τὸ αὐτὸ ποιεῖ. ἵνα δὲ μὴ δυσώδης ἡ κόπρος ᾖ, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ποίει τὸν κύνα ἐσθίειν ὀστᾶ· οὕτω γάρ ἐστι καὶ λευκὴ καὶ οὐ δυσώδης. ποιήσεις δὲ καὶ τὴν ἀνθρωπείαν μὴ εἶναι δυσώδη· τὸ παιδίον, οὗ μέλλεις τὴν κόπρον λαμβάνειν, πρὸ τριῶν ἡμερῶν ὡς μὴ ἄπεπτον, ἀλλὰ σύστασιν εὑρίσκεσθαι ἔχον τὸ διαχώρημα, δεῖ ἐσθίειν θέρμους ἑψηθέντας, οὓς καὶ συνήθως ἐσθίομεν ἅμα καὶ καλῶς ὀπτηθέντι ἄρτῳ κλιβανίτῃ, μὴ πολλούς. δεῖ δὲ καὶ τὸ ἐν τῇ πρώτῃ διαχωρήσει κόπριον ἀπορρίπτειν καὶ τὸ ἐν τῇ δευτέρᾳ, τὸ δὲ ἐν τῇ τρίτῃ λαμβάνειν, καὶ τούτῳ κεχρῆσθαι μὴ ὑγρῷ, ἀλλὰ ξηρῷ μετὰ μέλιτος. ταῦτα καὶ ὁ σοφώτατος Γαληνὸς καὶ Φιλάγριος καὶ ἄλλοι πολλοὶ μαρτυροῦσι τῶν παλαιῶν καὶ ἡ πεῖρα δὲ ἡμᾶς οὕτως ἐδίδαξεν. οἱ δὲ νῦν οὐκ ἐχρῶντο τῇ ἀνθρωπίνῃ διὰ τὸ βδελυρὸν αὐτῆς, τῇ δὲ κυνείᾳ μᾶλλον, ὡς μηδὲν ἐχούσῃ δυσῶδες καὶ δυναμένῃ τὸ αὐτὸ ἔργον ποιεῖν. εἰ δὲ μὴ ταύτῃ βούλοιντο χρῆσθαι, τοῖς εἰρημένοις ἡμῖν ἔμπροσθεν διαχρίσμασι καρτερήτωσαν τῷ τε διὰ τῶν χελιδόνων καὶ τῷ λαμβάνοντι τὸν ῥοῦν θαυμασίῳ ὄντι βοηθήματι. δεῖ δὲ τὸ διὰ τῶν χελιδόνων ἀναμιγνύειν τῷ διὰ τοῦ χυλοῦ τῶν καρύων· τῷ γὰρ διὰ τοῦ ῥοῦ σκευαζομένῳ καθʼ ἑαυτὸ δεῖ κεχρῆσθαι. εἰδέναι δὲ δεῖ, ὅτι τὸ διὰ τοῦ βησασᾶ οὐ μόνον τὰ πρὸς τὸν λαιμὸν πάθη, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ὠφελεῖ· καὶ γὰρ καὶ στομαχικὰς καὶ κοιλιακὰς ἰᾶται διαθέσεις καὶ μάλιστα τὰς στομαχικὰς καὶ δυσεντερικὰς, καὶ ἐὰν προσλάβῃς καὶ κυνείας κόπρου, ἥτις καὶ αὐτὴ καθʼ ἑαυτὴν ἰᾶται δυσεντερίας μιγνυμένη τῷ διὰ τῶν κοχλάκων ἑψηθέντι γάλακτι. οὐδὲν δὲ ἧττον ἰᾶται τὰ παρίσθμια καὶ ἀντιάδας καὶ γαργαρεῶνα φλεγμαίνοντα μιγνυμένη τῷ χυλῷ τοῦ ὄμφακος καὶ καρύων λεμμάτων καὶ κράνων καὶ πρίνων καὶ οὔων καὶ τῇ Αἰγυπτίᾳ καὶ τῇ ἀνθηρᾷ. δῆλον δὲ, ὅτι ἐν μὲν τῇ ἀρχῇ τῶν φλεγμονῶν καὶ ἔτι ῥευματιζομένης τῆς φλεγμονῆς μᾶλλον τῶν στυφόντων δεῖ προσπλέκειν, ἡνίκα δὲ ἡ ἀκμὴ καὶ χρεία τοῦ διαφορεῖσθαι, τὰ διαφοροῦντα. πολλὰς δὲ καὶ ἄλλας ἔχει ἀρετὰς καὶ ἡ κυνεία κόπρος· καὶ γὰρ καὶ ἄφθας καὶ ἕλκη παλαιὰ καὶ δυσούλωτα ἰᾶται, ὧν ἁπάντων οὐ δεῖ μνημονεύειν· ἀπὸ γὰρ τῶν εἰρημένων εὑρήσει τις καὶ τὰς ἄλλας ἐνεργείας αὐτῆς. εἰ δὲ μὴ εὐποροίη τούτων, τοῖς ὑποτεταγμένοις πάνυ καλοῖς οὖσι καὶ εὐπορίστοις χρηστέον.

Πρὸς συνάγχας.

Ῥαφάνου σπέρμα λεῖον ὀξυμέλιτι ἀναγαργαριζόμενον ὠφελεῖ πάνυ· καταφέρει γὰρ ὑγρασίαν πολλήν.

Ἄλλο ἀναγαργάρισμα συναγχικοῖς, ᾧ ἐχρήσατο Στέφανος ὁ πατήρ μου κἀγὼ, καλόν.

Ἀκάνθης Αἰγυπτίας . δραχ. αʹ ἴρεως . . . . . δραχ. 𐅶ʹʹ γλυκυρρίζης . . . . δραχ. 𐅶ʹʹ πιτύρου σίτου . . . φουκτὴν αʹ ῥόδα ξηρὰ ὀλίγα καὶ Νικολάου φοίνικας εʹ ἢ ζʹ. ἑψήματι ἢ ὕδατι ἕψε καὶ τῷ ζέματι μετʼ ὀλίγου μέλιτος ἀναγαργαριζέσθωσαν καθʼ ὥραν.

Ἄλλο· σίνηπι διαχριόμενον καλῶς ποιεῖ· τούτου μέμνηται Διοσκορίδης. δῆλον δὲ, ὅτι πρὸς τοὺς σκληροτέραν ἔχοντας τὴν ἕξιν καὶ χρονιωτέρας καὶ οὐ πάνυ ζεούσας φλεγμονὰς ποιεῖ.

`2.141`

Ἄλλο πρὸς τὰς αὐτὰς διαθέσεις· πίσσαν ὑγρὰν, νίτρον μετὰ μέλιτος ἴσα, κέδρου ἐλαχίστου παράμιξον. καὶ πάνυ καλῶς ποιεῖ ἐπὶ τῶν χρονίων καὶ ἤδη σκληρυνομένων φλεγμονῶν.

Ἄλλο ἀναγαργάρισμα· ἰτέας φύλλα ἑψήσας μεθʼ ὕδατος, ἕως οὗ μεταβάλῃ τὴν χροιὰν, δίδου ἀναγαργαρίζεσθαι· τοῦτο ἀποσπᾷ παχέα καὶ ὠφελεῖ.

Ἄλλο· πιτύρων καὶ ἰσχάδων ζέμα δίδου διακλύζεσθαι, καὶ μάλιστʼ ἐφʼ ὧν τὰ παρίσθμια ἔσχον ἐξ ἀρχῆς φλεγμονήν.

Ἄλλο. φακῆν, ῥόδα, φοίνικας ἀφεψήσας τὸ ζέμα ἀναγαργαριζέσθω. τοῦτο ἐν τῇ ἀρχῇ δεῖ μᾶλλον ποιεῖν.

Ἄλλο. χαλκοῦ κεκαυμένου καὶ πεπλυμένου δραχ. αʹ, νίτρου ἐρυθροῦ δραχ. βʹ μέλιτι ἀναλάμβανε καὶ μετρίως ἀφεψήσας ἐν χαλκῷ ἀγγείῳ χρῶ. πάνυ καλῶς ποιεῖ ἐν τῇ ἀκμῇ· καὶ ἀψίνθιον δὲ μετὰ μέλιτος πάνυ καλῶς ποιεῖ.

Ἄλλο πρὸς τὰς χωρὶς ἕλκους καὶ χρονίας συνάγχας.

Εὐφορβίου δραχ. βʹ καὶ μέλιτος ξεστ. τὸ τέταρτον. προεψήσας καλῶς τὸ μέλι ἐπίβαλλε τὸ εὐφόρβιον καὶ διάχριε τῷ ὠῷ καὶ καταπινέτω ὁ πάσχων τὸ φάρμακον. καὶ εὔλυτος ἔσται ἡ κοιλία καὶ τοῦ πνιγμοῦ ἀπαλλαγήσεται. πάνυ δραστικόν ἐστι τὸ βοήθημα καὶ πρὸς τὰς ὑπὸ γλίσχρων καὶ παχέων χυμῶν συνισταμένας φλεγμονὰς ἄνευ ἑλκώσεως ἀκριβῶς ποιεῖ.

Περὶ φλεβοτομίας.

`2.143`

Πρὸ παντὸς μὲν τὴν φλεβοτομίαν παραλαμβάνειν ἐπὶ τῶν συναγχικῶν ἀναγκαῖον, ἀλλʼ οὐκ ἀθρόαν· αἱ γὰρ κατὰ μέρος κενώσεις ὑποσυλῶσι μᾶλλον ἐξ αὐτῶν τῶν πεπονθότων τόπων τὸ αἴτιον, διὸ καὶ τρίτον αὐτὸν καὶ τέταρτον ἀφαιρεῖν δεῖ τὴν λειποθυμίαν μόνον φεύγοντα· βλάπτει γὰρ ὡς οὐδὲν ἄλλο τούτους ἡ λειποθυμία πολλάκις ἀθρόως συρρεῖν τὴν ὕλην ἀνασκευάζουσα περὶ τὸ βάθος. καὶ μετὰ τὴν φλεβοτομίαν, ἐὰν μηδεμία τις χαυνώσεως αἴσθησις γένοιτο, ἀλλʼ ἔτι κωλύοιτο ἡ κατάποσις καὶ ἡ τοῦ ἀέρος πάροδος, καὶ τὰς ὑπὸ τὴν γλῶτταν μὴ κατοκνήσῃς τεμεῖν φλέβας καὶ μὴ ἀναβάλῃς εἰς τὴν αὔριον, ἀλλὰ κατʼ αὐτὴν πρᾶξον τὴν ἡμέραν. ἐγὼ γοῦν οἶδα κατεπειγούσης πάνυ τῆς χρείας φλεβοτομήσας ἕωθεν, δείλης δὲ τὰς ὑπὸ τὴν γλῶτταν τεμὼν καὶ ἑσπέρας δεδωκὼς εἰς τὸν χυλὸν τῆς πτισάνης δακρύδιον καὶ οὕτω μόλις ἠδυνήθην λῦσαι τὸν ὑπὸ τῆς φλεγμονῆς γενόμενον βρόχον. καὶ ἄλλον δέ τινα οἶδα ὑποκαθάρας μετὰ τὸ τμηθῆναι τὰς ἐν ἀγκῶνι τῶν δύο χειρῶν φλέβας οὐ περιμείνας τὴν ὑστεραίαν. ἦν δὲ τὸ καθάρσιον ὀπὸς τιθυμάλλου παρʼ αὐτὰ ληφθεὶς ἀπὸ τῆς βοτάνης, ὑγρὸς ἔτι καὶ μηδέπω ξηρανθεὶς, εἶχε σταθμὸν κερ. γʹ, ἐν ἄλλῳ δραχ. γʹ, πλέον ἢ μικρῷ ἔλασσον. ταῦτα δεῖ ποιεῖν, ἐφʼ ὧν ἔρρωται ἡ δύναμις καὶ ὁ κάμνων ἀκμάζει τὴν ἡλικίαν καὶ ἰσχυρῶς ἐπικρατεῖ τὸ πάθος, ὡς μηδεμίαν ἀναμονὴν ἐπιδέχεσθαι. οἶδα δὲ καὶ τὰς σφαγίτιδας ποιήσας τμηθῆναι φλέβας, μὴ εὑρηκὼς τὰς ὑπὸ τὴν γλῶτταν καὶ τὰ μέγιστα ὠφελήσας, καὶ ἐπὶ γυναικὸς δὲ τὰς ὑπὸ τὸν ἀστράγαλον γνοὺς αὐτὴν μὴ καθαίρεσθαι καὶ μᾶλλον ἐκεῖθεν αὐτῇ συμβαίνειν τὴν ἀφορμὴν τῆς νόσου. καὶ συνέβη διττὴν παρακολουθῆσαι τὴν ὠφέλειαν τῇ πασχούσῃ κατὰ τὸ αὐτὸ καὶ τῶν συνήθων κενώσεων τὴν ὑπόμνησιν καὶ τοῦ πάθους ἀπαλλαγήν. τοῦτο δὲ καὶ ἐπʼ ἀνθρώπου δεῖ ποιεῖν, ἐὰν μάθῃς αὐτὸν διʼ αἰμορροΐδων εἰωθότα αἷμα κενοῦν.

Περὶ σικύας.

Εἰδέναι δὲ δεῖ καὶ τοῦτο ὑμᾶς, ὅτι καὶ ταῖς σικύαις ἀναγκαῖον ἐπὶ τῶν παθῶν τούτων κεχρῆσθαι, ἀλλʼ ὅταν ἤδη παύσηται ἡ ἐπιρρέουσα ὕλη καὶ μήτε πλῆθος ὑποπτεύσωμεν εἶναι περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ ὅλον σῶμα· ἐπιρρεούσης γὰρ τῆς ὕλης καὶ τῶν τόπων ῥευματιζομένων τῶν ἀποκρουστικῶν τι προσφέρειν δεῖ μᾶλλον καὶ τῶν ἀπωθούντων ἢ τῶν ἐπισπωμένων. ἐπειδὰν δὲ παύσηται τὸ ἐπιρρέον καὶ χρεία λοιπὸν τὴν φθάσασαν ὕλην ἐκπεσεῖν εἰς τὰ πεπονθότα διαφορῆσαι, τότε δεῖ καὶ τὰς σικύας προσφέρειν καὶ πυρίας, εἰ δὲ δεήσει, καὶ κατάπλασμα· οὐδεὶς γὰρ ἔσται φόβος ἀπερίττου τοῦ ὅλου γενομένου, μὴ ἄλλη τις ἐξ ἑτέρου ἀπορρυήσεται πρὸς τὰ πεπονθότα. δῆλον δὲ, ὅτι τὸ περιεχόμενον αὐτὸ καὶ μόνον τὸν κίνδυνον ἐπιφέρον ἑλκύσαι περὶ τὰ ἐκτὸς τοῦ πάθους αἱ σικύαι δυνήσονται.

Περὶ τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων.

Ἔξωθεν δὲ ἐπιβάλλειν δεῖ τῷ τραχήλῳ ἔριον ἐλαίῳ βραχὲν ἢ κηρωτὰς ἁπαλὰς ἀπὸ κηροῦ καὶ βουτύρου καὶ στεάτων χηνείων συγκειμένας.

`2.145`

Περὶ καταπλασμάτων.

Καταπλάσμασι δὲ κεχρῆσθαι δεῖ τοῖς δυναμένοις διαφορεῖν καὶ συμπέττειν τὰ φλεγμαίνοντα τῷ τε διὰ κριθίνου ἀλεύρου καὶ λινοσπέρμου καὶ φοινίκων ἑψηθέντων εἰς ἕψημα καὶ κρόκου καὶ ψιχῶν συνηψημένων. φεύγειν δὲ δεῖ τὰ χαλῶντα μόνον καταπλάσματα καὶ τὰ πάνυ ἀποκρούοντα. εἰ δὲ χρονιωτέρα καὶ σκληροτέρα ἡ φλεγμονὴ φαίνοιτο, καὶ ἰσχάδων ἐστὶ τηνικαῦτα προσπλέκειν καλὸν καὶ λαπάθου καὶ στεάτων καὶ νίτρου βραχέος· ἕλκειν γὰρ δεῖ τὴν ὕλην, ὅπερ καὶ ἡ φύσις σπεύδει ποιεῖν.

Περὶ πυρίας.

Καὶ πυριᾶν δὲ τὰς χρονίας καὶ σκιρρώδεις, οὐδὲν ἄτοπον, χαμαιμήλων ἢ ἀλθαίας ἀποζεσθέντων θερμῷ ὕδατι. καὶ δάφνης, εἰ προσπλέξεις, καὶ μάλιστʼ ἐπὶ τῶν ἐπὶ ψυχρῶν χυμῶν καὶ δυσκινήτων ἐμπεπτωκότων εἰς τὸ βάθος ἔτι μᾶλλον ὠφελήσεις.

Περὶ διαίτης.

Διαίτῃ δὲ κεχρήσθωσαν πρῶτον ἁπάντων ὑδαρεῖ μελικράτῳ δυναμένῳ ἅπαντα ποιῆσαι καὶ λεπτῦναι καὶ καθᾶραι, τὸ μέν τι διʼ οὔρων, τὸ δὲ καὶ διὰ γαστρός. διδόναι δὲ αὐτὸ δεῖ καὶ οἷς ὁ θώραξ ἢ ὁ πνεύμων ὑπεδέξατο, καὶ στενοχωρεῖται τὰ περὶ τὸν θώρακα καὶ τὸν πνεύμονα καὶ κινδυνεύει φλεγμονὴν γενέσθαι καὶ περιπνευμονίαν καὶ τρόπον τινὰ κυνάγχην ἄλλην. ἕως ὅτου αἱ φλεγμοναὶ μετριώτεραι γένωνται καὶ ἀναπνεύσῃ τὰ περὶ τὸν θώρακα, μὴ παύσῃ παρέχων τὸ μελίκρατον. μετὰ δὲ τρίτην ἡμέραν καὶ χυλοῦ πτισάνης ἐπιδοτέον ἔχοντος καὶ αὐτοῦ πᾶσαν ἀρετὴν καὶ τὸ ῥύπτον καὶ τέμνον καὶ τρέφον καὶ τὸ ζέον ἐμψύχειν δύνασθαι τῶν φλεγμονῶν. ἤδη δὲ λεπτυνθείσης τῆς φλεγμονῆς καὶ μετριωτέρας γενομένης ἀναγκαῖόν ἐστι καὶ τὰς λεκύθους τῶν ὠῶν ἐπιδιδόναι ἁπαλωτάτας, καὶ μὴ πολλάς· ὑπὸ γὰρ τῆς πολλῆς τροφῆς εὐθὺς στενοχωροῦνται καὶ πνιγῆναι πάλιν κινδυνεύουσι. δεῖ οὖν τὴν φλεγμονὴν φεύγειν ὡς μέγα κακὸν ἐπὶ τούτων· οὐ τοσοῦτο γὰρ κινδυνεύουσιν ὑπὸ τῆς ἐλαχίστης τροφῆς, ὅσον ὑπὸ τῆς πλείονος. τοιαῦτα καὶ περὶ συνάγχης εἰρήσθω. οἶμαι δὲ μηδὲν παραλελεῖφθαι ἄλλης ἕνεκα θεραπείας. εἰ δέ τι καὶ παραλέλειπται, καὶ τοῦτο ἐξευρεῖν δυνήσῃ ἐκ τῶν καθόλου ποδηγούμενος.

## License and provenance

Eulogikon publishes public-domain Greek texts in cleaned, structured, readable form and makes no copyright claim over that preparation (Public Domain Mark 1.0, https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/). Cite as `eul_wid: vcc-ai`.
